Επιστολή σε Ανατολή και (κυρίως) Δύση
Ξεκινώντας κάπως ανορθόδοξα, και μόνο που το επίμετρο αλλά και γενικότερα οι συστάσεις γίνονται από τον Λάκη Προγκίδη, του οποίου τις επιφυλλίδες στο Βήμα πρώτα και τα δοκιμιακά του βιβλία ύστερα απολάμβανα ιδιαιτέρως, καθώς, εκτός των άλλων, μας κοινωνούσαν οτιδήποτε πνευματικά ερεθιστικό υπήρχε στην γαλλική πολιτιστική σκηνή, η προσοχή στο παρόν βιβλίο είναι δεδομένη. Το επίμετρό του, άλλωστε, πέρα από μια συνολική οπτική στο κείμενο του Μυρέ, μας γνωρίζει και τον ίδιο τον Γάλλο δοκιμιογράφο, το συνολικό έργο του οποίου –μυθιστορηματικό, δοκιμιακό, ποιητικό και κριτικό– παραμένει έγκλειστο εντός των γαλλικών συνόρων. Αυτή η «ιδιάζουσα» φωνή που ανέκαθεν αμφισβητούσε την κυρίαρχη συναίνεση λίγο καιρό μετά την φονική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου συντάσσει μια ανοιχτή επιστολή προς τους τζιχαντιστές η οποία όμως ταυτόχρονα και κυρίως στρέφεται στην καθ’ ημάς Δύση.
Ο Μυρέ στοχάζεται πάνω στον δυτικό πολιτισμό εναντίον του οποίου στράφηκε η δολοφονική τρέλα των τρομοκρατικών ομάδων που επικαλούνται το Ισλάμ και ιδίως στον θάνατο αυτού του πολιτισμού που δεν επέφεραν εκείνοι αλλά ένας άλλος πολιτισμός που έφτασε κι αυτός να αποκαλείται «δυτικός». Ο αυθεντικός δυτικός πολιτισμός κατάφερε μέσα σε πενήντα χρόνια να αυτοκαταστραφεί, έχοντας παρεκκλίνει από τις αξίες του – την κριτική σκέψη, το πνεύμα της σύγκρουσης, την ικανότητα να αφομοιώνουμε το Κακό προκειμένου να το κατανοούμε και να τα πολεμούμε». Το μόνο που θελήσαμε να κρατήσουμε από την τρισχιλιετή ιστορία είναι η ταμπέλα της «Δύσης». Αυτή η άρνηση του εαυτού δεν μας επιβλήθηκε από κανέναν εξωτερικό εχθρό και καμία εχθρική δύναμη. Αυτή η μετα-δυτική Δύση επεκτείνεται ανά τον πλανήτη και οδηγεί – δια πυρός και σιδήρου αν χρειαστεί – ολόκληρη την ανθρωπότητα προς την παγκοσμιοποίηση.
Είναι η ίδια Δύση που με την επίθεση του 2001 ξύπνησε έντρομη από τον λήθαργό της και είδε πως το μόνο που προέκυψε από το μεγαλεπήβολο σχέδιο εγκαθίδρυσης ενός κόσμου δίχως σύνορα, στην εφαρμογή του οποίου είχε ριχτεί από την επομένη κιόλας της κατάρρευσης του σοβιετικού μπλοκ, ήταν μια τρομοκρατία χωρίς σύνορα. Ενώ οι τζιχαντιστές ήταν βέβαιοι πως επιτέθηκαν σε έναν ολόκληρο πολιτισμό εκκοσμίκευσης και σαγήνης, τελικά επέλεξαν λάθος ανεμόμυλους· δεν υπάρχει πλέον πολιτισμός στα καθ’ ημάς. Παρασύρθηκαν από το μίσος και πήραν υπερβολικά τοις μετρητοίς την ρητορική των αμέτρητων φερέφωνων (πολιτολόγων, δημοσιογράφων και τηλεσχολιαστών). Εμείς όμως γνωρίζουμε πως ο σημερινός πολιτισμός που επιμένουμε να αποκαλούμε Δύση είναι ασύμβατος με την πιο στοιχειώδη ανθρώπινη αξιοπρέπεια
