Οφείλω … να κοιτάζω τον κόσμο μ’ ένα διαφορετικό μάτι, οφείλω να προσπαθώ να διευσδύσω σ’ αυτόν, από ασυνήθιστους δρόμους…Κάνω στ’ αλήθεια μεγάλη προσπάθεια για να βρω αφηγηματικές μορφές που να μην είναι εκείνες του παρελθόντος…ομολογούσε ο Μικελάντζελο Αντονιόνι – και ο (ποιητής και ιστορικός κινηματογράφου) Αντρέας Παγουλάτος αναζητά την επίτευξη του ευσεβούς πόθου σε ένα κείμενο για την Κόκκινη Έρημο του σκηνοθέτη.

Εδώ διαδραματίζεται μια Συντέλεια Αφιερωμάτων: Αρχικά, στο εκατόφυλλο συνοδευτικό βιβλιαράκι, μια μύηση στην σύγχρονη βραζιλιάνικη λογοτεχνία και δη του μοντερνισμού και των πρωτοποριών με 6 διηγήματα των Joao Guimaraes Rosa, Graciliano Ramos και της υπέροχης Clarice Lispector, ενώ από την ανάποδη πλευρά εισερχόμαστε στην χυμώδη ποίηση του Lawrence Ferlinghetti, ακόμα και στην ανέκδοτη. Στο κυρίως τεύχος, πλήρεις σελίδες για τον Νίκο Εγγονόπουλο αλλά και για τον και από τον Νάνο Βαλαωρίτη: κείμενα, εξομολόγηση στην Ιουλία Ραλλίδη για τα έργα και τις ημέρες του στα πανεπιστήμια του ψυχεδελικού Σαν Φραντσίσκο του 1969 αλλά και το θυελλωδέστερο γραπτό εδώ (Για μια Οικολογία της Ποιητικής Γραφής): μια Βαλαωρίτεια Κοσμογονία της Ποίησης (από τον Όμηρο και τους Συμβολιστές, τους Νταντά και τους Φουτουριστές, στους Υπερρεαλιστές, το Νέο Γαλλικό και τους Καταστασιακούς, κι από τον Ζήνωνα, τον Τρισμέγιστο, τον άλλον, τον παλαιότερο (Α.) Βαλαωρίτη στην Joyce Mansour και τον Dylan Thomas), ένα εμβάπτισμα – ποταμός και ταυτόχρονα μια άτακτη εξομολόγηση επιλογών: Διαβάζω το Paradis του Σολέρς και αφήνομαι στο ρεύμα της γλώσσας…Είναι ένα λουτρό ελεύθερης κολύμπησης στα νερά των φράσεων που παφλάζουν γύρω μου.

Οι γνωριμίες με τις άγνωστες λογογωνίες συνεχίζονται σε διπλή κατεύθυνση: αφενός σε ένα δεκαεξάπτυχο για ποιητές και συγγραφείς της Λατινικής Αμερικής (Vicente Huidobro, Gonzalo Rojas, Virgilio Pinera), σε ποίηση και πρόζες από την Πορτογαλίδα Sophia de Mello Breyner Andresen και τον Ρουμάνο Sebastian Reichman και αφετέρου σε ανέκδοτες γραφές των Ρεμπώ, Εμπειρίκου, Βαρβιτσιώτη, και ξανά των αεικίνητων Βαλαωρίτη και Παγουλάτου. Πίνακες, σχέδια και φωτογραφίες εικονογραφούν ορισμένες από τις 184 μεγαλοσελίδες, ενώ στο τρίτο νεοσυντελειακό cd ο Ν. Βαλαωρίτης απαγγέλλει ποιήματά του, ενώ ποίηση Εμπειρίκου, Beckett, Σαπφούς κ.ά. ενδύεται μουσικά από Σάκη Παπαδημητρίου, Αναστασία Παπαδημητρίου, Θάνο Μικρούτσικο κ.ά. και φωνητικά από Γεωργία Συλλαίου, Λιζέτα Καλημέρη, Δημήτρη Νικολούδη, Βάνα Βερούτη κ.ά.

