Posts Tagged ‘Χιούμορ



06
Δεκ.
14

Γιάννης Καλαϊτζής – Υπάρχει ζωή μετά τα αφεντικά;

Το παρελθόν προσεχώς

GK

Χρεώνουμε εξ ολοκλήρου την τηλεοπτική έλξη στη δύναμη της εικόνας. Λάθος. Η κινηματογραφική εικόνα είναι πολλαπλάσια γοητευτική αλλά οι σινεμάδες κλείνουν. Η τηλεόραση είναι συνδεδεμένη στο οικιακό μας μαγκανοπήγαδο. Ο κινηματογράφος παραγκώνισε την επανάληψη Πάω σινεμά σημαίνει βγαίνω στο αβέβαιο νέο. Βλέπω τηλεόραση, θα πει νιώθω ασφαλής και πάλι.

…γράφει ο Γιάννης Καλαϊτζής, σ’ ένα από τα αχαρακτήριστα (από τον εκδότη του Αιμίλιο Καλλιακάτσο), χαρακτηρισμένα δε από τον ύποπτο αυτουργό τους και εμάς τους συνένοχους αναγνώστες ως χρονογραφήματα, επιφυλλίδες, ευτράπελα άρθρα, δοκίμια, άντε και editorials προσεχών εκδόσεων. Ο ίδιος καταθέτω και την ετικέτα «σημειώματα σημασίας» και «κείμενα ευφυή που διατρέχουν σε μια, δυο ή τρεις σελίδες δεκαετίες ολόκληρες, για να μην πω αιώνες, αποκαλύπτοντας την σπαρταριστή τραγικότητα της Ιστορίας που όχι απλώς επιβιώνει μέχρι σήμερα αλλά και συνδέεται ευθέως με το εδώ, τώρα, δίπλα μας. Πρόκειται για γραπτά που προέρχονται από την Γαλέρα, την «Ελευθεροτυπία» του Τεγόπουλου και την Εφημερίδα των Συντακτών· για τα κείμενα από τις πρώτες δυο πηγές ο συγγραφέας συνεχίζει να πληρώνει αδρά, καθώς μόνο η τελευταία εφημερίδα παραχωρεί στον γράφοντα το δικαίωμα της αναδημοσίευσης εντελώς δωρεάν.

Το μαύρο είδωλο της Αφροδίτης

Συνεπώς τι είναι ετούτο το έντυπο δημιούργημα; Ένα δημιούργημα τύπου, προφανώς, αλλά μας προλαβαίνει μια ένθετη – ξέμπαρκη σελίδα εντός του βιβλίου. Τα προϊόντα του τύπου ήσαν πάντα «τύπου Κερκύρας» και ουδέποτε κερκυραϊκά, κοινώς ποτέ δεν συναντηθήκαμε με το αυθεντικό και το πρωτότυπο. Κάτι λέγαμε περί επανάληψης λοιπόν: Ο Πάολο Βίρνο, στις διαλέξεις του με θέμα Μορφές τρόμου και προστασίας, μας θυμίζει ο συγγραφέας, ανάγει την προστασία μέσω της επανάληψης στην παιδική ηλικία. Το ίδιο παραμύθι ακόμα μια φορά, το ίδιο παιχνίδι, ή ίδια χειρονομία. Αυτή η παιδική εμπειρία επεκτείνεται στα μεγάλα παιδιά στους ενήλικες.

Τυφών

Εκκλησία και τηλεόραση συμπίπτουν όχι μόνο στη χρήση της επανάληψης, αλλά και στο ρεπερτόριο. Λεηλασίες, εξανδραποδισμοί, βιασμοί, βασανιστήρια, πορνεία, ποταμοί αίματος και βιβλικές καταστροφές κατακλύζουν τόσο τα τηλεοπτικά προγράμματα όσο κα την Αγία Γραφή. Μετά από τόση κόλαση πέφτουν σε γόνιμο έδαφος η παρηγοριά του παπά και η καταγγελία του ρεπόρτερ. / Τηλεόραση και Εκκλησία, δυο συστήματα ασφαλείας με διαφορετικό δείκτη δυσκολίας. Η πρώτη παραλαμβάνει ένα πληροφοριακό χάος για να το με­τατρέψει σε τακτικό ημερήσιο ή εβδομαδιαίο πρόγραμμα. Η δεύτερη υπηρεσία, η Εκκλησία, έχει δεδομένο πρόγραμμα (τον πριονισμό της Αγ. τον αποκεφαλισμό της Αγ. Αικατερίνης, τη Σταύρωση του Κυρίου) και το μεταμορφώνει σε συνεδριακά κέντρα, ξενοδοχειακά συγκροτήματα και τραπεζικούς οργανισμούς. [σ. 29]

BonViver_10

Πρόσωπα, αντιπρόσωπα, περσόνες και μορφές παίρνουν τη σειρά τους για ένα προς τιμήν τους κείμενο: ο Μανόλης Αναγνωστάκης και η Οκτομπριάνα, ο Νυμφίος Σουλεϊμάν, Καζαντζίδης ο Θεολόγος, ο Φρεντ Ασταίρ των γραφικών τεχνών, ο Καραγκιόζης ασκεπής, η συμπαθητική μελάνη, ο μη Χείρων βέλτιστος και πλήθος άλλων αξιοπερίγραπτων. Δεν θα μπορούσαν να λείπουν τα παιδιά και γενικώς όλοι όσοι ζουν την παιδική ηλικία, που σήμερα τυγχάνει μέγιστης στοργής και προστασίας. Ήταν όμως πάντα έτσι; Η Αγία Γραφή και Ιερή Παράδοση επιφυλάσσουν ιδιαίτερη τύχη στα παιδιά της οικουμένης: να συρθούν στα θυσιαστήρια, να σφαγούν κατά χιλιάδες, να ριχτούν σε καμίνους, κοινώς όλα τα απαραίτητα για την βασιλεία των ουρανών.

Τσιγγάνικη Ορχήστρα

Η παιδική ηλικία και η ιδιαίτερη στοργή και φροντίδα που απαιτεί, είναι ανακαλύψεις των δύο µεγάλων ευρωπαϊκών επαναστάσεων, της αστικής και της βιοµηχανικής. Μέχρι τότε, τα παιδιά στη συντριπτική τους πλειονότητα εθεωρούντο υποσύνολο των νάνων, των ζώων ή των ξωτικών. Το εύρηµα δηµιούργησε τόσο ισχυρή εντύπωση, που για χάρη του γράφτηκαν τα πρώτα µεγάλα µυθιστορήµατα µε θέµα και πρωταγωνιστές τα παιδιά. Ας θυµηθούµε τα απολαυστικά και πολυδιαβασµένα «Η Αλίκη στη χώρα των θαυµάτων», «Όλιβερ Τουίστ», «Το κλεµµένο παιδί», το «Νησί των θησαυρών», «Μεγάλες προσδοκίες», «Χωκ Φιν», «Τοµ Σόγιερ», κ.ά. Ο Γαβριάς τού Ουγκώ µάς είναι αξέχαστος, ενώ δίπλα στη Μαριάν, τη γυµνόστηθη επανάσταση του Ντελακρουά, πάντα ορµητικά βαδίζει ένας πάνοπλος έφηβος. [σ. 35-36]

Αν υπολογίσουμε ότι ο Κρόνος κατάπινε τα παιδιά του, ο Δίας µεγάλωσε ολομόναχος µε το γάλα μιας Αµάλθειας, ο ίδιος μετά εγκατέλειπε τους απογόνους του στην «Αγάπη των Ξένων», ο Οιδίπους είναι ένα έκθετο κλπ. κλπ., κι αν θυμηθούμε ότι ο ανώνυμος θεός του χριστιανισμού του ανώνυμου θεού καταδικάζει την Εύα να γεννάει µε φρικτούς πόνους τα παιδιά της και οδηγεί στο µαρτύριο τον γιο του αντί να σπεύσει µε αυτοθυσία αυτός ο ίδιος, ο δε Ιησούς προτιμάει το «άφετε τα παιδία…» αντί να πάει αυτός πρώτος, τότε ίσως πράγματι υπάρχει κάτι κοινή δράση στον «ελληνοχριστιανικό πολιτισµό. Ποιοι συνεχίζουν μέχρι σήμερα το θεάρεστο παιδαγωγικό έργο; Οι Υπουργοί των παιδιών, σκέφτομαι, σίγουρα.

Το πέλαγος της Μποτίλιας

Στο «Υπέρ γαϊδάρων» αποδίδεται επιτέλους, η δικαιοσύνη που άργησε μερικούς αιώνες. Έχουμε και λέμε λοιπόν: Αν, σύμφωνα με τον πλέον κατάλληλο επιστήμονα, ο γάιδαρος κατοικεί στη Νότια Βαλκανική αναρίθμητους αιώνες πριν από την κάθοδο των τρισχιλιετών Ελλήνων, τότε τα προελληνικά Βαλκάνια υπήρξαν γαϊδουρινή επικράτεια. «Η σύνοψη όλων των επιστημών, η μυθολογία δηλαδή», γράφει ο γράφων, «μας διδάσκει ότι το ελληνικό βαπτιστικό της χερσονήσου -Αίμος- προέκυψε από το αίμα του μέγιστου των Τιτάνων, από το γαϊδουρόμορφο θηρίο ονόματι Τυφών». Τι συνέβη λοιπόν και οι Έλληνες δεν κληρονόμησαν τίποτα από τις αρετές του ολιγαρκή, συνετού, εργατικού, ανεκτικού και φιλάνθρωπου γαϊδάρου; Για να μη μιλήσουμε για την ακατάβλητη σεξουαλική ορμή του συμπαθούς τετραπόδου, που στερούνται οι δυσανεκτικοί, αρειμάνιοι, μισαλλόδοξοι και φοβικοί εντόπιοι…

Στην από κει «Ευρώπη», πάντως, ο γάιδαρος του Αμμωνίου Σακκά «εμβριθώς παρηκολούθει την φιλοσοφικήν διδασκαλίαν του δεσπότου του και τη θέση του βασιλικού αστρονόμου στην αυλή του Λουδοβίκου ΙΑ’ κατείχε ευφυέστατος όνος». Και πάλι ύποπτοι αστοιχείωτοι τον πίστωσαν με την έως τελικής εξοντώσεως εργασία, μαζί με τους ψευδέστατους χαρακτηρισμούς «βλάκας, νωθρός, βρωμερός, αναίσχυντος και αναίσθητος» (αυτούς που σήμερα παρέλαβαν τα σύγχρονα υποζύγια, οι Βόρειοι δηλαδή, οι Αραβες, Ινδοί και Αφρικανοί πρόσφυγες). Αλλά ας είμαστε ήσυχοι: όσοι υπερασπίζονται την καθαρότητα του αίματος, ουδεμία σχέση έχουν με τους αυθεντικούς προαιώνιους κληρονόμους του Αίμου, τους άκακους δηλαδή και ρωμαλέους γαϊδάρους.

Έκτακτα Περιστατικά

Και επειδή ζούμε ημέρες όπου απαγορεύεται ακόμα και να κυκλοφορήσουμε ή να πάμε από το ένα μέρος στο άλλο, υφιστάμενοι φραγμούς και εμπόδια, σε κάθε δε περίπτωση υποχρεούμαστε σε απόδοση ταυτότητας ή κάποιας υποτέλειας, ας θυμηθούμε ότι… Η Ιλιάδα του Ομήρου είναι το πρώτο έπος των διοδίων. Οι Τρώες ελέγχουν τη διέλευση από το Αιγαίο στον Εύξεινο Πόντο, κατάσταση απαράδεκτη για τους ναυτικούς, εμπόρους και πειρατές Δαναούς. Η σφαγή, η πυρπόληση της πόλης – διόδια και ο εξανδραποδισμός των Τρωάδων ήταν αναμενόμενη. Η απαγωγή της Ελένης, η οργή του Αχιλλέα και ο Δούρειος Ίππος εφευρέθησαν χάριν της αφήγησης, όπως το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης χάριν της διάλυσης των κοινωνικών ασφαλίσεων. [σ. 74]…κι εδώ βρίσκει ο δαιμόνιος γελοιογράφος ευκαιρία για μια σύντομη ιστορία των ελεγχόμενων περασμάτων, από τις μπάρες του Λεωνίδα στην Εθνική Αθηνών – Λαμίας με τις σχετικές αιωνόβιες μπορώ να πω καθυστερήσεις μέχρι τα βυζαντινά διόδια, τις μαύρες συμπληγάδες, τη Σκύλλα και τον Σκείρωνα και το κατά ομολογία «πολιτικών» Άβατο των Αθηνών, τα Εξάρχεια.

Photo1

Συνεπώς δίκιο είχε ο εκδότης Αιμίλιος Καλλιακάτσος, όταν στο σπανίζον προσκύνημά μου στο τέμενος της Στιγμής, μου εγχείρισε το παρόν βιβλίο, πρώτα με την φράση «αυτό είναι ακριβώς για εσάς» και κατόπιν με την γνωστή του απαγόρευση να γράψω οτιδήποτε. Στο πρώτο είχε δίκιο, το δεύτερο το αγνόησα, έτοιμος να αποδεχτώ όλες τις συνέπειες.

Εκδ. Στιγμή, 2013, σελ. 158.

Ιστοσελιδοποιημένος Καλαϊτζής εδώ.

Στις εικόνες: σελίδες από τα άλμπουμ κόμικς του συγγραφέα: Το μαύρο είδωλο της Αφροδίτης, Τυφών, Μπον Βιβέρ, Τσιγγάνικη Ορχήστρα, Το πέλαγος της Μποτίλιας, Έκτακτα Περιστατικά– και ο συγγραφέας επ’ αυτοφώρω επί το έργον.

Πρώτη δημοσίευση: Mic.gr/ Βιβλιοπανδοχείο, 170. Editorials για το μέλλον.

11
Νοέ.
14

Florian Zeller – Μου λες αλήθεια;

Θέατρο Κάππα

''MOY LES ALH8EIA;'' TAKHS PAPAMAT8AIOY, BANA RAMPOTA, SPYROS PAPADOPOYLOS, NIKOLETA KOTSAHLIDOY-1

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον με το κείμενο του Zeller δεν είναι μόνο οι αστραπιαίοι διάλογοι ή τα ανατρεπτικά, μερικές φορές ιλιγγιώδη βήματα προς την αποκάλυψη της ψεύτικης ζωής των χαρακτήρων του. Δεν είναι ούτε η ευφάνταστη κωμικότητα των καταστάσεων. Είναι κυρίως το γεγονός ότι καταφέρνει με θέματα τόσο τετριμμένα να κατασκευάσει ένα κείμενο πρωτότυπο και σπαρταριστό. Εδώ οι παράπλευρες συζυγικές απιστίες και τα ερωτικά δίδυμα και τετράγωνα σπαρταράνε σε γρήγορη πλοκή και ξεκαρδιστικές στιγμές.

Είναι εύκολη λοιπόν η σύγχρονη μοιχεία; Πόσο πιο επικίνδυνη γίνεται η κατάσταση όταν η ερωμένη του βασικού χαρακτήρα είναι η γυναίκα του καλύτερου φίλου του; Πόσο γερό είναι μετά το οικοδόμημα του γάμου και πόσους τριγμούς – δηλαδή ψέματα – αντέχει; Τι ψέματα λέμε στον εαυτό μας για να δικαιολογήσουμε τα ψέματα που λέμε στους αγαπημένους μας; Μέχρι πού φτάνει όλο αυτό το δίκτυο όταν το ένα μυστικό φέρνει το άλλο και το κάθε ψέμα απλώνεται σε πρόσθετα πλοκάμια;

k

Ο ήρωάς μας έχει βολευτεί με τις συναντήσεις με την ερωμένη του σε δωμάτια ξενοδοχείων μέσα στην πόλη αλλά υποκύπτει στην πίεσή της για ένα διήμερο στην εξοχή. Άρα πρέπει να εφεύρει νέα μυθεύματα και να επινοήσει κι άλλες ιστορίες· πρέπει ακόμα και να αλλάξει την φωνή του στο τηλέφωνο για να υποκριθεί την θεία που φιλοξενεί την παρτενέρ της αμαρτίας του.

Σε κάθε περίπτωση, για ένα πράγμα είναι βέβαιος: ψεύδεται για την αγάπη του, για να μην πληγώσει την γυναίκα του. Η θεωρία του αναπόφευκτού ψεύδους θεμελιώνεται στο ιερό αγαθό της αγάπης. Άλλωστε, όπως ισχυρίζεται, άλλο το ψέμα και άλλο η απόκρυψη· άλλο η παραχάραξη της αλήθειας που συμβαίνει με την αλλοίωση των δεδομένων και άλλο η άθικτη αλήθεια που απλώς παραμερίζεται με την απόκρυψη των πραγματικών περιστατικών.

''MOY LES ALH8EIA;'' TAKHS PAPAMAT8AIOY, SPYROS PAPADOPOYLOS

Είναι απολαυστικός ο τρόπος που ο αρχιψεύτης εραστής [Σ. Παπαδόπουλος] χειρίζεται μια τεράστια γκάμα ψεμάτων, από τα πιο ευρηματικά μέχρι τα πιο απίθανα. Παραληρεί και λαχανιάζει, υποκρίνεται και ελίσσεται, μεγαλουργεί και ταπεινώνεται. Τι γίνεται όμως όταν διαπιστώνει πως η μοιχαλίδα του τού έχει ήδη πει τα δικά της ψέματα; Τι θα συμβεί όταν ο φίλος του τού εξομολογηθεί ότι γνωρίζει; Τι θα αλλάξει όταν μάθει πως στο ίδιο του το κρεβάτι υπάρχει και ακόμα ερωτική ψευδολογία; Τώρα, όλοι μπλεγμένοι, όλοι βουτηγμένοι στις «απάτες» και τις αυταπάτες. Να τον αφήσουμε στα δικά του ψέματα ή να τον ρίξουμε και μέσα στα παραμύθια των υπόλοιπων; Κι αν τελικά και ο φίλος μας μάς απατάει με την δική μας γυναίκα, θα του παραπονεθούμε; Ή είμαστε φίλοι ή δεν είμαστε φίλοι!

Όσο αβίαστο γέλιο και να προκαλούν οι φράσεις των τεσσάρων είναι ορισμένες στιγμές που οι αλήθειες θρυμματίζουν όλα τα προστατευτικά τζάμια της αυταπάτης. Όταν ο δεύτερος άντρας εξομολογείται για το δράμα του κοινωνικού θανάτου, την αλλαγή δηλαδή και την απομάκρυνσή των άλλοτε καλών μας φίλων, ετοιμαζόμαστε να γελάσουμε με την επερχόμενη ντρίπλα του τρεμάμενου μοιχού, αλλά και διαπιστώνουμε ότι όσο μια τέτοια ζωή μας δίνει ζωή, άλλο τόσο και περισσότερο μας την αφαιρεί. Από την άλλη, ο πιο τρομακτικός μέσα στην κωμικότητά του ισχυρισμός του ερωτιάρη ψεύτη, πως το τέλος των ψεμάτων θα είναι και το τέλος του πολιτισμού, είναι εφιαλτικά αληθινός!

''MOY LES ALH8EIA;'' SPYROS PAPADOPOYLOS, TAKHS PAPAMAT8AIOY, BANA RAMPOTA, NIKOLETA KOTSAHLIDOY-1

Ο συγγραφέας χειρίζεται έξοχα το πνεύμα της κωμωδίας, με στοιχεία σύγχρονα αλλά και διαχρονικά, από τον Ζορζ Φεϊντό ως τον Σασά Γκιτρί. Ενδιαφέρουσα θα είναι η σύγκριση με το έργο του πρώτου Ξενοδοχείο ο Παράδεισος που ανεβαίνει φέτος για δεύτερη χρονιά [Θέατρο Αργώ] και το οποίο θα παρουσιάσουμε σύντομα. Οι διαβολικοί τέσσερις, σωστοί χαμαιλέοντες με αγγελικά πρόσωπα υποκρίνονται περίφημα στον διπλό τους ρόλο, απέναντί μας και μεταξύ τους. Ο δε κύριος με το σμόκιν, που παρεμβάλλεται ανάμεσα στις σκηνές και αλλάζει την θέση των επίπλων είναι ο ανώνυμος τρίτος που με τις γκριμάτσες του σχολιάζει τα γελοία μας καμώματα.

Μετάφραση: Νικολέτα Κοτσαηλίδου. Σκηνοθεσία: Σπύρος Παπαδόπουλος. Παίζουν: Σπύρος Παπαδόπουλος, Τάκης Παπαματθαίου, Βάνα Ραμπότα, Νικολέτα Κοτσαηλίδου, Στέλιος Πέτσος. Σκηνικά: Γιώργος Γαβαλάς. Κοστούμια: Μάκης Τσέλιος. Μουσική: Παναγιώτης Τσεβάς. Φωτισμοί: Ελευθερία Ντεκώ. / Θέατρο Κάππα / Κυψέλης 2, 210 – 8827000 – 210 7707227 / Τετάρτη – Πέμπτη: 19:00 λαϊκή απογευματινή, Παρασκευή: 21:00, Σάββατο: 18:00 και 21:00, Κυριακή: 20:00. / Διάρκεια: 90΄/ Και συνεχίζεται η φιλοξενία 30 ανέργων την ημέρα σε όλες τις παραστάσεις, με την επίδειξη της κάρτας ανεργίας.

[Florian Zeller, La verité, 2011]

29
Μαρ.
14

David Sedaris – Ας συζητήσουμε για το διαβήτη με κουκουβάγιες

Γύμνωμα ΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΑΒΗΤΗ_2μέχρι ξεκαρδίσματος

Παρ’ όλα αυτά αισθάνθηκα αυτό το κάτι μεταξύ μας, όχι απλώς πόθο, αλλά ένα είδος στιγμιαίου έρωτα, κάτι που μπορεί, σαν τα στιγμιαία δημητριακά, να φτιαχτεί σε μερικά λεπτά και είναι εξίσου θρεπτικό με το πρωτότυπο. Θα φιληθούμε….τώρα, σκεφτόμουν διαρκώς. Και μετά, Εντάξει…τώρα. Και η κατάσταση συνεχιζόταν έτσι… [σ. 152]

To απραγματοποίητο ειδύλλιο που δεν λαμβάνει χώρα αφορά τον αιωνίως αυτοσαρκαζόμενο αφηγητή και τον Μπασίρ, σιδηροδρομική γνωριμία στο ταξίδι Ρώμη Μπρίντιζι κάποτε στα 80’ς – αλλά προφανώς κάτι θυμίζει σε όλους μας. Τώρα το ξαναφέρνει στο νου του αφηγούμενος μια άλλη αποτυχημένη μικροσχέση στο τρένο από το Ράλεϊ για το Σικάγο. «Ένας άντρας μπαίνει στο μπαρ ενός τρένου», όπως αναφέρεται και στον τίτλο του σπαρταριστού διηγήματος, λοιπόν· στο μπαρ όπου αρχικά οι φωνές φαίνονται εύθυμες, με τον ζεστό τόνο μεταξύ των ξένων που γίνονται φίλοι. Προοδευτικά βέβαια οι πότες χάνουν τις λέξεις τους για να καταλήξουν τελικά με αλλήθωρα μάτια στον ακατάληπτο μονόλογο που περνιέται για μεθυσμένη ειλικρίνεια.

Αλλά ο εξομολόγος μας πάντοτε David_Sedaris 2ένιωθε μια έλξη για ανθρώπους που μοιάζουν κατεστραμμένοι ακόμα κι αν τα πράγματα που έχουν κοινά είναι όλα καταθλιπτικά.  Έτσι η γνωριμία με τον Τζόνι: συζητούν αν η μητέρα του τού κάνει έκπτωση στα ναρκωτικά, στριφογυρίζουν το πλαστικό ποτήρι με τη βότκα σαν να είναι κάποιο εκλεκτό κονιάκ και αναζητούν μια αξιοπρεπή τουαλέτα να τα πιουν και να τα πουν με την ησυχία τους, ενώ στα ενδιάμεσα ένας μαύρος θαμώνας εκτοξεύει στην ομήγυρη μερικά θανατηφόρα ανέκδοτα. Κι όταν οι ευκαιρίες χάνονται, δεν μένει παρά να φιλοσοφήσεις τα γλυκόπικρα και τα ελεεινά:

Όταν είσαι νέος, εύκολα πιστεύεις ότι μια τέτοια ευκαιρία θα εμφανιστεί ανά. Αντί για ένα Λιβανέζο στην Ιταλία, ίσως συναντήσεις έναν Νιγηριανό στο Βέλγιο ή έναν Πολωνό στην Τουρκία. Πείθεις τον εαυτό σου ότι αφού ταξίδεψες μόνος στην Ευρώπη φέτος το καλοκαίρι, θα μπορούσες σίγουρα να το κάνεις πάλι του χρόνου και του παραχρόνου. Φυσικά δεν γίνεται έτσι και, προτού το καταλάβεις, είσαι πλέον ένα όχι και τόσο νεαρό, άνεργο ξωτικό, τόσο απελπισμένος για αγάπη, που περνάς την βραδιά σου ποθώντας έναν στρέιτ αλκοολικό. [σ. 153]

ds3Ο Σεντάρις είναι ένας ανεξάντλητος χιουμορίστας· θαρρείς και ο σάκος με τις ιστορίες του δεν τελειώνει ποτέ. Και να σκεφτεί κανείς ότι πρόκειται για ιστορίες που αν δεν είναι, σε πείθουν πως είναι προσωπικές οικογενειακές, επαγγελματικές, ερωτικές, κοινωνικές, και που όπως σωστά μαντεύετε καταλήγουν σε ματαιώσεις, αποτυχίες, ήττες μεγαλειώδεις – ή έτσι ισχυρίζεται. Μόνο που στα ενδιάμεσα ο αυτοσαρκασμός φτάνει σε θεαματικά υψίπεδα, προκαλώντας το γέλιο – ομολογώ πως τα τελευταία χρόνια είναι ο μόνος που με κάνει σταθερά να γελάω σχεδόν σε κάθε του διήγημα – ενώ οι περιγραφές καταστάσεων και συμπεριφορών μετατρέπονται σε ευφυή ανέκδοτα.

David_SedarisΕίναι, άραγε, όντως αυτοβιογραφικές οι σπαρταριστές διηγήσεις του; Αν είναι έτσι, τότε είναι απορίας άξιον πώς επιβίωσε στον κωμικοτραγελαφικό κόσμο που περιγράφει. Ο πατέρας του αποτελεί μια ιδιαίτερη μορφή αυτού του κόσμου. Στους «Τόπους ευτυχίας» επιμένει μέχρι εμμονής στην κολονοσκόπηση που οφείλει να κάνει ο γιος του, κατορθώνοντας να την εντάξει σε κάθε είδους συζήτηση, αλλά είναι στους «Κύκλους της μνήμης» που τα παιδικά τραύματα μπορούν σήμερα να γράφονται και διαβάζονται απολαυστικά, χωρίς ίχνος θλίψης. Εδώ ο συγγραφέας επιστρέφει στην ηλικία των έντεκα, στο μίζερο κάντρι κλαμπ του Σαββατοκύριακου, με την πισίνα («λάκκοι με χλώριο, χημικά μπάνια»), τα γελοία μετάλλια, τους μισομεθυσμένους γονείς που φωνάζουν ενθαρρυντικά και τον τυπικό πατέρα που εκθειάζει τον καλύτερο αθλητή εις βάρος του γιου του. Η συμπεριφορά του δεν αλλάζει ούτε τα επόμενα χρόνια: όταν ο συγγραφέας τον ενημερώνει για την πρωτιά του βιβλίου του στους Times, ο πατέρας του αντιτείνει πως δεν είναι πρώτο στη λίστα του Wall Street Journal. Αιώνιοι ανθρωποφάγοι και τεκνοφάγοι γονείς! Μέχρι και ήρωες ωραίων διηγημάτων γίνεστε! Κι ας περιπλέκονται τα πράγματα όταν μεγάλο μέρος του βιβλίου εκείνου έχει να κάνει μ’ εσένα και με το πόσο γελοίος μπορείς να είσαι.

dsΣτο διήγημα «Μια φιλενάδα από το γκέτο» ο ήρωας είναι τηλεφωνητής σε γραμμή αλληλοβοήθειας, που όπως σωστά ίσως μαντέψατε, επιχειρεί να χρησιμοποιήσει ο ίδιος για την δική του βοήθεια, και κυρίως για να ακούσει όσο πιο μίζερες καταστάσεις γίνεται ώστε να αισθανθεί καλύτερα. Η ίδια νοοτροπία των ωθεί να συνάψει σχέση με την Ντελίσια, την ευτραφή μαυρούλα της γειτονιάς του, με μερικές ενδιαφέρουσες συνέπειες. Το Καναδικό Σύστημα υγείας μοιάζει με γενοκτονία, αλλά τα ευρωπαϊκά συστήματα είναι ακόμα χειρότερα, μας προετοιμάζει ο αφηγητής στους «Οδοντίατρους χωρίς σύνορα». Ας τον φέρουμε και κατά δω, θα γράψει ολόκληρη συλλογή μόνο στα νοσοκομεία μας. Εδώ ο ασθενής, εθισμένος στην ελεεινή ιατρική συμπεριφορά, ανησυχεί όταν του φέρονται ευγενικά και όλα πάνε καλά. Αναζητά κάποιο πτυχίο κρεμασμένο στον τοίχο, απορεί μήπως το Γιατρός είναι απλά το μικρό τους όνομα και επιθυμεί τις γνωστές ακατανόητες και εντυπωσιακές λέξεις που χρησιμοποιούν οι γιατροί ώστε να νοιώσει σημαντικός και τραγικός.

David-S__5«Ο συγγραφέας» περιγράφει τις περιοδείες προώθησης ενός βιβλίου, όπου ο καθένας πλέον χρησιμοποιεί την φωτογραφική μηχανή του κινητού – εφόσον υπάρχει, κάπου πρέπει να την στρέψουν. Πρώτη έκπληξη για τον τιμώμενο αποτελούν οι παρόντες έφηβοι, που αντί να καπνίζουν μπάφους μέσα σε ένα κλεμμένο αυτοκίνητο ή να μένουν έγκυες στο παράσπιτο του γείτονα, προτιμούν να ακούσουν έναν μεσήλικα άντρα να διαβάζει δυνατά. Μπροστά δε στην αναγνώστρια που τον ενημερώνει πως εργάζεται με παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, εκείνος ρωτάει: Δεν είναι όμως πολλοί από τους μαθητές σου απλώς μαλάκες; Είναι εμφανές πως ο Σεντάρις έχει γράψει τις θεωρίες περί πολιτικής σωστότητας στα παλιά του τα μολύβια.

David_Sedaris_2_2014Μαρκ Τουέιν, Μπορίς Βιαν, Γούντι Άλλεν, Ντόροθι Πάρκερ, αλλά και ολόκληρη η σειρά των φλεγματικών βρετανών κωμικογράφων, όπως και η εκλεκτή ομήγυρη των αμερικανών κωμικών της σκηνής, όλοι έχουν επηρεάσει τον Σεντάρις που έχει όμως εξαρχής κατασκευάσει μια δική του χιουμοριστική γραφή που σε εκπλήσσει σε κάθε γύρισμα της παραγράφου. Ο ελληνοαμερικανός κάτοικος της Αγγλίας χειρίζεται περίτεχνα την ειρωνεία, βγάζει διαρκώς ατάκες από την τσέπη του και τις πετάει σαν σαΐτες, καυτηριάζει καλόπιστα και τρυφερά, απομυθοποιεί ολοκληρωτικά, ξεγυμνώνεται ελεύθερα – Γυμνός άλλωστε είναι και ο τίτλος παλαιότερης συλλογής του.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr, στο Βιβλιοπανδοχείο, 151 υπό τον τίτλο Laughing clowns.

Εκδ. Μελάνι, 2014, μτφ. Μυρσίνη Γκανά, σελ. 209 [Let’s explore diabetes with owls, 2013]

10
Δεκ.
13

Γιάννης Γ. Μπαζός – Provos & Merry Pranksters. Τα πρωτοποριακά κινήματα της δεκαετίας του ’60

ΑπόProvos - Marry Pranksters Εξώφυλλο την εσωτερική επανάσταση στην κοινωνική ευδαιμονία

Οι Provos δημιουργήθηκαν στο Άμστερνταμ στα μέσα της δεκαετίας του 1960 και έδωσαν πρωτότυπες πολιτικές μάχες, άνοιξαν νέα μέτωπα αμφισβήτησης, υιοθέτησαν την πρόκληση ως κύριο επαναστατικό όπλο, έδωσαν μάχες για την οικολογία και μια ποιοτικότερη ζωή. Στο επίκεντρο της φιλοσοφίας τους τέθηκε η πλύση εγκεφάλου που έχει μετατρέψει τους ανθρώπους σε εξαρτημένους καταναλωτές. Ο συγγραφέας εξετάζει γραμμικά και λεπτομερώς την πορεία τους από το 1961 και τους Νόζεμς [Nozems] του Άμστερνταμ, ολλανδικό αντίστοιχο των Άγγλων Teddy Boys και των Γάλλων Blousons Noirs και την προσωπικότητα των «ιδρυτών» τους: του «θεωρητικού» τους Ρου Φαν Ντάουν, που εμπνεόταν από τον Αναρχισμό, Ντανταϊσμό, τον ντε Σαντ, τον Γερμανό φιλόσοφο γκουρού της νέας κουλτούρας Χέρμπερτ Μαρκούζε, και του καλλιτέχνη του δρόμου Ρόμπερτ Γιάσπερ Χρότφελντ, που ενδιαφερόταν περισσότερο για τη μαγεία και τη χαρά της ζωής και εμπνεόταν εμπνευσμένος από το ντανταϊστικό στιλ του Δαν Ντούσμπεργκ, ιδρυτή της ομάδας Ντε Στέιλ [De Stijl] – του ολλανδικού αντίστοιχου του Bauhaus.

provos_1Βασικό μοντέλο τακτικής των Provos υπήρξε το Marijuette Game, ένα διαρκές παιχνίδι παραπληροφόρησης και γελοιοποίησης των αρχών – έβαζαν πακέτα με μαριχουάνα στους αυτόματους πωλητές τσιγάρων, κάπνιζαν νόμιμα βότανα προκαλώντας την σύλληψή τους. Ο Χρότφελντ, που ζούσε σε μια σχεδία πάνω στα κανάλια και κατάλαβε από νωρίς την δύναμη της εικόνας, ξεκίνησε έναν πόλεμο με την βιομηχανία του καπνού: έγραφε τη λέξη Καρκίνος επάνω σε κάθε σχετική διαφημιστική πινακίδα, μετέτρεψε ένα στούντιο σε Provo01Αντικαπνιστικό Ναό. Η καρδιά της πόλης ήταν η πλατεία Σπάου και εκεί άρχισαν τα happening που συνδύαζαν τέχνη του δρόμου και σουρεαλιστική κριτική του συστήματος.

