28
Ιον.
15

Σερζ Λατούς – Κορνήλιος Καστοριάδης. Ριζοσπαστική αυτονομία

ªøÛäéï 1

Το απαιτούμενο είναι μια νέα φαντασιακή δημιουργία που η σημασία της δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε ανάλογο στο παρελθόν, μια δημιουργία που θα έβαζε στο κέντρο της ζωής του ανθρώπου σημασίες άλλες από την αύξηση της παραγωγής και της κατανάλωσης, που θα έθετε στόχους διαφορετικούς για τους οποίους οι άνθρωποι θα μπορούσαν να πουν πως αξίζουν τον κόπο. Θα έπρεπε να θέλουμε μια κοινωνία στην οποία οι οικονομικές αξίες θα έχουν πάψει να κατέχουν κεντρική θέση, όπου η οικονομία θα έχει ξαναμπεί στη θέση της, δηλαδή θα έχει γίνει ένα απλό μέσο του ανθρώπινου βίου και όχι ύστατος σκοπός στην οποία επομένως θα έχουμε παραιτηθεί από την τρελή κούρσα προς μια συνεχώς αυξανόμενη κατανάλωση. […] Είναι αναγκαίο κυρίως να βγούμε από την ψυχική και ηθική εξαθλίωση των σύγχρονων ανθρώπων.  

….έγραφε ο Κορνήλιος Καστοριάδης στο κείμενό του La montée de l’ insignifiance  [Η άνοδος της ασημαντότητας] το 1996. Αν η ανάπτυξη δεν είναι παρά μια θρησκευτική πίστη και η οικονομική μεγέθυνση μια φαντασιακή κοινωνική σημασία, για να διαφύγουμε, να καταργήσουμε ή να υπερβούμε αυτές τις έννοιες πρέπει να αλλάξουμε το φαντασιακό. Η οικοδόμηση μιας κοινωνίας αποανάπτυξης περνάει αναγκαία από την αποαποικιοποίηση του φαντασιακού μας. Έτσι ορίζεται και το υπέρτατο ζητούμενο: η έξοδος από την ακυβέρνητη υπερνεωτερική κοινωνία της κατανάλωσης και του θεάματος.

26615826_99c3b7d6fd_b

Η νεωτερικότητα χαρακτηρίζεται εξαρχής από δυο κοινωνικές φαντασιακές σημασίες: από τη μια η σημασία της απεριόριστης επέκτασης μιας δήθεν «ορθολογικής» κυριαρχίας πάνω στη φύση και τους ανθρώπους, από την άλλη η σημασία της ατομικής και κοινωνικής αυτονομίας, δηλαδή του δημοκρατικού, χειραφετητικού, επαναστατικού προτάγματος. Ο Καστοριάδης έχει καταγγείλει απερίφραστα την απάτη αυτού που αποκαλούμε «υπαρκτή ανάπτυξη»: η «ανάπτυξη» είναι η ανάπτυξη καπιταλιστικού τύπου: ούτε υπήρξε ούτε ξέρουμε μέχρι τώρα άλλη ανάπτυξη.

Πώς θα βγούμε από την κοινωνία της κατανάλωσης; Η κοινωνία της αποανάπτυξης όπως και η αυτόνομη κοινωνία του Καστοριάδη δεν μπορεί να συλληφθεί χωρίς έξοδο από τον καπιταλισμό. Αλλά αυτή η έξοδος δεν αποτελεί ένα κούφιο, φθαρμένο σύνθημα, ούτε περιγράφει μια πολύπλοκη ιστορική διαδικασία. Η εξόντωση των καπιταλιστών, η απαγόρευση ατομικής ιδιοκτησίας κλπ. κλπ. θα βύθιζαν την κοινωνία στο χάος, θα οδηγούσαν σε ακραία τρομοκρατία. Επανάσταση δεν σημαίνει ούτε εμφύλιο πόλεμο ούτε ποταμούς αίματος. Η επανάσταση είναι πρώτα και κύρια πολιτισμική. Ήδη από το 1973 ο Καστοριάδης στην εισαγωγή της Γραφειοκρατικής κοινωνία όριζε την επανάσταση ως ξερίζωμα των διάφορων απαρχαιωμένων μορφών κοινωνικής ζωής. Πρέπει να εγκαταλειφθεί η ιδέα ότι η μόνη σκοπιμότητα της ζωής είναι να παράγουμε και να καταναλώνουμε περισσότερο – ιδέα παράλογη και συγχρόνως ταπεινωτική. Πρέπει να καταστρέψουμε τα αποτελέσματα της αποικιοποίησης του φαντασιακού, να διαδώσουμε την προφανή ιδέα ότι όλοι οι λόγοι που γεμίζουν καθημερινά τις εφημερίδες, το ραδιόφωνο, την τηλεόραση έχουν σχεδόν μηδαμινή σημασία…

