Archive for the 'Παραμύθι' Category

24
Οκτ.
14

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 165. Δήμητρα Πυργελή

PyrgeliΠερί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του πρόσφατου βιβλίου σας;

«Οι μικρές μου ιστορίες για το μεγάλο μας κόσμο» που μόλις κυκλοφόρησαν είναι μια συλλογή παραμυθιών για μεγάλους. Ιστορίες που μέσα τους κρύβουν ερωτήματα, ιδέες κι αναζητήσεις, που στην καθημερινότητά μας μπορεί και να γιγαντώνονται στο χαρτί, συρρικνώθηκαν, όμως, για να καταφέρουν να ταξιδέψουν στον κόσμο μας. «Τα χάρτινα κουστούμια» των ιστοριών μου φιλοτέχνησε η Δήμητρα Ψυχογυιού και κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Παρρησία».

Σχεδόν ταυτόχρονα την προηγούμενη εβδομάδα κυκλοφόρησε και το βιβλίο «Τα δυο αδέρφια και το φεγγάρι» που είναι μια ιστορία αγκαλιάς για καληνύχτα. Η θέα του φεγγαριού πάντοτε με καθήλωνε. Τα βράδια τραβούσα την κουρτίνα και παρατηρούσα το μοναχικό, φωτεινό ταξιδευτή: άλλοτε ντυμένο με τα καλά και αστραφτερά κουστούμια, ξεκούραστο κι ολόγιομο κι άλλοτε κουρασμένο. Όταν τα μάτια ετοιμάζονταν να βασιλέψουν στον κήπο των ονείρων, η τελευταία πρόταση, που έβγαινε από τα χείλη μου, ήταν «όνειρα γλυκά». Όνειρα γλυκά; Γιατί τρώγονται τα όνειρα ή ζυμώνονται μ’ αλεύρι και ζάχαρη; Αυτές ήταν οι σκέψεις που με οδήγησαν στη συγγραφή αυτής της ιστορίας. «Τα δυο αδέρφια και το φεγγάρι», σε εικονογράφηση Μαρίας Πεπονά, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

unnamedΘα μοιραστείτε και μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στα προηγούμενα βιβλία σας (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

«Η μικρή μπότα του Αϊ Βασίλη» είναι η πρώτη μου επίσημη κατάθεση στον κόσμο των παραμυθιών. Από μικρό παιδί είχα την απορία γιατί αφήνουμε το γράμμα του Αϊ Βασίλη μέσα στην υφασμάτινη μπότα. Αυτή η απορία, λοιπόν, πυροδότησε την έμπνευσή μου, με αποτέλεσμα να γεννηθεί το ομώνυμο παραμύθι, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Λιβάνη.

«Ο καπετάνιος στην μπανιέρα» είναι το τρυφερό παιχνίδι της φαντασίας και της λογικής μου. Σε κάποια γενέθλιά μου ετοιμαζόμουν να σβήσω τα κεριά. Φούσκωσα τα μάγουλα μου με αέρα, ενώ άκουγα τους μικρούς μου φίλους να με παρακινούν να φυσήξω δυνατά τα κεριά και να κάνω μια ευχή. Εκείνη τη στιγμή ανάμεσα στις φλόγες των κεριών εμφανίστηκε δειλά το πρόσωπο του καπετάνιου…. Ακόμη και σήμερα θυμάμαι το έντονο βλέμμα του μικρού ήρωα…. Αυτό ήταν· όταν έφυγε κι ο τελευταίος προσκεκλημένος μου, σήκωσα τις άγκυρες κι άνοιξα τα πανιά στο χάρτινο ωκεανού μου…. «Ο καπετάνιος στην μπανιέρα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Καλειδοσκόπιο» σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου.

Πώς αποφασίσατε να δοκb197272ιμαστείτε στην λογοτεχνία για ενήλικες; Υπάρχει χώρος για παραμύθι στην ενήλικη ζωή;

Οι μικρές μου ιστορίες είναι αλήθεια πως απευθύνονται σε μεγαλύτερους αναγνώστες. Αυτή η συγγραφική μου απόπειρα, όμως, δε με «βουτά στη λογοτεχνία των ενηλίκων» . Εξάλλου, το παραμύθι δεν έχει ηλικία. Κρύβει μέσα του παρηγοριά, γνώση, σοφία, αγάπη κι ελπίδα. Τα παραμύθια έχουν την ικανότητα ν’ αντέχουν στο χρόνο και ταυτόχρονα να μεταμορφώνονται στο χρόνο ανάλογα με τον αποδέκτη τους. Στην ενήλικη ζωή χώρος υπάρχει, το θέμα είναι τι γίνεται με το χρόνο, που τρέχει όπως τρέχουν οι δράκοι είτε για να φάνε τα παλικάρια, είτε για να απαγάγουν τις κοπέλες…. Η ψυχολογία του καθενός διαμορφώνει τις αναγνωστικές διαθέσεις.