Ο Κόσταντ Νιούβενχαους, ιδρυτικό μέλος της διεθνούς ομάδας καλλιτεχνών COBRA και πρώην μέλος της Καταστασιακής Διεθνούς ασχολήθηκε με την μορφοποίηση της Λευκής Φιλοσοφίας, που θεωρούσε την εργασία άχρηστη, συνεπώς ήρθε σε αντίθεση με τους κομμουνιστές που την θεωρούσαν αξία από μόνη της. Ταυτόχρονα επανέφερε τον όρο Homo Ludens, τον Άνθρωπο που Παίζει, επαναφέροντας τον όρο του Γιόχαν Χάουσινχα. Η δημιουργικότητα δεν έπρεπε να αποτελεί φυγή από τη πραγματικότητα αλλά βασικό μοτίβο της ζωής του κάθε ανθρώπου.

Πρώτη πρακτική εκδήλωση των παραπάνω αποτέλεσε το Πλάνο των Λευκών Ποδηλάτων, ο διασκορπισμός στην πόλη λευκών ξεκλείδωτων ποδηλάτων, προς ελεύθερη χρήση για οποιονδήποτε, ώστε να σταματήσει η κίνηση των αυτοκινήτων στο κέντρο του ΆμProvos-2στερνταμ. Η ιδέα που τότε προκάλεσε την αντίδραση των αρχών τώρα έχει πλέον υιοθετηθεί από πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ένα άλλο Λευκό Πλάνο αφορούσε την υποχρέωση κάθε οδηγού να ζωγραφίσει στο οδόστρωμα με λευκή μπογιά το περίγραμμα του θύματος του ατυχήματος που προκάλεσε. Το Πλάνο των Λευκών Σπιτιών πρότεινε την κατάληψη εγκαταλειμμένων σπιτιών – οι πόρτες βάφονταν άσπρες ώστε να αναγνωρίζονται από κάθε ενδιαφερόμενο. Ο καταληψίας αρκούσε να μεταφέρει στο χώρο ένα κρεβάτι, ένα τραπέζι και μια καρέκλα για να νομιμοποιήσει το δικαίωμα στέγασής του!

provosmokeΤο πρώτο τεύχος του περιοδικού PROVO ήταν γεγονός ενώ το φυλλάδιο Provokatie #3 έριξε φως στο ναζιστικό παρελθόν κάποιων μελών της βασιλικής οικογένειας. Το άγαλμα της κεντρικής πλατείας είχε την κατάλληλη αντιμετώπιση εφόσον τιμούσε τον σφαγέα των πληθυσμών της Ινδονησίας, έναν εγκληματία πολέμου και αποικιοκρατίας. Η επίσκεψη του Κλάους Βον Άμσπεργκ, πρώην Ναζί και νυν Γερμανού διπλωμάτη για να παντρευτεί την πριγκίπισσα Βεατρίκη δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Οι Provos με δεξιοτεχνία παραπλάνησαν τις αστυνομικές αργές και ανατίναξαν μία από τις περίφημες βόμβες καπνού, φτιαγμένη από ζάχαρη και νίτρο, ακίνδυνη αλλά αρκετή για να κατασυννεφιάσει την ατμόσφαιρα και να γελοιοποιήσει την παρέλαση (βλ. φωτ.). Σε μια ευφυέστατη ακόμα κίνηση, ηχεία μετέδιδαν στη διαπασών ηχογραφημένους λόγους του Χίτλερ, ενώ ένα λευκό κοτόπουλο ρίχτηκε μπροστά στα άλογα, αναγκάζοντάς τα να σηκωθούν στα δυο πόδια.

harry-mulischΟ περίφημος συγγραφέας Χάρυ Μούλις στο βιβλίο του Message to the Rat’s King διηγείται τι συνέβαινε εκείνο τον καιρό στην πόλη. Ο ίδιος είχε πάρει θέση σε κεντρικό μπαρ για να απολαύσει την σχετική καπνισμένη σκηνή, ενώ βάφτισε mass guerilla theater την τακτική των Provos να διαλύονται και να συγκεντρώνονται άμεσα σε άλλο σημείο της πόλης, λίγο μετά από κάθε επίθεση της αστυνομίας. Η επανάσταση του Προβοταριάτου, όπως αποκαλούσαν οι Provos προβοκάροντας την ομάδα τους ήταν γεγονός! Από μια σειρά απολαυστικών δράσεων μέχρι την αυτοδιάλυση, οι Provos έθεσαν τις βάσεις του σύγχρονου ακτιβισμού και διαμόρφωσαν βασικά στοιχεία της σύγχρονης αντικουλτούρας, έκαναν την Ολλανδία να ξεπεράσει την αντιναρκωτική υστερία, ενέπνευσαν για πόλεις ποδηλασίας αλλά και την από κοινού χρήση μεταφορικών μέσων, διέκριναν μεταξύ αξίας χρήσης και ιδιοκτησίας, συνεισέφεραν σε ανυπολόγιστο βαθμό στο κίνημα των καταλήψεων, διέγνωσαν από τους πρώτους τα κυρίαρχα συναισθήματα αλλά και αιτήματα της νεολαίας του ’60.

kenkeseyΟι Merry Pranksters εμφανίστηκαν στην Καλιφόρνια στις αρχές της δεκαετίας του ’60 και ήταν μια παρέα γύρω από τον συγγραφέα Κen Kesey [One Flew Over the Cuckoo’s Nest, 1962]. Ο Kesey ήρθε σε επαφή με τα ναρκωτικά όταν δέχτηκε να συμμετάσχει επ’ αμοιβή στα πειράματα που οργάνωνε ο Στρατός και η CIA με διάφορα ψυχοδηλωτικά παρασκευάσματα, μεταξύ και των οποίων το LSD-25 –  η έρευνα αφορούσε διάφορες τεχνικές χειραγώγησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Λίγο αργότερα εργάστηκε στο ψυχιατρικό τμήμα του ίδιου στρατιωτικού νοσοκομείου και εμπνεύστηκε το περίφημο βιβλίο του. Με τα χρήματα των πωλήσεων αγόρασε την περίφημο σπίτι La Honda στην ενδοχώρα του Πάλο Άλτο, το σπίτι που εξελίχθηκε σε κοινόβιο.

magic busΜε τα χρήματα από το δεύτερο βιβλίο του [Sometimes a Great Notion] o Κήζυ και οι φίλοι του αγόρασαν ένα μεγάλο παλιό σχολικό λεωφορείο με σκοπό να διασχίσουν ολόκληρη την Αμερική. Το έβαψαν με λαμπερά ψυχεδελικά σχέδια, το ονόμασαν Further, διαμόρφωσαν άνοιγμα στην οροφή για να ανεβαίνουν, συνέδεσαν μικροφωνική εγκατάσταση με μεγάλα ηχεία για συλλογή ήχων εντός και εκτός λεωφορείου και ξεκίνησαν στις 14.6.1964. Με οδηγό Νηλ Κασσάντυ, τον γνωστό ήρωα του On the Road του Jack Kerouac, κινήθηκαν μέχρι την Νέα Υόρκη για να συναντήσουν τον Κέρουακ και τον Τίμοθυ Λήρυ και να επιστρέψουν από άλλο δρόμο.

tumblr_mdzgbcspsg1qba9mio1_500Μαζί με τις καλογραμμένες σελίδες ταξιδεύουμε κι εμείς για άλλη μια φορά «Παραπέρα», σα να είμαστε παρόντες στο πολιτισμικό σοκ που προκαλούσε το θέαμα στις τοπικές κοινωνίες, στις χωρίς φρένο διαδρομές υπό την επίδραση του LSD, στην απρόσμενη συνάντηση με τους Hell’s Angels, στα Acid Tests και την δημιουργία χειροποίητων διαδραστικών μηχανημάτων εικόνας και ήχου, καθώς και του περίφημο blue box για δωρεάν τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, που άνοιξε δρόμο στα συστήματα πολλαπλών συχνοτήτων, σχεδόν στις πρώιμες παρυφές του κυβερνοχώρου. Σε μια συγκέντρωση για τον πόλεμο του Βιετνάμ ο Κήζυ είχε ήδη διακρίνει τις τακτικές της σύγχρονης πολιτικής: Δεν πρόκειται να σταματήσετε τον πόλεμο με συγκεντρώσεις και πορείες…Αυτό είναι το δικό τους παιχνίδι…Αυτοί τις διοργανώνουν, αυτοί κάνουν πολέμους εδώ και δέκα χιλιάδες χρόνια και αυτό ακριβώς είναι το παιχνίδι τους, που τώρα παίζετε κι εσείς…

Εκείνοι οι Ταξιδιώτες του Τώρα πίστευαν πως αντί να ζούμε μια ολόκληρη ζωή προσδοκώντας το μέλλον ή αναπολώντας το παρελθόν είναι καλύτερα να ζούμε απόλυτα το παρόν στο παρόν. Από το Come Together [1966 – 1967] στο Woodstock [1968] και από τον Mysterious Captain Crunch [1971] στα Χρόνια psycholoveτου Oregon [1972 – 1974], από τον Gerry Garcia και τον Ken Babbs στην Mountain Girl και τον Wavy Cravy, μια ολόκληρη εποχή διατρέχει τις πολύτιμες σελίδες που συμπληρώνονται με απρόσμενο επίλογο για το πώς έζησε ο καθένας από τα βασικά μέλη των ομάδων (τόσο των Provos όσο και των Merry Pranksters) και πού βρίσκεται σήμερα.

