Η μελανή της λύπη και ο δικός μας διχασμός

Αν ξέρανε τι είμαι εγώ που κόβω ένα λεμόνι από τη λεμονιά, θα τους κόβονταν τα ήπατα. Με ταυτίζουν με αυτό το στιγμιότυπο, πράγμα απείρως διασκεδαστικό. Ζουν στην απόλυτη άγνοια. Μια τέτοια γνώση θα ξεφτίλιζε την κοσμοθεωρία τους. Όμως, έτσι είναι. Βλέπουν το πάνω μέρος μου και μπορούν να συνεχίσουν με ηρεμία τη ζωή τους. Η πεντάμορφη δίχως το τέρας έχει ένα εντελώς ακίνδυνο, όσο και εφήμερο, ενδιαφέρον. [σ. 23]

Από τις πρώτες γραμμές η ηρωίδα αγωνίζεται να σταματήσει για μια στιγμή ο φόβος της· είναι η πρώτη φορά που ανεβαίνει σε ταράτσα. Κοιτάζει άπληστα ολόγυρα, καταπίνει μία μία τις τριακόσιες εξήντα μοίρες που την περιβάλλουν, χωρίς τους τοίχους τους σπιτιού. Υπέρβαρη, πανύψηλη, υπερφυσική, αισθάνεται τη σκιά της κατάλληλη μόνο για ταπετσαρία, το τομάρι της στις εγκαταστάσεις κάποιου ρημαγμένου τσίρκου. Αλλά αυτό που δεν μπορεί να αποφύγει είναι η θέα του δικού της εαυτού. Μέσα στο σπίτι της η απελπισία την καταναλώνει, οι ελπίδες της «σκουπίδια, τσίχλες λιωμένες από το άσκοπο χιλιομάσημα που πέφτουν σαλιωμένες πάνω στα χαρτιά», οι εξισώσεις δεν της βγαίνουν.

Αιχμάλωτη του εαυτού της, θυμωμένη με βούλα, η Μελανίππη επιθυμεί να δει και να ζήσει με τους «άλλους», κι ας αντιλαμβάνεται πως οι άλλοι δεν ξέρουν περισσότερα· όλοι τους έμαθαν να διακρίνουν τις διαφορές αλλά κανείς δεν έμαθε να τις συμφιλιώνει. Η διαφορά τους από τους άλλους τους κολάκευσε, η διαφορά όμως από τον ίδιο τους τον εαυτό παραμένει ανέγγιχτη. Ενώ ο δικός της άλλος είναι σύντροφος, με σάρκα και οστά, συν/υπάρχει μαζί της.

Η κενταυρίδα Μελανίππη, τιμώμενη από τον Ευριπίδη με τραγωδίες χαμένες σήμερα, εξακολουθεί, όπως κάθε μύθος, να ζει δίπλα μας, ανάμεσά μας, κάπου κρυμμένη σε άβλεπτο διαμέρισμα, κάπου καταχωνιασμένη πίσω από τοίχους και σελίδες. Εκείνη δεν αισθάνεται κανονική, όπως εμείς, δεν είναι άνθρωπος, δεν είναι καθαρά έλλογο ον. Για εκείνη η είμαστε εύκολοι ως άνθρωποι, επαναλαμβανόμαστε ο ένας μετά τον άλλον, έχουμε διαλέξει τις λέξεις μας και τις αναπαράγουμε για πάντα· μας στιγμάτισαν προτού προλάβουμε να αμυνθούμε. Αυτή διατηρεί ακόμα το άλεκτο.

Βαρέθηκα την τηλεόραση, βαρέθηκα το διάβασμα. Τα βιβλία μου σταδιακά σβήνονται. Διαβάζω τις σελίδες και μου φαίνονται κενές. Κατάλαβα το ψέμα τους. Δεν θέλω άλλο να μεταφέρομαι με τις μεταφορές. Θέλω να βγω. Αυτός είναι ο λόγος που αποφάσισα να σκίσω τα βιβλία μου. Συμβαίνει μεθοδικά, όχι με ανία. Εξάλλου, δεν θέλω να εκδικηθώ τα λογοτεχνία, που τόσα χρόνια τώρα είναι η βασική μου μηχανή απόδρασης. Απλώς έφτασε η ώρα να τη χρησιμοποιήσω. Σκίζω τις σελίδες και γράφω πάνω σμε χοντρό μαρκαδόρο τις δικές μου αρλούμπες, τις κάνω σαΐτες και τις στέλνω έξω στο δρόμο. Οι άνθρωποι τις ανοίγουν, διαβάζουν και, προς μεγάλη μου έκπληξη, συχνά τις κρατάνε. Αυτό θα πει μεταμοντερνισμός. Γράφω πάνω στα γραμμένα και οι άλλοι ενθουσιάζονται. [σ. 58 – 59]

Οι άλλοι παραμένουν επιθυμητοί, το ίδιο και οι λέξεις τους · και περισσότερο από την ισοτιμία η Μελανίππη ποθεί την ορατότητα. Έστω και νεκρή, να ταφεί με λυτά καθαρά μαλλιά, γυμνή· να μη μείνει τίποτα κρυφό. Θυμάται τον έφιππο αυτόχειρα λογοτέχνη που επιχείρησε την έσχατη απόπειρα ζωής και δοκιμάσει να πληγώσει το αλογάκι της, να κοπεί στα δύο. Τα πόδια της θύμωσαν, οι οπλές της καταχτυπούσαν το πάτωμα, η ουρά της αναταράχτηκε, ένα ανθοφέρετρο που ονομάζουν βάζο έσπασε. Πώς να επικοινωνήσει με αυτούς τους άλλους; Αντιγράφει αποσπάσματα από τον Φαίδρο σε σαΐτες και τις ρίχνει στους περαστικούς. Παραγγέλνει πίτσα και για μια στιγμή σκέφτεται να αποκαλυφθεί· μα απομένει στην ταραχή της ανθρώπινης εγγύτητας, του παρ’ ολίγον, και μονολογεί…

Όλοι εσείς που πατάτε κάτω από το παράθυρό μου με τα ωραία σας πόδια έχετε την εντύπωση ότι, μοιράζοντας ηχηρές σφαλιάρες, θα κατατροπώσετε δήθεν τους δεσμοφύλακές σας και θα ελευθερωθείτε. [σ. 26]

Τα πρακτικά της επιβίωσης τής παρέχονται από την μητέρα της. Αλλά η Νεφέλη πρέπει να μείνει ανέφελη, οι υποχρέωσή της εξαντλείται σε σύντομες επισκέψεις. Το μαμά, μείνε απαντιέται με το Μέλανι, έχω κι άλλες δουλειές. Η δυνατότητα ερωτικής συνομιλίας, πάλι, προσφέρεται αφειδώς από το διαδίκτυο. Μόνο που ο δικός της «Βελλεροφόντης» δεν γράφει ποιήματα αλλά σκόρπιες λέξεις στο τσατ και τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του εξαντλούνται στην κατάκτηση της γυναίκας στην άλλη πλευρά της οθόνης. Δεν έχει χώρο να τρέξει, δεν έχει την τύχη να κουράζεται, μένει ξύπνια. Στις διαφυγές της, αφήνει τον Πάνα να την πλησιάσει, τον γνωρίζει από γκραβούρες και αφήνει τη σκιά του να αφήσει το σπέρμα της.

Δισυπόστατη και δυσιππόστατη, διχασμένη και ενωμένη, η Μελανίππη είναι η γυναίκα Κένταυρος του 21^ου αιώνα, η γυναίκα όλων των αιώνων, το «πλάσμα» που έμαθε να συνθλίβει κάθε ερωτισμό και σεξουαλικότητά της. Το (άλογο) ζώο που ημι-είναι, ταυτίζεται με το άλογο (ζώο) που αποτελεί. Τι ειρωνεία, αυτή που είναι κυριολεκτικά ολόκληρη και ολοκληρωμένη δεν έχει καμία θέση στον κόσμο. Εκείνη είναι η φυλακισμένη ενώ οι μισοί είναι ελεύθεροι· αν κι εξαρχής η ελευθερία τους της φαινόταν ύποπτη. Πώς μπορεί κανείς να αισθανθεί ελεύθερος όταν είναι μισός, πώς μπορεί κανείς να ευτυχήσει ανολοκλήρωτος, ανολοκληρωμένος; Αν αρχίσουμε να ξεφλουδίζουμε τα σώματά μας από τα ενδύματα, αν αρχίσουμε να ξεγυμνώνουμε τους ψυχισμούς μας από τα αλλότρια, αν αρχίσουμε να αφαιρούμε εποχές και περιόδους, τι (περι)μένει; Πόσα αρχέτυπα και μύθους περικλείει ο πυρήνας εντός μας; Πόσοι διχασμοί ενυπάρχουν στον καθένα μας, μη ορατοί, ασφαλώς καλυμμένοι στην κανονική φυσιολογία; Δυνάμει Μελανίππες και Μελάνιπποι είμαστε όλοι μας.