Ποιες δυσκολίες ή και παγίδες κρύβει η συγγραφή της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας;

Η συγγραφή της παιδικής κι εφηβικής λογοτεχνίας b148515για μένα έχει ιδιαιτερότητες. Οι δυσκολίες και οι παγίδες εμφανίζονται μόνο όταν προσπαθείς να μιμηθείς κάποιον και να παρουσιάσεις κάτι ψεύτικο που δεν ταιριάζει στην προσωπικότητά σου. Η ελληνική γλώσσα, εξάλλου, είναι τόσο πλούσια που επιτρέπει στην κάθε ηλικία να εκφραστεί ολοκληρωμένα χωρίς να μπερδεύει το απλό με το απλοϊκό και το λογοτεχνικό με το παραλογοτεχνικό.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Φυσικά κι έχω γράψει. Οι σκέψεις και τα μολύβια μου είναι ελεύθερα κι ανεξάρτητα. Λειτουργούν χωρίς περιορισμούς και άκρως δημοκρατικά στα λευκά σημειωματάριά μου.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Οι ήρωb195071ες ακολουθούν το δημιουργό μόνο κατά τη συγγραφή και τη δημιουργία του βιβλίου κατά την έκδοση. Όταν πια αποκτήσουν τα χάρτινα σώματά τους, τότε ανοίγουν τα φτερά τους για άλλες αγκαλιές. Ίσως μόνο κάποιοι ψίθυροί τους να φτάσουν στους δημιουργούς τους μέσω των εντυπώσεων των αναγνωστών.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Γράφω πάντα με μολύβι σε μικρά χαρτιά, σε σημειωματάρια και σε μπλοκ. Μου αρέσει πολύ αυτός ο μελωδικός ήχος που παράγεται από τη μύτη πάνω στο χαρτί και κρατά το ρυθμό της σκέψης σε εγρήγορση, που στη συνέχεια μεταμορφώνεται με λέξεις.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; ΑκολIn The Fog Hermann Hesse Acrylουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Δεν ακολουθώ κάποιο πρωτόκολλο ή τελετουργία. Ένα χαρτί κι ένα μολύβι είναι αρκετά. Η μουσική είναι ευχάριστη συντροφιά. Έχουν υπάρξει, όμως, στιγμές που έγραφα και δεν ακουγόταν τίποτα, γιατί δεν το επέτρεπαν οι συνθήκες. Ο αγαπημένος «Μάνος» κάνει το ζωή μου μελωδικότερη.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Στην Ελλάδα του 2014, αλλά και στα χρόνια που θ’ ακολουθήσουν, οι σπουδές αποτελούν εχέγγυο για το μέλλον, σίγουρα όμως δεν εξασφαλίζουν το βιοπορισμό. Είμαι απόφοιτη της σχολής ΣΤΕΦ του τμήματος Αυτοματισμού. Η φοίτησή μου διεύρυνε τους πνευματικούς μου ορίζοντες, έμαθα να μην ακολουθώ την αυτοματοποιημένη μάζα, γιατί η ζωή δεν είναι γραμμή παραγωγής. Μεγάλωσα μέσα σ’ ένα βιβλιοπωλείο και πολύ συνειδητά επέλεξα να συνεχίζω να μεγαλώνω μαζί του.

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

ΕξαιτίMichael-Endeας της πιεστικής καθημερινότητας και των έντονων ρυθμών της ζωής μου, κάποιες φορές αναζήτησα εκτόνωση στα χαρτιά μου δημιουργώντας ποιήματα κι έμμετρες ιστορίες.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Για τον αγαπημένο μου Μάνο Χατζηδάκι.

Τι γράφετε τώρα;

Πολλά σημειωματάρια διεκδικούν το χρόνο μου. Ιδέες που περιμένουν υπομονετικά τα χάδια των μολυβιών και ιδέες που εδώ και καιρό άπλωσαν τα σώματά τους και περιμένουν να μεγαλώσουν.

Περί ανάxatzid927342γνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Είναι τόσο πλούσια η παγκόσμια και η εγχώρια λογοτεχνία που μου είναι δύσκολο να ξεχωρίσω μερικούς και να τους συγκαταλέξω στους αγαπημένους μου: Καζαντζάκης, Ψαθάς, Τσιφόρος, Ηρόδοτος, Μάρκες, Σμιτ, Γκαλεάνο, Έσσε, Σωτηρίου, Ζέη, Όμηρος, Μίχαελ Έντε, Ζουργός, Εξυπερύ, Γκάρντερ, Αθανασιάδης, Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος, Ελύτης, Σεφέρης, Παπαδιαμάντης.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Αν αρχίσω να γράφω τα αγαπημένα μου βιβλία, θα γράψω ένα βιβλίο με τίτλους βιβλίων.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

ΣΑΜΑΡΑΚΗΣ ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΕΛΠΙΣ«Ζητείται ελπίς» του Αντώνη Σαμαράκη.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Μ’ έχει γοητεύσει η πένα του νεαρού Κωνσταντίνου Κέλλη, ο οποίος γράφει ιστορίες τρόμου και φαντασίας κι είμαι σίγουρη πως το μέλλον θα επιβεβαιώσει και θα ενισχύσει την εντύπωσή μου.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Ο μικρός πρίγκιπας.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Ήταν το περιοδικό «Διαβάζω». Μαζί του περνούσα αμέτρητες ώρες, γιατί το κάθε τεύχος του ήταν το εισιτήριο για ένα ταξίδι στον κόσμο της λογοτεχνίας. Οι εποχές αλλάζουν τις συνήθειες. Το περιοδικό σταμάτησε να κυκλοφορεί αφήνοντας σε πολλούς την αίσθηση του αγαπημένου.

 Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Η μυθολογία γεμίζει τις ώρες ανάγνωσής μου.

 Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Φυσικά και διαβάζω κι ενημερώνομαι απtsiforos skitsoό έντυπες κι ηλεκτρονικές κριτικές, περιμένοντας πάντα το πλήρωμα του χρόνου «για να αποκτήσω» και τη δική μου εντύπωση μετά την ανάγνωση.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Θα γυρίσω το χρόνο πίσω στο 1998, στο αεροδρόμιο Αθηνών με προορισμό την Καβάλα. Έχασα την πτήση γιατί διάβαζα τη «Σαλαμπώ» του Γκουστάβ Φλωμπέρ (εκδόσεις Ηριδανός). Μου το είχε χαρίσει μια φίλη κι αυτό που με μάγεψε ήταν ότι έπρεπε να ανοίξω τις σελίδες για να το διαβάσω. Όλη η ανάγνωση μια ιεροτελεστία. Στην κυριολεξία ταξίδεψα στο χρόνο.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Παρακολουθώ κινηματογράφο περισσότερο. Βλέπετε η όμορφη και παραμυθένια Ξάνθη, όπου ζω, δε φιλοξενεί συχνά θεατρικές παραστάσεις. Ό,τι φιλοξενεί η πόλη μου ή άλλες γειτονικές το παρακολουθώ. Η ταινία «Ψυχή βαθιά» με ενέπνευσε να γράψω μια ιστορία που ακόμη δεν έχω ολοκληρώσει.

Οι εμπειρίες σαPeter-Sisς από το διαδικτυώνεσθαι;

«Το διαδικτυώνεσθαι» είναι σαν μια μαθηματική ακολουθία· άλλοτε σου προσθέτει πληροφορίες κι άλλοτε σου τις αφαιρεί, διαιρώντας πάντοτε το χρόνο σε χρωματιστά pixels.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

OXI!!!

Σας ευχαριστώ για το χρόνο που μου αφιερώσατε και μαζί με τις απαντήσεις σάς στέλνω και δυο σακιά παραμυθοευχές, για να ζήσετε καλύτερα από κάθε βασιλιά…..!

Σημ. Το λάβαμε και ευχαριστούμε. Στις εικόνες: Herman Hesse, Michael Ende, Μάνος Χατζιδάκις, Νίκος Τσιφόρος στο Σκίτσο και μια εικονογράφηση του Peter Sis για την ζωή του Σαιντ Εξυπερύ και του Μικρό του Πρίγκηπα [The Pilot and the Little Prince].

Advertisements
08
Οκτ.
14

Ζιλμπέρ Λασκό – Η Κοκκινοσκουφίτσα παντού

σάρωση000148 ζωές για ένα κατακόκκινο κορίτσι

Και ο λύκος με περιμένει να κόψω τα φουντούκια, να κυνηγήσω τις πεταλούδες, να μαζέψω τα λουλουδάκια, να διασχίσω το δασάκι, να μπω στο σπίτι, να του πάω μια πίτα κι ένα βαζάκι βούτυρο, να γδυθώ, να γλιστρήσω στο μεγάλο κρεβάτι και να του ζητήσω να με φάει». Αυτά λέει η Κοκκινοσκουφίτσα. Η φωνή της είναι απαλή και λάγνα. [σ. 28]

Θυμάμαι καλά ένα ολιγοσέλιδο βιβλίο γεμάτο σύντομες ιστορίες, ευφυείς, παράδοξες και παράξενα πειστικές. Το βιβλίο λεγόταν Ένας ναρκοθετημένος κόσμος [Εστία, 1986, μτφ. Δανάη Μιτσοτάκη] και ο συγγραφέας του Ζιλμπέρ Λασκώ [με ωμέγα]. Εκείνες οι σύντομες πρόζες, ικανές να φτιάξουν το δικό τους κόσμο η καθεμιά σε λίγες μόνο γραμμές, αποτελούσαν ιδανικό ανάγνωσμα σε μια από τις ραδιοφωνικές εκπομπές που πλοηγούσα τότε στο Ράδιο Κιβωτός Και να που ξανασυναντώ τον «ολιγόλογο» συγγραφέα σε ανάλογες ακαριαίες αφηγήσεις αλλά με μια κοινή θεματική. Και τι θεματική! Το κατακόκκινο κορίτσι όπως δεν ήταν, όπως κατά βάθος ήταν ή όπως θα μπορούσε να είναι, και μάλιστα σε κάθε δυνατό χρόνο, τόπο και περίσταση.

Le-Petit-Chaperon-rougeΟ Λασκό [Στρασβούργο, 1934], συγγραφέας βιβλίων λογοτεχνίας και αισθητικής, κριτικός τέχνης, πανεπιστημιακός καθηγητής και ερευνητής στην έδρα «Τερατοσκοπίας και Δεινογραφίας» του Κολεγίου Παταφυσικής, αφιερώνει το βιβλίο του στον Ζαν Πιερ Ενάρ [Jean – Pierre Enard], που επίσης έγραψε πάνω στην Κοκκινοσκουφίτσα και σε άλλες ηρωίδες του Charles Perrault Παραμύθια που θα κάνουν τις Σκουφίτσες να κοκκινίσουν. Φαίνεται πως υπάρχει μια σειρά δαιμόνιων μυαλών που γνωρίζουν καλά τις κρυμμένες αφηγήσεις και τα ενδεχόμενα νοήματα των μύθων, των παρα – μύθων και των παραμυθιών. Ή έστω τα επινοούν.

Little Red Riding Hood, by Gustave Dore (d. 1883Κι έτσι εδώ έχουμε σαράντα οκτώ παραλλάξεις και μεταλλάξεις, λοξοδρομήσεις και παρεκκλίσεις, επιτονισμούς και υποσημειώματα πάνω και κάτω από την ιστορία του πορφυρού κοριτσιού που άφησε την αθωότητά του – την όποια του αθωότητα – τροφή – σε ποιους; Για παράδειγμα: ας φανταστούμε την Κοκκινοσκουφίτσα να έχει μόλις κλείσει τα σαράντα και να μοιράζεται το ίδιο επάγγελμα με τους εραστές της (: φορτηγατζήδες), συνεπώς αν έχει μεγάλα χέρια είναι για να κρατάει καλύτερα το τιμόνι του φορτηγού ψυγείου της κι αν έχει μεγάλα δόντια είναι για να τρώει καλύτερα στα φαγάδικα του αυτοκινητόδρομου. Φυσικά θα φοράει κόκκινα – τζάκετ, παντελόνι, κασκέτο, εσώρουχα, κάλτσες – και στα σι – μπί θα αποκαλείται ακόλαστη ντομάτα ή τρελαμένο κεράσι. Και θα έχει μια αμυδρή ανάμνηση από κάτι που κάποτε παρά λίγο να της συμβεί…

Είναι πάντα βιαστιlittle_red_riding_hood_by_mainaκή. Δε χρονοτριβεί ποτέ. Δε στα­ματάει στα πάρκινγκ για να κυνηγήσει πεταλούδες. Όταν βάζει βενζίνη, δεν κόβει φουντούκια από τις φουντουκιές δίπλα στα βενζινάδικα. Δε μαζεύει τα λουλουδάκια που μα­ραίνονται στα κράσπεδα των αυτοκινητόδρομων. Παίρνει πάντα τον πιο σύντομο δρόμο. Ξέρει ν’ αποφεύγει τα μποτι­λιαρίσματα. Λέει καμιά φορά: «Δε μ’ αρέσει να χασομεράω. Ένα χασομέρι κάποτε, παραλίγο να μου στοιχίσει ακριβά». [σ. 12]

Δηλώσεις, συνυποδηλώσεις, νοήματα και απονοήματα του κόκκινου χρώματος, επίσης όλα δεκτά. Αν την συναντήσουμε στη Γενεύη του 1915, μπορεί να προσφέρει το κόκκινο σκουφάκι της στον Λένιν, να το κάνει σημαία μιας μελλοντικής επανάστασης. Εκείνος θα αποδεχτεί το δώρο, χωρίς να πολυπιστεύει ότι κάτι τέτοιο θα κυματίσει μια μέρα στον ουρανό της αγίας Πετρούπολης, αλλά πώς να την κακοκαρδίσει;

Εδώ περιλαμβάνονται και εκείν1471897_614801351909860_16877721_nα που αρνηθήκαμε να σκεφτούμε: πως οι ήρωες των παραμυθιών γερνούν όπως κι εμείς ή ότι ήταν εξαρχής συφοριασμένοι. Δεν φανταστήκαμε, ας πούμε, την Κοκκινοσκουφίτσα άποδη και μονόφθαλμη και τον λύκο κουτσό και ξεδοντιάρη, να μην έχει ούτε την δύναμη να δαγκώσει. Ούτε την αντιστροφή του μύθου, το κορίτσι να ταπεινώνει τον λύκο χρησιμοποιώντας το σώμα του σαν χαλάκι, καθώς σκουπίζει πάνω του τα τσόκαρά της. Ή το αιώνιο δίλημμα: ο λύκος κλείνεται σ’ ένα κλουβί ζωολογικού κήπου όπου θυμάται αμυδρά την γυμνότητα της Κ. όταν γλιστρούσε στο κρεβάτι της γιαγιάς της και δεν είναι πια σίγουρος αν ήθελε να τη φάει ή να της κάνει έρωτα.

bild03Από την άλλη η Κοκκινοσκουφίτσα καταδικάζεται να μην μπορεί να ησυχάσει ποτέ. Ακόμα κι αν βρεθεί δηλαδή στον Βόρειο Πόλο και σπεύδει στο ιγκλού της γιαγιάς της, θα την παραμονεύει μια τεράστια πολική αρκούδα, ενώ στο βυθό του Ειρηνικού θα μάχεται με τους καρχαρίες στο δρόμο για το βυθισμένο υποβρύχιο όπου κατοικεί η γιαγιά της. Σε κάποιον άλλο πλανήτη θα σταυρώνεται από μια συμμορφία αγρίων με κεφάλι λύκου ενώ δώδεκα μαθήτριες της Εσταυρωμένης πιστεύουν ακράδαντα ότι είναι η εγγονή μιας Θεάς. Και στην υπ’ αριθμόν 18 εκδοχή, θα φαγωθεί από την ίδια την γιαγιά της και ο ερωτευμένος λύκος θα εκδικηθεί για τον θάνατό της.