Ο δυτικός πολιτισμός που κάποτε γνωρίζαμε αναδύθηκε αργά από τα σκοτεινά βάθη των αιώνων προκειμένου να γεννήσει δια της γλώσσας και της σκέψης τον διάλογο και την τέχνη, όπου βρίσκει κανείς το πνεύμα της σύγκρουσης, της διαίρεσης, εκείνο που γεννά την διαφοροποίηση και την κριτική σκέψη. Σήμερα απλώς μετατρέπει ολόκληρη την γη σε σούπερ μάρκετ και εκδημοκρατίζει με βόμβες τις τελευταίες απείθαρχες φυλές του πλανήτη. Χάρη στα προηγμένα συστήματα εντοπισμού και τους περίφημους αισθητήρες που μπορούν να ανιχνεύουν σημεία ζωής σε βάθος δεκάδων μέτρων βράχου, η παλιά μυθολογική έννοια του πεπρωμένου έχει αντικατασταθεί από την πιο απτή έννοια της εντοπισιμότητας. Και βέβαια ως μεγαλύτερή μας επιθυμία πρέπει να θεωρείται το γεγονός πως έχουμε καταφέρει να κάνουμε τους πληθυσμούς μας να επιθυμούν αυτό που τους επιβάλλεται. Το τιτάνιο έργο της συστηματικής διάλυσης των θεμελίων του Λόγου συμπεριλαμβάνει την προοπτική της απεριόριστης προσωπικής χειραφέτησης, των ατέρμονο πολλαπλασιασμό των δικαιωμάτων, την ψευδαίσθηση της ατομικής ελευθερίας
Ένα μείζον στοιχείο της σχετικής πολιτισμικής κατάντιας είναι η δημιουργία της αυτοκρατορίας του καλού, μέγιστο θεώρημα και ομότιτλο βιβλίο του Μυρέ, στην οποία ο κόσμος μετατρέπεται σε νηπιαγωγείο όπου τα μέλη της νέας γενιάς μοιάζουν με «παιδήλικες» ή «εφηβήλικες» – «Διασκεδάζουμε, δε σκεφτόμαστε τίποτα, περνάμε τέλεια». Η Δύση προσπαθεί να ξεφορτωθεί το πολιτισμικό της θεμέλιο, το ελεύθερο, αυτόνομο και δημιουργικό άτομο. Τα πάντα οφείλουν να αποτελούν γιορτή, η μόνη δεκτή σκέψη είναι η θετική σκέψη, η χειρουργική να μας κάνει ωραιότερους, η πολιτική ορθότητα ορθότερους. Η Πραγματικότητα υποχωρεί μπροστά την Ηδονή, το Παρελθόν μπροστά στο Παρόν, η Ατέλεια μπροστά στην Τελειότητα. Δεν χρειάζεται να υπερβεί κανείς τον εαυτό του ή επιχειρήσει οιασδήποτε φύσης ηρωισμό.
Ο Μυρέ δεν ήρθε ουρανοκατέβατος καθώς κάποτε ο Ζωρζ Μπερνανός έδωσε μια σειρά διαλέξεων υπό τον τίτλο Τι να την κάνουμε πια την ελευθερία όπου και ασκούσε αυστηρή κριτική ενός πολιτισμού ο οποίος αμέσως μετά τον πόλεμο αρνούνταν επίμονα να αντλήσει το παραμικρό μάθημα προς την κατεύθυνση του περιορισμού των αχαλίνωτων επιθυμιών για υλικές ανέσεις και αγαθά. Όταν οι πνευματικές κοινότητες και η διανόηση έχουν στερέψει από προτάσεις και αφήνουν τον λόγο σε πολιτικούς και καταναλωτές, επιβεβαιώνεται η φράση του Εμίλ Σιοράν που προτάσσεται στην αρχή του βιβλίου: «Ακούει κανείς τους ανθρώπους να μιλούν για την απελευθέρωση του Ανθρώπου κι εκπλήσσεται, αν δεν τον κυριεύει ο τρόμος. Πώς θα απελευθερώσουν οι σκλάβοι τον Σκλάβο;…». Εξ ου και η φράση του συγγραφέα προς τους αποδέκτες της επιστολής: «Άδικα προσπαθείτε να μας καταστρέψετε· αυτο-καταστρεφόμαστε εδώ και καιρό και μόνοι μας!».
Εκδ. Μάγμα, 2017, [Πολιτικό δοκίμιο, αρ.1], μτφ. Νίκος Μ. Μάλλιαρης, επίμετρο Λάκης Προγκίδης, σελ. 128 [Philippe Muray, Chers Djihadistes, 2002]
Στις εικόνες: 2. Έργο του Michael Jackson, 3. Magic Island, Houston, Texas.
