Posts Tagged ‘Κινήματα



04
Φεβ.
15

Συλλογικό – Internationale Situationniste – Το ξεπέρασμα της τέχνης. Ανθολογία κειμένων της καταστασιακής διεθνούς

267

Η βίβλος της αλλαγής του κόσμου κάποτε

Είναι αδύνατο να ξεφορτωθούμε έναν ολόκληρο κόσμο χωρίς ν’ απαλλαγούμε από το γλωσσικό σύστημα που τον κρύβει και τον διασφαλίζει, χωρίς να ξεγυμνώσουμε την, αλήθεια του. […] Οι λέξεις απέχουν από τις ιδέες ένα μόνο βήμα κι αυτό το βήμα πάντα το κάνει η εξουσία και οι στοχαστές της. […] Ο λόγος της εξουσίας εγκαθίσταται στην καρδιά κάθε επικοινωνίας και γίνεται η αναγκαία μεσολάβηση ανάμεσα στο άτομο και τον εαυτό του. Έτσι καταφέρνει να καθυποτάξει την αμφισβήτηση τοποθετώντας την από τα πριν στο δικό το πεδίο, ελέγχοντάς την, υπονομεύοντάς την από τα μέσα. Άρα η κριτική του κυρίαρχου γλωσσικού συστήματος θ’ αποτελέσει σταθερή πρακτική της καινούργιας επαναστατικής θεωρίας…

… έγραφε στο δέκατο τεύχος [1966] της επιθεώρησης των Καταστασιακών Internationale Situationniste ο Μουσταφά Καγιάτι [Mustapha Khayati], ένα από τα πλέον δραστήρια μέλη του κινήματος. Σε αυτό το πάντα επίκαιρο κείμενο με τον τίτλο Οι αιχμάλωτες λέξεις (πρόλογος σ’ ένα καταστατικό λεξικό) προβλεπόταν εκείνο που σήμερα αποτελεί κανόνα: Η νικηφόρα αστική τάξη είχε ονειρευτεί μια παγκόσμια γλώσσα, αυτήν που σήμερα προσπαθούν να κατασκευάσουν ηλεκτρονικά οι οπαδοί της Κυβερνητικής.

Detail of a photograph published in the I.S. n°5, December 1960, p.21. IS London Conference_

Πρόκειται πράγματι για την πληρέστερη παρουσίαση των θεωριών και των πεπραγμένων της I.S., όπως γράφει ο ανθολόγος και μεταφραστής στον πρόλογό του στην ανατυπωμένη έκδοση· πληρέστερη τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, καθώς περιλαμβάνει ένα πλήθος από τις πρωτογενείς πηγές της Καταστασιακής Διεθνούς. Στο ίδιο κείμενο τονίζεται το γεγονός ότι μέχρι και σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί κάποιο εκδοτικό εγχείρημα που να φωτίζει το ιστορικό αυτό τόλμημα ενώ αντίθετα πολλές εκδόσεις αγιογράφησαν και «βεντετοποίησαν» έναν – δυο καταστασιακούς, επιλογή εξαιρετικά ύποπτη για όποιον τουλάχιστον συμφωνεί με όσα έλεγαν οι ίδιοι για το σχετικό ζήτημα ήδη από το 8ο τεύχος της επιθεώρησής τους το 1963· μαζί με τα σχετικά εγκώμια επιχειρήθηκε και η λανθασμένη ταύτιση με τον «Μάη του ’68».

Η πρωτοφανής ριζοσπαστικότητα των θέσεών της Κ.Δ., το στίγμα που την ξεχώρισε ευθύς εξαρχής απ’ όλες τις ομάδες που επικαλέστηκαν την επανάσταση ήταν το γεγονός ότι υπήρξε η πρώτη ιστορικά οργάνωση που θέλησε συνειδητά να είναι ο τόπος σύντηξης των πιο εξτρεμιστικών απαιτήσεων τριών μεγάλων ιστορικών ρευμάτων της ανθρώπινης δραστηριότητας που μέχρι εκείνον τον Σεπτέμβρη του 1956 όδευαν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο: του στοχασμού πάνω στην Ύπαρξη και της απαίτησής του για ενότητα βιώματος και αναπαράστασης· της Τέχνης και της απαίτησης για άμεσο ποιοτικό μετασχηματισμό της ζωής· της Πολιτικής ως οχήματος για πρακτική επίδραση πάνω στην ιστορία και τα απαίτησης για κατάργηση της διαχωρισμένης εξουσίας. Οι πρώτοι καταστασιακοί είχαν και την στρατηγική ευφυία να δώσουν στην βούλησή τους μια συγκεκριμένη αιχμή: την κριτική της καθημερινής ζωής.

debord 1

Μετά το 1967 και ιδιαίτερα μετά τον Μάη του 1968 μια βαθιά κρίση άρχισε να παραλύει προοδευτικά το κίνημα, εξαιτίας της σταδιακής έκλειψης του διαλόγου, ενώ το περίφημο όπλο των διαγραφών αποδείχτηκε αναποτελεσματικό μέσο θεραπείας. Σε κάθε περίπτωση η μελέτη των πηγών θα φωτίσει και τα δυο μείζονα ερωτήματα: γιατί τελικά αυτή η πρώτη ρητά αντιθεαματική οργάνωση ηττήθηκε από το θέαμα; Και τι παραμένει ζωντανό μέσα από το καταστασιακό στοίχημα;

Αντί προλόγου δημοσιεύεται πρώτα ένα λεττριστικό κείμενο του 1953 για την πολεοδομία [Βαριόμαστε στην πόλη, πρέπει να βρεις κάποια μυστήρια στις επιγραφές των δρόμων, αυτό το έσχατο στάδιο του χιούμορ και της ποίησης…] και η Πλατφόρμα της Άλμπα, το κείμενο δηλαδή που ακολούθησε την συνάντηση μερικών ευρωπαϊκών πρωτοποριακών ομάδων που συναντήθηκαν το 1956 στην Άλμπα της Ιταλίας για να συζητήσουν τις προοπτικές μιας ενιαίας δράσης ενάντια στην πολιτιστική αποσύνθεση και για την αναζήτηση ανώτερων κατασκευών της ζωής. Ακολουθεί μια σύντομη έκθεση της πορείας του Κινήματος για ένα Φαντασιακό Μπαουχάους από τον Άσγκερ Γιορν και η Έκθεση για την κατασκευή καταστάσεων του Γκυ Ντεμπόρ, όπου αναλύονται οι προσανατολισμοί του καταστασιακού ρεύματος στη γέννησή του, το περίφημο κείμενο που ξεκινάει με την φράση: Πριν απ’ όλα πιστεύουμε πως πρέπει ν’ αλλάξουμε τον κόσμο.