Κάποτε η Μελανίππη θα αποφασίσει να βγει έξω. Θα μπορούσε ως άλλη, τερατώδης Έμιλυ Ντίκινσον να παραμένει φυλακισμένη γράφοντας ποιήματα και επιστολές. Θα μπορούσε ως θηλυκή Κάσπαρ Χάουζερ να ζήσει απόβλητη, κατακρυπτέα. Αλλά πραγματοποιεί την πολυπόθητη έξοδο. Ο μύθος δεν φαίνεται πουθενά στον ορίζοντα, μπαζώθηκε μαζί με τα θαλάσσια ζώα, και κανείς δεν φαντάζεται ότι επιβιώνει. […] Ο μύθος έχει σάρκα και οστά και τον γέννησαν οι άνθρωποι. Απλώς, έκτοτε, δεν μπορούν να τον αναγνωρίσουν.[σ. 115]

Αυτή η πρόζα προσπελαύνεται με διαφορετικούς τρόπους και διαβάζεται με πλείστες αναγνώσεις. Αρχιτεκτονημένο κείμενο, θεατρικός μονόλογος, πεζή ποίηση, δοκίμιο πάνω στο  διάφορο και το άλλο, τελευταία επίκληση του μύθου, αυτοψυχαναλυτική έκθεση, καλλιγραφημένο πεζογράφημα και πάνω απ’ όλα: φωτογραφία και καθρέφτης μας.

Εκδ. Σμίλη, 2012, σελ. 118.

Η συγγραφέας στο Αίθριο του Πανδοχείου, εδώ.

Εφιαλτικό μέλλον: Οι τελευταίες προειδοποιήσεις

Αριστερά, σκεπασμένα με πλαστικό κάλυμμα, μια στοίβα κόκαλα τοποθετημένα έτσι ώστε να σχηματίζουν μια πανύψηλη ντάνα. Στηθοκόκαλα, κλείδες, σπόνδυλοι, ισχιακά, ανώνυμα, ιερά: σκελετοί ξεκοκαλιασμένοι. Ανήκαν στους φίλους και συμμαθητές του. Μόνο που είχαν απωλέσει το σαρκίον τους μαζί με την ψυχή τους. Όταν άρχισαν να χάνονται αιφνιδίως, χωρίς καν να γερνάνε, άρχισε να καταρρέει και το πρόγραμμα. Τους είχανε φέρει για να διεκδικήσουν την [ΑΙΣΑΝΑΘΑ], μια εργαστηριακή πνευματική διεργασία επέκτασης της ζωής, κι εκείνοι αποδεκατίζονταν μήνα με τον μήνα. Οι εφαρμογές πετιόντουσαν στο ποτάμι – που κι εκείνο κυλούσε ακόμη – και η Σχολή πήγαινε για κλείσιμο. Τέτοιο ομαδικό ξεκλήρισμα δεν είχε ξαναγίνει στα παγκόσμια χρονικά. Και όμως: οι δρόμοι κλείστηκαν, απαγορεύτηκε η έξοδός τους στην Κοινοτική Επικράτεια, για να μη μαθευτεί το πείραμα και η εξόντωσή τους……γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης [Το νησί του αείποτε, σ. 62], περιγράφοντας με τις λέξεις του την αποτυχία ενός φιλόδοξου πειράματος «Παλαιάς Γνώσης» και «Κυβερνογνώσης», αποτυχία προδιαγεγραμμένη από ένα σκεπτικό καθόλου ανθρωπιστικό.