Ιδανικός επίλογος οι Εμπειρίκιοι στίχοι από το ποίημα βρέθηκε στην αποθήκη του αθηναϊκού του διαμερίσματός το 2006: Είμαστε τα εργοστάσια της ζωής αφού είμαστε τα εργοστάσια των ερώτων / Κ’ είναι πολύ δική μας η φωτιά που μας κινεί αφού υπάρχει εντός μας.

Πρώτη δημοσίευση: εδώ.

 

Αφιέρωμα στον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη (1908 – 1993).

Ποιός αρχιτεκτόνησε ικανότερα το κοσμικό χάος και το θρησκευτικό συναίσθημα, ποιος κατάργησε την ίδια την τέχνη του μυθιστορήματος τοποθετώντας ταυτόχρονα το πρόσωπο του συγγραφέα στο επίκεντρο της δράσης; Ποιος μνημοτεχνίτης των συνειρμών και πολυυμνητής του πνεύματος και των αισθήσεων εξάλειψε την πλοκή και απομυθοποίησε την χρονικότητα; Ποιος άλλος από τον εσωτερικώς μονολογούντα αφηγητή των συνειρμών και των συνεχών αποπροσανατολισμών κυρ Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη, τον συγγραφέα που αποενοχοποίησε οριστικά τον αφηγητή από την τυραννία του θέματος, που έγραψε για την δεδηλωμένη αδυναμία του να γράψει και να οργανώσει μια απλή ιστορία, που διέκοπτε την μυθοπλασία για να σχολιάσει τον ήρωά του!

Θα μπορούσα να συνεχίσω έτσι, αλιεύοντας φράσεις και θραύσματα ετούτου του ανθηρού αφιερώματος, πόσο μάλλον όταν όχι μόνο τα κείμενα του Πεντζίκη αλλά και τα κείμενα για τον Πεντζίκη, έχουν δεδομένο ενδιαφέρον, καθώς επιχειρούν εδώ και χρόνια να πλεύσουν στον παιγνιώδη κόσμο του απερίγραπτου «νεοτεριστή/μοντερνιστή» παι-ζωγράφου. Δεκατρείς μελέτες (κι από πολλούς νέους μελετητές!) κι ένα θησαύρισμα κάνουν εκείνο που έκανε ο ίδιος στον εαυτό του: τον μετατρέπουν σε μέρος ενός ατέρμονου λογοτεχνικού παιχνιδιού

Βλέπω πως ο Πεντζίκης δεν σταμάτησε ποτέ να επιστρέφει με τις μορφές που μας μίλησε και μας συνάρπασε. Οι επίλεκτες εκδόσεις Ίνδικτος και Άγρα επανεκδίδουν σε αρμόζοντα βιβλία το έργο του, που όσο κι αν πρωτοαγαπήσαμε από τις αλησμόνητες Αγροτικές Συνεταιριστικές Εκδόσεις της οδού Λαγκαδά [Θεσσαλονίκης], δεν παύουν να χρειάζονται αναστήλωση και επανέκδοση. Ξεφυλλίζω και ξαναξεφυλλίζω το τεύχος σε ευφορία, ακούγοντας στον δίσκο Λιταία Πύλη που εντόπισα κάποτε στα μεταχειρισμένα (με μουσική του Χρυστόστομου Σταμούλη και ποίηση μεταξύ άλλων και του Πεντζίκη) την παιδική Χορωδία Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος να αντηχεί το Όσα χρώματα, τόσα αρώματα. Στο τέλος τα παιδιά αναφωνούν το όνομα του Πεντζίκη και της Μητέρας Θεσσαλονίκης ξεκαρδιζόμενα. Είμαι βέβαιος: ο κυρ Νίκος Γαβριήλ ακούει και αγάλλεται.

Πρώτη δημοσίευση: εδώ.