arton2548

Ορίζουμε κουλτούρα ένα σύμπλεγμα αισθητικής, συναισθημάτων και ηθών, που εκφράζει την αντίδραση μιας εποχής στην καθημερινή ζωή. / Στην κουλτούρα οι αντεπαναστατικές μέθοδοι της σύγχυσης είναι η μερική προσάρτηση καινούργιων αξιών και παράλληλα μια συνειδητά αντιπολιτιστική παραγωγή που χρησιμοποιεί τα μέσα της μεγάλης βιομηχανίας (μυθιστόρημα, κινηματογράφος) και αποτελεί φυσική συνέχεια της αποβλάκωσης της νεολαίας στα σχολεία και την οικογένεια. Η άρχουσα ιδεολογία οργανώνει τον εκδυχαϊσμό των ανατρεπτικών ανακαλύψεων και τις διαδίδει πλατιά, αφού πρώτα τις αποστειρώνει. Φτάνει μάλιστα στο σημείο να χρησιμοποιεί και ορισμένα ανατρεπτικά άτομα: τους νεκρούς, πλαστογραφώντας το έργο τους…Γι’ αυτό ακριβώς και ο όρος «πρωτοπορία» (που τελικά πάντοτε τον χειρίζεται η αστική τάξη) έχει κάτι το ύποπτο και το γελοίο. [Έκθεση κλπ., 24-25]

Στην ίδια έκθεση παρουσιάζεται το έργο των προγενέστερων κινημάτων, της Διεθνούς των Πειραματικών Καλλιτεχνών που δημοσίευε την επιθεώρηση Cobra και του Λεττρισμού και ορίζεται ως κεντρική ιδέα η κατασκευή καταστάσεων, δηλαδή πρόσκαιρων χώρων (ambiances) ζωής και ο μετασχηματισμός τους σε μια ανώτερη ποιότητα γεμάτη πάθος καθώς και η πραγμάτωση της καθολικής τέχνης στο επίπεδο της πολεοδομίας.

New Babylon Paris 1963, Situationist International

Οι Καταστασιακοί εστίασαν στην ιδέα της ψυχογεωγραφικής έρευνας – της μελέτης των συγκεκριμένων νόμων και επιδράσεων του περιβάλλοντος το οποίο επιδρά άμεσα στη συναισθηματική συμπεριφορά των ανθρώπων – και του παιχνιδιού, που διακρίνεται όμως από την κλασική του αντίληψη καθώς αρνείται ριζικά τον ανταγωνιστικό του χαρακτήρα και τον διαχωρισμό του από την καθημερινή ζωή· εδώ τονίζεται το γεγονός ότι η άρχουσα τάξη κατάφερε να χρησιμοποιήσει για λογαριασμό της τις δραστηριότητας του ελεύθερου χρόνου, αναπτύσσοντας έναν τεράστιο βιομηχανικό τομέα παραγωγής διασκεδάσεων προς αποκτήνωση της κοινωνίας. Προτείνεται ακόμα μια μορφή ενός νέου τρόπου συμπεριφοράς, της περιπλάνησης, δηλαδή μιας συναρπαστικής αποκλίνουσας πορείας που βασίζεται στην βιαστική αλλαγή ατμοσφαιρών.

Κάθε επαναστατική θεωρία χρειάστηκε να εφεύρει τις δικές της λέξεις, να καταστρέψει την κυρίαρχη έννοια των υπόλοιπων λέξεων και να ορίσει καινούργιες θέσεις μέσα στον «κόσμο» των νοημάτων – θέσεις που αντιστοιχούν στην καινούργια πραγματικότητα, η οποία μόλις μετασχηματίζεται […] Κάθε επαναστατική πράξη βρέθηκε στην ανάγκη να συγκροτήσει ένα καινούργιο πεδίο σημείων και να εκφράσει μια καινούργια αλήθεια. Από τους Εγκυκλοπαιδιστές μέχρι την «κριτική της σταλινικής ξύλινης γλώσσας» από τους πολωνούς διανοούμενους το 1956, αυτή η απαίτηση έμεινε σταθερή γιατί το γλωσσικό σύστημα είναι η κατοικία της εξουσίας. [Οι αιχμάλωτες λέξεις]

debord 2-

Το κύριο μέρος της ανθολογίας είναι μια επιλογή κειμένων από τα 12 τεύχη της επιθεώρησης Internationale Situationniste [Γαλλία, 1958 – 1969], που αποτέλεσε το κύριο όργανο της οργάνωσης. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά σε κάθε τεύχος της συλλογικής σύνταξης των κειμένων και της ελευθερίας αναδημοσίευσης και μετάφρασης ακόμα και χωρίς ένδειξη της προέλευσής τους. Τι να πρωτοδιαλέξει κανείς από εδώ;

Στο πρώτο τεύχος [Ιούνιος 1958] δημοσιεύεται το βασικό κείμενο Η πάλη για τον έλεγχο των καινούργιων τεχνικών μέσων της εξάρτησης που αναφέρεται στην αόρατη διαφήμιση και στην πειραματική μελέτη της πλήξης από το κράτος αλλά και στην διαπίστωση της ολέθριας επίδρασης ενός πληκτικού περιβάλλοντος στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Πιο κάτω, το κείμενο για έναν καταστασιακό ορισμό του παιχνιδιού ορίζει την αναγκαιότητα να εξαφανιστεί κάθε στοιχείο άμιλλας από το παιχνίδι τονίζοντας ότι το ζήτημα «κέρδος» ή «χάσιμο» που ήταν μέχρι σήμερα ταυτόσημο με το παιχνίδι συνδέεται μάλλον με όλες τις άλλες εκδηλώσεις της έντασης που δημιουργείται στα άτομα που αγωνίζονται για την ιδιοποίηση αγαθών. Υπογραμμίζεται ακόμα ο σύγχρονος περιορισμός του παιχνιδιού σ’ έναν περιορισμένο χώρο και χρόνο και βέβαια η σημασία του Johan Huizinga [Homo Ludens] στην σχετική σκέψη.