Τελικά πέρα από τα παράλληλα σύμπαντα τι ενώνει τις δυο ομάδες που δεν συναντήθηκαν ποτέ; Ο Provos υπήρξαν καθαρόαιμοι μητροπολιτικοί ακτιβιστές που δρούσαν στο Κέντρο της Πόλης και πρότειναν δράσεις για καλύτερη καθημερινή ζωή, ενώ οι MP υπήρξαν αναχωρητές, αναζητούσαν τον δικό τους ιδιωτικό χώρο και δημιούργησαν την δική τους διάσταση της πραγματικότητας. Αμφότεροι είχαν μικρή αριθμητική δύναμη αλλά διαβολεμένη δημιουργικότητα και δυσανάλογα μεγάλη συνεισφορά στο κίνημα του ’60 και ακόμα παραπέρα.

mountain girlΤο ευδαιμονικό και το τελετουργικό στοιχείο, το παιχνίδι και η φάρσα, το παραπέρα και η επανασύνδεση με την εμπειρία αλλά και η αυτοδιάλυση αποτελούσαν όλα βασικά αλλά και κοινά στοιχεία και σε αυτούς τους τομείς αφιερώνει τα τελευταία του κείμενα ο συγγραφέας. Ως προς τον ευδαιμονισμό οι Provos ενθάρρυναν την χρήση μαριχουάνας και LSD και απέρριψαν την βλαβερή ουσία του καπνού, εκθέτοντας παράλληλα και την διγλωσσία της εξουσίας που απαγορεύει τα μεν και διαφημίζει τα δε. Οι MP επίσης εστίασαν στο λυσεργικό οξύ ενώ η απόλαυση γενικότερα υπήρξε βασικό αίτημα όλων αλλά και το άκρο αντίθετο της μικροαστικής, καταναλωτικής «ευδαιμονίας». Ως προς το τελετουργικό στοιχείο οι Provos πρότειναν τα happening και την αυθόρμητη συμμετοχή οποιουδήποτε παριστάμενου. Οι MP θεωρούσαν τον χορό ως μια ολιστική αλλά και συμμετοχική τελετή, ενθάρρυναν την κοινή λήψη ναρκωτικών και τη ιδέα της κοινότητας ως εμπειρία επανενσωμάτωσης.

provos«Ένα γέλιο θα σας θάψει!». Και για τις δυο ομάδες το παιχνίδι και την φάρσα αποτελούσαν πολύτιμο συστατικό της δράσης τους. Οι Provos χρησιμοποιούσαν τους αστυνομικούς σα μαριονέτες, οδηγώντας τους σε αλλεπάλληλες γκάφες που φρόντιζαν να κινηματογραφούν, ενώ χειρίστηκαν με πολύ έξυπνο τρόπο τα ΜΜΕ για να περάσουν τα μηνύματά τους και να μεγεθύνουν την εικόνα τους. Αξέχαστο παραμένει το σύνθημα της αυτοδιάλυσής τους: Πρέπει να διαλυθούμε γιατί όλοι οι μεγάλοι άνδρες που συνέβαλαν στο μύθο μας δεν είναι πια μαζί μας [αναφορά στον αρχηγό της αστυνομίας και στον δήμαρχο, κατεξοχήν θύματα των φαρσών τους]. Σε παρεμφερές κλίμα οι MP άνοιγαν τις κάμερες όποτε είχαν πρόβλημα με την αστυνομία και κατέγραφαν τα πάντα – η αναγκαστική δημοσιότητα αποθάρρυναν τον υπερβάλλοντα ζήλο των αρχών. Αμφότεροι γνώριζαν τα πλεονεκτήματα του αιφνιδιασμού και της τακτικής του χιούμορ και της μη-βίας.

Ken_KeseyΤι υπήρχε «Παραπέρα»; Οι Provos ξεκίνησαν με κριτική της καταναλωτικής κοινωνίας, έδωσαν σοβαρές πολιτικές μάχες για νέα θέματα, πρότειναν συγκεκριμένα πλάνα για την ζωή πόλη, έβαλαν την επαναστατικότητα στην καθημερινότητα. Δεν ένοιωθαν όμως καμία συγγένεια με την εργατική τάξη, δεν ασχολήθηκαν με κανένα προλεταριάτο, απευθύνονταν στους πάντες και ιδίως στους ρόκερς, στους καλλιτέχνες, στους απόκληρους, στους ονειροπόλους. Συνεπώς ήρθαν σε αντιπαράθεση τόσο με την παραδοσιακή Αριστερά όσο και με την Internationale Situationniste. Οι MP σχετίστηκαν με καλλιτέχνες, νεαρούς, αλήτες, απόκληρους, δημοσιογράφου. Επιχείρησαν μια νέα αφήγηση της πραγματικότητας, κράτησαν  ίδιες αποστάσεις από την Αριστερά και τους εκμεταλλευτές της εναλλακτικής κουλτούρας του Φρίσκο. Δεν γινόταν να παίξουν το παιχνίδι των άλλων· ήταν πρωταγωνιστές στην δική τους ταινία.

tumblr_mcc1zfbDY91r68b0fo1_1280Και οι δυο ομάδες επέλεξαν να πειραματιστούν – επέλεγαν την αφύπνιση αντί της επανάστασης και αναζήτησαν τον δικό τους αυτόνομο χώρο, τόσο χωροταξικά όσο και πολιτικά. Αντιλήφθηκαν το εφήμερο της επαναστατικής διαδικασίας, την σπουδαιότητα των μικρών νικών και αυτοδιαλύθηκαν πριν τις σαρώσει ο χρόνος – οι Provos όταν κινδύνευσαν να γίνουν θεσμός, οι Pranksters όταν ο Κesey αντιλήφθηκε πως η αναχώρηση ήταν επιβεβλημένη. Όλοι τους όμως είχαν επιχειρήσει επιτυχώς την επανασύνδεση με την εμπειρία μιας μαγικής, απολαυστικής ζωής, ασχολήθηκαν με την διαχείριση του δικού τους βίου, αγνόησαν την αγορά και τους κανόνες τους. Αντιλήφθηκαν ότι η σύγχρονη ζωή εκφυλίζεται από την αυτοματοποίηση, την ελάχιστη συμμετοχή στην ζωή, την μοναξιά, την αποσύνδεση του εγκεφάλου μας από τα αισθητήρια όργανα, την παραμέληση των αισθήσεων. Και μόνο η επανασύνδεση των αισθήσεων αποτελούσε γι’ αυτούς πράξη επαναστατική. Η κατάδυση στο παγανιστικό, ψυχεδελικό και πρωτόγονο κομμάτι του εαυτού οδήγησε στην πλήρη εσωτερική απελευθέρωση. Έκαναν την ζωή τους τέχνη, έδωσαν νέο περιεχόμενο στον ακτιβισμό, απέδειξαν έμπρακτα πως οι μειονότητες μπορούν να κάνουν τη διαφορά και αποθέωσαν την έννοια που αποτελεί και σήμερα την μόνη ελπίδα: συλλογικότητα.

6a00d83453b9ca69e2014e8a60c651970dΕκδόσεις Σοφίτα, 2013, σελ. 166, με δισέλιδη ξενόγλωσση και ελληνική βιβλιογραφία. Περιλαμβάνει πλήθος μαυρόασπρων φωτογραφιών.

ΥΓ. Η πρώτη ελληνική «γραφή» περί των Provos ήταν στο Πεζοδρόμιο 9 [Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1979], που παρά τις λίγες σελίδες έδινε ένα ημερολογιακό περίγραμμα της δράσης τους, έντεκα χρόνια νωρίτερα από το πρώτο σχετικό άρθρο στα αγγλικά, των High Times.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr. υπό τον τίτλο Για την επανάσταση του Προβοταριάτου! / Δεύτερη σημείωση: To βιβλίο φυσικά δεν διέφυγε της ιστοσελίδας που κατεξοχήν ασχολείται με την ολλανδόφωνη ποίηση και πεζογραφία.

Στις εικόνες: Το πρώτο τεύχος, οι φασίστες σε έκρηξη ζάχαρης, Harry Mulisch, Ken Kesey, Μountain Girl, η πρώτη ελληνική έκδοση για τους Πρόβος, Ken Kesey.

28
Οκτ.
13

Καρλ Κράους – Ρήσεις και αντιρρήσεις

kraus exΑφορισμοί που γελοιοποιούν, συντομογραφίες που ξεγυμνώνουν

Ο όχλος περιεργάζεται τα «αξιοθέατα». Εξακολουθούν λοιπόν, να ρωτάνε αν ο τάφος του Ναπολέοντα αξίζει να θεαθεί από τον κύριο Σούλτσε κι όχι αν ο κύριος Σούλτσε είναι άξιος να δει τον τάφο του Ναπολέοντα.

Το λογοπαίγνιο, αξιοκαταφρόνητο ως αυτοσκοπός, μπορεί να αποτελέσει το πιο ευγενές μέσο έκφρασης, με το να χρησιμεύσει ως συντομογραφία μιας πνευματώδους θέασης πραγμάτων. Μπορεί να γίνει επίγραμμα κοινωνικής κριτικής, γράφει ο Καρλ Κράους στον εκατοστό εξηκοστό από τους εξακόσιους συνολικά αφορισμούς που βρίσκονται προς απόλαυση στην παρούσα συλλογή, και ακριβώς την λέξη λογοπαίγνιο κάλλιστα θα την αντικαθιστούσε η λέξη αφορισμός. Αλλά η αφοριστική γραφή του Κράους δεν χαρακτηρίζεται μόνο από πράγματι πνευματώδεις παρατηρήσεις και ευσύνοπτες κριτικές – αλλά και ευθύβολες δηλητηριώδεις βολές κατά κάθε προσώπων, πραγμάτων, θεσμών.

Kokoschka_Karl_Kraus_II_1925Πολέμιος του αυστριακού φιλελευθερισμού και της σύγχρονης βαρβαρότητας, παθιασμένος αρθρογράφος κατά του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ομιλητής σε αντιπολεμικές διαλέξεις, φανατικός αντιδημοσιογράφος με σατιρικό μένος κατά των εφημερίδων που ασελγούσαν στην αλήθεια, στην γλώσσα και στην τέχνη, ο Κράους  [γεν. Βοημία, 1874, στη Βιέννη από το 1877, θάν. 1936] σύντομα απέκτησε εχθρούς απ’ όλες τις πλευρές. Αποκήρυξε τον καθολικισμό, έβαλλε κατά των λογοτεχνών – ο τίτλος ενός έργου του Στο κράτος των ποιητών και των κοπράνων είναι ενδεικτικός. Με την απροκάλυπτη ειλικρίνεια και την ανελέητη κριτική του σε δημοσιογράφους, επιστήμονες και ανθολόγους, ακύρωσε την ίδια του την υστεροφημία, οδηγώντας όλους αυτούς σε μια πλήρη συνομωσία σιωπής.

Κι όμως, ήταν τόσο έντονη η πνευματιkraus1κή του δραστηριότητα, που η φήμη και η υπόληψη του διαχύθηκαν και χωρίς τη βοήθειά τους. Έγραφε σάτιρες, θεατρικά έργα, κριτικές, δοκίμια, σατιρικά και λυρικά ποιήματα, αφορισμούς, διοργάνωνε θεατρικές παραστάσεις όπου κάποτε έπαιζε κι ο ίδιος, διασκεύαζε και σκηνοθετούσε έργα για το ραδιόφωνο, εξέδιδε επί τριάντα επτά χρόνια το μαχητικό περιοδικό Ο Πυρσός (με συνεργασίες των Άουγουστ Στίνγμπεργκ, Φρανκ Βέντεκιντ, Όττο Στεσλ κ.ά.), οργάνωνε εκατοντάδες αναγνώσεις έργων δικών του και άλλων, πολλές από τις οποίες μάλιστα έκανε σε εργάτες. Μια από αυτές τις αναγνώσεις γοήτευσε και τον Τόμας Μαν που βρισκόταν στο ακροατήριο. Η ανεξαρτησία του πνεύματος φυσικά πληρώθηκε και με άλλους τρόπους: ο Κράους υπέστη σωματικές επιθέσεις από δημοσιογράφους, προσωπικούς διωγμούς, δικαστικούς αγώνες, συκοφαντίες και διασυρμούς απ’ όλους όσους μαστίγωσε με τις λέξεις του.