ecuador_2384946b

Η αποκήρυξη της διαφημιστικής επίθεσης είναι η αρχή μιας αντεπίθεσης για την έξοδο από τον «καταναλωτικό και τηλεοπτικό αυνανισμό»· το ίδιο και η αντίσταση σε κάθε υπόγεια πειθώ. Και φυσικά η παιδεία έχει μέγιστο ρόλο στην απεξάρτηση των εθισμένων καταναλωτών, στην μαθητεία στον αυτοπεριορισμό. Κανείς δε γεννιέται πολίτης. Και πώς γίνεται; Μαθαίνοντας να είναι. Η οικογένεια, η γλώσσα, η θρησκεία των ανθρώπων δεν μετασχηματίζονται με νόμους, ούτε με τρομοκρατία. Όλες οι απόπειρες ριζικής αλλαγής τρόπου σκέψης και ζωής που επιβλήθηκαν δια της βίας είχαν τρομακτικά αποτελέσματα. Όπως συμβαίνει και με τους οικολόγους, από τους οποίους κανείς δεν ζητά να συγκροτηθούν σε κόμμα, το ίδιο ισχύει και για όσους υποστηρίζουν την αποανάπτυξη: μπορεί κανείς να συμμετέχει στην ιστορική αυτή κίνηση, «όχι με το να γραφτεί σε ένα κόμμα και να ακολουθεί δουλοπρεπώς τις διαταγές ή βάζοντας την υπογραφή του σε κείμενα διαμαρτυρίας, αλλά δρώντας ως πολίτης».

Το πρόταγμα της δημιουργίας μιας κοινωνίας που κυβερνάται αμεσοδημοκρατικά αποτελεί μια απτή ουτοπία. Η θέσμιση της κοινωνίας είναι θέσμιση κοινωνικών φαντασιακών σημασιών, που προδίδει νόημα σε καθετί που παρουσιάζεται εντός μιας κοινωνίας (θεοί, Θεός, πόλις, πολίτης, έθνος, κράτος, κόμμα, χρήμα, ταμπού, αρετή, αμάρτημα). Για αιώνες κανείς δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι η κοινωνική θέσμιση μπορεί να αμφισβητηθεί και να αλλάξει.  Στις δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες την θέση τους πήρε η «οικονομία».

3-couverture

Δεν υπάρχει μόνο η μη αντιστρεπτή κατασπατάληση του περιβάλλοντος και των μη ανανεώσιμων πόρων. Υπάρχει επίσης και η ανθρωπολογική καταστροφή των ανθρώπινων όντων, που μετασχηματίζονται σε παραγωγικά και καταναλωτικά ζώα, σε αποκτηνωμένους τηλεθεατές του ζάπινγκ.

Στη σκέψη του Καστοριάδη η αυτονομία, η δημοκρατία και η φιλοσοφία έχουν κοινό θεμέλιο: την αμφισβήτηση της ετερονομίας. Η άμεση δημοκρατία δεν είναι παρά ένα άλλο όνομα για την αυτονομία. Μόνο μέσω της ατομικής συμμετοχής όλων στις αποφάσεις που τους αφορούν μπορεί να σπάσει το φαντασιακό της άρρωστης κοινωνίας. Γι’ αυτό η απόρριψη της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας όπως και στον Ρουσσώ, είναι απόλυτη. Η αντιπροσώπευση είναι μια αρχή ξένη προς τη δημοκρατία. Από τη στιγμή που υπάρχουν μόνιμοι αντιπρόσωποι, η πολιτική εξουσία, δραστηριότητα και πρωτοβουλία έχουν αφαιρεθεί από το σώμα των πολιτών για να ανατεθούν στο περιορισμένο σώμα των αντιπροσώπων – οι οποία θα τις χρησιμοποιήσουν με κάθε τρόπο ώστε να στερεώσουν τα θέση τους ναι να δημιουργήσουν συνθήκες για να επηρεάζουν την έκβαση των προσεχών εκλογών.

kastoriadis

Ο μετασχηματισμός της κοινωνίας απαιτεί τη συμμετοχή όλου του πληθυσμού. Μια από τις πιο θεμελιώδεις ρήξεις με την παράδοση του εργατικού κινήματος είναι ακριβώς η καταστροφή της ιδέας του ενός επαναστατικού υποκειμένου που ταυτίζεται με μια τάξη. Η επανάσταση αφορά όλη την κοινωνία.

Ο Λατούς, μεταξύ άλλων ένας από τους σημαντικούς θεωρητικούς της αποανάπτυξης, παρουσιάζει με πυκνό πλην ευσύνοπτο τρόπο τους βασικούς πυλώνες της καστοριαδικής σκέψης όσον αφορά την αυτονομία και την αποανάπτυξη, που υπήρχε ως έννοια και σημασία στο έργο του παρόλο που ο όρος άρχισε να χρησιμοποιείται πολύ μεταγενέστερα. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου περιλαμβάνεται μια επιλογή κειμένων του Καστοριάδη κι ένα σύντομο απόσπασμα μιας συζήτησής του με την συντακτική επιτροπή του περιοδικού Esprit, το 1979, όπου καταγγέλλει την ψευδαίσθηση των προκατασκευασμένων συνταγών για τις ιδανικές κοινωνίες.

Εκδόσεις των συναδέλφων, μτφ. Θοδωρής Δρίτσας, Κώστας Σπαθαράκης, σελ. 92 [Serge Latouche, Cornelius Castoriadis ou l’ autonomie radicale, 2014].

Στις εικόνες: Ένας υπο-ανάπτυκτος κι ένα μικρό κορίτσι στο Εκουαδόρ που πίνει νερό με πετρέλαιο, ευγενή χορηγία της Texaco. Εγγυημένος θάνατος πριν την εφηβεία.

Δημοσίευση και σε: mic.gr / Βιβλιοπανδοχείο, 188.

Advertisements

0 Responses to “Σερζ Λατούς – Κορνήλιος Καστοριάδης. Ριζοσπαστική αυτονομία”



  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Ιουνίου 2015
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Μάι.   Ιολ. »
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930  

Blog Stats

  • 841,485 hits

Αρχείο


Αρέσει σε %d bloggers: