Posts Tagged ‘Παιδική – Εφηβική Λογοτεχνία

17
Φεβ.
19

Στο αίθριο του πανδοχείου των παιδιών, 4. Χρυσάνθη Τσιαμπαλή

Περί γραφής της παιδικής λογοτεχνίας

Θα μας συνοδεύσετε ως την αυλή του τελευταίου σας βιβλίου;

Ευχαρίστως! Μου ήρθε μια ιδέα! είναι ο τίτλος του τελευταίου μου βιβλίου. Η ηρωίδα, μια Φαεινή Ιδέα, ζει στον Κόσμο των Ιδεών, μέχρι που η πλήξη και οι συμβουλές μια Παλιάς Ιδέας θα την οδηγήσουν στον Κόσμο των Ανθρώπων για να αναζητήσει εκείνον που θα τη μεταμορφώσει σε Πράξη και θα χαρίσει και στους δυο την ευτυχία. Η Ιδέα μας μπαίνει σε έξι διαφορετικά κεφάλια, ενός πολιτικού, ενός φούρναρη, ενός υποχθόνιου επιστήμονα, μιας συγγραφέα, ενός ποντικού και ενός παιδιού. Αν και τα πράγματα θα αποδειχθούν δυσκολότερα απ ό,τι φανταζόταν, η Ιδέα μας θα βρει τον άνθρωπό της.

Πώς αποφασίσατε ν’ ασχοληθείτε με την παιδική λογοτεχνία;

Δεν ήταν ακριβώς απόφαση. Στις ιστορίες για παιδιά με γοητεύει, ανάμεσα σε άλλα, η αισιοδοξία, η απουσία κακού τέλους. Το πρώτο βιβλίο ξεκίνησα να το γράφω το 2000-2001 και με την απόσταση των 18 χρόνων που μας χωρίζουν από τότε, μπορώ να πω πως ήταν ένας πειραματισμός. Θα μπορούσα να γράψω μια ιστορία για παιδιά; Και αν τα κατάφερνα, θα αποτελούσε ικανοποιητικό τρόπο έκφρασης για μένα αυτό το είδος; Το δεύτερο ερώτημα απαντήθηκε πολύ γρήγορα γιατί η διαδικασία με είχε συνεπάρει από την πρώτη σελίδα. Το πρώτο, καθώς εμπεριέχει και ανησυχίες για την ποιότητα της ιστορίας, απαντήθηκε επί της ουσίας χρόνια μετά, όταν το 2005 την έστειλα στις Εκδόσεις Ψυχογιός. Εγώ είχα πια κατασταλάξει στο τι ήθελα να κάνω και οι εκδόσεις Ψυχογιός ήθελαν τις ιστορίες μου. Οπότε τα πράγματα πήραν τον δρόμο τους.

Ποιες δυσκολίες ή και παγίδες κρύβει η συγγραφή της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας;

Τα βιβλία για παιδιά είναι πράγματι περίπλοκη υπόθεση. Όσο μικρής έκτασης και αν είναι, κουβαλούν μηνύματα, ιδέες, αξίες, Αυτό που δεν χρειάζεται να κουβαλούν είναι διδαχή. Κανείς (άρα και κανένα παιδί ή έφηβος) δεν έχει όρεξη να διαβάσει ένα βιβλίο που να του υποδεικνύει γλυκερά ή αυστηρά πώς πρέπει να συμπεριφέρεται. Τα βιβλία μας ωθούν να σκεφτούμε.

Επιπλέον, η γλώσσα πρέπει να είναι πλούσια και καλοδουλεμένη αλλά απολύτως κατανοητή από τα παιδιά. Το χιούμορ είναι απαραίτητο. Τα παιδιά το λατρεύουν. Μπορούν όμως να γελάσουν και με ‘’εύκολες’’ ατάκες που ανακυκλώνουν στερεοτυπικές και ρατσιστικές αντιλήψεις. Άρα το χιούμορ που τους δίνουμε πρέπει να είναι ποιοτικό. Η δράση είναι επίσης απαραίτητη, αλλά χρειάζεται να σμιλεύουμε όσο είναι δυνατό τους χαρακτήρες των ηρώων. Γενικότερα το παιδικό βιβλίο πρέπει να κινείται γύρω από τα ενδιαφέροντα των παιδιών και την ίδια στιγμή να συμβάλλει με έναν αδιόρατο τρόπο στην συναισθηματική και νοητική τους καλλιέργεια και εξέλιξη. 

Επηρεάζουν την γραφή σας οι παιδικές σας μνήμες; Αν ναι, μπορείτε να θυμηθείτε κάποιο σχετικό παράδειγμα;

Πιστεύω πως οι παιδικές μνήμες ενεργούν αθόρυβα πάνω μας. Ανεπαίσθητα συμβάλλουν στο να χτιστεί η προσωπικότητα μας, κατ’  επέκταση και η γραφή μας. Έχω την αίσθηση πως ασυνείδητα με έχουν επηρεάσει πολύ περισσότερο από όσο νομίζω ή θα μπορούσα να σκεφτώ.

Τα σχετικά βιβλία αφορούν και τους ενήλικους αναγνώστες; Υπάρχει χώρος για παραμύθι και παιδικές ιστορίες στην ζωή των «μεγάλων»;

Τα παιδικά βιβλία πρέπει να αφορούν και τους ενήλικες αναγνώστες. Εννοώ πως πρέπει να αποτελούν ευχάριστα/αξιόλογα αναγνώσματα και για τους ενήλικες, αν θέλουμε να είναι τέτοια για τα παιδιά. Κατά πόσο βέβαια απολαμβάνει κάποιος ενήλικας ένα βιβλίο για παιδιά, έχει να κάνει και με τον χώρο που έχει κρατήσει μέσα του για τον… παιδικό του εαυτό.

Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας; Πώς ξεκινάτε να γράψετε ένα νέο βιβλίο;  

Α! Δεν τις παγιδεύω… Ειδικά από τότε που έγραψα την ιστορία για τη Φαεινή Ιδέα νιώθω μια ευθύνη και ένα ιδιαίτερο νοιάξιμο για εκείνες. Γενικότερα τις αφήνω να μπαινοβγαίνουν στο μυαλό μου, καταγράφω ατάκες ή εικόνες που μου δημιουργούν. Εστιάζω σε εκείνη που με ενδιαφέρει περισσότερο, αλλά και πάλι είμαι ανοιχτή σε νέες ιδέες, πράγμα που οδηγεί στο να γράφω, γενικά, μάλλον αργά.

Υπήρξε κάποια ιστορία ή παραμύθι που σας έκανε να αναφωνήσετε (ή να ψιθυρίσετε) πως θα θέλατε κι εσείς να γράψετε κάτι ανάλογο;

Τόσα πολλά που θα ήταν άδικο να αναφέρω ένα συγκεκριμένο. 

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Αγαπώ την ροκ μουσική, παλιά και νέα, ελληνική και ξένη. Μουσική ακούω στα διαλείμματα, θέλοντας να χαλαρώσω ή να γεμίσω τις μπαταρίες μου. Όταν γράφω συνήθως θέλω ησυχία, απομόνωση και καφέ. 

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας; 

Όχι, δεν έχω γράψει. Νομίζω πως για να καταφέρω να γράψω κάπου αλλού, θα πρέπει να νιώσω πολύ οικεία και δεν υπάρχει εκτός του σπιτιού μου ένας τέτοιος χώρος, ακόμη.

Στην εποχή των ηλεκτρονικών εικόνων και παιχνιδιών τι μπορεί να προσφέρει σ’ ένα παιδί η ανάγνωση ενός βιβλίου;

Η επίδραση των βιβλίων στα παιδιά είναι τόσο πολυδιάστατη, που δεν τίθεται θέμα σύγκρισης με τις ηλεκτρονικές συσκευές. Ένα βιβλίο καλλιεργεί γλωσσικά αλλά και αισθητικά. Πλαταίνει και εμβαθύνει τη σκέψη. Κοινωνικοποιεί, φέρει δηλαδή τα παιδιά σε επαφή με σοβαρά κοινωνικά προβλήματα χωρίς όμως να τα πληγώνει. Ηρεμεί και ανακουφίζει τα παιδιά, τόσο μέσα από αστείες ιστορίες, όσο και μέσα από ιστορίες που τα παιδιά συναντούν ήρωες με τους δικούς τους προβληματισμούς. Και επιπλέον τα βιβλία καλλιεργούν μοναδικά την φαντασία και την πολυπόθητη ενσυναίσθηση, που είναι απαραίτητη για την πολιτισμένη και αρμονική συμβίωση όλων των ανθρώπων.

Περί ανάγνωσης 

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς ή βιβλία παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας; Αν θέλετε βάλτε και για την ενήλικη!

Δεν μπορώ να ξεχωρίσω σύγχρονους συγγραφείς ή παιδικά και εφηβικά βιβλία γιατί είναι πάρα πολλά αυτά που έχω απολαύσει, ξένα και ελληνικά. Θα αναφέρω, ωστόσο, έναν αγαπημένο μου συγγραφέα (κυρίως) για ενήλικες, τον Ζοζέ Σαραμάγκου.

Αγαπημένοι σας αντίστοιχοι εικονογράφοι;

Κατά τον ίδιο τρόπο απολαμβάνω τις εικονογραφήσεις τόσο των παλιών όσο και των νέων εικονογράφων, ιδιαιτέρως εκείνων που με σεβασμό στα κείμενα προσπαθούν να δώσουν το στίγμα τους μέσα από πανέμορφες εικονογραφήσεις.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό; 

Διαβάζω τη βιογραφία του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, του Walter Isaacson, εκδ. Ψυχογιός και πείθομαι ακόμη περισσότερο για τη δύναμη της φαντασίας και την αξία της παρατήρησης.

Εσείς ως παιδί

Η δική σας ανάμνηση από κάποιο ανάγνωσμα οποιασδήποτε φύσης;

Υπήρχαν 3-4 βιβλία που αγαπούσα πολύ στα χρόνια του δημοτικού. Η ιστορία του μέρμηγκα που κλείστηκε κατά λάθος σε μια σαπουνόφουσκα με γέμιζε ενθουσιασμό και αγωνία ίδια με του μέρμηγκα! Φυσικά έχω ακόμη το βιβλίο. (Μια ωραία πεταλούδα, Μαρία Γουμενοπούλου, Έπαινος Κύκλου, 2 Απριλίου 1976). Εξίσου έντονα θυμάμαι την ποίηση του Καρυωτάκη στην εφηβεία. Τον είχα ανακαλύψει στη βιβλιοθήκη του σπιτιού μου και τον είχα ξεχωρίσει ανάμεσα σε άλλους, προφανώς γιατί η μελαγχολία και η υπαρξιακή αγωνία των ποιημάτων του έβρισκε ήδη πρόσφορο έδαφος στις περίπλοκες ψυχικές διεργασίες της εφηβείας.

Αν ξαναγινόσασταν παιδί και μπορούσατε να πάρετε μαζί σας μια και μόνη γνώση ενήλικα, ποια θα ήταν αυτή;

Η αξία της τόλμης και της προσπάθειας. Να τολμάς για ό,τι επιθυμείς και να προσπαθείς χωρίς να υποτιμάς τις ικανότητές σου.

… κι ένα κουαρτέτο παιδικής περιέργειας

Σπουδάσατε κάτι; Πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή ή αφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Α.Π.Θ. Εργάζομαι ως υπεύθυνη παιδαγωγός σε Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης του Δήμου Λαρισαίων. Επειδή οι σπουδές μου έχουν να κάνουν με παιδιά, (αν και δεν εργάστηκα ποτέ στην τυπική εκπαίδευση ως νηπιαγωγός) τα πρώτα χρόνια μού ήταν δύσκολο να διακρίνω την επίδραση των σπουδών μου στη γραφή μου. Αναμφίβολα υπάρχει επίδραση στον τρόπο προσέγγισης. Υπάρχει η γνώση της παιδικής ψυχολογίας που την κουβαλάς. Αυτό σε σώζει από διάφορα ατοπήματα. Από την άλλη μπορεί να σου βάλει εμπόδια που δεν είσαι σε θέση να αντιληφθείς εύκολα. Θεωρώ όμως τη γνώση δύναμη και προσπαθώ να τη θέτω στην υπηρεσία της λογοτεχνίας.

Τι γράφετε αυτό τον καιρό;

Ελπίζω να μη σας απογοητεύσω, αλλά αυτό τον καιρό δεν γράφω.

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε αλλά δεν σκεφτήκαμε; Απαντήστε την!

Με καλύψατε πλήρως! Σας ευχαριστώ για τις ενδιαφέρουσες ερωτήσεις!

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.

Τα βιβλία Μου ήρθε μια ιδέα  και Το αγόρι που κέρδισε τον χρόνο στο Πανδοχείο των παιδιών εδώ και εδώ, αντίστοιχα.

Advertisements
26
Ιαν.
19

Στο αίθριο του πανδοχείου των παιδιών, 3. Γιολάντα Τσορώνη-Γεωργιάδη

Περί γραφής της παιδικής λογοτεχνίας

Θα μας συνοδεύσετε ως την αυλή του τελευταίου σας βιβλίου;

Κυκλοφόρησαν πρόσφατα τρία καινούρια παιδικά βιβλία μου, ένα από αυτά είναι το «Οι καλοσυνόγατες και ο κακοπόντικας». Είναι το πρώτο της νέας σειράς «Βιβλία που προάγουν την κοινωνική νοημοσύνη»,  κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σαββάλας και στοχεύει –όπως και τα υπόλοιπα που θα ακολουθήσουν– να αναδείξει και να καλλιεργήσει ένα βασικό στοιχείο της νοημοσύνης αυτής, την καλοσύνη. Αποφάσισα να γράψω τούτες τις ιστορίες  σκεπτόμενη πως στην εποχή του θυμού και του εκφοβισμού που ζούμε, γονείς και εκπαιδευτικοί επιβάλλεται να θέσουμε ως προτεραιότητα την ανάπτυξη μιας νοημοσύνης με καρδιά διδάσκοντας στα παιδιά να νοιάζονται για τους άλλους και να ευγνωμονούν όσους τα φροντίζουν και τα αγαπούν. Παράλληλα με το βιβλίο οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αναζητήσουν και το ομότιτλο επιτραπέζιο παιχνίδι που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σαββάλας επίσης και αρέσει πολύ. 

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν); 

Ταξιδεύω αρκετά κάθε χρόνο, έτσι πολλά βιβλία μου είναι εμπνευσμένα από τόπους που επισκέπτομαι. Για παράδειγμα το «Εγώ κι εσύ μαζί» που βρίσκεται στα ράφια των βιβλιοπωλείων από τον Σεπτέμβριο γράφτηκε αμέσως μετά τον ερχομό μου από την Προβηγκία με τις ατελείωτες εκτάσεις ανθισμένης λεβάντας. Είχα κατά νου να γράψω μια ιστορία πάνω στη βασική ιδέα «Ό,τι δεν μπορούμε να καταφέρουμε αλλιώς, το μπορούμε με την αγάπη», οπότε δανείστηκα ήρωες και περιβάλλον από το μέρος αυτό για να αναπτύξω την πλοκή και να μπορέσω να μοιραστώ με τους αναγνώστες το θαύμα που είχαν δει τα δικά μου μάτια και το συναίσθημα που είχα νιώσει. Το «Μπατλό ο δράκος» επίσης, καινούριο κι αυτό, το επινόησα βγαίνοντας από το παραμυθένιο κτίριο Casa Batlló του Antoni Gaudi στη Βαρκελώνη. Γενικότερα κάθε βιβλίο μου έχει την απαρχή του σε έναν λόγο, ένα θέαμα, μια συμπεριφορά, ένα συναίσθημα.

Πώς αποφασίσατε ν’ ασχοληθείτε με την παιδική λογοτεχνία;

Κάποιος είπε πως για όλα τα σημαντικά πράγματα που μας συμβαίνουν, δεν κλείνουμε εμείς το ραντεβού, αλλά η ίδια η ζωή. Τρία τέτοια ραντεβού έκλεισε λοιπόν και σε εμένα η ζωή με καταξιωμένους συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας, οι οποίοι, διαβάζοντας ανέκδοτα ακόμα κείμενά μου, με ενθάρρυναν με τα θετικά σχόλιά τους να «εκτεθώ». Στα χρόνια που ακολούθησαν γράφω γιατί πιστεύω πως έχω κάτι να πω και αυτό το «κάτι» θέλω να το μοιραστώ. Ωστόσο θα ήθελα να επισημάνω πως η παρουσία μου στον εκδοτικό χώρο δεν ξεκίνησε με τη συγγραφή βιβλίων για παιδιά. Το πρώτο βιβλίο μου επιχειρεί να φωτίσει το παρασκήνιο δημιουργίας παροιμιακών φράσεων της καθημερινότητάς μας και φέρει τον τίτλο «Γιατί το λέμε έτσι…». Πρόκειται για ένα ογκώδες πόνημα, αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας, κίνητρο για την οποία υπήρξε το πάθος μου για τη λαογραφία και η αγωνία μου να διασωθεί το ήθος, τα χαρακτηριστικά και η σοφία του λαού μας. Το 2016 κυκλοφόρησε το πρώτο μου μυθιστόρημα για ενήλικες, «Η σύγκρια», και ευελπιστώ πως μέχρι το τέλος του χρόνου θα έχω τελειώσει και το δεύτερο.

Ποιες δυσκολίες ή και παγίδες κρύβει η συγγραφή της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας;

Τα παιδιά είναι απαιτητικοί αναγνώστες. Έτσι, η συγγραφή βιβλίων γι’ αυτά δεν είναι εύκολη υπόθεση. Για τη δημιουργία του μυθοπλαστικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο επιλέγεις ως συγγραφέας να εντάξεις την ιστορία σου, οφείλεις να λάβεις υπόψη σου την εξελικτική ψυχολογία, κοινωνικές παραμέτρους, την ψυχοσύνθεση των παιδιών. Πρέπει ακόμα να μπορείς, τηρουμένων των αναλογιών, να ξαναγίνεις παιδί και να δεις με τη ματιά του αυτό που γράφεις, πρέπει επίσης να «κατεβάσεις» το λεξιλόγιό σου στα μέτρα του με συνώνυμα που έχουν το σημασιολογικό περιεχόμενο και το εννοιολογικό δυναμικό που θέλεις. Αυτές είναι δύσκολες λειτουργίες κι αν δε δουλέψεις το κείμενο ξανά και ξανά, έχοντας όλα αυτά υπόψη σου, τα παιδιά βρίσκουν τελικά αδιάφορο το βιβλίο σου. Όταν όμως τα σεβαστείς ως προσωπικότητες, σκύψεις στα προβλήματα που φαντάζουν στα μάτια τους αξεπέραστα, όταν τα απενοχοποιήσεις μέσω των ηρώων σου, εισπράττεις τον ενθουσιασμό τους και την αίσθηση ότι το βιβλίο, γενικά το βιβλίο, τα κέρδισε. Γενικότερα θα έλεγα πως η συγγραφή παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας απαιτεί ειλικρίνεια και σεβασμό στις ανάγκες, τους προβληματισμούς, τα «θέλω» και τις δυνατότητες της κάθε ηλικίας. 

Επηρεάζουν την γραφή σας οι παιδικές σας μνήμες; Αν ναι, μπορείτε να θυμηθείτε κάποιο σχετικό παράδειγμα;

Τα βιώματα της προσωπικής μου διαδρομής αποτελούν για μένα πρωταρχικές πηγές έμπνευσης και δημιουργίας. Η γλώσσα των λαϊκών παραμυθιών που άκουγα από τη Μικρασιάτισσα γιαγιά μου νομίζω πως επηρεάζει πάντοτε τη γραφή μου, γι’ αυτό και συχνά βάζω στο στόμα των ηρώων παροιμίες, παροιμιακές εκφράσεις και ό,τι άλλο έχει τη «μυρωδιά» εκείνων των ακουσμάτων.

Τα σχετικά βιβλία αφορούν και τους ενήλικους αναγνώστες; Υπάρχει χώρος για παραμύθι και παιδικές ιστορίες στην ζωή των «μεγάλων»;

Καλώς ή κακώς τα βιβλία που προορίζονται για μικρά παιδιά περνούν αναγκαστικά από τα χέρια και τα μάτια των μεγάλων. Καταθέτοντας την προσωπική μου εμπειρία θα έλεγα πως οι γονείς είναι αρκετά εξασκημένοι πλέον να ξεχωρίζουν αναγνώσματα που έχουν να προσφέρουν κάτι στα παιδιά τους. Και ναι, νομίζω πως υπάρχει χώρος για παραμύθι και παιδικές ιστορίες στη ζωή των μεγάλων είτε γιατί θέλουν να ξαναβρούν ένα χαμένο κομμάτι του εαυτού τους είτε γιατί βαθιά μέσα τους έχουν ανάγκη να (ξανα)πιστέψουν πως όλα είναι δυνατά είτε για να «παρηγορηθούν» πως στο τέλος πάντα το καλό νικάει. 

Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας; Πώς ξεκινάτε να γράψετε ένα νέο βιβλίο;

Η αρχική ιδέα συνήθως έρχεται απρόσμενα. Μπορεί να ακούσω, να δω ή να νιώσω κάτι που θα με εμπνεύσει. Γι’ αυτό έχω πάντοτε στην τσάντα μου χαρτί και μολύβι, ώστε να μπορώ να κρατήσω σημειώσεις. Ακολούθως αναπτύσσω την ιστορία στον υπολογιστή. Παρόλα αυτά μία και μοναδική φορά έγραψα βιβλίο σε μια χαρτοπετσέτα εστιατορίου στην Αμφιλοχία. Ήταν «Το τικ και το Τακ» που τόσο τελικά άρεσε σε μικρούς και μεγάλους.

Σας ενέπνευσε ποτέ κάποιο συγκεκριμένο παιδί για να συλλάβετε μια ιστορία; 

Από τους μαθητές μου εμπνεύστηκα αρκετά βιβλία, γιατί ο τρόπος που σκέφτονται, η αθωότητα, το χιούμορ τους, οι αναστολές τους, τα διλήμματά τους, ο εγωκεντρισμός τους, ακόμα και οι πονηριές τους δίνουν άφθονη πρώτη ύλη για… μαγείρεμα ιστοριών. Ωστόσο ένας συγκεκριμένος  μαθητής μου, ο αγαπημένος μου αλλά ατίθασος Οδυσσέας, έγινε πρωταγωνιστής του βιβλίου «Ένας πιγκουίνος όχι και τόσο τέλειος».

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Δεν ακολουθώ κάποιο ιδιαίτερο τελετουργικό γραφής ούτε ακούω μουσική όταν προσπαθώ να συνθέσω τις σκέψεις μου. Σε αντίθεση με άλλους δημιουργούς η μουσική εκείνη την ώρα με αποδιοργανώνει κι εγώ θέλω να είμαι απόλυτα συγκεντρωμένη. Όταν δε γράφω όμως, νότες από έντεχνο ελληνικό τραγούδι πλημμυρίζουν το σπίτι μου.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Όχι. Μόνο σκόρπιες σκέψεις. Κι αυτό γιατί, προκειμένου να αποδώσω, χρειάζομαι το οικείο περιβάλλον και τη ρουτίνα μου. Η μόνη γραφή που «ξεστράτισε», σας είπα… Ήταν «Το τικ και το τακ».   

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Βέβαια. Οι περισσότεροι από τους ήρωές μου μαθαίνω πως ζουν σε σχολεία και νηπιαγωγεία, αισθάνονται όμορφα στις αγκαλιές των παιδιών, παίρνουν σάρκα και οστά μέσα από παιχνίδια ρόλων και δραματοποιήσεις των περιπετειών τους στις τάξεις. Πολύ συχνά οι εκπαιδευτικοί μού στέλνουν υλικό και φωτογραφίες από τις δράσεις και τις επεκτάσεις που κάνουν με τους μαθητές τους, οπότε γνωρίζω πως οι ήρωές μου συνεχίζουν τη ζωή τους και μετά το τέλος των σελίδων της ιστορίας. Χαίρομαι που περνούν καλά τα παιδιά μαζί τους και που εξαιτίας τους μπορούν να γνωρίσουν προοδευτικά τον εαυτό τους και τον κόσμο.

Στην εποχή των ηλεκτρονικών εικόνων και παιχνιδιών τι μπορεί να προσφέρει σ’ ένα παιδί η ανάγνωση ενός βιβλίου; 

Η ανάγνωση ενός βιβλίου δίνει στα παιδιά χρόνο να τοποθετήσουν τα γεγονότα σε σειρά, να παρατηρήσουν τους ήρωες, να ταυτιστούν μαζί τους, να εξετάσουν προσεκτικά συμπεριφορές και καταστάσεις που μοιάζουν με τις δικές τους, να ξεφορτωθούν ενοχές, να σκεφτούν και να βρουν λύσεις σε πιθανά προβλήματα, να μπουν στη θέση των άλλων, να συνδέσουν τον προφορικό με τον γραπτό λόγο, να απολαύσουν την εικονογράφηση και να καλλιεργήσουν την αισθητική τους. Όλα αυτά δεν μπορούν να τα κάνουν όταν η μία εικόνα διαδέχεται την άλλη στην οθόνη εν ριπή οφθαλμού. Τα τελευταία χρόνια, εκτιμώ, πως  η αξία του βιβλίου έχει αναδειχτεί, ως ένα βαθμό, με τη συμβολή βιβλιόφιλων εκπαιδευτικών που αναλαμβάνουν προγράμματα φιλαναγνωσίας. Χρειάζεται βέβαια πολλή δουλειά ακόμα, αλλά είμαστε σε καλό δρόμο.

Περί ανάγνωσης 

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς ή βιβλία παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας; Αν θέλετε βάλτε και για την ενήλικη!

Όταν εγώ ήμουν μικρή δεν υπήρχαν παραμύθια με τη μορφή που ξέρουμε σήμερα. Μόνο μεταφρασμένη λογοτεχνία κυκλοφορούσε τότε –και σε ογκώδη μάλιστα βιβλία. Διάβαζα λοιπόν, και μου άρεσαν πολύ, τα «Χωρίς οικογένεια», «Με οικογένεια», «Οι τρεις σωματοφύλακες», «Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων» και δε θυμάμαι πόσα άλλα. Μεγαλώνοντας διαπιστώνω εμμονή μου με τους παλαιότερους Έλληνες συγγραφείς, αν και έχω διαβάσει αρκετά κλασικούς και σύγχρονους ξένους. Δε θα ήθελα να αναφερθώ σε ονόματα της σύγχρονης λογοτεχνίας την οποία επίμονα παρακολουθώ, σας βεβαιώ όμως πως το διάβασμα καταναλώνει τον περισσότερο από τον ελεύθερο χρόνο μου. Η ποίηση επίσης είναι κομμάτι της ζωής μου και ομολογώ πως με συναρπάζουν τα πεζογραφήματα που έχουν γραφτεί σε ύφος ποιητικό. 

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Θα σας φανεί περίεργο, αλλά εδώ κι έναν χρόνο μελετώ την αρχαία ελληνική τραγωδία. Δεν ξέρω πόσο θα μου πάρει να διαβάσω τα έργα που θα ήθελα, είχα όμως δώσει από παλιά την υπόσχεση στον εαυτό μου και βοηθούν τώρα οι συγκυρίες να την εκπληρώσω.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε μεταφορικό μέσο, ταξίδι ή ιδιαίτερο τόπο που θυμάστε ιδιαίτερα;  

Σε μεταφορικά μέσα δεν μπορώ να διαβάσω, πραγματικά αρρωσταίνω. Θυμάμαι όμως χαρακτηριστικά την ανάγνωση του «Αλέξης Ζορμπάς» στη Στούπα Μεσσηνίας κάτω από τη συκιά που, καθώς λέγεται, ο μεγάλος λογοτέχνης έγραψε ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου. Ήμουν τότε δεκαοκτώ ετών και με είχε συνεπάρει η εκδοχή πως μπορούσα να απολαύσω το «γέννημα» στον τόπο που έγινε η «σύλληψη». Από τότε, κάθε φορά που το ξαναδιαβάζω, με συνοδεύουν πάντα οι έντονες μνήμες εκείνων των στιγμών. 

Εσείς ως παιδί

 Τα αγαπημένα σας παιχνίδια; Ένα «χειροπιαστό» κι ένα επινοημένο από εσάς;

Όταν ήμουν παιδί, τα περισσότερα ήταν ομαδικά παιχνίδια που τα παίζαμε στην αλάνα της γειτονιάς οχτώ μήνες τον χρόνο. «Τζαμί», «Μήλα», «Πινακωτή», «Βασιλιά-Βασιλιά» κι ένα σωρό άλλα μας κρατούσαν πολλές ώρες της σχόλης στους δρόμους. Τους χειμώνες όμως που μαζευόμασταν στα σπίτια, πολύ μου άρεσε το επιτραπέζιο «φιδάκι». Τώρα πια επινοώ διάφορα που τα παίζω με τα παιδιά στις παρουσιάσεις των βιβλίων μου, επειδή θέλω μέσα από το κατάλληλο παιχνίδι να βγαίνει βιωματικά το νόημα της ιστορίας που μόλις αφηγήθηκα και να συνειδητοποιεί έτσι το παιδί πως κάθε παραμύθι κρύβει μια αλήθεια της καθημερινής μας ζωής. 

Και μια παιδική ανάμνηση που κρατάτε μέχρι σήμερα πολύτιμο φυλαχτό;

Έχω τόσες εικόνες από τα παιδικά μου χρόνια που δυσκολεύομαι να επιλέξω. Θυμάμαι όμως με νοσταλγία τις φωτιές που ανάβαμε στη γειτονιά το βράδυ της 23ης Ιουνίου και τους χορούς μικρών και μεγάλων γύρω από αυτές, τη μεταφορά του αμίλητου νερού και την ιεροτελεστία της προετοιμασίας για τον «Κλείδωνα», τις κούνιες που ρίχναμε στα δέντρα ανήμερα του Αγιωργιού, τα ομαδικά παιχνίδια που παίζαμε στους ανοιχτούς χώρους.  Η εικόνα επίσης  του ψαρά, του γαλατά, του γιαουρτά, του μανάβη, του καρεκλά, του γανωματή, του παπλωματά και του αρκουδιάρη που περιδιάβαιναν ανά εποχή τις ρούγες διαλαλώντας τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, με συνοδεύει πάντα. Το Δωδεκαήμερο επίσης στο χωριό του πατέρα μου, τις ετοιμασίες των γλυκών, τα κάλαντα που τα λέγαμε τότε βράδυ και αμειβόμασταν με ξηρούς καρπούς, τις ψημένες φέτες στο τζάκι με λαδορίγανη και τη γιαγιά στο παραγώνι να μας λέει ιστορίες με ξωτικά. Όλα αυτά και άλλα πολλά είμαι Εγώ, συνιστούν την ταυτότητα και την προσωπικότητά μου. 

Αν ξαναγινόσασταν παιδί και μπορούσατε να πάρετε μαζί σας μια και μόνη γνώση ενήλικα, ποια θα ήταν αυτή;

Για να αφήσω θετικό αποτύπωμα στο διάβα μου επί Γης θα έπαιρνα από τα βιώματα της ενήλικης ζωής μου το «Να βρίσκεις νόημα σε αυτό που κάνεις, να πορεύεσαι με καθαρή καρδιά, να αγαπάς τους ανθρώπους και να δρας ως μέρος της Φύσης και όχι ως κυρίαρχός της», ενώ για την ψυχική μου υγεία θα έπαιρνα το «Και αυτό θα περάσει». 

… κι ένα κουαρτέτο παιδικής περιέργειας

Σπουδάσατε κάτι; Πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή ή αφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Είμαι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής, της Παιδαγωγικής Ακαδημίας, του Παιδαγωγικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών και έχω μετεκπαιδευτεί στο Μαράσλειο Διδασκαλείο. Εργάστηκα για πολλά χρόνια στη δημόσια εκπαίδευση ως δασκάλα, συνταξιοδοτήθηκα όμως το 2014 μετά από 30 χρόνια Υπηρεσίας. Εκτιμώ ωστόσο πως συνεχίζω να υπηρετώ τις ανάγκες του παιδιού μέσα από τα βιβλία μου, τα οποία μαζί με τις μελέτες λαογραφικού περιεχομένου που έχουν εκδοθεί ξεπερνούν πλέον τα εβδομήντα. Η θητεία μου ως δασκάλας αναμφίβολα «προικοδότησε» το Είναι μου με τη γνώση της παιδικής ψυχής και τους προβληματισμούς της κάθε ηλικίας, πρόκειται για ένα δικό μου «συν» που αποτυπώνεται, ευελπιστώ,  στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζω τα θέματα με τα οποία καταπιάνομαι.