Ένα άλλο επιστημονικό πείραμα, αυτή τη φορά απόλυτα πραγματικό, τεμαχισμένα σε κείμενα του Χρήστου Χρυσόπουλου διαβάζει παράλληλα τον εγκλεισμό αστροναυτών και εθελοντών επί 520 ημέρες σε εικονικό διαστημόπλοιο ως προετοιμασία για το ταξίδι στον Άρη [Πείραμα Mars500, 2007] και το Πείραμα του Στάνφορντ [1971], με τον περίφημο εγκλεισμό είκοσι τεσσάρων εθελοντών σε σωφρονιστικό κατάστημα μοιράζοντας τους ρόλους του φύλακα και του κρατούμενου. Εδώ οι δεκάδες διαφορετικές φωνές οδηγούνται από ξεχωριστούς δρόμους στην ίδια εφιαλτική κατάληξη του ψυχοσωματικού πνιγμού, καταγεγραμμένου επίσημα ως «ανικανότητα του πληρώματος». Τόσο οι δημιουργοί των εγκλεισμών όσο και όλοι οι ενορχηστρωτές των υπερφιλόδοξων προγραμμάτων αγνοούν την αναφερόμενη από τον Χ.Χ. φράση του Πεσσόα από την Αγωγή του στωικού, πως υπάρχει κάτι το απεχθώς εγωιστικό στην υπόθεση πως όλο το σύμπαν κατά βάθος εξαρτάται από εμάς, ή ότι είμαστε κατά κάποιον τρόπο το κέντρο, η σύνοψη ή το σύμβολο ολόκληρου του σύμπαντος.

Με τον πέμπτο τόμο της σειράς Το Ελληνικό Φανταστικό Διήγημα από τα πρώτα μεταβυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα (2004) δόθηκε η εντύπωση ότι έκλεισε ο κύκλος διερεύνησης του φανταστικού στο σώμα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, γράφει ο ανθολόγος Μάκης Πανώριος στην αναλυτική, έξι μεγάλων σελίδων εισαγωγή του τόμου. Όμως οι σύγχρονοι έλληνες λογοτέχνες εξακολουθούν να γράφουν και να προβληματίζονται πάνω στα θέματα της Φαντασίας και της ανθρώπινης υπαρξιακής πορείας εντός της κοσμικής δημιουργίας και ταυτόχρονα να ιχνηλατούν το Άγνωστο και το Απίθανο· επικράτειες που απλώνονται τόσο πέρα όσο και μέσα στον άνθρωπο, σύμφωνα και κατά τις φράσεις του Τζ. Γκ. Μπάλαρντ: Πριν διερευνήσουμε και κατακτήσουμε το Εξωτερικό Διάστημα, πρέπει να εξερευνήσουμε το Εσωτερικό Ανθρώπινο Διάστημα.

Όσο κι αν ένας Φαροφύλακας αναζητά μια ανύπαρκτη Εδέμ (Βασίλης Κυριλλίδης) ή ένα οργανικό γρανάζι του νέου κόσμου επιζητεί την αναβάθμισή του με την βοήθεια ενός Οδηγητή Ψυχοσώστη (Δημήτρης Καπετανάκης), το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: μηδέν. Πιθανότερο είναι οι περιπλανώμενοι του εφιαλτικού πια κόσμου να συναντήσουν τους ήρωες που τον προ-έζησαν, όπως ο χαρακτήρας του Χρήστου Αστερίου, που συναπαντιέται με έναν καφκικό ήρωα από το τότε δυστοπικό μέλλον και τώρα απολύτως πραγματικό παρόν. Σε αυτούς τους κόσμους περιλαμβάνονται διάφορες εκδοχές της Κόλασης (Αλέξανδρος Ασωνίτης), τα δέντρα αποδρούν σε λιγότερο βαρβαρικό περιβάλλον (Σπύρος Καρυδάκης) και οι γυναίκες έχουν εξωτερική εμφάνιση, με το εσωτερικό τους κούφιο και σαπισμένο (Αντώνης Νικολής).