JCgravurePCRlivredartisteΟι αντι – ιστορίες του συγγραφέα χωρούν σε μια σελίδα ή σε μια παράγραφο ή σε λίγες λέξεις, άρα θα μπορούσαν να εκληφθούν ως ακαριαία παραμύθια και ως σχέδια – ιδέες για μεγαλύτερες συνθέσεις φαντασίας και ονείρου. Σε κάθε περίπτωση, εδώ υπάρχει ένα μεγάλο παιχνίδι, και σ’ αυτό το παιχνίδι ο συγγραφέας γνωρίζει, όπως γράφει ο μεταφραστής στην ανάλογης έκτασης εισαγωγή του, πως η μεγάλη λογοτεχνία δεν φοβάται ούτε να αρκεστεί στη μικρή φόρμα, ούτε να παίξει απανωτές παρτίδες με την γλώσσα, τους μύθους και την Ιστορία.

Στην ο11-05PCR25-Le-petit-chaperon-rouge@Elisabeth-Carecchio-HDριακότερη αντιστροφή, οι φωτοστεφανωμένοι λύκοι περικυκλώνουν και τρώνε την μοχθηρή παιδούλα, την ενσάρκωση του Κακού. Διονυσιασμός και επικράτηση του Καλού, στην ίδια πράξη. Σε μια άλλη εξωφρενική εκδοχή (λες και κάποια είναι εσωφρενική ή «λογική»), η μικρή ξυπνάει την Ωραία Κοιμωμένη για να μοιραστούν μια χιλιόχρονη συμβίωση. Κάποτε άλλοτε μπαίνει στη θέση άλλων κοριτσιών σε ζωγραφικά έργα τέχνης (όπου και ο λύκος προφανώς αντικαθιστά τον εκάστοτε σκύλο). Μια φορά ζητείται και η συνδρομή της επιστήμης, και δη του Αλμπέρ Μαντάλ, του Κέντρου Ερεύνης και Αναλύσεων Μύθων στο Κεμπέκ σύμφωνα με τον οποίο «η θηριωδία του λύκου δεν είναι παρά η αυταρχική προσήνεια της γιαγιάς, που συνεχίζεται με άλλα μέσα. Σ’ αυτό το παραμύθι, η γιαγιά είναι ήδη λύκος, κι ο λύκος είναι ακόμα η γιαγιά».

Αλλά εκείνο που θα κυριαρχεί, θα είναι το αναπότρεπτο. Και ιδίως το αναπότρεπτο του έρωτα. Εδώ το ορίζει η στιγμή που πέφτει το μάνταλο – η κορυφαία και κρίσιμη στιγμή στην ιστορία της Κ.· τότε είναι που η παγίδα κλείνει και η μοίρα δρομολογείται…

Όταν η Κοκκινοσκουφί­τσα τραβJuvenile-Illustration-Red-Riding-Hood-French1άει τη σφηνούλα, πέφτει στην ποντικοπαγίδα. Τετέλεσται. Δεν μπορεί πια να γυρίσει πίσω, δεν μπορεί καν να σταματήσει το χρόνο, Πριν απ’ αυτά, όλα ήταν ακόμα εφικτά. Πριν, η Κοκκινοσκουφίτσα μπορούσε να ταυτίζεται με τις πεταλούδες, πλάσματα εφήμερα, με την αλαφράδα τους, το κυμάτισμά τους σε μια γενικότερη θολότητα. Μπορούσε ν’ ακτινοβολεί σαν λουλουδάκι. Όμως, από τη στιγμή που το μάνταλο πέφτει, γίνεται εδώδιμο προϊόν, σαν πίτα η σαν βαζάκι βούτυρο, ένσαρκη τροφή δίπλα σε άσαρκες. Το μάνταλο που πέφτει, προαναγγέλλει το πέσιμο του φου­στανιού και της κιλότας του κοριτσιού όταν, για να πλαγιά­σει πλάι στο λύκο, γδύνεται κι αφήνει να πέσουν τα ρούχα της στο κερωμένο παρκέ. [σ. 61]

Και πάντως πάντα θα υπάσάρωση0003_ρχει κι ένα κακόφημο προάστιο, και η τετρασέλιδη ιστορία του βιβλίου φυλάσσεται για τις τρεις συμμορίες του, τις Κοκκινοσκουφίτσες – διαρρήκτριες, παραχαράκτριες, κοκότρες και λησταρχίνες – Γριες (μεθύστρες, πλύστρες, μαυλισμένες και άλλα) και τους Λύκους, που συναντιούνται σε καταγώγια, οργιάζουν, ενώνουν τα όπλα τους, ριψοκινδυνεύουν τη ζωή τους και καταλαμβάνουν τη Βαστίλη. Εκείνη του 1789, λέει ο συγγραφέας, αλλά και την κάθε Βαστίλη, προσθέτω κι εγώ. Γιατί σε αυτές τις ιστορίες γκρεμίζονται όλες οι φυλακές της έμπνευσης και της φαντασίας.

Εκδ. Opera, μτφ. Αχιλλέας Κυριακίδης, 2011, σελ. 69 [Gilbert Lascault, Le Petit Chaperon Rouge partout, 2007].

ΥΓ. Παρακαλώ σε μια επόμενη έκδοση μη ξεχάσετε τον χορτοφάγο Λύκο.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr. / Βιβλιοπανδοχείο, 165.

21
Σεπτ.
14

Υποδιοικητής Μάρκος – Οι άλλες ιστορίες

Όταν ο losotroscuentos-thumb-mediumΑντόνιο ονειρεύεται ότι η γη που δουλεύει του ανήκει, ότι ο ιδρώτας του πληρώνεται με δικαιοσύνη και αλήθεια, ότι υπάρχει σχολείο για να γιατρέψει την άγνοια, ότι το σπίτι του φωτίζεται και το τραπέζι του γεμίζει, ότι η γη του είναι ελεύθερη και ότι είναι θέμα του λαού να κυβερνά και να κυβερνιέται, όταν ο Αντόνιο ονειρεύεται πως είναι εντάξει με τον ίδιο του τον εαυτό και με τον κόσμο, τότε δεν είμαστε απλώς στις πρώτες γραμμές μια ιστορίας του Υποδιοικητή Μάρκος αλλά και στην αρχή, στο πρώτο βήμα για έναν καλύτερο, απόλυτα εφικτό κόσμο.

 Κάτιτου λέει πως η επιθυμία του είναι επιθυμία πολλών και πάει να τους βρει.

Την ίδια στιγμή που ο Αντόνιο και οι αναρίθμητοι πολλοί με τις κοινές επιθυμίες ονειρεύονται, οι βασιλείς και αντιβασιλείς αυτού του κόσμου έχουν άλλου είδους όνειρα: ότι τούς παίρνουν πίσω αυτό που έκλεψαν, ότι το βασίλειό τους καταρρέει, ότι η ινδιάνικη μαγεία θα καταπολεμηθεί με περισσότερα φυλάκια και φυλακές.

Σε αυτή τη χώρα όλοι ονειρεύονται. Πλησιάζει πια η ώρα του ξυπνήματος.

subcomandante-Marcos-muerto-personaje_PLYIMA20140528_0100_9Έχουμε ήδη διαβάσει ιστορίες του Μάρκος και τις έχουμε προτείνει εδώ κι εκεί ως αφηγήσεις που μας αφορούν περισσότερο από οποιεσδήποτε άλλες πολιτικές αναλύσεις. Επτά από εκείνες τις Ιστορίες του γερο-Αντόνιο [εκδ. Ροές, Β΄ έκδ. 2004] αναδημοσιεύονται εδώ μαζί με άλλες πέντε, συνολικά ένα μικρό αλλά επαρκές μέρος από τις εκατοντάδες ιστορίες που έχει γράψει και μεταγράψει ο ταπεινός εκπρόσωπος των εξεγερμένων ιθαγενικών κοινοτήτων, ο έφιππος συγγραφέας του.

otroscuentosΤο ύφος των ιστοριών είναι αυτό που περιγράψαμε εκεί: αποστάγματα σοφίας, γοητευτικές ιστορίες και μικρά πολιτικά παραμύθια που δεν είναι καθόλου παραμύθια, ευφυείς παραβολές που συμπυκνώνουν σε λίγες σελίδες αυτό που μας τρώει και αυτό που μας περιμένει για να αλλάξει. Όπως για παράδειγμα η ιστορία με το λιοντάρι που σκοτώνει κοιτάζοντας. Το θήραμα που κοκαλώνει και ετοιμάζεται να φαγωθεί από το λιοντάρι δεν βλέπει τον ίδιο του τον εαυτό, βλέπει αυτό που βλέπει το λιοντάρι, βλέπει την εικόνα του στη ματιά του λιονταριού, ότι στα μάτια του είναι μικρό και αδύναμο, βλέπει τον φόβο.

Και βλέποντας ότι το βλέπουν, το ζώο πείθεται, από μόνο του, ότι είναι μικρό και αδύναμο.

Όταν έρχεται ο ξένος να μας επιβάλει 8902953275_0656dacc44_zμε βιαιότητα άλλο τρόπο, άλλο λόγο, άλλη πίστη, άλλο θεό και άλλη δικαιοσύνη, τότε οι μνήμονες της κοινότητας αφηγούνται την ιστορία του σπαθιού, του δέντρου, της πέτρας και του νερού. Υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν να ήμασταν σπαθί ενάντια στο ζώο, άλλες ως δέντρο απέναντι στην καταιγίδα, άλλοτε σαν πέτρα ενάντια στον χρόνο, και κάποιες φορές όπως το νερό που αντιστέκεται στα πιο άγρια χτυπήματα του σπαθιού. Γιατί το σπαθί του ισχυρού με τον καιρό παλιώνει και σκουριάζει. Και ο νικητής αναρωτιέται για ποιο λόγο, αν και νίκησε, αισθάνεται χαμένος.

zapatistas_0Ο αφηγητής της Ιστορίας των κοιταγμάτων, με τον βαθμό του υπολοχαγού του πεζικού των ανταρτών, κατά τον ζαπατίστικο σαρκασμό, εφόσον η ομάδα αριθμούσε τέσσερις companeros, μεταδίδει την παλαιά ιστορία των ανθρώπων, τότε που οι θεοί δεν τους ξεκαθάρισαν τον σκοπό και το γιατί του κάθε πράγματος, κι έτσι περπατούσαν σκοντάφτοντας, χτυπώντας και πέφτοντας ο ένας πάνω στον άλλον, πιάνοντας πράγματα που δεν ήθελαν και μη πιάνοντας πράγματα που ήθελαν. Έτσι όπως από μόνος του κάνει πολύς κόσμος τώρα, που παίρνει αυτό που δε θέλει και του κάνει κακό και σταματά να παίρνει αυτό που χρειάζεται και τον κάνει καλύτερο, και προχωρά τρακάροντας και πέφτοντας ο ένας πάνω στον άλλο. Και δεν μένει παρά να βρεθούν σε μια γιορτή για να συνειδητοποιήσουν τις τυφλές τους συγκρούσεις, να δουν γιατί δεν κοιτάζονται μεταξύ τους και ποιος ευτυχεί από αυτό, να μάθουν να κοιτάζουν ο ένας τον άλλον και μετά τον εαυτό τους.

afbe98e7e07971f1d88Από τα πρώτα χρόνια της εξέγερσής τους οι Ζαπατίστας διεκδίκησαν την ανεξαρτησία τους, δημιούργησαν αυτόνομες κοινότητες, σχολεία, παραγωγικούς συνεταιρισμούς, κέντρα υγείας, χώρους καθημερινού διαλόγου. Σήμερα οι ιθαγενικοί πληθυσμοί των Τσιάπας συνεχίζουν τον πόλεμο ενάντια στη λήθη, άλλωστε έτσι αναφέρουν την χρονολογία στα κείμενά τους. Φέτος, λοιπόν, 20ο έτος από την έναρξη του πολέμου ενάντια στη λήθη», ο Υποδιοικητής Μάρκος μπέρδεψε για άλλη μια φορά τους εχθρούς του και τα φιλικά τους μέσα. Από τη μία ανακοίνωσε με το γνωστό του κρυπτικό τρόπο την αποχώρησή του, από την άλλη απεκδύθηκε το όνομά του και βαφτίστηκε ως εξεγερμένος Γκαλεάνο. Πρόκειται για το ψευδώνυμο (εμπνευσμένο, όλοι υποθέτουμε, από ποιον) του καθηγητή Jose Luis Solis López, που δολοφονήθηκε σε ενέδρα λίγο έξω από Caracol της La Realidad, σε μία από τις πέντε έδρες των Συμβουλίων Καλής Διακυβέρνησης των Ζαπατίστας ενώ υπερασπιζόταν το τοπικό δημοτικό σχολείο. Περιττό να γραφτεί ότι οι δολοφόνοι ήταν μέλη της παραστρατιωτικής οργάνωσης CIOAC – Histórica, δηλαδή απαραίτητα συμπληρώματα της μεξικανικής κυβέρνησης.

P1080023Μόνο που η βλακώδης άγνοια όσων χάρηκαν με την είδηση είναι προφανής: πιστοί στο τυπικό δυτικό προσωπολατρικό σύστημα, θεωρούν ότι το κίνημα είναι ο Μάρκος και ο Μάρκος είναι το κίνημα. Αγνοούν ότι ο μασκοφόρος ειρωνευτής τους δεν ήταν παρά η μεσολαβητική φωνή ενός ολόκληρου κόσμου, που πλέον έμαθε να ζει αυτόνομα, ελεύθερα και δίκαια. Τους διαφεύγει ακόμα ότι στους κόσμους που τιμούν την ιστορία τους, τα ονοματεπώνυμα δεν είναι ιδιοκτησίες αλλά σημασίες. Αν λοιπόν ο Γκαλεάνο ζει στην σκέψη όλων, τότε κάποιον παίρνει το όνομά του ώστε να συνεχίζει να ακούγεται και στα αυτιά όλων. Αν ο Μάρκος τώρα ονομάζεται Γκαλεάνο, όπως άλλωστε ως τώρα ο ίδιος είχε πάρει το όνομα ενός άλλου Μάρκος για να συνεχίσει τον αγώνα του, όπως κάποτε έπραξε και ο ίδιος ο Πάντσο Βίγια, αυτό σημαίνει ότι ο αγώνας για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν σταματάει ποτέ. Αυτή είναι και μια ακόμα, ίσως η ύστατη διαφορά με τους άλλους: αυτοί οι αγωνιστές δεν χρειάζονται ούτε ηγέτες, ούτε ονόματα. Δεν είναι ένας, αλλά όλοι.

Εκδόσεις των συναδέλφων, 201schools-for-chiapas4, μτφ. Γιώργος Καρατζάς, 53 σελ. [Subcommandante Marcos – Los otros cuentos, έκδοση του Δικτύου Αλληλεγγύης με την Τσιάπας, Μπουένος Άιρες]. Περιλαμβάνει σχέδια, ζωγραφιές και φωτογραφίες. Από κάθε αντίτυπο που θα πωλείται, ένα ευρώ θα πηγαίνει ως ενίσχυση στον EZLN.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr, Βιβλιοπανδοχείο 163.

02
Ιαν.
13

Ε.Ε. Κάμμινγκς – Παραμύθια

Η Παραμύθιαμοναδική επικοινωνία

To σπίτι ήταν μεγάλο και άδειο, και είχε πολλά πολλά παράθυρα. Κανείς δεν ζούσε μέσα του, γιατί βρισκόταν στην κορφή ενός ψηλού λόφου, μακριά απ’ όλα. Δεν είχε κανέναν για παρέα κι έτσι περνούσε τη μέρα του παίζοντας με το χάραμα, κουβεντιάζοντας με το ηλιοβασίλεμα και λέγοντας τα μυστικά του στο σούρουπο. [σ. 35].

Στην ομορφότερη ιστορία της παραμυθένιας τετράδας του ονειροπαρμένου ποιητή ένα σπίτι ζει τη μοναξιά του, εκφράζει τα συναισθήματά του, φιλοξενεί υποδειγματικά ένα πουλί και σε μια εξαιρετική στιγμή σιωπά τρομαγμένο από τους θορυβώδεις και αγενείς εισβολείς μιας νύχτας αλλά τους αποδιώχνει προτού ευτυχώς τους αποδιώξει οριστικά. Το σπίτι που έφαγε κουνουπόπιτα αποτελεί ένα από τα τρία παραμύθια που έγραψε για την κόρη του Νάνσι ο Έντουαρντ Έστλιν Κάμμινγκς (Edward Estlin Cummings, 1894-1962), από τους σημαντικότερους Αμερικανούς ποιητές του 20ού αιώνα.

ee-cummings-1894-1962-self-portrait-everettΗ ακριβής χρονολογίας συγγραφής τους δεν είναι γνωστή, τοποθετείται όμως ανάμεσα στο 1919, έτος γέννησης της Νάνσι, και το 1924, όταν το ζεύγος χώρισε και η πεντάχρονη ακολούθησε τη μητέρα της στο Δουβλίνο. Ο Κάμμινγκς θα συναντούσε ξανά την κόρη του ύστερα από είκοσι δύο χρόνια. Αναρωτιέμαι τι θα σκεφτόταν ο ποιητής ξαναδιαβάζοντάς το μετά τον αποχωρισμό τους, πώς θα ένοιωθε το κορίτσι, ποιες λεπτεπίλεπτες ισορροπίες καταρρέουν και θρυμματίζουν τις νομιζόμενες ως αιώνιες οικογενειακές σχέσεις. Ίσως θα έπρεπε να παρηγορούμαστε με τη σκέψη πως η ίδια λογοτεχνία που «απέμεινε» από τον σκληρό χωρισμό, η ίδια ήρθε και να εκφράσει την χαρά της επανασύνδεσης, καθώς τότε ο ποιητής έγραψε ένα ακόμα παραμύθι, αυτή τη φορά για τον γιο της Νάνσι, τον εγγονό του.

σάρωση0002Ο γέρος που έλεγε γιατί, είναι, σύμφωνα με τους ανθρώπους της πρώτης ιστορίας, υπεύθυνος για όλα τα προβλήματά τους, κι έτσι αποφασίζουν να απευθυνθούν στο ξωτικό ενός μακρινού αστεριού. Εκείνο απολαμβάνει την ζωή του ανάμεσα σε γεύματα με αστροπέταλα και αερολούλουδα, νυχτερινά όνειρα για ουράνια τόξα, μ’ ένα πιάτο φως στο ένα χέρι κι ένα ποτήρι σιωπή στο άλλο. Πώς θα αντιδράσει όταν γεμίσει ο κήπος του πυραμίδες με έγνοιες; Ο ελέφαντας κι η πεταλούδα γίνονται φίλοι παρά τις αμέτρητες διαφορές τους, όπως και το σπίτι που έφαγε κουνουπόπιτα μ’ ένα πουλί, μοιραζόμενοι με χαρά την μοναχική τους ζωή, ενώ ένα κορίτσι που το έλεγαν Εγώ συναντά τον εαυτό του, μαθαίνοντας πρώτα απ’ όλα να κάνει παρέα μαζί του. Τα κείμενα των τεσσάρων αυτών παραμυθιών διανθίζονται ειδικά στην ελληνική από τα εικονογραφήματα του Πάολο Γκέτσι· τα πολύχρωμα σχέδιά του θυμίζουν την δική του εικονογράφηση για τον Μικρό Πρίγκιπα, τα γραμμικά σχέδια του Μιρό και, κυρίως, ιχνογραφίες της πιο ευφάνταστης παιδικής ηλικίας.

cummings1Η απλούστατη εκφραστικότητα του Κάμμινγκς συνδυάζεται με την ξέχειλη ποιητική του αίσθηση και η λιτή διήγηση με διακριτικούς συμβολισμούς και καλοκρυμμένη τροφή για σκέψη. Σε κάθε περίπτωση στις ιστορίες υμνούνται με τις πιο απλές λέξεις οι ζωντανοί οργανισμοί όλου του κόσμου αλλά και η έμπνευσή για ατέλειωτη συνέχιση των ιστοριών στο παιδικό μυαλό οποιουδήποτε αναγνώστη. Και όσο κι αν ο προορισμός των ιστοριών αυτών και ο αποχωρισμός των δυο «συμβαλλόμενων» αποτελεί εξωκειμενικό στοιχείο, δεν μπορώ να μην σκεφτώ πως, και εδώ, η λογοτεχνία αποτέλεσε την μοναδική επικοινωνία τους.

Κι ήταν βέβαια κι η νύχτα· αλλά στη νύχτα άρεσε να ταξιδεύει, όλο να ταξιδεύει ανάμεσα σ’ εκείνα τα φωτεινά κι ευγενικά λουλούδια που εσύ κι εγώ τα λέμε «αστέρια» γιατί δεν ξέρουμε τι είναι αλήθεια. [σ. 36]

Εκδ. Νεφέλη, 1η – 2η έκδ. 2009, 3η έκδ. 2010, μτφ. Ροδούλα Παππά, σ. 61 [Edward Estlin Cummings, Fairy Tales].




Σεπτεμβρίου 2019
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Αυγ.    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

Blog Stats

  • 995.254 hits

Αρχείο

Advertisements