Αν είναι να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας την πνευματικότητα των γυναικών, τότε θα πρέπει να αρχίσουμε να ενδιαφερόμαστε και για τον αισθησιασμό των αντρών. Τι αίσια προοπτική!

…και ο λόγος περί Γυναικών. Άλλοτε η αποκαθήλωση της υποτιθέμενης «ομορφιάς»: Μια γυναίκα που δεν μπορεί να είναι άσχημη, δεν είναι όμορφη. /  Υπάρχουν γυναίκες που δεν είναι, απλά φαίνονται όμορφες. / Τι απέγινε η γυναίκα εκείνη, οι ατέλειες της οποίας αποτελούσαν ένα τέλειο σύνολο! Κι ύστερα η «φύση» και τα «στερεότυπα»: / Μια γυναίκα χωρίς καθρέφτη κι ένας άντρας χωρίς αυτοπεποίθηση – πώς θα τα βγάλουνkk πέρα στη ζωή; / Μια γυναίκα πρέπει να φαίνεται τόσο έξυπνη, ώστε η βλακεία της να αποτελεί μιαν ευχάριστη έκπληξη. Και πάντα ένας διαβρωτικότατος εγωπαθής σαρκασμός: Μ’ αρέσει να μονολογώ με γυναίκες. Ωστόσο ο διάλογος με τον εαυτό μου είναι πιο συναρπαστικός.

Σειρά έχει η δημοσιογραφία: Αποστολή του τύπου είναι να διαδίδει το πνεύμα και, ταυτόχρονα, να καταστρέφει την αντίληψη. / Η δημοσιογραφία φαινομενικά μόνο υπηρετεί την επικαιρότητα. Στην πραγματικότητα καταστρέφει τη διανοητική αντίληψη των ανθρώπων της αύριον. / Οι εφημερίδες έχουν την ίδια περίπου σχέση προς τη ζωή, που έχουν κι οι χαρτορίχτρες προς τη μεταφυσική. /Το να γράφεις τη φιλολογική στήλη μιας εφημερίδας είναι σαν να τυλίγεις μπούκλες πάνω σε μια φαλάκρα./ Να μη διαθέτεις ούτε μια σκέψη και να μπορείς να την εκφράζεις – αυτό είναι που κάνει τον δημοσιογράφο. / Συχνά ο ιστορικός δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά ένας δημοσιογράφος στραμμένος προς τα πίσω.

Υπάρχουν συγγραφείς, που μέσα σε είκοσι μόνο σελίδες καταφέρνουν να πουν αυτό, που εγώ, για να το πω, καμιά φορά χρειάζομαι δύο ολόκληρες αράδες.

KarlKraus2Οι λογοτέχνες θα βρεθούν στο απυρόβλητο; Φυσικά και όχι! Γιατί γράφουν πολλοί; Επειδή δεν διαθέτουν αρκετό χαρακτήρα, ώστε να μη γράφουν. / Στη λογοτεχνία να φυλάγεσαι απ’ τους απατεώνες της δομής του λόγου. Σ’ αυτωνών τα σπίτια βάζουνε πρώτα τα παράθυρα κι ύστερα χτίζουνε τους τοίχους. / Μπορεί να γράψει κανείς ένα ολόκληρο βιβλίο γύρω από μια μηδαμινότητα τη στιγμή που μια αράδα μόνο θα της έπεφτε κιόλας πολύ. / Η σημερινή λογοτεχνία αποτελείται από συνταγές που γράφουν μόνοι τους οι ασθενείς.

Από την ανελέητη ειρωνεία του δεν θα μπορούσαν να διαφύγουν οι πολιτικοί [Ο κοινοβουλευτισμός είναι ο στρατωνισμός της πολιτικής πορνείας], οι εστέτ [Είμαι αναγκασμένος να κάνω στους εστέτ μια συνταρακτική αποκάλυψη: η παλιά Βιέννη υπήρξε κάποτε νέα], οι ψυχαναλυτές [Το υποσυνείδητο, σύμφωνα με έρευνες που έγιναν πρόσφατα, έχει καταντήσει ένα είδος «γκέτο» των ιδεών. Πολλοί είν’ αυτοί τώρα που θέλουν να γυρίσουν στα σπίτια τους], οι καλλιτέχνες, οι διανοούμενοι, οι βλάκες, οι ηθικοί και οι ανήθικοι: Θα ήταν μια ενδιαφέρουσα στατιστική: πόσοι άνθρωποι ακριβώς εξαιτίας των απαγορεύσεων, θα έμπαιναν στον πειρασμό να τις παραβιάσουν, και πόσες πράξεις άραγε είναι επακόλουθα ποινών;

portrat_grΌταν δεν γελοιοποιεί τους άξιους γελοιοποίησης, ο Κράους είναι ικανός να γράφει πολύ ποιητικότερα από τους κατ’ ευφημισμόν ποιητές: Τα φρύδια της ήταν πινελιές στοχασμού – πότε πότε κυρτώνονταν σε αψίδες θριάμβου της φιληδονίας. / Τη νάρκωσε με αιθέρα ηδονής, για να την υποβάλει σε μια σοβαρή εγχείρηση στοχασμού. Το βιβλίο περιλαμβάνει επιλογή από τα έργα του Ρήσεις και αντιρρήσεις, Pro domo et mundo και Τη νύχτα. Ο αφορισμός, αυτό το ιδιαίτερο είδος που τιμήθηκε από τον Σαίξπηρ και τον Τζόναθαν Σουίφτ μέχρι τον Όσκαρ Ουάιλντ και τον Τζορτζ Μπέρναρ Σόου στην πένα του Κράους  – και παρά το αμετάφραστο κάποιων αμίμητων λογοπαίγνιων, όπως γράφει στην πλούσια εισαγωγή του ο μεταφραστής – βρίσκει την απόλυτα σαρκαστική, διεισδυτική και ταυτόχρονα ευφορική και οργιαστική πλευρά του.

Εκδ. Opera, 1992, επιλογή – μετάφραση Άγγελος Παρθένης, σελ. 172. Περιλαμβάνει εισαγωγή, χρονολόγιο, βιβλιογραφία και  36 σημειώσεις του μεταφραστή [Karl Kraus, Sprüche und Widersprüche [1909], Pro domo et mundo [1912], Nacths [1918]].

19
Ιαν.
12

Νίκος Δ. Πλατής – Presto o tardi. Το λεξικάκι που …παίζει με τον θάνατο

Η Λεξικοτεχνία του Αναπότρεπτου

Πίσω ολοταχώς

Την επόμενη ζωή μου θέλω να τη ζήσω ανάποδα. Ξεκινάς από νεκρός – Έτσι το γλιτώνεις αυτό. Μετά ξυπνάς σε ένα γηροκομείο και αισθάνεσαι κάθε μέρα και καλύτερα. Σε πετάνε έξω γιατί δεν είσαι πλέον γέρος. Πηγαίνεις και εισπράττεις την σύνταξή σου και μετά όταν αρχίσεις να δουλεύεις σου δίνουν δώρο ένα χρυσό ρολόι και κάνουν πάρτι για σένα την πρώτη μέρα στη δουλειά. Δουλεύεις τα επόμενα 40 χρόνια μέχρι να γίνεις νέος και να χαρείς τη ζωή. …Μετά είσαι έτοιμος για το γυμνάσιο, πας στο δημοτικό, γίνεσαι παιδί, παίζεις. Δεν έχεις ευθύνες, γίνεσαι βρέφος μέχρι τη στιγμή που γεννιέσαι. Μετά περνάς εννιά μήνες κολυμπώντας σ’ ένα πολυτελές σπα με όλα τα κομφόρ, κεντρική θέρμανση και πλήρη εξυπηρέτηση, μεγαλύτερο χώρος κάθε μέρα και – Νάτο! Τελειώνεις σαν ένας οργασμός…

έγραφε ο Γούντι Άλλεν σε μια παλιά έκδοση, πάνω σε μια υπόθεση ζωής που λογοτέχνησαν πολλοί, όπως ο Τζον Μπάνβιλ και ο Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ (Μπέντζαμιν Μπάτον) και βρισκόμαστε μόλις στο γράμμα άλφα, στο λήμμα αντίστροφη γέννηση, σ’ ένα ακόμα θεματικό λεξικό του ακούραστου λεξικογράφου των ωραίων και των ουσιωδών. Προφανώς βρισκόμαστε σ’ ένα παρθένο λογοτεχνικό είδος, που δεν εξαντλεί απλώς πλήρως τους όρους ενός λεξικού αλλά και αγκαλιάζει επιστημονικά πεδία και κατηγορίες, και πάνω απ’ όλα λογοτεχνεί τα λήμματα και λημματοποιεί τις ιστορίες, σε μια απολαυστική μυθοπλασματική και φωτογραφική λευκωματοειδή κατασκευή που σε εισάγει αφενός σ’ έναν ολόκληρο κόσμο, δημιουργώντας την αίσθηση πως κλεφτοκοίταξες – όσο κρατάει ο χρόνος ανάγνωστης ενός λήμματος! – εκατοντάδες πλευρές του, αφετέρου σε περιμένει για να διαβαστεί παραπάνω από μια, δύο, τρεις φορές. Αυτά ήταν πάντα τα χαρακτηριστικά των λεξικών του Πλατή (Μπαχαρικό, Μαύρο, Αθωνικό, Σεξουαλικό, Γατολογικό), μαζί με ένα ανελέητο χιούμορ, αυτά χαρακτηρίζουν και το παρόν, που στριμώχνει το θάνατο στην γωνία των λημμάτων, ξορκίζοντας την κατάρα του, φωτίζοντας γαλήνια, γλυκά, πικρά, γλυκόπικρα, φιλοσοφημένα, ξεκαρδιστικά και πάντα τρυφερά (ενίοτε στο ίδιο λήμμα!) τις αναθεματισμένες του όψεις.

Fiction/Non-Fiction

Είχα μαζί μου ογδόντα δύο χιλιάδες λιρέτες, και δε έπρεπε πλέον να τις δώσω σε κανένα! Ήμουν νεκρός, ήμουν νεκρός: δεν είχα πλέον χρέη, δεν είχα πλέον σύζυγο, δεν είχα πλέον πεθερά: κανέναν! Ελεύθερος! Ελεύθερος! Τι παραπάνω ζητούσα; ευτυχούσε ο μακαρίτης Ματίας Πασκάλ, προσποιούμενος στον νεκρό στο αξέχαστο πιραντελλικό δημιούργημα του 1904. Φυσικά η λογοτεχνία υπήρξε η κατεξοχήν χώρα ερεύνησης και καταγραφής του αναπότρεπτου, από τον Θάνατο του Ιβάν Ιλιτς, την έξοχη τολστοϊκή πραγματεία γύρω από τη σημασία της ζωής και τον θάνατο, μέχρι τους Νεκρούς ενός 22χρονου Τζέημς Τζόις και την ιστορία μιας γιορτής που της μέλλεται να γίνει κι αυτή μια σκιά στο αχανές υπόγειο του χρόνου κι από το περίφημο Νεκρονομικόν του Αμπντούλ Αλχαζρέντ (ή μήπως του ίδιου του Λάβκραφτ;) ως τις πνευματιστικές σκηνές του Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ. Δεν μπορούν να λείπουν και αξέχαστοι χαρακτήρες, όπως οι κάτοικοι της Μικρής μας Πόλης του Θόρντον Γουάιλντερ, που ζουν στις μνήμες κάποιου μόνο (μιας και οι ίδιοι έχουν πεθάνει) ή η Αιμιλία του Μάριου Χάκκα («Περίπτωση θανάτου») που ζήτησε τριαντάφυλλα όχι στο χειρουργείο και για τον τάφο της αλλά για τον κήπο της, για να διατηρηθεί η ομορφιά του.