Παρακολουθείτε παιδικό θέατρο; Σας μάγεψε κάποιο έργο, παράσταση, κείμενο;

Όταν ήμουν δασκάλα, πήγαινα στο θέατρο συχνά με τους μαθητές μου. Τώρα παρακολουθώ λιγότερο. Φέτος είδα δύο έργα. Ωραία σκηνικά, εντυπωσιακά κοστούμια, έλειπαν όμως τα μηνύματα που έχει ανάγκη η εποχή μας, αλλά και οι μικρές σιωπές ανάμεσα σε ορισμένες ατάκες, απαραίτητες για να ανασάνει ο Λόγος. Από φόβο προφανώς των σκηνοθετών μήπως το κείμενο κάνει «κοιλιά», βομβάρδιζαν το κοινό με λόγια και κινήσεις, έτσι που, τα παιδιά ιδιαίτερα, δεν είχαν το χρονικό περιθώριο να αφομοιώσουν τα τεκταινόμενα. Όχι, κανένα από τα δυο δε με μάγεψε. Για να μην αδικήσω όμως όλες τις παραστάσεις, ίσως δεν έκανα εγώ καλή επιλογή θεατρικών έργων. 

Τι γράφετε αυτό τον καιρό; 

Μόλις έφυγαν από τα χέρια μου για εικονογράφηση τρία βιβλία μου για παιδιά. Έτσι, μέχρι να αρχίσει ο νέος κύκλος επισκέψεών μου σε νηπιαγωγεία και σχολεία της χώρας, θα συνεχίσω το δεύτερο μυθιστόρημα που ήδη έχω αρχίσει να γράφω και το οποίο ελπίζω να καταφέρω να τελειώσω μέσα στη χρονιά.

Παρουσίαση του βιβλίου Ο μέγας Μελομακάρων …. εδώ κι εκείΟι καλοσυνόγατες και ο κακοπόντικας σύντομα στα δυο Πανδοχεία. 

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.

30
Οκτ.
18

Λουίς Σεπούλβεδα – Η ιστορία ενός σαλίγκαρου που ανακάλυψε τη σημασία της βραδύτητας

Ο αντάρτης και η μνήμη

Μπορεί ο Σεπούλβεδα να είναι ένας ανεξάντλητος στην έμπνευση μυθιστοριογράφος, διηγηματογράφος και δοκιμιογράφος, αλλά αυτή τη φορά το εύρημα της «παιδικής» τους ιστορίας το πρόσφερε αφειδώς ο εγγονός του στον κήπο του σπιτιού τους, ούτως ή άλλως γνωστό τόπο θαυμάτων ανεξάρτητα από τόπους κι εποχές. Υποθέτω έχετε ήδη αντιληφθεί ποια ήταν η ερώτηση: Γιατί είναι τόσο αργό το σαλιγκάρι;

Το θέμα είναι ότι σ’ ένα λιβάδι κοντά στο σπίτι μας ζει πράγματι μια αποικία σαλιγκαριών τα μέλη της οποίας δεν έχουν αναρωτηθεί κάτι τέτοιο· ούτε τα σαλιγκάρια της που κατά τα άλλα δεν έχουν την παραμικρή αμφιβολία πως ο τόπος τους είναι ο καλύτερος. Δεν έχει σημασία που κανέναν απ’ αυτά δεν έχει ταξιδέψει ως την άκρη του λιβαδιού· τους αρκεί που ήταν σκεπασμένο με χόρτα και αγριολούλουδα, στεγάζονται σε πυκνόφυλλο χειμωνανθό και τρώνε το νοστιμότατο λιονταρόδοντο. Είναι σημαντικό να χαίρεσαι όσα έχεις αλλά πάντα θα υπάρχουν ερωτήσεις που βασανίζουν κάποιον ανικανοποίητο νέο. Γιατί τα σαλιγκάρια δεν αποκτούν ονόματα και το ένα αποκαλεί το άλλο σαλιγκάρι; Και το κυριότερο: γιατί πάνε τόσο αργά;

Το σαλιγκάρι γνωρίζει πως μόνο με την συνδρομή των άλλων μπορεί κάπως να διαφωτιστεί. Τα σαλιγκάρια του περίγυρου όχι μόνο δεν έχουν τι να απαντήσουν αλλά και το σαρκάζουν. Μόνο η κουκουβάγια (που ανοίγει τα μάτια της τη νύχτα και βλέπει ό,τι γίνεται και τα κλείνει τη μέρα και βλέπει ό,τι έγινε) έχει απλά να του πει πως όλα όσα έχει δοκιμάσει, το πικρό και το γλυκό, η βροχή κι ο ήλιος, η παγωνιά και η νύχτα, όλα πάνε μαζί του και τον βαραίνουν, εξ ου και η βραδύτητα. Μόνη λύση είναι η φυγή προς αναζήτηση της αλήθειας.

Η αναζήτηση είναι περιπετειώδης και οι συναντήσεις με άλλα ζώα πολλές. Η εξίσου αργοκίνητη χελώνα τον ενημερώνει πως όταν ένας άνθρωπος έχει τολμηρές ερωτήσεις λέγεται Αντάρτης. Κι εκείνη που δεν σταμάτησε να θυμάται τον δρόμο απ’ όπου ήρθε και το δικό της παρελθόν την είπαν Μνήμη. Αμφότεροι διαθέτουν πια ονόματα και καταλαβαίνουν πως τον ίδιο δρόμο είχαν πάρει κι από πριν γνωριστούν. Φαίνεται πως αντάρτης και μνήμη πάντα πάνε μαζί και αντιστρόφως.

Περιπλάνηση χωρίς περιπέτεια δεν νοείται. Στην άκρη του λιβαδιού το σαλιγκάρι εντοπίζει ένα τεράστιο ανθρώπινο εργοτάξιο όπου πελώρια ζώα με κυκλικά πόδια και μεταλλικές καρδιές στρώνουν μια μαύρη λωρίδα γης που ονομάζεται δρόμος. Οι απαντήσεις μπορούν να περιμένουν· τώρα προέχει η επιστροφή για να προειδοποιήσει την κοινωνία του. Τα πρεσβύτερα σαλιγκάρια αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τις ειδήσεις που φέρνει ο Αντάρτης· οι μεγάλοι πάντα ανησυχούν μη χάσουν το κύρος και την εξουσία τους.  Στο μαύρο πέπλο όμως τίποτα δεν φυτρώνει, τα χόρτα τις άκρες του έχουν γεύση περίεργη και δυσάρεστη, οι ακτίνες του ήλιου δεν αντανακλώνται κι η εγκλωβισμένη θέρμη παραπλανά τους σκαντζόχοιρους. Η κατάσταση επείγει και σύντομα αλλάζει.

Αργά, πολύ αργά, ο Αντάρτης συνέχισε το δρόμο του και, στρέφοντας το κεφάλι, είδε πως όλα τα σαλιγκάρια τον ακολουθούσαν. Ούτε καμάρωσε γι’ αυτό, ούτε ένιωσε καμιά ευτυχία. Εκείνη τη στιγμή σκέφτηκε πως θα προτιμούσε να μην τον είχαν ακολουθήσει, αφού τότε θα είχε την ευθύνη μόνο για τη δική του τύχη. Τα σαλιγκάρια τον ακολούθησαν, κι αυτό του προκάλεσε πολύ φόβο, αλλά τότε θυμήθηκε αυτό που του ’χε πει η Μνήμη, ότι οι πραγματικοί αντάρτες νιώθουν φόβο αλλά τον ξεπερνάνε, κι αργά, πολύ αργά, συνέχισε το δρόμο του πάνω στο χορτάρι.

Ο Σεπούλβεδα γνωρίζει καλά και την τέχνη της αφήγησης μιας παιδικής ιστορίας που αφορά κάθε ανθρώπινο πλάσμα. Περιγράφει την φύση (με εκφράσεις που εστιάζουν σε λεπτομέρειες που δεν παρατηρούμε), αγγίζει περιφερειακά θέματα (η εγκατάλειψη ζώου) και προκαλεί ερωτήματα που έρχονται αβίαστα, χωρίς αναφορά – να αρκείσαι στα καλά που σου δίνει η ζωή ή να συνεχίζεις να ψάχνεις μια γνώση που μπορεί να σου τα στερήσει; Την δε ιστορία του δεν βιάζεται καθόλου να την ολοκληρώσει· φαίνεται πως ακολουθεί κι ο ίδιος την βραδύτητα του σαλιγκαριού. Είναι η ίδια βραδύτητα που επέτρεψε στο σαλιγκάρι να γνωρίσει τόσα ζώα και αναζητώντας απαντήσεις να εντοπίσει κινδύνους και να γίνει χρήσιμος στην κοινωνία του. Κι όχι μόνο! Χάρη στις αργές του κινήσεις προειδοποίησε και άλλα ζώα, όπως τις μέλισσες και τους σκαραβαίους, ενώ αν ήταν ταχύς δεν θα τους είχε καν δει. Μένει εμείς οι σοφοί δίποδοι μεγάλοι να εμπνευστούμε το γρηγορότερο δυνατό (εδώ θέλει ταχύτητα!) από την εμπειρία του σαλιγκαριού και να διαπιστώσουμε πως η δική μας ζωή, ακόμα και στα λιβάδια που προτιμήσαμε, δεν απολαμβάνεται με υπερταχείες.

Εκδ. Opera, 2013, μτφ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εικονογράφηση Ειρήνη Ελευθεριάδη, σελ. 88 [Luis Sepúlveda, Historia de un caracol que descubrió la importancia de la lentitud, 2013]

ΥΓ. Το νου σας, ο Σεπούλβεδα έχει συνεταιρικά γράψει και τα χειρότερα των αδελφών Γκριμ, όχι των γνωστών, αλλά κάτι άλλων.

Δημοσίευση και στο πανδοχείο των παιδιών, εδώ.

24
Οκτ.
14

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 165. Δήμητρα Πυργελή

PyrgeliΠερί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του πρόσφατου βιβλίου σας;

«Οι μικρές μου ιστορίες για το μεγάλο μας κόσμο» που μόλις κυκλοφόρησαν είναι μια συλλογή παραμυθιών για μεγάλους. Ιστορίες που μέσα τους κρύβουν ερωτήματα, ιδέες κι αναζητήσεις, που στην καθημερινότητά μας μπορεί και να γιγαντώνονται στο χαρτί, συρρικνώθηκαν, όμως, για να καταφέρουν να ταξιδέψουν στον κόσμο μας. «Τα χάρτινα κουστούμια» των ιστοριών μου φιλοτέχνησε η Δήμητρα Ψυχογυιού και κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Παρρησία».

Σχεδόν ταυτόχρονα την προηγούμενη εβδομάδα κυκλοφόρησε και το βιβλίο «Τα δυο αδέρφια και το φεγγάρι» που είναι μια ιστορία αγκαλιάς για καληνύχτα. Η θέα του φεγγαριού πάντοτε με καθήλωνε. Τα βράδια τραβούσα την κουρτίνα και παρατηρούσα το μοναχικό, φωτεινό ταξιδευτή: άλλοτε ντυμένο με τα καλά και αστραφτερά κουστούμια, ξεκούραστο κι ολόγιομο κι άλλοτε κουρασμένο. Όταν τα μάτια ετοιμάζονταν να βασιλέψουν στον κήπο των ονείρων, η τελευταία πρόταση, που έβγαινε από τα χείλη μου, ήταν «όνειρα γλυκά». Όνειρα γλυκά; Γιατί τρώγονται τα όνειρα ή ζυμώνονται μ’ αλεύρι και ζάχαρη; Αυτές ήταν οι σκέψεις που με οδήγησαν στη συγγραφή αυτής της ιστορίας. «Τα δυο αδέρφια και το φεγγάρι», σε εικονογράφηση Μαρίας Πεπονά, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

unnamedΘα μοιραστείτε και μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στα προηγούμενα βιβλία σας (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

«Η μικρή μπότα του Αϊ Βασίλη» είναι η πρώτη μου επίσημη κατάθεση στον κόσμο των παραμυθιών. Από μικρό παιδί είχα την απορία γιατί αφήνουμε το γράμμα του Αϊ Βασίλη μέσα στην υφασμάτινη μπότα. Αυτή η απορία, λοιπόν, πυροδότησε την έμπνευσή μου, με αποτέλεσμα να γεννηθεί το ομώνυμο παραμύθι, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Λιβάνη.

«Ο καπετάνιος στην μπανιέρα» είναι το τρυφερό παιχνίδι της φαντασίας και της λογικής μου. Σε κάποια γενέθλιά μου ετοιμαζόμουν να σβήσω τα κεριά. Φούσκωσα τα μάγουλα μου με αέρα, ενώ άκουγα τους μικρούς μου φίλους να με παρακινούν να φυσήξω δυνατά τα κεριά και να κάνω μια ευχή. Εκείνη τη στιγμή ανάμεσα στις φλόγες των κεριών εμφανίστηκε δειλά το πρόσωπο του καπετάνιου…. Ακόμη και σήμερα θυμάμαι το έντονο βλέμμα του μικρού ήρωα…. Αυτό ήταν· όταν έφυγε κι ο τελευταίος προσκεκλημένος μου, σήκωσα τις άγκυρες κι άνοιξα τα πανιά στο χάρτινο ωκεανού μου…. «Ο καπετάνιος στην μπανιέρα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Καλειδοσκόπιο» σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου.

Πώς αποφασίσατε να δοκb197272ιμαστείτε στην λογοτεχνία για ενήλικες; Υπάρχει χώρος για παραμύθι στην ενήλικη ζωή;

Οι μικρές μου ιστορίες είναι αλήθεια πως απευθύνονται σε μεγαλύτερους αναγνώστες. Αυτή η συγγραφική μου απόπειρα, όμως, δε με «βουτά στη λογοτεχνία των ενηλίκων» . Εξάλλου, το παραμύθι δεν έχει ηλικία. Κρύβει μέσα του παρηγοριά, γνώση, σοφία, αγάπη κι ελπίδα. Τα παραμύθια έχουν την ικανότητα ν’ αντέχουν στο χρόνο και ταυτόχρονα να μεταμορφώνονται στο χρόνο ανάλογα με τον αποδέκτη τους. Στην ενήλικη ζωή χώρος υπάρχει, το θέμα είναι τι γίνεται με το χρόνο, που τρέχει όπως τρέχουν οι δράκοι είτε για να φάνε τα παλικάρια, είτε για να απαγάγουν τις κοπέλες…. Η ψυχολογία του καθενός διαμορφώνει τις αναγνωστικές διαθέσεις.

Ποιες δυσκολίες ή και παγίδες κρύβει η συγγραφή της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας;

Η συγγραφή της παιδικής κι εφηβικής λογοτεχνίας b148515για μένα έχει ιδιαιτερότητες. Οι δυσκολίες και οι παγίδες εμφανίζονται μόνο όταν προσπαθείς να μιμηθείς κάποιον και να παρουσιάσεις κάτι ψεύτικο που δεν ταιριάζει στην προσωπικότητά σου. Η ελληνική γλώσσα, εξάλλου, είναι τόσο πλούσια που επιτρέπει στην κάθε ηλικία να εκφραστεί ολοκληρωμένα χωρίς να μπερδεύει το απλό με το απλοϊκό και το λογοτεχνικό με το παραλογοτεχνικό.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Φυσικά κι έχω γράψει. Οι σκέψεις και τα μολύβια μου είναι ελεύθερα κι ανεξάρτητα. Λειτουργούν χωρίς περιορισμούς και άκρως δημοκρατικά στα λευκά σημειωματάριά μου.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Οι ήρωb195071ες ακολουθούν το δημιουργό μόνο κατά τη συγγραφή και τη δημιουργία του βιβλίου κατά την έκδοση. Όταν πια αποκτήσουν τα χάρτινα σώματά τους, τότε ανοίγουν τα φτερά τους για άλλες αγκαλιές. Ίσως μόνο κάποιοι ψίθυροί τους να φτάσουν στους δημιουργούς τους μέσω των εντυπώσεων των αναγνωστών.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Γράφω πάντα με μολύβι σε μικρά χαρτιά, σε σημειωματάρια και σε μπλοκ. Μου αρέσει πολύ αυτός ο μελωδικός ήχος που παράγεται από τη μύτη πάνω στο χαρτί και κρατά το ρυθμό της σκέψης σε εγρήγορση, που στη συνέχεια μεταμορφώνεται με λέξεις.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; ΑκολIn The Fog Hermann Hesse Acrylουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Δεν ακολουθώ κάποιο πρωτόκολλο ή τελετουργία. Ένα χαρτί κι ένα μολύβι είναι αρκετά. Η μουσική είναι ευχάριστη συντροφιά. Έχουν υπάρξει, όμως, στιγμές που έγραφα και δεν ακουγόταν τίποτα, γιατί δεν το επέτρεπαν οι συνθήκες. Ο αγαπημένος «Μάνος» κάνει το ζωή μου μελωδικότερη.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Στην Ελλάδα του 2014, αλλά και στα χρόνια που θ’ ακολουθήσουν, οι σπουδές αποτελούν εχέγγυο για το μέλλον, σίγουρα όμως δεν εξασφαλίζουν το βιοπορισμό. Είμαι απόφοιτη της σχολής ΣΤΕΦ του τμήματος Αυτοματισμού. Η φοίτησή μου διεύρυνε τους πνευματικούς μου ορίζοντες, έμαθα να μην ακολουθώ την αυτοματοποιημένη μάζα, γιατί η ζωή δεν είναι γραμμή παραγωγής. Μεγάλωσα μέσα σ’ ένα βιβλιοπωλείο και πολύ συνειδητά επέλεξα να συνεχίζω να μεγαλώνω μαζί του.

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

ΕξαιτίMichael-Endeας της πιεστικής καθημερινότητας και των έντονων ρυθμών της ζωής μου, κάποιες φορές αναζήτησα εκτόνωση στα χαρτιά μου δημιουργώντας ποιήματα κι έμμετρες ιστορίες.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Για τον αγαπημένο μου Μάνο Χατζηδάκι.

Τι γράφετε τώρα;

Πολλά σημειωματάρια διεκδικούν το χρόνο μου. Ιδέες που περιμένουν υπομονετικά τα χάδια των μολυβιών και ιδέες που εδώ και καιρό άπλωσαν τα σώματά τους και περιμένουν να μεγαλώσουν.

Περί ανάxatzid927342γνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Είναι τόσο πλούσια η παγκόσμια και η εγχώρια λογοτεχνία που μου είναι δύσκολο να ξεχωρίσω μερικούς και να τους συγκαταλέξω στους αγαπημένους μου: Καζαντζάκης, Ψαθάς, Τσιφόρος, Ηρόδοτος, Μάρκες, Σμιτ, Γκαλεάνο, Έσσε, Σωτηρίου, Ζέη, Όμηρος, Μίχαελ Έντε, Ζουργός, Εξυπερύ, Γκάρντερ, Αθανασιάδης, Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος, Ελύτης, Σεφέρης, Παπαδιαμάντης.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Αν αρχίσω να γράφω τα αγαπημένα μου βιβλία, θα γράψω ένα βιβλίο με τίτλους βιβλίων.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

ΣΑΜΑΡΑΚΗΣ ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΕΛΠΙΣ«Ζητείται ελπίς» του Αντώνη Σαμαράκη.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Μ’ έχει γοητεύσει η πένα του νεαρού Κωνσταντίνου Κέλλη, ο οποίος γράφει ιστορίες τρόμου και φαντασίας κι είμαι σίγουρη πως το μέλλον θα επιβεβαιώσει και θα ενισχύσει την εντύπωσή μου.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Ο μικρός πρίγκιπας.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Ήταν το περιοδικό «Διαβάζω». Μαζί του περνούσα αμέτρητες ώρες, γιατί το κάθε τεύχος του ήταν το εισιτήριο για ένα ταξίδι στον κόσμο της λογοτεχνίας. Οι εποχές αλλάζουν τις συνήθειες. Το περιοδικό σταμάτησε να κυκλοφορεί αφήνοντας σε πολλούς την αίσθηση του αγαπημένου.

 Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Η μυθολογία γεμίζει τις ώρες ανάγνωσής μου.

 Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Φυσικά και διαβάζω κι ενημερώνομαι απtsiforos skitsoό έντυπες κι ηλεκτρονικές κριτικές, περιμένοντας πάντα το πλήρωμα του χρόνου «για να αποκτήσω» και τη δική μου εντύπωση μετά την ανάγνωση.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Θα γυρίσω το χρόνο πίσω στο 1998, στο αεροδρόμιο Αθηνών με προορισμό την Καβάλα. Έχασα την πτήση γιατί διάβαζα τη «Σαλαμπώ» του Γκουστάβ Φλωμπέρ (εκδόσεις Ηριδανός). Μου το είχε χαρίσει μια φίλη κι αυτό που με μάγεψε ήταν ότι έπρεπε να ανοίξω τις σελίδες για να το διαβάσω. Όλη η ανάγνωση μια ιεροτελεστία. Στην κυριολεξία ταξίδεψα στο χρόνο.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Παρακολουθώ κινηματογράφο περισσότερο. Βλέπετε η όμορφη και παραμυθένια Ξάνθη, όπου ζω, δε φιλοξενεί συχνά θεατρικές παραστάσεις. Ό,τι φιλοξενεί η πόλη μου ή άλλες γειτονικές το παρακολουθώ. Η ταινία «Ψυχή βαθιά» με ενέπνευσε να γράψω μια ιστορία που ακόμη δεν έχω ολοκληρώσει.