Στο χαώδες Βιβλιοπωλείο ενός κοντινού κόσμου όλα τα βιβλία έχουν μόνο τη λέξη Τέλος (Χρύσα Μπαχά), ενώ ακόμα και οι πιο πολύτιμες βιβλιοθήκες αποδεικνύονται άχρηστες: οι εντός των βιβλίων γνώσεις και λύσεις ακυρώνονται από την εξωτερική πραγματικότητα (Σταύρος Σταυρίδης). Και από τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης, ένα Υπαρξιακό Ωρολόγιο θα μετράει δραματικά τον υπολογισμένο μέχρι τον θάνατο χρόνο (Κωσταντίνος Μίσσιος) κι ένα υπερφυσικό Ψυγείο δεν θα αποτελεί παρά την «υπερτέλεια» τεχνολογική αντανάκλαση του αποτυχημένου κατασκευαστή του (Σοφία Νικολαΐδου).

Η φανταστική λογοτεχνία κρούει τον κώδωνα του κινδύνου – αυτό μόνο μπορεί να κάνει, και είναι ουσιώδες. Αν ακουστεί ο παράλογος, εξωφρενικός ήχος της, αν αποκρυπτογραφηθούν οι φαντασμαγορικές δυσοίωνες συλλήψεις της περί του τέλους του πλανήτη, τότε μπορεί ακόμη και την ύστατη στιγμή, ακόμη και στο χείλος τα γκρεμού, η καταστροφική πορεία να αλλάξει κατεύθυνση Διαφορετικά, το μήνυμά της θα παραμείνει νεκρή κραυγή σε νεκρή έρημο…γράφει ο ανθολόγος και ταξινομητής για δεκαετίες ενός είδους που αγνοήθηκε, υποτιμήθηκε, χλευάστηκε και εξορίστηκε από την επικράτεια της Λογοτεχνίας, ενώ ήταν και είναι το μόνο που εξακολουθεί συνολικά να εκφράζει ταυτόχρονα τους τεχνολογικούς ή μελλοντολογικούς τρόμους αλλά και την οριστική αδυναμία των ανθρώπινων υπάρξεων μπροστά σε οτιδήποτε τους περιβάλλει.

Η Φαντασία – Επιστημονική και Μη – παρέμεινε αγνοημένη και φυσικά κανείς δεν υπολόγισε ποτέ τα πορίσματά της. Αλλά σήμερα ένα μεγάλο μέρος των κειμένων της αφορά το εφιαλτικό παρόν που δεν είναι πια μέλλον κι ένα «άλλο» εξακολουθεί να φωνάζει σιωπηλά για όσα περιμένουν να μας καταπιούν οριστικά, Τα κείμενα δεν είναι αισιόδοξα, γιατί εκ φύσεως το είδος δεν μπορεί να είναι ευτυχές.

Γιάννης Αντάμης, Νίκος Βλαντής, Καίτη Βασιλάκου, Κώστας Κατσουλάρης, Παναγιώτης Κούστας, Ηρώ Νικοπούλου, Σταύρος Ντίλιος, Γιώργος Ξενάριος, Δημήτρης Οικονόμου, Αλέκος Παπαδόπουλος, Δημήτρης Πετσετίδης, Σάκης Σερέφας, Χρύσα Σπυροπούλου, Αλέξης Σταμάτης, Δημήτρης Σωτάκης, Πάνος Τσίρος, Κώστας Χαρίτος και Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης συμπληρώνουν την ευφάνταστη, φαντασμιακή, φαντασιώδη και φαντασμαγορική συλλογή. Το βιβλίο περιλαμβάνει εργοβιογραφικά λήμματα των συγγραφέων (συνταχθέντα με την έγκρισή τους) με χρήσιμη αναφορά και της προέλευσης του διηγήματος καθώς και οκτασέλιδο εύχρηστο αλφαβητικό πίνακα των δεκάδων συγγραφέων που ανθολογήθηκαν στους έξι τόμους αλλά και παράλληλο χρονολογικό πίνακα των κειμένων τους.

Εκδ. Αίολος, 2012, σελ. 254.

Ο Μάκης Πανώριος, παλαιότερα φιλοξενούμενος στο Αίθριο του Πανδοχείου μας μίλησε για το συγγραφικό του έργο αλλά και την μοναδική προσπάθεια της εξάτομης ανθολόγησης του Νεοελληνικού Φανταστικού.

Πρώτη δημοσίευση σε συντομότερη μορφή, υπό τον τίτλο Φαντάζιο: mic.gr.