Με σκοτώνετε σας παρακαλώ;

Οι κατά βούληση ψευδείς νεκροί δεν έχουν τελειωμό, όπως ο Νεστραδίν Χότζας, που έβαζε την γυναίκα του να διαδίδει τον θάνατό του «ίσως συγκινηθεί κανένας και της δώσει καμιά βοήθεια» [εδώ θυμάμαι και τον Πρίγκιπα του Μήτσου Κασόλα]. Στρέφοντας το βλέμμα μας στο πανί παίζουν ήδη πλάνα της μαύρης κωμωδίας Σκοτώστε με παρακαλώ, του Olias Barco, που εμπνεύστηκε το σενάριο από την κλινική ευθανασίας Dignitas που λειτουργεί εδώ και χρόνια στην Ελβετία.

Το έργο της ιατρικής είναι η αποκατάστασης της υγείας και η καταπράυνση των πόνων όχι μόνο όταν η καταπράυνση αυτή μπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία αλλά και όταν  μπορεί να εξασφαλίσει έναν εύκολο και γαλήνιο θάνατο έγραφε ο Φράνσις Μπέικον, που δημιούργησε τον όρο ευθανασία, ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα ζωής και θανάτου, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Στο ίδιο λήμμα και η συγκινητική εξομολόγηση του Michael Cane πως ζήτησε ο ίδιος από τους γιατρούς να βοηθήσουν τον πατέρα του που έπασχε από καταληκτική νόσο να πεθάνει, ώστε να απαλλαγεί από τους αφόρητους πόνους (κάτι που συνέβη το 1955 και αποκάλυψε 35 χρόνια μετά, αφού πέθανε η μητέρα του, ώστε να μην το μάθει ποτέ).

Τι κάνει ο άνθρωπος για να….

…μείνει στην αθανασία! Αθάνατος με δόλο κατέστη βέβαια ο Ηρόστρατος με την πυρπόληση του Αρτεμισίου και αμελώς ο Μαύσωλος που απέκτησε ιδιόκτητη λέξη (μαυσωλείο) χάρη στον τάφο του. Μια ενδιαφέρουσα πάντως τοπικής εμβέλειας περίπτωση εντοπίζεται στην κασέτα με τη φωνή του Βαγγέλη, που από το μεγάφωνο του περιπλανώμενου Ντάτσουν ανθοπωλείου που οδηγούσε στα χρόνια του 70 διαλαλούσε την πραμάτειά του. Εκείνη η ατέρμονη ηχογράφηση συνέχισε να ακούγεται και μετά θάνατον, με οδηγό πλέον τον γιό του – «η εμπορική εκδοχή της αθανασίας», σχολιάζει ο αποθησαυριστής. Και πώς να αγνοηθούν όλοι όσοι οδήγησαν τον γύρο του θανάτου, το γνωστό ακροβατικό πανηγυριώτικο θέαμα που ήκμασε στα χρόνια του ’70 κι επιβιώνει ακόμα σε Θεσσαλο – μακεδονικο – θρακικά πανηγύρια. [Να ομολογήσω εδώ όμως πως κάποτε λέγαμε έτσι κι ένα γυράδικο στη Θεσσαλονίκη: κάθε φορά που το τιμούσαμε ως πελάτες αισθανόμασταν κι ένα βήμα πλησιέστερα στο αναπόφευκτο].

Εγεγραμμένα μέλη

… και είμαστε ήδη σε ενδιαφέρουσες θανατώδεις, θανατερές και θανάσιμες μορφές, όπως ο ζώνεκρος (ο νεκρός που ζει και βασιλεύει, ενίοτε κατοικοεδρεύοντας και σε στίχο του Καρούζου), ο πλέον χιουμοριστικός τυμβωρύχος Μάρτι Φέλντμαν ή αλλιώς Ίγκορ, ο Μακαρίτης του Θησαυρού του Μακαρίτη και η ομιλούσα νεκροκεφαλή στην Χωματερή του Λέανδρου (ένας υπαίθριος, άμισθος ψυχαναλυτής των απόκληρων κάποιου ημεδαπού σκουπιδότοπου) και βέβαια νεκρόφιλοι, τυμβωρύχοι και νεκροπομποί, αυτόχειρες και βρικόλακες. Η ομορφότερη εικόνα όμως αποτυπώνεται στο λήμμα για τον Λευκάδιο Χερν, τον … Ελληνοϊρλανδό εθνικό ποιητή της Ιαπωνίας, η ευγενέστατη σαμουράι ψυχή του οποίου είχε την αρμόζουσα αποδημία: τη στιγμή της ταφής δυο παιδιά απελευθέρωσαν πουλιά αλλά και όλοι οι γείτονές του τα δικά τους, συμβολίζοντας το πέταγμά της.

Τόποι άτοποι

Ο καθένας εξ άλλου θα μπορούσε να βρεθεί σ’ ένα τέτοιο μέρος και πολύ γρήγορα καταλαβαίνεις ότι στο τέλος μένεις εδώ, γιατί η νεκρή ζώνη σου είναι απλούστατα μια ανάγκη. Νιώθεις αδύνατο σχεδόν να ζεις ακόμα, κι όμως συνεχίζεις· αδύνατο να βρεις ανθρώπους, κι όμως τους συναντάς. Αραιά και πού, βέβαια… Τους συναντάς και είσαι σίγουρος πως είναι απόλυτα μόνοι. Μένουν μόνοι κι όταν ακόμη συνδέονται ή όταν συνδεθούν κάποτε μεταξύ τους. Ναι, αυτό το τελευταίο το αισθάνεσαι τότε, δεν το διευκρινίζεις όμως ολότελα. Το μαθαίνεις αργότερα, πολύ αργότερα, όταν σκύβεις μονάχος μέσ’ στις αναμνήσεις, σα ν’ ανοίγεις κάποιον εγκαταλειμμένο τάφο γράφει ο Αριστοτέλης Νικολαΐδης στη Νεκρή ζώνη, για τον μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας τόπου που ελάχιστοι περιέγραψαν τόσο …απερίγραπτα.

Ποιο είναι άραγε το πιο χαρούμενο νεκροταφείο; Ίσως εκείνο στο Μαραμούρες της Ρουμανίας, στο μικρό χωριό Σαπνίντζα, όπου οι τάφοι είναι στολισμένοι με μπλε ξυλόγλυπτους σταυρούς, διανθισμένους με ποιήματα που περιγράφουν τις ζωές και τα ποιήματα των «ενοίκων», πιθανώς από τα ελάχιστα μέρη του κόσμου όπου το γέλιο μοιάζει να νικάει τον θάνατο. Και ποιος είναι η …ατμοσφαιρικότερη διαδρομή; Προφανώς εκείνη που διέρχεται της οδού Ελένης Ζωγράφου, του θεσσαλονίκειου δρόμου των τεσσάρων νεκροταφείων, που έχει στα δεξιά της το Κοινοτικό της Ευαγγελίστριας και μετά το αρχαϊκό Ανατολικό και στ’ αριστερά των Διαμαρτυρομένων και μετά το Αρμένικο. [Και ξανά εδώ να ομολογήσω πως αυτή ακριβώς ήταν μια από τις διαδρομές που ακολουθούσα ανηφορίζοντας για την ανωπολίτικη μονοκατοικία της Οδού Αχιλλέως, ενδιαίτημα τετραετούς ενοίκησης]. Στην τοπογραφία του θανάτου σαφώς έχουν θέση τα νεκροταφεία των πλοίων (τόποι γλυκιάς θλίψης αλλά και υψηλής τοξικότητας), η Κούλουρη όπου πάει η ψυχή μας, και του κόσμου οι νεκροπόλεις.

Γραφεία [Ηλεκτρονικών] Τελετών

Ο παράδεισος των χαμένων sites έχει απέξω την ταμπέλα archive.org: εκεί η φερώνυμη «αμερικανική μη κυβερνητική υπηρεσία» αρχειοθετεί οτιδήποτε ανεβαίνει στο www και μπορεί κανείς να ανακαλύψει στο ψηφιακό του χωματερή οποιαδήποτε εξαφανισμένη ιστοσελίδα! Ένα πιο «χειροπιαστό» ψηφιακό νεκροταφείο βρίσκεται στην πόλη Γκουιγιού στην Καντώνα της Νότιας Κίνας και είναι ίσως το μεγαλύτερο του πλανήτη – ο ανεπτυγμένος άλλωστε δυτικός μας πολιτισμός φροντίζει να σπρώχνει στα κρυφά τα τοξικά του απόβλητα κάτω από το φτηνό χαλί των υπο-ανάπτυξη χωρών. Και ποια ηλεκτρονική υπηρεσία θα μας προσφέρει τον δικό μας ηλεκτρονικό θάνατο; Η Μηχανή Αυτοκτονίας Web 2.0, που εμφανίστηκε στο διαδίκτυο στα τέλη του 2009 και στον ενάμιση περίπου μήνα της πρωταρχικής της λειτουργίας προκάλεσε περισσότερους από 1.000 εικονικούς θανάτους (διακόπτοντας αμετάκλητα περισσότερες από 80.000 «φιλίες» στο facebook), διαγράφει σταδιακά τα προφίλ, μέχρι την πλήρη κατάργηση της ιντερνετικής οντότητας του αυτόχειρα.

Άρα;

Ήταν όλα άγνωστα! Μόνο το σπιτάκι του ήταν το ίδιο, άθλιο όπως πάντα, άδειο και χωρίς τζάμια, μέσα κατοικούσε ο άνεμος. Και πού ήταν η Χάνε, η γυναίκα του; Σιγά σιγά άρχισε να τον πλημμυρίζει η φρίκη. Η παλιά ταβέρνα, όπου πάντοτε μπορούσες να μάθεις τα απαραίτητα, δεν υπήρχε πουθενά. Χαμένος και μόνος, ταραγμένος, φοβισμένος και περιτριγυρισμένος από άγνωστα παιδιά, ρώτησε για τους παλιούς του φίλους. Του έδειξα το νεκροταφείο και ανασήκωσαν τους ώμους έγραφε ο Μαξ Φρις στον Στίλερ κι ίσως μια τόσο γήινη εικόνα περιμένει όλους μας.

Αλλά ελάχιστοι θα μπορούσαν, σε αντίστοιχη περίσταση, να επιδείξουν το θάρρος και το χαμόγελο του αξέχαστου Φορτίνο Σαμάνο, του Μεξικανού υπολογαχού του  Ζαπάτα, που εκτελέστηκε το 1917 από τον ομοσπονδιακό στρατό. Δευτερόλεπτα πριν την εκτέλεσή του ζήτησε ένα τσιγάρο και πόζαρε ακουμπισμένος σε ένα πέτρινο τοίχο, χαμογελώντας άφοβα στο φακό του Agustin Victor-Casasola. Λες και καπνίζοντας το τελευταίο τσιγάρο μπροστά στις κάννες που τον σημαδεύουν σκέφτεται πως δεν είναι παρά…ό,τι δεν έζησε, πως θα μετεμψυχωθεί και θα γίνει η βροχή που θα ’ρθει να δροσίσει αγνώστων γυναικών το κορμί… Από εδώ δεν εμπνεύστηκε και ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου τον δικό του Σαμάνο σχεδόν ένα αιώνα μετά;

Τίτλοι τέλους, ίσως και νέας αρχής

Αθάνατο νερό και Γκραν Γκινιόλ, αποβιωτήρια και επιτύμβια, επιθανάτιος ρόγχος και «ξαφνικός θάνατος», κόκκινο χιόνι και νεκρή φύση, νεκροπόλεις και επιτύμβια, ρέκβιεμ και φαγιούμ, ο θάνατος της τέχνης κατά την ακραία ντανταϊστική αντίληψη ιδίως του Μαρσέλ Ντυσάν, η δεύτερη κηδεία του (ψεύτικου αυτή τη φορά, κέρινου) Πόε, ώστε να παρευρεθούν περισσότεροι από τους δέκα της πρώτης και το απόλυτα νεκρό μέρος (: το παρελθόν), όλα έχουν ιστορίες να διηγηθούν. Κατά τα άλλα, το περίφημο «Ο δόκτωρ Λίβινγκστον, υποθέτω…!» ειπώθηκε στον …σκελετό του και το αλτσχάιμερ έχει και τα …καλά του, κάνεις κάθε μέρα ένα σωρό καινούργιες γνωριμίες [άρα ακόμα κι ο Συλβέστρος μπορεί ν’ αγαπήσει τον Τουίτι, όπως στη σχετική γελοιογραφία].

Και φυσικά οι νεκροί δεν ζουν μόνο στα βουλγαρικά θερινά ψυχοσάββατα (όπου οι τάφοι κοκκινίζουν από τα κεράσια – προσφορές στους ξαπλωμένους), στις δικές μας Αναστάσεις ή στην Ημέρα των Νεκρών στο Μεξικό. Ο αληθινός τους τάφος είναι οι καρδιές των ζωντανών, όπως αναγράφεται και στο νεκροταφείο Σεν – Πιερ, κοιμητήριο της Αιξ-αν-Προβάνς.

Εκδ. Νεφέλη, 2011, σελ. 237.

Δημοσίευση σε συντομότερη μορφή και στο mic.gr. Στην επόμενη ανάρτηση, ο Νίκος Πλατής δίνει τις απαραίτητες εξηγήσεις, υπό το εκτυφλωτικό φως του Αιθρίου του Πανδοχείου. Μέχρι τότε, ξαναθυμόμαστε δυο θεμελιώδεις περί θανάτου σοφίες που μας πρόσφερε αφειδώς το ροκ εντ ρολλ: ο κύριος John Cale μίλησε για τις ελάχιστες διαφορές μεταξύ Dead or Alive και οι Nomads για την αναπότρεπτη αλήθεια: Knowledge comes with death’s release.

Στις φωτογραφίες:  από την Ημέρα των Νεκρών στο Μεξικό. Ο Μάλκολμ Λόουρυ ήταν κάπου δίπλα / Η υπέροχη τέχνη των Φαγιούμ. / Καλλιτέχνημα από την Ημέρα των Νεκρών στο Μεξικό. / Η κηδεία του Λευκάδιου Χερν. / Ένα νεκροταφείο πλοίων όαση … ζωής για τις καμήλες. / Το χαρούμενο νεκροταφείο. / Και μετά σου λέει μπαρ με ζωντανή μουσική…/ Το απέθαντο χαμόγελο του Φορτίνο Σαμάνο. / Το περίφημο εξώφυλλο (και δίσκος) των Dead Can Dance, The Garden of the Arcane Delights. / Φαγιούμ ξανά. / Όπως πάντα η επιλογή των φωτογραφιών από τον Πανδοχέα. Για τις φωτογραφίες του λεξικού κοπιάστε … presto o tardi [αργά ή γρήγορα].

04
Νοέ.
08

Εμμανιέλ Πιερά – Βιομηχανία του σεξ και του τηγανητού ψαριού

Δύο δεκαοχτάχρονες δίδυμες αδελφές, η Γκαέλ και η Γκουεναέλ, ναυτικοί σε ψαροχώρι της Βρετάνης αναπτύσσουν ένα εντονότατο ερωτικό αισθητήριο πλημμυρισμένο περιέργεια και φιλομάθεια. Όμως το περιβάλλον όπου ζουν είναι το πλέον ακατάλληλο για την ικανοποίηση της ακόρεστης δίψας τους για μόρφωση. Η μύησή τους στον κόσμο του σεξ γίνεται από άθλια πρόσωπα με ακόμα πιο άθλιους τρόπους (βιασμός ανάμεσα σε ψαροκασέλες ή αυνανισμός με ένα μουγκρί) και οι ταχυδρομικές παραγγελίες των σεξουαλικών γκάτζετς τίποτα τις αφήνουν ανικανοποίητες (οι πολλαπλές μπίλιες της γκέισας ερμάτιζαν το δίχτυ για τον μπακαλιάρο, το λιπαντικό κατέληξε να λιπαίνει την τροχαλία της τράτας). Έχοντας εντρυφήσει στις απείρως παραλλασσόμενες μεθόδους αναπαραγωγής των θαλάσσιων ειδών περιμένουν κάτι τουλάχιστον εξίσου συναρπαστικό.Αποκαρδιωμένες (ή καλύτερα αποσωματισμένες) από την αντιστοιχία σπέρματος και εγκεφάλου των διαθέσιμων ανδρών της παραθαλάσσιας βρετονικής πανίδας οι νεαρές αυνανίστριες εγκαταλείπουν το άνυδρο ερωτικά υδάτινο περιβάλλον τους και αναχωρούν για την πόλη του φωτός, και ερωτικού όπως ελπίζουν. Αν τα ψάρια ασκούνται όλα τα είδη σεξουαλικότητας όπως έχουν δει και μελετήσει, τότε το Παρίσι θα είναι ο δικός τους ωκεανός οργίων, ο τόπος όπου η πλούσια θεωρητική τους κατάρτιση θα συμπληρωθεί όπως πρέπει από την πρακτική της ολοκλήρωση. Εκεί τις περιμένει ο εξάδελφος Γιαν, ιδιοκτήτης sex shop (ενδιαφέρουσα η σύνδεση των πωλούμενων items με την νοσταλγία του γενέθλιου τόπου) και μέντορας πρόθυμος να αραδιάσει μπροστά τους ολόκληρο τον χάρτη του έκλυτου Παρισιού και των απανταχού λαγνότοπών του.Εκεί θα δοκιμάσουν ή θα πλησιάσουν σε απόσταση οργασμού «ανωμαλίες» και «παρεκκλίσεις» όπως την επιδειξιομανία κατ’ οίκον (στο μπαλκόνι ή σε ντελιβεράδες πίτσας, υδραυλικούς και πυροσβέστες) αλλά και σε μοναστήρια, το μπανιστήρι και την ουρο-κοπρο-λαγνεία. Σειρά έχουν η ζωοφιλία, η νεκροφιλία, ο σαπφισμός, η αιμομιξία, η αμφιφυλία, ο σαπφισμός και φυσικά ο φετιχισμός, ο σαδομαζοχισμός, οι πληρωμένοι έρωτες και τα ομαδικά όργια. Θα εξαντλήσουν την λίστα πασών των δυνατοτήτων σεξουαλικής συνεύρεσης; Αν όμως το κανονικό και το φυσιολογικό είναι βαρετά και προβλέψιμα, όπως φοβούνται, ποιος εγγυάται πως δεν θα ακολουθήσουν και τα άλλα;

Πρόκειται για το τρίτο μυθιστόρημα του σαραντάχρονου … δικηγόρου Εμμανιέλ Πιερά, ειδικού των πνευματικών δικαιωμάτων, μελετητή της ιστορίας των ηθών και της λογοκρισίας (αξιοσημείωτα έργα του: Le sexe et la loi (Το σεξ και ο νόμος), Le Livre des livres erotiques (Η βίβλος των ερωτικών βιβλίων), Le Livre noir de la censure (Η μαύρη βίβλος της λογοκρισίας)) αλλά και αφοσιωμένου ερωτογράφου και επιμελητή δυσεύρετων έργων παρόμοιας φύσης.

Ο ερωτογράφος μας με κομψευόμενο τρόπο και έξυπνα λογοπαίγνια τολμά μια εκ όψεως πρωτότυπη συσχέτιση: η ερήμωση των βυθών εξαιτίας της τρομακτικής βιομηχανοποίησης της αλιείας, με πλοία – εργοστάσια έξω από τα χωρικά ύδατα και πάνω από τα κοπάδια των ψαριών να αποθηκεύουν χιλιάδες τόνους ψάρια, καθαρισμένα, πακεταρισμένα κι έτοιμα για κατανάλωση, δεν έχει και μεγάλες διαφορές από την αντίστοιχη εξάπλωση της πορνοβιομηχανίας. Και εδώ η λίμπιντο συσκευάζεται, η ερωτική επιθυμία καταναλώνεται μηχανικά και μαζικά, οι αισθήσεις περνούν σε τέταρτη μοίρα. Στους ναούς της ερωτικής βιομηχανίας (από τα νυχτερινά κέντρα ως το διαδίκτυο) τα πάντα προσφέρονται από επαγγελματίες, αρκεί να πληρώσεις. Στο τέλος τρως άγευστο ψάρι και κάνεις άψυχο σεξ.

Από την άλλη, αν τέλος πάντων το σεξ έχει ήδη λογοτεχνηθεί, τότε κάποιος πρέπει να σχεδιάσει και την σύγχρονη γεωχαρτογραφία βίτσιων, εμπορευμάτων και γηπέδων του έρωτα αλλά και να ξεγυμνώσει (τι ειρωνεία) την κατάντια της. Υπάρχει και μια ακόμα πικρότερη αλήθεια: οι φαντασιώσεις συχνά αποδεικνύονται κατώτερες των προσδοκιών, η λαγνεία δεν είναι πάντα όπως την περιγράφουν οι ερωτομανείς συγγραφείς, ο πόθος είναι ισχυρότερος από την πραγματοποίησή του. Βέβαια στο τέλος οι αδελφές θα την βρουν τη λύση, αλλά νωρίτερα θα έχουν πει: υπήρχε μια απόσταση ανάμεσα σ’ αυτό που διεγείρει στο χαρτί και αυτό που απογοητεύει στην πραγματικότητα. (σ. 49).

Emmanuel Pierrat – L’ industrie du sexe et du poisson pane, 2004 / Εκδόσεις Άγρα, 2008, μετφ. Νατάσσα Χασιώτη, σελ. 169.

Πρώτη δημοσίευση: http://www.mic.gr/books.asp?id=16092. Στις φωτογραφίες: Οι Milo Manara και Guido Crepax έχουν ήδη κομικογραφήσει φιλομαθείς δεσποινίδες.



Δεκέμβριος 2019
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Νοέ.    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Blog Stats

  • 1.005.352 hits

Αρχείο