Οι εμπειρίες σαPeter-Sisς από το διαδικτυώνεσθαι;

«Το διαδικτυώνεσθαι» είναι σαν μια μαθηματική ακολουθία· άλλοτε σου προσθέτει πληροφορίες κι άλλοτε σου τις αφαιρεί, διαιρώντας πάντοτε το χρόνο σε χρωματιστά pixels.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

OXI!!!

Σας ευχαριστώ για το χρόνο που μου αφιερώσατε και μαζί με τις απαντήσεις σάς στέλνω και δυο σακιά παραμυθοευχές, για να ζήσετε καλύτερα από κάθε βασιλιά…..!

Σημ. Το λάβαμε και ευχαριστούμε. Στις εικόνες: Herman Hesse, Michael Ende, Μάνος Χατζιδάκις, Νίκος Τσιφόρος στο Σκίτσο και μια εικονογράφηση του Peter Sis για την ζωή του Σαιντ Εξυπερύ και του Μικρό του Πρίγκηπα [The Pilot and the Little Prince].

30
Μαρ.
14

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 151. Στέργια Κάββαλου

stergia photoΠερί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Η «πλαστική άνοιξη» βγήκε από την ΕΚΑΤΗ το περασμένο καλοκαίρι. Είναι η πρώτη μου ποιητική συλλογή και ίσως το πιο αγαπημένο μου βιβλίο. Αγαπώ πολύ το πλαστικό και καθόλου την άνοιξη. Κάπως έτσι και τα τριάντα της ποιήματα. Σημάδια λατρείας και φόβων ετών τριάντα.

b189482Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Αλτσχάιμερ Trance: «Σταμάτα να αφαιρείς πραγματικότητα και να προσθέτεις όνειρα. Πάψε να ζεις αντιστρόφως ανάλογα»
Αρνητικό 13: «Θα είμαι ευτυχής. Θα είμαστε ευτυχείς».
Η κόκκινη πινέζα: Μαυροκόκκινη πινέζα και οικογενειακή αγάπη.
Το μπλε τριαντάφυλλο: Ονειρικά τριαντάφυλλά της αντίδρασης και της οικολογίας.
Πλαστική άνοιξη: «Όσο φουσκώνει η θάλασσα, φουσκώνουν κι οι ματαιότητες»

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Στο μπαλκόνι και με το ζόρι. Ίσως γιατί το εκb151968τός σπιτιού το έχει συνδυάσει με πιο εξωστρεφείς δραστηριότητες. Η μόνη φορά που άλλαξα περιβάλλον ήταν για το «Αρνητικό 13» το οποίο και γράψαμε με τη Μαίρη Γεωργίου. Ξεκινήσαμε με μέιλ το καλοκαίρι. Κάποια στιγμή πήγα στα Ζωνιανά και έπρεπε να στέλνω τα κείμενά μου από εκεί. Τώρα το βιβλίο μας έχει κάτι και από Κρήτη.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Και να θέλω να κόψω τα πολλά πολλά μαζί τους, δύσκολο. Κάνουν τις γύρες τους στα αναγνωστικά μυαλά και επιστρέφουν στον τόπο του εγκλήματος για να μου τρίψουν τις εμπειρίες τους στη μούρη.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Αυτό είναι το ενδιαφέρον, ότι δεν ξέρεις. Απλώς b170847αλλάζει ξαφνικά ο τρόπος με τον οποίο βλέπεις κάτι που έχεις είτε μπροστά σου, είτε μέσα σου. Και τότε σε πονάει η κοιλιά σου, χτυπάει πιο γρήγορα η καρδιά σου και παθαίνεις κάτι σαν πανικό. Τα συμπτώματα σε οδηγούν στην καρέκλα και τον υπολογιστή σου από τον οποίο σηκώνεσαι μόνο όταν νιώσεις αυτή την μύχια ευχαρίστηση, τη σχεδόν χαρά. Εναλλακτικά, χαίρεσαι-βασανίζεσαι για μέρες οικειοθελώς και αυτοβούλως, με την ιδέα σου χωρίς ούτε καν να ανοίξεις τον υπολογιστή. Απλώς ξέρεις, έχεις αποφασίσει το επόμενό σου βήμα. Θα το κάνεις όποτε αποφασίσεις και να καθίσεις.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Ησυχία, ζέστη, χωρίς πολύ φως. Ιδανικά. Είμαι τόσο παρασυρμένη στη στιγμή που δεν με νοιάζουν και πολλά περιφερειακά.

Ποιες είνb154873αι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Τελείωσα το τμήμα «Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας» του ΕΚΠΑ. Πήρα πτυχίο Λογοτεχνικής μετάφρασης και μετάφρασης ανθρωπιστικών επιστημών από την INALCO και τώρα κάνω μεταπτυχιακό Πολιτιστικής Διαχείρισης στην Πάντειο. Έχω δουλέψει στο τμήμα παιδικού βιβλίου της Fnac, στην Audio Visual, τη Nova και την Good Brothers στο τμήμα του Υποτιτλισμού και με το 0-6 στο τμήμα της μεταγλώττισης. Όταν ζούσα στη Λιόν, ήμουν στη θεατρική ομάδα Cie Traverses Αυτό τον καιρό κάνω μαθήματα γαλλικών και ασχολούμαι με τα βότανα, τα αρωματικά φυτά και τα παραδοσιακά προϊόντα στην εταιρία cretan herbs. Όλα συνδέονται, είναι μία ζωή. Πχ το διήγημα «το σπίτι του Δούναβη» που υπάρχει στη συλλογή “Αλτσχάιμερ Trance” , το έγραψα με αφορμή μια Βουλγάρα καθαρίστρια που συναντούσα ορισμένα πρωινά. Εγώ ξεκινούσα τη βάρδια, εκείνη μόλις είχε τελειώσει και κάπου εκεί συστηθήκαμε. Τη θυμάμαι πάντα να στρώνει τα μαλλιά τας στις οθόνες των σβηστών προς πώληση τηλεοράσεων.

Γράφετε πεζογραφία και πρόσφατα και ποίηση. Θb173287α συνεχίσετε να ισορροπείτε ανάμεσα στα δύο; Βλέπετε κάποιο να επικρατεί;

Πριν βγει η «πλαστική άνοιξη» είχα πει πως θα βγάλω μόνο μια ποίηση και τέλος. Και ήμουν σίγουρη. Τώρα, δεν είμαι και τόσο.

Η συγγραφή, από την άλλη, παιδικής λογοτεχνίας …

… είναι η μεγαλύτερη χαρά. Μακάρι να είχαν προχωρήσει πιο γρήγορα οι εκδόσεις των παραμυθιών που έχω ήδη ετοιμάσει αλλά..καθυστερήσεις βλέπετε.

ZeldaBallCostume_Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;

Σήμερα θα επέλεγα την Ζέλντα Φιτζέραλντ.

Τι γράφετε τώρα;

Το μυαλό μου είναι στα επόμενα βιβλία που θα κυκλοφορήσουν άμεσα και νομίζω πως θα γράψω πάλι αφού τα δω τυπωμένα.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Adonis, Bobin, Koltes.

adoniss_1_innerbigΑγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Θα πω για τα δυο πιο πρόσφατα που διάβασα με τα οποία έπαθα ακαριαία αγάπη. «Μαμά κι εγώ δεν σ’ αγαπώ» της Μαργαρίτας Φρανέλη. «Στο έλεος του κυκλώνα» του Λοράν Γκοντέ.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Οι Δουβλινέζοι.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Κατερίνα Έσσλιν, Κων/να Τασσοπούλου, Βάσια Τζανακάρη, Μαρία Φακίνου. Τους κυρίους θα τους αναφέρουμε την επόμενη φορά.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

christian-bobin_article_largeΑγαπώ την Τερέζα Ρακέν γιατί την ήθελα αλλιώς. Γιατί εκείνη την ήθελε αλλιώς.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Έχω σίγουρα κάποια τεύχη του ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ και του ΔΙΑΒΑΖΩ. Η εμπειρία μου στην ανάγνωση λογοτεχνικών περιοδικών είναι ελάχιστη.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Αγοράζω, αγοράζω, τα ξεφυλλίζω, τα κοιτάω με τις ώρες αλλά τις τελευταίες μέρες δεν είμαι στην κατάσταση της απαιτούμενης διαύγειας, συγκέντρωσης και υπομονής.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

bernard marie koltesΠολύ αποσπασματικά, πολύ τυχαία. Κυρίως στο ίντερνετ. Αν δεν έχω διαβάσει το εν λόγω βιβλίο, με τίποτα.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα; [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

550/Τελευταίο λεοφορείο/Πάντειος-Μαρούσι. Διαβάζω Μίλτο Σαχτούρη και το ποίημα του «ο Χέμινγουέι»

Αυτή την Τίγρη
Αυτό το τέρας
Την ψυχή μου
(έλεγε συχνά ο Χέμινγουέι)
Θα την σκοτώσω.

Παίρνω την ίδια απόφαση για φονικό και δεν θα το μάθει ποτέ ο διπλανός επιβάτης. Υπερκετιμημένη η εγγύτητα των σωμάτων.

Περί μεb173445τάφρασης

Διακονείτε και το κοπιώδες έργο της μετάφρασης. Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Τι είδους σχέση συνδέει τον μεταφραστή και τον συγγραφέα που ο πρώτος μεταφράζει;

Είναι σαν να διαβάζεις πρώτος τα κρυφά ημερολόγια κάποιου τελείως ξένου, να γνέφεις το κεφάλι όλος κατανόηση, να του ανταπαντάς με τρυφερότητα και μετά να γίνεστε friends for life. Αλληλεπίδραση παλλόμενη και παρούσα.

Μπορείτε να μας μιλήσετε για τα βιβλία που μεταφράσατε; Για την μεταφραστική τους εμπειρία, τις ηδονές, τις δοκιμασίες τους.

Είναι πάντα ηδονικό να σου εμπιστεύεται κάποιος τις λέξεις του. Κι ας ξέρεις ότι δεν είσαι δική του προσωπική επιλογή. Η ηδονή είναι από μόνη της δοκιμασία. Όπως και η αόρατη εμπιστοσύνη και ο εκ γενετής σεβασμός που υπάρχει στην αναπτυσσόμενη συνομιλία.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την ανάγνωση και την μετάφραση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Η μουσική κατά την ανάγνωση ή τη μετάφραση, μουb148982 είναι τρομερά ενοχλητική. Όταν είσαι έφηβος στα 90’s, το grunge παραμένει η παντοτινή σου αγάπη. Η δική μου τουλάχιστον. Η καλύτερη προτίμηση όμως είναι η κάθε νέα μικρή μουσική σου ανακάλυψη.

Υπάρχουν συγκεκριμένοι συγγραφείς με τη μετάφραση των οποίων θα επιθυμούσατε να αναμετρηθείτε;

Θέλω τόσο να μεταφράσω ποίηση, ακούει κανείς; Μίριελ Στιούαρτ απ’ τις πρώτες.