Rene Vienet, Guy Debord, Claudio Pavan, Paolo Salvadori, Mustapha Khayati, Rene Riesel, and Alain Chevalier

Στο δεύτερο τεύχος [Δεκέμβριος 1958] υπάρχει το περίφημο κείμενο για την Θεωρία της Περιπλάνησης· στο τρίτο [Δεκέμβριος 1959] αναλύεται η έννοια της μεταστροφής στην τέχνη, δηλαδή η χρησιμοποίηση των υπάρχοντων καλλιτεχνικών στοιχείων σε μια καινούργια οντότητα, με βασικές αναφορές στη μελέτη του Άσγκερ Γιορν Μετεστραμμένη ζωγραφική· στο τέταρτο [Ιούνιος 1960] παρουσιάζεται η συλλογιστική για την χρήση του ελεύθερου χρόνου, σε αντιδιαστολή με την «φθαρμένη κοινοτοπία των αριστερών κοινωνιολόγων» που θεώρησαν τον ελεύθερο χρόνο ως παθητική κατανάλωση κ.ο.κ.

Εκτός από τα σημαντικά γραπτά του κινήματος, περιλαμβάνονται ακόμα μανιφέστα και διακηρύξεις, συζητήσεις και ερωτηματολόγια, πρακτικά συναντήσεων και παρουσιάσεις εκθέσεων, σημειώσεις, «καταστασιακές πληροφορίες» και ανακοινώσεις, παρεμβάσεις σε σύγχρονα πολιτικά και οικονομικά ζητήματα. Πολλές σελίδες είναι δίστηλες καθώς τα κείμενα είναι δεκάδες. Στο τέλος του νόμου δημοσιεύονται δυο εσωτερικά κείμενα της τελευταίας περιόδου της Κ.Δ. [1970 – 1971]: μια βιβλιογραφία με όλα τα κείμενα, βιβλία και προκηρύξεις που δημοσίευσε η Κ.Δ. κι ένας πίνακας με τα περιεχόμενα των 12 τευχών της I.S.

Guy Debord with knife

Επειδή οι Αρχές αποκαλούν διαστρέβλωση κάθε καινούργιο νόημα, οι καταστασιακοί θα επιβάλουν τη νομιμότητα της διαστρέβλωσης και θα καταγγείλουν την απάτη του νοήματος που εγγυάται η εξουσία. Επειδή το λεξικό είναι ο φύλακας του υπάρχοντος ονόματος, σκοπεύουμε να το καταστρέφουμε συστηματικά. Στο εξής η αθωότητα των λέξεων καταγγέλλεται συνειδητά και το γλωσσικό σύστημα φανερώνεται ως η χειρότερη απ’ όλες τις συμβάσεις» [Οι αιχμάλωτες λέξεις]

Εκδ. Ύψιλον/βιβλία [Δοκίμια – Μελέτες, 9], Α΄ έκδ. 1985, Β΄ έκδ. 1999, Μετάφραση – Επιλογή κειμένων: Γιάννης δ. Ιωαννίδης, 415 σελ.

[Τα παραθέματα από το κείμενο Οι αιχμάλωτες λέξεις: σ. 340 – 347] 

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr / Βιβλιοπανδοχείο, 176.

Στις εικόνες: Λεπτομέρεια από φωτογραφία δημοσιευμένη στο I.S., τεύχος 5 [Δεκέμβριος 1960] [IS London Conference] / Ψυχογεωγραφημένο Παρίσι [1963] / Rene Vienet, Guy Debord, Claudio Pavan, Paolo Salvadori, Mustapha Khayati, Rene Riesel, and Alain Chevalier / Guy Debord οπλοφορών.

ΥΓ. Eπίκαιρο, πάντα επίκαιρο. Ειδικά ως προς την χρήση της γλώσσας από την εκάστοτε εξουσία. Ποιο περιεχόμενο είχε η λέξη μεταρρύθμιση πριν λίγους μήνες και ποιο τώρα….

25
Ιαν.
15

Συλλογικό – Αυτοδιαχείριση. Μια ιδέα πάντα επίκαιρη

autogestion

Ο σπόρος της ουτοπίας

Η αυτοδιαχείριση (ή αυτοδιεύθυνση, συνώνυμη της αυτοδιαχείρισης) αποτελεί μια μορφή συλλογικής οργάνωσης όπου ο καθένας έχει την δυνατότητα να συμμετέχει άμεσα στην λήψη των αποφάσεων που επηρεάζουν την καθημερινή του ζωή. Σε αντίθεση με την πυραμιδοειδή οργάνωση των νεωτερικών κοινωνιών και τις απειράριθμες ενδιάμεσες σχέσεις όπου ένα πλήθος ενδιάμεσων, εκλεγμένων ή μη, υπονομεύουν την δυνατότητά μας να καθορίζουμε πώς θα ζούμε, πώς θα δημιουργούμε, πώς θα παράγουμε κλπ., οι αρχές της αυτοδιαχείρισης εμπνέονται από την ελευθερία, την ισότητα και την αλληλεγγύη και αποδίδουν αυτές τις δυνατότητες στα άτομα και τις συλλογικότητες. Εδώ έννοιες όπως άμεση δημοκρατία και επανοικειοποίηση παύουν να αποτελούν απλούς όρους και μετατρέπονται σε πράξη.

Μετά την εξέγερση των Ζαπατίστας και την ανάδυση ενός κινήματος εναλλακτικής παγκοσμιοποίησης αναβίωσε η συζήτηση για έναν άλλο κόσμο που είναι εφικτός και πλέον το αίτημα της αυτονομίας είναι πολύ πιο δεδομένο απ’ ότι νομίζουμε. Ακόμα και στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια αρχίζουμε να επανεφευρίσκουμε πράγματα που, ενώ υπήρχαν στο παρελθόν, είχαν ξεχαστεί για δεκαετίες ή είχαν απαξιωθεί στη συλλογική συνείδηση λόγω του ευτελισμού τους από το κράτος, τα κόμματα και τους εργατοπατέρες: τον συνεταιρισμό, τη συνεργατικότητα, την αλληλεγγύη. Έννοιες και αξίες που σήμερα γίνεται προσπάθεια να επαναθεμελιωθούν, μακριά από αναθέσεις, ιεραρχίες και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις μέσα από εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης και συνεργατισμού.

