Marguerite Yourcenar, Φωτιές, εκδ. Χατζηνικολή, 1981, μτφ. Ιωάννα Δ. Χατζηνικολή, σ. 179-180 (Feux, 1957)

Δυο το πρωί. Οι αρουραίοι ροκανίζουν μες στα σκουπίδια τα υπόλοιπα της νεκρής μέρας: η πόλη ανήκει στα φαντάσματα, στους δολοφόνους, στους υπνοβάτες. Πού βρίσκεσαι; μέσα σε ποιο κρεβάτι, μέσα σε ποιο όνειρο; Αν σε απάνταγα θα προσπερνούσες χωρίς να με δεις γιατί δεν έχομε ιδωθεί μέσα στα όνειρά μας. Δεν πεινώ: απόψε το βράδι δεν καταφέρνω να χωνέψω τη ζωή μου. Είμαι κουρασμένη: περπάταγα όλη τη νύχτα για να σπέρνω τη θύμησή σου. Δε νυστάζω: δεν μου κάνει όρεξη ούτε αυτός ο θάνατος. Καθισμένη σε ένα πάγκο, αποχαυνωμένη άθελά μου από το πρωινό που πλησιάζει, παύω να θυμάμαι πως προσπαθώ να σε ξεχάσω. Κλείνω τα μάτια…Οι κλέφτες θέλουν τα δαχτυλίδια μας, οι εραστές τη σάρκα μας, οι απόστολοι τις ψυχές μας, οι δολοφόνοι τη ζωή. Μπορούν να μου την πάρουνε τη δική μου: τους προκαλώ, τίποτε δεν θ’ αλλάξει. (…) Είναι η ώρα που ο Χρόνος μασκαρεύεται σε οδοκαθαριστή και ίσως, ο Θεός, σε ρακοσυλλέκτη.

Στην Ιωάννα Καρατζαφέρη

Ίμρε Κέρτες, Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου χωρίς πεπρωμένο, εκδ. Καστανιώτη, 2003, μτφ. από τα γερμανικά Γιώτα Λαγουδάκου, σ. 128-129 (Imre Kertész, Sorstalanság, 1975).

 Το κυριότερο είναι να μη χάσεις τον έλεγχο του εαυτού σου: με κάποιον τρόπο κάτι θα γίνει, γιατί δεν έχει συμβεί ποτέ να μη γίνεται με κάποιον τρόπο κάτι – όπως μου έμαθε ο Μπάντι Τσιτρόμ, που είχε μάθει το σοφό αυτό ρητό στην Υπηρεσία Εργασίας. Το σημαντικότερο απ’ όλα είναι να πλένεσαι υπό οποιεσδήποτε συνθήκες (παράλληλα διατεταγμένες σκάφες με σωλήνες γεμάτες τρύπες στο ύπαιθρο, μπροστά, στην πλευρά του στρατοπέδου που πήγαινε προς το δρόμο). Εξίσου σημαντικό είναι να μοιράζεις τη μερίδα σου – είτε υπάρχει είτε όχι, πρόσθεσε – με οικονομία. Από το ψωμί, όσο δύσκολη κι αν μας φαίνεται αυτή η αυστηρή αυτοπειθαρχία, πρέπει να μένει κάτι και για τον καφέ της επόμενης μέρας, ένας κομμάτι μάλιστα – χάρη στον αυστηρό έλεγχο της σκέψης και προ πάντων των χεριών μας που γυροφέρνουν συνεχώς τις τσέπες του σακακιού μας – μέχρι το μεσημεριανό διάλειμμα: έτσι και μόνο έτσι μπορούμε να αποφύγουμε λόγου χάρη τη βασανιστική ιδέα ότι δεν θα είχαμε τίποτα να φάμε. Ότι το ύφασμα για τα παπούτσια που ανήκε στην γκαρνταρόμπα μας δεν είναι μαντίλι, όπως μέχρι τότε λανθασμένα πίστευα· ότι στα προσκλητήρια ή στη φάλαγγα είναι ασφαλές μόνο το κέντρο· ότι όταν μας μοιράζουν τη σούπα δεν πρέπει να επιδιώκουμε να πηγαίνουμε μπροστά, αλλά να μένουμε πίσω, γιατί τότε μας σερβίρουν από τον πάτο του καζανιού και συνεπώς απ’ ότι έχει μέσα η σούπα· ότι μπορούμε να μετατρέψουμε την λαβή του κουταλιού μας σε εργαλείο που από τη μια μεριά μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μαχαίρι: όλα αυτά και άλλα πολλά ακόμα χρήσιμα πράγματα στον τομέα της αιχμαλωσίας έμαθα από τον Μπάντι…

 Μνήμη Άρη Αλεξάνδρου