Τις περισσότερες φορές ο μεταφραστής τίθεται στο περιθώριο. Τα φώτα στρέφονται αποκλειστικά στον συγγραφέα, ενώ σπάνια οι κριτικές αναφέρονται στο έργο του. Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό και τι θα προτείνατε ώστε να έχει τη θέση που του αρμόζει;

Ο συγγραφέας είναι ο δημιουργός, δικά του είναι τα φώτα. Η δουλειά του μεταφραστή δεν χρειάζεται να είναι λαμπερή. Λαμπρή ναι, λαμπερή όχι. Νομίζω ότι έχει όση αναγνώριση χρειάζεται.

Από την άλλb190311η οι επιμελητές και διορθωτές τίθενται σε ακόμα μεγαλύτερη «αφάνεια». Τι προβλήματα παρουσιάζει η συνεργασία μαζί τους και ποια θα ήταν η ιδανικότερη μορφή της;

Ο επιμελητής θα φροντίσει την δική σου βερσιόν και τις δικές σου μεταφραστικές επιλογές. Και ναι, πρέπει να υπάρχει επικοινωνία προτού φτάσουμε στην έκδοση του βιβλίου. Πράγμα που δεν συμβαίνει σε όλους τους εκδοτικούς. Άδικό, λάθος και στείρο. Οι λέξεις είναι για να πηγαινοέρχονται.

Σας ακολούθησαν ποτέ ήρωες των βιβλίων που μεταφράσατε; Μάθατε τα νέα τους;

Από το «Διπλό Παιχνίδι» και μετά θέλω να πάω στο Τελ Αβίβ. Όχι για να συναντήσω τον ντετέκτιβ ήρωα αλλά τον ίδιο τον συγγραφέα Lapid. Ξεχνάω τα ονόματα των ηρώων, θυμάμαι όμως τις εμμονές, τις φοβίες και τις αγάπες του. Κάποιες, ενίοτε γίνονται και δικές μου.

Περί αδιακρισίας

veronika La maman et la putainΠαρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Υποσυνείδητη έμπνευση είναι ίσως όσα αγαπάς. Σίγουρη έμπνευση είναι μια στιγμή που σε ακολουθεί. Μια τέτοια είναι ο χορός της πλαστικής σακούλας στην ταινία “American Beauty”.

Η μάνα του «Ρέκβιεμ για ένα όνειρο» που χάνει λίπος και δέρματα δια εφήμερης αφορμής, ορκίζομαι πως δεν θα με αποχωριστεί ποτέ. Το ίδιο και ο μονόλογος της Βερονίκ στην ταινία «Η μαμά και η πουτάνα» του Ζαν Εστάς. Δεν είναι σύγχρονος κινηματογράφος, μιας και μιλάμε για 70’s και γαλλική nouvelle vague, είναι το ποστ μαγιάτικο παραλήρημα μιας νέας γυναίκας που θέλει και την ονειρική αγάπη και την σεξουαλική έκφραση. Και τα θέλω και τα δύο, απόλυτα και επιτακτικά. Αν δεν είναι αυτό σύγχρονο…

bissinger-williamsΤο θέατρο με μελαγχολεί. Τα λεπτά της παράστασης είναι ο αγώνας των συντελεστών να νικήσουν το θανάσιμο τέλος. Κάτι από αυτό ελπίζεις κι εσύ ως θεατής. Η ανάγνωση θεατρικών, με ηρεμεί περισσότερο. Και μόνο που έχω τα έργα τουΤένεσι Ουίλιαμς σαν pillow books, με παρηγορεί. Και η παρηγοριά μπορεί να έρθει από τις πιο αλλόκοτες σχέσεις, όπως αυτή μεταξύ μιας οικογένειας πιθήκων. Ο κύριος πίθηκος κάνει γενέθλιο δώρο στη γυναίκα του έναν κατοικίδιο άνθρωπο. Πρόκειται για ένα μονόπρακτο του βέλγου Πολ Εμόντ. Το δουλέψαμε στη Λυόν, το μετέφρασα και τώρα μαζί με υπόλοιπα οκτώ του ιδίου στήθηκε από την Έφη Νιχωρίτη και το θέατρο ΔΙΘΥΡΑΜΒΟΣ μια παράσταση υπό τον τίτλο «επίγειος παράδεισος». Ακόμα ακούω την περασμένη αλυσίδα από τα μέλη του να χτυπά σε κάθε του κίνηση. Κίνηση που σαν να σου επιβεβαιώνει την απουσία ελεύθερης βούλησης.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Σ.Κ.Εκεί έξω παίζει πολλή μοναξιά/παράλληλο σύμπαν/ντροπές κι ευγνωμοσύνες.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Define youth first και το συζητάμε..

Στις εικόνες: Zelda Fitzgerald, Adonis, Christian Bobin, Bernard Koltes, Veronique [La maman et la putain], Tennessee Williams.

14
Μαρ.
14

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 146. Κωσταντίνα Τασσοπούλου

tina by vasia(2)Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως τη θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Ευχόμενη να μην είναι το τελευταίο, απλώς να είναι το πιο πρόσφατο για τη στιγμή που μιλάμε, ήτοι Μάρτιος του 2014, σας παίρνω από το χέρι: το βιβλίο έχει ως τίτλο «ΣΤΑΓΟΝΕΣ» και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άπαρσις. Είναι μια συλλογή δεκατεσσάρων διηγημάτων γραμμένα από το 2008 έως το 2013, τα οποία είτε έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά, είτε βραβευτεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς, είτε και τα δυο. Είναι πολύ ιδιαίτερο βιβλίο για μένα, διότι συγκεντρώνει συναισθήματα και κόπο πολλών ετών, ιδρώτα σε σταγόνες που έπρεπε να απορροφήσει το χαρτί. Έπρεπε να νοικοκυρευτεί, να εκδοθεί για να μπορέσω να πάω στα επόμενα.

stagones_coverΘα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά;

Στην Αριθμούπολη – Εκδόσεις Καστανιώτη – 2004

Το πρώτο μου βιβλίο. Πάντα θα το ξεχωρίζω γι’ αυτό τον λόγο. Παιδικό. Αγαπημένο. Με αυτό ξεκίνησα. Με αυτό ξορκίζω τη δύσκολη σχέση μου με τους αριθμούς. Υποσυνείδητα αφιερωμένο στον μαθηματικό πατέρα μου.

 Τα Κοινόχρηστα – Εκδόσεις Καστανιώτη – 2008

Μυθιστόρημα. Πικρό. Ζωές ανθρώπων που ζούνε στην ίδια πολυκατοικία, αλλά όχι μαζί.

τα κοινόχρηστα Kidy και Φανούρης – Εκδόσεις OtherWise – 2010

Δυο παιδιά που τσακώνονται διαρκώς μέσα σε ένα κόμικ που μιλά για τις διαφορές ανάμεσα στο χωριό και στην πόλη, για τις διαφορές που συνθέτουν εμένα την ίδια, παρόλο που κάποιοι φίλοι μου βιάζονται να με ονομάσουν Kidy ξεχνώντας πως έχω και στοιχεία του Φανούρη.

Σιγά τ’ αυγά…κι είναι και κόκκινα – Εκδόσεις OtherWise – 2010

Ωδή στη μάνα που βάφει αυγά. Ωδή στο κόκκινο. Ωδή στην Άνοιξη, στην Ανάσταση, στη χαρά του να είσαι διαφορετικός, στο να κατανοείς τα μαθήματα ζωής που σου προσφέρουν τα προβλήματα, στο να μπορείς να ξετρυπώνεις τη χαρά οπουδήποτε.

 To Καλοκαίρι του Ευκλείδη – Εκδόσεις Οσελότος – 2011

Το χωριό μέσα μου σε μια νουβέλα εξηντατο καλοκαίρι του ευκλείδητεσσάρων σελίδων. Το καλοκαίρι της ανήλικης ζωής μου. Το καλοκαίρι κάθε παιδιού που πήγαινε στη γιαγιά και στον παππού από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο και που μετρούσε με φοβερή υπομονή κάθε του μπάνιο. Ή αλλιώς, η σκληρότητα των μεγάλων μέσα από τη γλύκα των παιδικών ματιών. Φοβόμουν όταν βγήκε πως, ίσως δεν το καταλάβουν τα σημερινά παιδιά που έχουν μνήμες διαφορετικές, που δεν έζησαν ίδια καλοκαίρια, όμως το καταλαβαίνουν. Αυτό σημαίνει πως η σκληρότητα των μεγάλων παραμένει. Λατρεμένο μου βιβλίο.

 όταν είναι Χριστούγεννα – Εκδόσεις Οσελότος – 2011

Πολύ μικρό βιβλίο με δικές μου λέξεις και ζωγραφιές. Ένας στόχος που είχα από παιδί: να δημιουργήσω ένα βιβλίο τοσοδούλικο, από αυτά που πωλούνται μπροστά στα ταμεία. Κυκλοφορεί στα ελληνικά, στα αγγλικά και στα ισπανικά. Υπέροχο συναίσθημα την ώρα που έβλεπα τις λέξεις μου να μεταφράζονται, να γίνονται άλλες παραμένοντας ίδιες.

 ΜαγεΌταν Είναι Χριστούγενναιρεύοντας μ’ ένα Ψάρι – Εκδόσεις Ίτανος – 2012

Οι γεύσεις μου, κυριολεκτικά. Τι μαγειρεύω, τι τρώω, τα φαγητά που κουβαλώ από πιρουνιά σε πιρουνιά, από γενιά σε γενιά. Το φαγητό πήγαινε και καθόταν σε κάθε μου διήγημα, δίχως να το προσπαθώ, γι’ αυτό αποφάσισα να το πετάξω σε μια κατσαρόλα και να βράσει. Έγινε μυθιστόρημα, αποτελούμενο από εικοσιπέντε συνταγές – εικοσιπέντε διηγήματα τα οποία αναγκάζεσαι να διαβάσεις προκειμένου να καταλάβεις πως εκτελείται η κάθε συνταγή.

Κατσαριδάγματα – Εκδόσεις Οσελότος – 2012

Όπως οι κατσαρίδες κρύβονται στους υπονόμους, έτσι και αυτό μου το παραμύθι κρύφτηκε μέσα στη συλλογή «τα παραμύθια του οσελότου» παρέα με παραμύθια άλλων. Μιλά για τον φόβο. Τον κυνηγά. Ακριβώς όπως εμείς οι άνθρωποι κυνηγούμε τις κατσαρίδες.

μαγειρεύοντας μ'ένα ψάρι,cover Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Φυσικά. Στο καφενείο της γειτονιάς, στη δουλειά, περπατώντας…

 Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Όλοι με ακολουθούν και σχεδόν όλους τους ακολούθησα εγώ. Μονάχα από κάποιους που βρίσκονται στον ουρανό δεν έχω νέα, αλλά αυτοί μαθαίνουν σίγουρα δικά μου. Με διαβάζουν.

Kidy & FanourisΠοιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Παγιδεύω τις ιδέες στη διαδρομή που κάνω με το μετρό. Είναι η ώρα που συνήθως δεν με διακόπτει κανείς. Είμαι μόνη μου με τον εαυτό μου. Παγιδεύω ιδέες την ώρα που πλένω πιάτα, που είμαι στο μπαλκόνι, που κάνω μπάνιο, που τρώω, ίσως και όταν μου μιλάει κάποιος. Σίγουρα όταν δεν κάνω απολύτως τίποτα και μόνο σκέφτομαι. Το πέρασμα από την ιδέα στην πράξη γίνεται στον φορητό μου υπολογιστή, πάνω στον καναπέ ή στο κρεβάτι. Έξω η νύχτα βαθαίνει και οι θόρυβοι ελαχιστοποιούνται για να ακούγεται καλύτερα το πληκτρολόγιο.

1Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά τη γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Δεν υπάρχει αυστηρό τελετουργικό, αλλά υπάρχουν βασικές προϋποθέσεις. Ένα ζεστό τσάι, μια «σοκοφρέτα», να είναι τακτοποιημένος ο χώρος, αλλά όχι αποστειρωμένος, να ακούγεται μουσική αλλά όχι δυνατά: τζαζ, Nina Simone, Τζένη Βάνου, Gary Moore, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Mozart, Heitor Villa-lobos, Silvio Rodríguez. Δεν υπάρχει λογική, ούτε σειρά σε αυτό. Δεν υπάρχει και όριο. Μέσα στο ίδιο βράδυ μπορεί να ακουστεί το ίδιο κομμάτι πάνω από πενήντα φορές. Δόξα και τιμή στο you tube.

στην αριθμούποληΠοιές είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας

Έχω σπουδάσει δημοσιογραφία από την οποία κρατώ και τα δυο συνθετικά της λέξης: και τη γραφή και το δημόσιο αυτής. Όμως δεν δημοσιογραφώ τακτικά και επαγγελματικώς. Έχω κατά καιρούς δημοσιογραφήσει. Έχω επίσης σπουδάσει μουσική. Είμαι κάτοχος Πτυχίου Πιάνου και Πτυχίου Θεωρητικών της Μουσικής και παίζω όταν μου δίνεται η ευκαιρία σε παραστάσεις χορού ή θεάτρου. Μου αρέσει να μοιράζομαι το άγχος της σκηνής με την υπόλοιπη ομάδα. Να εκτιθόμαστε όλοι παρέα.

papadiamantisΒιοπορίζομαι λιγότερο καλλιτεχνικά. Εργάζομαι σε εκδοτική εταιρεία, όχι γράφοντας, αλλά κάνοντας μια απλή γραμματειακή δουλειά. Έχω δουλέψει σε εταιρείες πληροφορικής, έχω σερβίρει πίτσες και ποτά. Η πρώτη μου δουλειά ήταν σε ένα μαγαζί που πουλούσε ανταλλακτικά αυτοκινήτων και είχα να κάνω με κόσμο από συνεργεία που μιλούσαν για μίζες και δυναμό, με γράσο στο χέρι και βρισιές στο στόμα. Οι εργασίες που κάνεις για να ζήσεις σου απορροφούν ενέργεια και μοιάζουν άσκοπες, επειδή χάνεις χρόνο σε αυτές, ενώ θα μπορούσες να τον χρησιμοποιείς γράφοντας. Από την άλλη όμως, μέσα σε αυτές τις δουλειές γίνεσαι αυτό που αποκαλύπτεται σε κάθε σου έργο, σε κάθε σου βιβλίο. Συλλέγεις εμπειρίες, εικόνες, ερεθίσματα. Συναντάς ανθρώπους που ίσως δεν θα συναντούσες αν η ζωή σου είχε παραχωρήσει τόσα χρήματα, ώστε να μη χρειάζεται να δουλεύεις. Να καθόσουν δηλαδή όλη μέρα σ’ ένα τραπέζι και να έγραφες, δίχως ενόχληση.

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι – για ποιον λόγο;

Δεν έχΜ. Καραγάτσηςω γράψει ποίηση διότι δεν έχω νιώσει την ανάγκη να το κάνω. Όμως νομίζω πως γράφω ποιητικά. Κάθε μου κείμενο. Ειδικώς τα μικρά μου διηγήματα που θα μπορούσα αν ήθελα να τα ονομάζω μεγάλης έκτασης ποιήματα. Είναι κατά πολύ ποιητικότερα και κατά πολύ μικρότερα από κάποια ποιήματα τριών ή τεσσάρων σελίδων, γραμμένα από επίσημους ποιητές, που στα δικά μου τουλάχιστον μάτια μοιάζουν με διηγήματα που ίσως και να υστερούν λογοτεχνικά.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

7208076-LΘα μου άρεσε να γράψω την οποιαδήποτε βιογραφία – παρουσίαση του οποιουδήποτε ανθρώπου μου το ζητήσει. Τις προάλλες μου ζήτησε κάποιος να γράψω τη ζωή του με δικά μου λόγια. Μου αρέσει να μου δίνουν θέματα. Όπως στο σχολείο που μας ζητούσαν να γράψουμε κάποια έκθεση με συγκεκριμένο τίτλο. Λειτουργώ ευκολότερα όταν μου ορίζουν σε ποιο δρόμο θέλουν να βαδίσω. Με ξεκουράζουν διότι στο μυαλό μου υπάρχουν πολλές ιδέες – μεγάλο χάος – πολλά παρακλάδια. Ορίζοντάς μου κάποιος πού επιθυμεί να πάω, μου λύνει τα πόδια, τα χέρια και το μυαλό. Μου βρίσκει τον στόχο.

Τι γράφετε τώρα; 

Τις απαντήσεις στις ερωτήσεις σας.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς. Αγαπημένα σας διηγήματα. Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία. Αγαπημένος λογοτεχνικός ήρωας. 

Παπαδιαμάντης, ΚαραγάτΛυγερήσης, Καζαντζάκης, Βιζυηνός. Ακούγομαι υπερβολικά παραδοσιακή ή μονότονη, αλλά σε αυτούς ξεκουράζεται η ψυχή μου, ακόμα και όταν ταράζεται. Αγαπώ την Αγκάθα Κρίστι και τον Πουαρό της. Λατρεύω τα κείμενα που με κάνουν να κλαίω. Πηγαία και βαθιά, όχι απλώς παραθέτοντας μεγάλους θανάτους και βαρύγδουπες τραγωδίες για να με αναγκάσουν να συγκινηθώ. Η  «Πρώτη Νύχτα» του Πιραντέλο με έκανε να κλάψω. Αγαπώ τον Καρκαβίτσα. Ο «Ζητιάνος» και η «Λυγερή» με ενεργοποίησαν. Είπα, ότι έτσι θέλω να γράφω. Αληθινά. Να παρουσιάζω τη ζωή όπως ακριβώς είναι. Στη διάσταση του κακού και του καλού. Όχι υπερβολικά όμορφο, όχι υπερβολικά άσχημο, όχι υπερβολικά πικρό, όχι υπερβολικά γλυκό.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Δεν διαβάζω λογοτεχνικά περιοδικά, όχι συστηματικά. Αν βρεθεί στα χέρια μου κάποιο, ναι, ίσως. Διαβάζω βιβλία, όχι τόσο σχόλια και κριτικές που τα αφορούν.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

ΒιζυηνόςΣήμερα στην τσάντα μου με πετυχαίνετε με το «Παράδοξο του Έρωτα» του Πασκάλ Μπρυκνέρ. Τόσο καλογραμμένο, τόσο αληθινό, τόσο χρήσιμο! Μου τακτοποιεί τον έρωτα, δίχως να μου τον απομυθοποιεί. Με βοηθά.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Όχι συστηματικά. Θα σας απογοητεύσω και πάλι. Συνήθως πρώτα διαβάζω ένα βιβλίο και αν και εφόσον με γοητεύσει αναζητώ τι έχουν γράψει άλλοι γι’ αυτό, με τη λογική του να μοιραστώ αυτό που ένιωσα με εκείνους που το έχουν ήδη νιώσει, ενδεχομένως. Ξεφυλλίζοντας βέβαια μια εφημερίδα, πάντοτε θα ρίξω μια ματιά σε περιλήψεις βιβλίων που κυκλοφόρησαν ή κριτικές για να δω ποιό θέλω να αγοράσω.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Σήμερα γιοagatha-christieρτάζουν οι: Σωφρόνιος, Σωφρονία.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Φυσικά και παρακολουθώ. Όχι τόσο ασφυχτικά σαν ντετέκτιβ, όμως έχω ανάγκη τον κινηματογράφο ειδικώς. Να χωθώ σε ένα κάθισμα και με μέσο αυτό, να χωθώ σε μια άλλη ζωή – σε άλλες ζωές – σε ιστορίες, μουσικές, αισθήσεις. Από παιδί το είχα ανάγκη. Κουβαλώ ακόμη την αίσθηση του Σαββατοκύριακου που βγήκε στους κινηματογράφους το «Σινεμά ο Παράδεισος» και πήγα και το είδα δυο φορές. Στο ίδιο Σαββατοκύριακο. Ήμουν έντεκα χρονών. Γενικώς δεν είμαι καλή στο να θυμάμαι ονόματα. Θυμάμαι αυτό που με έκαναν να νιώσω. Απόλαυσα τις θεατρικές παραστάσεις που παρακολούθησα πρόσφατα: Kassandra και Interview. Μου άρεσε «Ο κύριος Πιμπόντι και ο Σέρμαν». Αφήνομαι με ασφάλεια στις ιστορίες κοινουμένων σχεδίων. Μού άρεσε το « Μετά τη Λουσία» για τον βίαιο ρεαλισμό του. Λάτρεψα το «Είμαι ο έρωτας».

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

TASSOPOULOU PHOTO STAGONESΔιαδικτυώνομαι μονάχα για να μπορώ με ευκολία να στέλνω τα εξώφυλλα των βιβλίων μου και ένα δελτίο τύπου. Να μπορώ να ανταλλάσω νέα με παλιούς συμμαθητές που βρίσκονται στα πέρατα της γης ή απλώς έχουμε χαθεί στην ίδια πόλη. Να ενημερώνω για μια εκδήλωσή μου. Δεν διαδικτυώνομαι για να συλλέγω ηλεκτρονικούς φίλους. Ποτέ δεν έκανα συλλογές, ούτε πεταλούδων, ούτε γραμματοσήμων, ούτε καν από αυτοκόλλητα με στρουμφ.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Όχι.

Ηλεκτρονικό επισκεπτήριο: http://www.tassopoulou.gr

Φωτογραφίες της Κωνσταντίνας Τασσοπούλου: Βάσια Αναγνωστοπούλου.




Ιουλίου 2019
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Ιον.    
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  

Blog Stats

  • 987.573 hits

Αρχείο

Advertisements