cnt-tram

Το βιβλίο αυτό αποτελεί ακριβώς μια μικρή αναδρομή στα σύγχρονα εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης. Δυο εισαγωγικά κείμενα (Βασικές κατευθύνσεις των ελευθεριακών εγχειρημάτων και πρακτικών, Ρίχνουμε τον σπόρο της ουτοπίας για να θερίσουμε την πραγματικότητα) κι ένα μικρό σημείωμα των εκδοτών ακολουθούνται από δυο κεφάλαια που αφορούν δυο βασικά ιστορικά παραδείγματα επαναστατικής αυτοδιαχείρισης: την περίπτωση της Ρωσίας [1917-1921], από την επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917 που έπιασε στον ύπνο τους επαγγελματίες επαναστάτες μέχρι την εξέγερση της Κροστάνδης και εκ μέρους των Λένιν και Τρότσκι κατάπνιξη στο αίμα του τελευταίου σπασμού της επανάστασης, και την περίπτωση της Ισπανίας [1936-1939], που επιβεβαίωσε την εμπειρία της Ρωσίας και των σπαρτακιστών: ότι είναι αδύνατη η συνύπαρξη των δυο πόλων της δυαδικής εξουσίας: της αυτοδιαχειριστικής και την «νόμιμης»: η δεύτερη πάντοτε τείνει να συντρίψει την πρώτη.

Στο κύριο κορμό του βιβλίου παρουσιάζονται και αξιολογούνται σύγχρονα εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης. Ο Charles Piaget εξετάζει τη περίπτωση της Γαλλίας, που έζησε από πρώτο χέρι, ως πρωτεργάτης του αγώνα της LIP στην Μπεζανσόν το 1973. Η αυτοδιαχείριση αυτού του εργοστασίου υπήρξε μια παραδειγματική περίπτωση αγώνα και αποτελεί ακόμα και σήμερα πηγή έμπνευσης για τους εργαζόμενους που πολεμούν κατά των απολύσεων και συζητούν το ενδεχόμενο να ανακτήσουν τις επιχειρήσεις τους με βάση το μοντέλο «δουλεύουμε, πουλάμε, πληρωνόμαστε». Ο αγώνας ήταν αποτέλεσμα μιας καινοτόμας συνδικαλιστικής πρακτικής που άλλαξε τα δεδομένα στον χώρο του συνδικαλισμού, που μέχρι τότε εκτυλισσόταν μόνο σε μια αίθουσα συνεδριάσεων ή παρέα με την διεύθυνση, ενώ οι γενικές διεκδικήσεις κοινοποιούνταν εγγράφως και …μέχρι εκεί, οι δε συνδικαλιστές εμφανίζονταν μόνο για να ορίσουν την ημέρα και τα αιτήματα της απεργίας (μας θυμίζει κάτι;).

May 4, 1976, in the streets of Besançon, the Lip factory workers

Το 1968 υπήρξε ένα μεγάλο σχολείο συνδικαλιστικής δημοκρατίας. Στα μέσα του θρυλικού Μαΐου μια ομάδα φουσκωτών συνδικαλιστών είχαν αποκλείσει την κεντρική είσοδο, λέγοντας πως είναι γενική απεργία και πως απαγορεύεται να μπουν οι εργαζόμενοι. Εκείνοι απάντησαν πως οι εργαζόμενοι θα αποφασίσουν μόνοι τους· τότε διαμορφώθηκε η ιδέα του ανοιχτού εργοστασίου και η πρακτική των δημοκρατικών γενικών συνελεύσεων. Κατασκευάστηκε κι ένας θεόρατος πίνακας, ώστε να αναρτώνται και να διαβάζονται τα πάντα – μια ενημέρωση ελεύθερη, σαφής και γρήγορη.

Όταν το 1973 η επιχείρηση μεταβιβάστηκε σ’ ένα ελβετικό τραστ που θέλησε να την διαλύσει και είχε μάλιστα προβλέψει πως αν οι εργαζόμενοι αρχίσουν γενική απεργία τον Απρίλιο, μέχρι το καλοκαίρι θα έχουν φτάσει στα όριά τους, εκείνοι δεν έπεσαν στην παγίδα: όχι μόνο δεν έκαναν απεργία αλλά επέλεξαν και την σταδιακή μείωση του ρυθμού εργασίας, ως μορφή γενικής ανυπακοής απέναντι στην διοίκηση. Γνώριζαν άλλωστε τις βασικές αξίες ενός αγώνα που μόλις άρχιζε: υπέρβαση της ηττοπάθειας, ενημέρωση των πάντων, ενότητα δράσης, μεγάλη συλλογική συμμετοχή, οριζόντια πληροφόρηση με ευρύ φάσμα κειμένων, άνοιγμα του εργοστασίου προς τα έξω.

zapatista

Η περίπτωση των αυτόνομων εξεγερμένων κοινοτήτων των Ζαπατίστας στην Τσιάπας στο Μεξικό είναι περισσότερο γνωστή: οι αυτόχθονες κυβερνούν με βάση το δικό τους δίκαιο και τα δικά τους έθιμα, ενώ έχουν υιοθετήσει δικές τους μορφές αυτοκυβέρνησης με βάση το συλλογικό συμφέρον. Οι τοπικές κοινότητες εξέλεξαν οι ίδιες τους αντιπροσώπους τους με διετή θητεία που ανανεώνεται κάθε δυο χρόνια αλλά μπορεί σε οποιαδήποτε στιγμή να ανακληθεί σε περίπτωση που δεν σεβαστούν την λαϊκή εντολή. Για την μεξικανική κυβέρνηση οι αυτόνομες εξεγερμένες κοινότητες αποτελούν στον «χειρότερο εχθρό του κράτους δικαίου» και η αυτονομία τους ισοδυναμεί με την «απόσχιση ενός τμήματος της εθνικής επικράτειας», αγνοώντας προφανώς το συνταγματικό άρθρο σύμφωνα με το οποίο «η εθνική κυριαρχία ανήκει πρωταρχικά και κατ’ ουσίαν στον λαό». Το κίνημα των Ζαπατίστας αποτελεί μια μοναδική πρωτοβουλία πολιτικής αντίστασης και άμεσης δράσης, ένα παράδειγμα αυτονομίας όχι μόνο σε τοπικό αλλά και σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Η πρακτική Καταλαμβάνουμε, δουλεύουμε, πληρωνόμαστε αποτέλεσε μια από τις πολλές όψεις της Αργεντινής μετά την εξέγερση που ξέσπασε τον χειμώνα του 2001. Το δίδαγμα του Argentinazo έχει τρεις αφηγήσεις. Η πρώτη ξεκινάει από το Μπουένος Άιρες και την συνοικία Φλόρες, τον Ιανουάριο του 2002, όπου στο ισόγειο μιας παλιάς κλινικής μια ομάδα κατοίκων έχει δημιουργήσει ένα εστιατόριο για τους πιο φτωχούς κατοίκους της γειτονιάς. Το σχέδιο, που προέβλεπε ένα κέντρο υγείας για τους εργαζόμενους στις ανακτημένες επιχειρήσεις ολόκληρης της περιφέρειας, δεν προχώρησε, θα συνεχιστεί κάπου αλλού.

IMPA_

Το τελευταίο ναυπηγείο της Αργεντινής, το Astillero Rio Santiago, βρίσκεται υπό τον έλεγχο των εργαζομένων αλλά δεν είναι μια τυπική «ανακτημένη» επιχείρηση. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 δεν κατασκευαζόταν εδώ κανένα πλοίο, ενώ οι εργάτες ήταν μόλις χίλιοι. Η κατάληψη οδήγησε σ’ ένα είδος συνδιαχείρισης και οι πελάτες άρχισαν να επιστρέφουν. Οι διαφορετικές απόψεις γύρω από την πρακτική της αυτοδιαχείρισης δείχνουν πως και εδώ υπάρχει αρκετός δρόμος ακόμα. Σε κάθε περίπτωση οι διαφορετικές πολιτικές επιλογές αλλά και τα δυο διαφορετικά μοντέλα αυτοδιαχείρισης, η «αμυντική» και η «επιθετική» (από την απλή διασφάλιση μέσων εργασίας μέχρι το σχέδιο κοινωνικού μετασχηματισμού) θέτουν τους όρους μιας ενδιαφέρουσας συζήτησης.

Η Impa τέλος, όπου οι συνθήκες εργασίας τόσο στα χυτήρια όσο στην κατεργασία μετάλλων ήταν εφιαλτικές, έγινε μια από τις επιχειρήσεις – σύμβολα του κινήματος των ανακτημένων επιχειρήσεων στην Αργεντινή και η μοναδική που έμεινε ανοιχτή στα κοινωνικά κινήματα. Στο εσωτερικό της λειτούργησε ένα πολιτιστικό κέντρο όπου εργάστηκαν φοιτητές και ήταν ελεύθερη η πρόσβαση για τους κατοίκους της γειτονιάς.

End-Of-Shift-Tower-Colliery

Η Μεγάλη Βρετανία έχει να επιδείξει το δικό της κορυφαίο παράδειγμα εναλλακτικού εγχειρήματος μέσα σε καπιταλιστική χώρα και μιας ιδιαίτερα συνειδητοποιημένης εργατικής κολεκτίβας: το ανθρακωρυχείο Tower Colliery στην Ουαλία, που πήραν στα χέρια τους οι εργαζόμενοι το 1994. Το κλείσιμο του ανθρακωρυχείου ήταν ένα από τα πολλά επεισόδια στην πορεία διάλυσης της βρετανικής βιομηχανίας άνθρακα. Η ανάκτησή του από τους εργάτες έγινε ταχύτατα σημείο αναφοράς της αντίστασης στον φιλελευθερισμό και το καμάρι μιας ολόκληρης εργατικής περιοχής που είχε πληγεί από τον οικονομικό μαρασμό. Οι εργάτες επένδυσαν τις αποζημιώσεις των απολύσεών τους για να αγοράσουν το ορυχείο, έγιναν ιδιοκτήτες και, προς γενική έκπληξη, κατόρθωσαν να επιστρέψουν την επιχείρηση στην κερδοφορία. Η επιτυχία τους ήταν τόσο μεγάλη που μπόρεσαν να προσλάβουν προσωπικό, να εκσυγχρονίσουν τις μηχανές και να αυξήσουν σημαντικά τους μισθούς, καταργώντας τα προσωπικά πριμ που προκαλούσαν έναν νοσηρό ανταγωνισμό.

Ολόκληρη η περιοχή ένιωσε περήφανη και πολλές τοπικές ενώσεις στήριξαν το ορυχείο, που με την σειρά του υποστήριξε άλλους κοινωνικούς αγώνες εντός και εκτός χώρας, από την Πολωνία και την Νικαράγουα μέχρι την Κούβα και την Νότια Αφρική. Το ορυχείο τάχθηκε υπέρ της αειφόρου ανάπτυξης ενώ σε μια προσπάθεια να το πρόβλημα του κοινωνικού και τεχνικού καταμερισμού της εργασίας, που αποτελεί κληρονομιά του καπιταλισμού, διαμορφώθηκε ένα σύστημα δια βίου εκπαίδευσης. Το εγχείρημα διήρκεσε μέχρι την εξάντληση των αποθεμάτων άνθρακα. Αρχές του 2008, τριάντα χρόνια μετά την ανάκτηση της επιχείρησης, το ορυχείο έκλεισε μέσα σε κλίμα συγκίνησης. Οι ανθρακωρύχοι δεν αιφνιδιάστηκαν από την αναπόφευκτη εξέλιξη. Το ορυχείο παραμένει στην ιδιοκτησία του και υπάρχουν σχέδια για την αξιοποίησή του με διάφορους τρόπους.

TowerCollieryDRAGON_468x285

Ένα ακόμα κείμενο για την Αργεντινή [Η ανάκτηση των επιχειρήσεων ως πολιτική πράξη], μια αναδρομή στην γιουγκοσλαβική «αυτοδιαχείριση», η άνοιξη και το φθινόπωρο της αυτοδιαχείρισης στην Πράγα, οι «ριζοσπαστικά πραγματιστές» της Βραζιλίας, τα κοινωνικά κέντρα μεταξύ ρήξης και ενσωμάτωσης στην Ιταλία και τα σχετικά κινήματα στο Κεμπέκ και την Ελβετία συμπληρώνουν τον χάρτη της αυτοδιάθεσης. Ας σημειωθεί ότι στο κάτω μέρος κάθε σελίδας, σε ξεχωριστό γκρίζο πλαίσιο, παρουσιάζεται ένα σύντομο ιστορικό διάγραμμα των σχετικών επαναστατικών κινημάτων, από το 1848 μέχρι το 2007.

Σε κανένα από τα κείμενα του τόμου δεν εξωραΐζεται κάποιο κίνημα ούτε παρουσιάζεται εξιδανικεύεται η αυτοδιαχειριστική λύση· το αντίθετο, μάλιστα, αναφέρονται όλα τα προβλήματα και οι παγίδες που έθεσαν σε κίνδυνο ή και ακύρωσαν σημαντικές προσπάθειες. Ούτως ή άλλως σε κάθε περίπτωση προκύπτει ότι η αυτοδιαχείριση καθ’ εαυτήν δεν είναι πανάκεια, «αντιστοιχεί όμως σε έναν τύπο δημοκρατίας και ορθολογικότητας που ο καπιταλισμός μας έχει κάνει να ξεχάσουμε». Και αποτελεί ένα βασικό προαπαιτούμενο ώστε η μελλοντική κοινωνία να μην μοιάζει με ένα αχανές στρατόπεδο εργασίας ή με μια κολοσσιαία αγορά όπου πουλιούνται και αγοράζονται τα πάντα.

ezln

Το βιβλίο αποτελεί σύμπραξη δυο οργανώσεων που συμμετέχουν στο παγκόσμιο δίκτυο ελευθεριακού κομμουνισμού Anarkismo.net. Πρόκειται για τις Alternative Libertaire της Γαλλίας [1991] και της Union Communiste Libertaire του Κεμπέκ [2008], που εκδίδουν αντίστοιχα τα περιοδικά Alternative Libertaire και Cause Commune. Περιλαμβάνονται κείμενα των Daniel Guérin, Frank Mintz, Organizaciόn Socialista Libertaria, Laurent Esquerre, Guillaume Davranche, Martine Hassoun, José Luis Humanes Bautista, Lia από FdCA, Michel Nestor, Mark Haldimann, Vladimir Claude Fisera, Charles Piaget. Επιμέλεια: Guillaume Davranche.

Οι εκδόσεις των συναδέλφων, 2014, μτφ. Θοδωρής Δρίτσας – Κώστας Σπαθαράκης, σελ. 136 [Animal Politicum, 7].

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr / Βιβλιοπανδοχείο, 174.

Στις εικόνες: Αυτοδιαχειριζόμενες συγκοινωνίες στην Ισπανία [1936 – 1939], LIP / Γαλλία, Ζαπατίστας / Μεξικό, Impa / Αργεντινή, Tower Colliery / Ουαλία – τέχνη και πραγματικότητα -, και πάλι Ζαπατίστας.

Η συνείδηση της κοινότητας και το όπλο των λέξεων σε δυο βιβλία του Υποδιοικητή Μάρκος των Ζαπατίστας εδώ και εδώ.

21
Σεπτ.
14

Υποδιοικητής Μάρκος – Οι άλλες ιστορίες

Όταν ο losotroscuentos-thumb-mediumΑντόνιο ονειρεύεται ότι η γη που δουλεύει του ανήκει, ότι ο ιδρώτας του πληρώνεται με δικαιοσύνη και αλήθεια, ότι υπάρχει σχολείο για να γιατρέψει την άγνοια, ότι το σπίτι του φωτίζεται και το τραπέζι του γεμίζει, ότι η γη του είναι ελεύθερη και ότι είναι θέμα του λαού να κυβερνά και να κυβερνιέται, όταν ο Αντόνιο ονειρεύεται πως είναι εντάξει με τον ίδιο του τον εαυτό και με τον κόσμο, τότε δεν είμαστε απλώς στις πρώτες γραμμές μια ιστορίας του Υποδιοικητή Μάρκος αλλά και στην αρχή, στο πρώτο βήμα για έναν καλύτερο, απόλυτα εφικτό κόσμο.

 Κάτιτου λέει πως η επιθυμία του είναι επιθυμία πολλών και πάει να τους βρει.

Την ίδια στιγμή που ο Αντόνιο και οι αναρίθμητοι πολλοί με τις κοινές επιθυμίες ονειρεύονται, οι βασιλείς και αντιβασιλείς αυτού του κόσμου έχουν άλλου είδους όνειρα: ότι τούς παίρνουν πίσω αυτό που έκλεψαν, ότι το βασίλειό τους καταρρέει, ότι η ινδιάνικη μαγεία θα καταπολεμηθεί με περισσότερα φυλάκια και φυλακές.

Σε αυτή τη χώρα όλοι ονειρεύονται. Πλησιάζει πια η ώρα του ξυπνήματος.

subcomandante-Marcos-muerto-personaje_PLYIMA20140528_0100_9Έχουμε ήδη διαβάσει ιστορίες του Μάρκος και τις έχουμε προτείνει εδώ κι εκεί ως αφηγήσεις που μας αφορούν περισσότερο από οποιεσδήποτε άλλες πολιτικές αναλύσεις. Επτά από εκείνες τις Ιστορίες του γερο-Αντόνιο [εκδ. Ροές, Β΄ έκδ. 2004] αναδημοσιεύονται εδώ μαζί με άλλες πέντε, συνολικά ένα μικρό αλλά επαρκές μέρος από τις εκατοντάδες ιστορίες που έχει γράψει και μεταγράψει ο ταπεινός εκπρόσωπος των εξεγερμένων ιθαγενικών κοινοτήτων, ο έφιππος συγγραφέας του.

otroscuentosΤο ύφος των ιστοριών είναι αυτό που περιγράψαμε εκεί: αποστάγματα σοφίας, γοητευτικές ιστορίες και μικρά πολιτικά παραμύθια που δεν είναι καθόλου παραμύθια, ευφυείς παραβολές που συμπυκνώνουν σε λίγες σελίδες αυτό που μας τρώει και αυτό που μας περιμένει για να αλλάξει. Όπως για παράδειγμα η ιστορία με το λιοντάρι που σκοτώνει κοιτάζοντας. Το θήραμα που κοκαλώνει και ετοιμάζεται να φαγωθεί από το λιοντάρι δεν βλέπει τον ίδιο του τον εαυτό, βλέπει αυτό που βλέπει το λιοντάρι, βλέπει την εικόνα του στη ματιά του λιονταριού, ότι στα μάτια του είναι μικρό και αδύναμο, βλέπει τον φόβο.

Και βλέποντας ότι το βλέπουν, το ζώο πείθεται, από μόνο του, ότι είναι μικρό και αδύναμο.

Όταν έρχεται ο ξένος να μας επιβάλει 8902953275_0656dacc44_zμε βιαιότητα άλλο τρόπο, άλλο λόγο, άλλη πίστη, άλλο θεό και άλλη δικαιοσύνη, τότε οι μνήμονες της κοινότητας αφηγούνται την ιστορία του σπαθιού, του δέντρου, της πέτρας και του νερού. Υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν να ήμασταν σπαθί ενάντια στο ζώο, άλλες ως δέντρο απέναντι στην καταιγίδα, άλλοτε σαν πέτρα ενάντια στον χρόνο, και κάποιες φορές όπως το νερό που αντιστέκεται στα πιο άγρια χτυπήματα του σπαθιού. Γιατί το σπαθί του ισχυρού με τον καιρό παλιώνει και σκουριάζει. Και ο νικητής αναρωτιέται για ποιο λόγο, αν και νίκησε, αισθάνεται χαμένος.

zapatistas_0Ο αφηγητής της Ιστορίας των κοιταγμάτων, με τον βαθμό του υπολοχαγού του πεζικού των ανταρτών, κατά τον ζαπατίστικο σαρκασμό, εφόσον η ομάδα αριθμούσε τέσσερις companeros, μεταδίδει την παλαιά ιστορία των ανθρώπων, τότε που οι θεοί δεν τους ξεκαθάρισαν τον σκοπό και το γιατί του κάθε πράγματος, κι έτσι περπατούσαν σκοντάφτοντας, χτυπώντας και πέφτοντας ο ένας πάνω στον άλλον, πιάνοντας πράγματα που δεν ήθελαν και μη πιάνοντας πράγματα που ήθελαν. Έτσι όπως από μόνος του κάνει πολύς κόσμος τώρα, που παίρνει αυτό που δε θέλει και του κάνει κακό και σταματά να παίρνει αυτό που χρειάζεται και τον κάνει καλύτερο, και προχωρά τρακάροντας και πέφτοντας ο ένας πάνω στον άλλο. Και δεν μένει παρά να βρεθούν σε μια γιορτή για να συνειδητοποιήσουν τις τυφλές τους συγκρούσεις, να δουν γιατί δεν κοιτάζονται μεταξύ τους και ποιος ευτυχεί από αυτό, να μάθουν να κοιτάζουν ο ένας τον άλλον και μετά τον εαυτό τους.

afbe98e7e07971f1d88Από τα πρώτα χρόνια της εξέγερσής τους οι Ζαπατίστας διεκδίκησαν την ανεξαρτησία τους, δημιούργησαν αυτόνομες κοινότητες, σχολεία, παραγωγικούς συνεταιρισμούς, κέντρα υγείας, χώρους καθημερινού διαλόγου. Σήμερα οι ιθαγενικοί πληθυσμοί των Τσιάπας συνεχίζουν τον πόλεμο ενάντια στη λήθη, άλλωστε έτσι αναφέρουν την χρονολογία στα κείμενά τους. Φέτος, λοιπόν, 20ο έτος από την έναρξη του πολέμου ενάντια στη λήθη», ο Υποδιοικητής Μάρκος μπέρδεψε για άλλη μια φορά τους εχθρούς του και τα φιλικά τους μέσα. Από τη μία ανακοίνωσε με το γνωστό του κρυπτικό τρόπο την αποχώρησή του, από την άλλη απεκδύθηκε το όνομά του και βαφτίστηκε ως εξεγερμένος Γκαλεάνο. Πρόκειται για το ψευδώνυμο (εμπνευσμένο, όλοι υποθέτουμε, από ποιον) του καθηγητή Jose Luis Solis López, που δολοφονήθηκε σε ενέδρα λίγο έξω από Caracol της La Realidad, σε μία από τις πέντε έδρες των Συμβουλίων Καλής Διακυβέρνησης των Ζαπατίστας ενώ υπερασπιζόταν το τοπικό δημοτικό σχολείο. Περιττό να γραφτεί ότι οι δολοφόνοι ήταν μέλη της παραστρατιωτικής οργάνωσης CIOAC – Histórica, δηλαδή απαραίτητα συμπληρώματα της μεξικανικής κυβέρνησης.

P1080023Μόνο που η βλακώδης άγνοια όσων χάρηκαν με την είδηση είναι προφανής: πιστοί στο τυπικό δυτικό προσωπολατρικό σύστημα, θεωρούν ότι το κίνημα είναι ο Μάρκος και ο Μάρκος είναι το κίνημα. Αγνοούν ότι ο μασκοφόρος ειρωνευτής τους δεν ήταν παρά η μεσολαβητική φωνή ενός ολόκληρου κόσμου, που πλέον έμαθε να ζει αυτόνομα, ελεύθερα και δίκαια. Τους διαφεύγει ακόμα ότι στους κόσμους που τιμούν την ιστορία τους, τα ονοματεπώνυμα δεν είναι ιδιοκτησίες αλλά σημασίες. Αν λοιπόν ο Γκαλεάνο ζει στην σκέψη όλων, τότε κάποιον παίρνει το όνομά του ώστε να συνεχίζει να ακούγεται και στα αυτιά όλων. Αν ο Μάρκος τώρα ονομάζεται Γκαλεάνο, όπως άλλωστε ως τώρα ο ίδιος είχε πάρει το όνομα ενός άλλου Μάρκος για να συνεχίσει τον αγώνα του, όπως κάποτε έπραξε και ο ίδιος ο Πάντσο Βίγια, αυτό σημαίνει ότι ο αγώνας για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν σταματάει ποτέ. Αυτή είναι και μια ακόμα, ίσως η ύστατη διαφορά με τους άλλους: αυτοί οι αγωνιστές δεν χρειάζονται ούτε ηγέτες, ούτε ονόματα. Δεν είναι ένας, αλλά όλοι.

Εκδόσεις των συναδέλφων, 201schools-for-chiapas4, μτφ. Γιώργος Καρατζάς, 53 σελ. [Subcommandante Marcos – Los otros cuentos, έκδοση του Δικτύου Αλληλεγγύης με την Τσιάπας, Μπουένος Άιρες]. Περιλαμβάνει σχέδια, ζωγραφιές και φωτογραφίες. Από κάθε αντίτυπο που θα πωλείται, ένα ευρώ θα πηγαίνει ως ενίσχυση στον EZLN.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr, Βιβλιοπανδοχείο 163.

15
Σεπτ.
09

Rebecca Solnit – Ελπίδα στο σκοτάδι. Η άγνωστη ιστορία της δύναμης των ανθρώπων

Ακτιβίστρια, δημοσιογράφος, free lancer κειμενογράφος – κάποια στιγμή παραδέχεται πως έγραφε κείμενα για το Maximum Rock’n’Roll – ιστορικός και δοκιμιογράφος πολιτισμού, η Σόλνιτ συνθέτει ένα περιεκτικότατο εγχειρίδιο πολιτικής αισιοδοξίας. Εν μέσω ζοφερών και κατασκότεινων καιρών, εκείνη αρχίζει ν’ απαριθμεί τις νίκες που παραβλέφτηκαν ή λησμονήθηκαν, θυμίζοντας μας με τις λέξεις του Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ πως η υψηλή ευφυΐα εκδηλώνεται και ως ικανότητα να συγκρατεί κανείς ταυτόχρονα δυο αντίθετες ιδέες, και παρά ταύτα να μπορεί να λειτουργεί – πρέπει π.χ. να είναι σε θέση να βλέπει ότι τα πράγματα είναι απελπιστικά και ως ωστόσο να παραμένει αποφασισμένος να τα αλλάξει.

Στη διάθεσή της έχει πράγματι ατέλειωτη σειρά παραδειγμάτων: την δημιουργία ενός παγκόσμιου κινήματος χωρίς ηγέτες αλλά με λαμπρούς ομιλητές (όπως είπε και ο Αφρικανός συγγραφέας Λόρενς βαν ντερ Ποστ, κάποτε δεν εμφανίζονται πλέον μεγάλοι ηγέτες επειδή έχει έρθει ο καιρός όπου εμείς δεν είμαστε πλέον οπαδοί), μιας τεράστιας κοινότητας ανθρώπων που δεν φοβούνται τους γείτονες, τους ξένους, τους άλλους αλλά και μιας α-σώματης ατοπίας του Διαδικτύου. Η Νότια Αμερική, το άλλοτε μεγάλο εργαστήριο νεοφιλελευθερισμού και ολοκληρωτισμού, τώρα αποτελεί την έδρα των σπουδαιότερων εξεγέρσεων, ο κόσμος των ιθαγενών επανεμφανίζονται (η εξέγερση των Ζαπατίστας στο νότιο Μεξικό είναι μόνο η πιο εμφανής όψη του), πολεμικές επιχειρήσεις αποτρέπονται, οι ενέργειες ορισμένων καταστρεπτικών εταιριών δημοσιοποιούνται. Οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι έχουν τη δύναμη να γίνουν δημιουργοί και όχι απλώς ακροατές ιστοριών.

Η Σόλνιτ μοιράζει τις αποδείξεις της ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, παραθέτοντας ιστορίες όπως εκείνη που περιγράφει ο συγγραφέας Adam Hochchild στο Bury the Chains (2005): πώς μια χούφτα ακτιβιστές συγκεντρωμένοι σ’ ένα τυπογραφείο στο Λονδίνο δημιούργησαν ένα κίνημα που μέσα σε μισό αιώνα κατάργησε τη δουλεία στη Βρετανική Αυτοκρατορία και διαμόρφωσε ένα άλλο, που την εξαφάνισε κι από τις ΗΠΑ 25 χρόνια μετά. Ή την δίωξη της τσεχικής μπάντας The Plastic People of the Universe το 1976, που πυροδότησε την Χάρτα 77, μερικοί από τους υπογράφοντες της οποίας διαδραμάτισαν καίριο ρόλο το 1989.

Από την άλλη οι Ζαπατίστας (στους οποίους αφιερώνεται ειδικό κεφάλαιο) δεν ανήγγειλαν απλώς την εμφάνιση του τέταρτου κόσμου αλλά και επαναστάτησαν ενάντια στην ίδια τη φύση των επαναστάσεων: με συμβολικές δράσεις με λέξεις, εικόνες, επικοινωνίες και τέχνες, με έναν μασκοφόρο ψευδώνυμο Μάρκος να γίνεται ο φορέας ενός νέου πολιτικού λόγου και μιας σπουδαίας λογοτεχνικής πένας. Και φαίνεται πως και οι ποιητές έχουν δύναμη πέρα από τους στίχους τους: ο Καζάκος Όζλας Σουλεϊμάνοφ, επηρεασμένος από άλλα κινήματα, διάβασε στην τηλεόραση αντί για ποίηση μια διακήρυξη που απαιτούσε το κλείσιμο ενός σοβιετικού πεδίου πυρηνικών δοκιμών στο Καζακστάν. Την επόμενη μέρα πέντε χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν στην Ένωση Συγγραφέων και δημιούργησαν το κίνημα που το κατόρθωσε.

Μας εξηγεί πώς χρησιμοποίησε το Μια υπέροχη ζωή του Φρανκ Κάπρα ως μοντέλο για την ριζοσπαστική Ιστορία και υποστηρίζει πως ακολουθεί αντί για τον Άγγελο της Ιστορίας του Μπένγιαμιν έναν άγγελο της εναλλακτικής ιστορίας που λέει πως όλες οι πράξεις μας μετρούν. Μας θυμίζει τις δικαστικές ή διασκεδαστικές νίκες των περιβαλλοντικών κ.ά. οργανώσεων και την ιδέα του τζαζ αγωνιστή της ελευθερίας που συνέλαβε ο o Cornell West, που όρισε την τζαζ και «ως έναν τρόπο ύπαρξης στον κόσμο, έναν αυτοσχεδιαστικό τρόπο ευμετάβλητης, ρευστής και εύκαμπτης στάσης απέναντι στην πραγματικότητα, καχύποπτη ως προς όλες τις δογματικές απόψεις». Το μέλλον είναι σκοτεινό αλλά ξεκινάει από το παρόν./ Εκδόσεις Οκτώ, 2008, μτφ. Φώτης Τερζάκης, σελ. 190, συν 7 σελ. σημειώσεων. (Hope in the Dark, The Untold History of People Power, 2004).

Πρώτη δημοσίευση: εδώ.




Απρίλιος 2020
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930  

Blog Stats

  • 1.019.127 hits

Αρχείο