Συναίνεση στις αγκαλιές, αυτοδιάθεση στο σώμα

Να την λοιπόν η νέα μας γνωριμία, η Αντιγόνη με το αξιαγάπητο μουτράκι, το ολόφωτο χαμόγελο, τα μαλλιά της φτιαγμένα με δυο ολοστρόγγυλα «κεφτεδάκια», πολύχρωμα ρούχα, έτοιμη να τροχοδρομήσει στις ρόδες του πατινιού της. Και χωρίς περιστροφές μας ρίχνει την δύσκολη ερώτηση, ποιο είναι το καλύτερο πράγμα στον κόσμο. Δεν πέφτουμε στην παγίδα, δεν θα είναι κάτι χειροπιαστό, γνωρίζουμε πως όλα όσα αξίζουν στην ζωή είναι άυλα, προλαβαίνει και όποιο παιδί σπεύδει να επιλέξει τριπλό παγωτό με τα έξτρα του, και, όπως συμβαίνει με κάθε χαρακτήρα βιβλίου για παιδιά που μας επισκέπτεται για μόνιμη κατοικία σπίτι την ακούμε προσεκτικά. Η αγκαλιά, λέει, και φωτίζεται ακόμα περισσότερο το πρόσωπό της. Μα βέβαια, αυτή υπερισχύει των πάντων!

Κανείς μας λοιπόν δεν θα διαφωνήσει, επειδή θα την φανταστεί με τα πρόσωπα που αγαπά περισσότερο. Όμως αυτά δεν πάνε πάντα μαζί, καθώς η αγκαλιά χρησιμοποιείται ευρύτερα από διάφορους κύκλους ανθρώπων, τους στενούς και ευρύτερους συγγενείς, τους φίλους και συμμαθητές, τους φίλους των συγγενών και των συμμαθητών και τα λοιπά και τους λοιπούς. Και είναι και κάποιες που μοιάζουν «αναπόφευκτες», από ανθρώπους που ξέρουμε πόσο μας αγαπούν: θείοι και θείες, ο νονός ή η νονά, οι συνομήλικοι φίλοι στο χωριό. Και κάποιες άλλες, από ανθρώπους που βλέπουμε μια στις τόσες, οι επισκέπτες των γιορτών, οι ομοτράπεζοι της Καθαρής Δευτέρας…

Είναι όλες οι αγκαλιές το ίδιο; Σίγουρα όχι, γιατί πρώτα απ’ όλα, εμείς δεν τις αισθανόμαστε, ούτε τις θέλουμε, ούτε τις χαιρόμαστε το ίδιο – και μερικές δεν τις θέλουμε καθόλου. Τι γίνεται λοιπόν όταν μια σειρά ανθρώπων έρχονται να μας σφίξουν και να μας χώσουν στην αγκάλη τους χωρίς να έχουμε διάθεση ή επιθυμία; Η Αντιγόνη είναι μπερδεμένη: καλά να μην αρέσκεται σε μια εμφανώς αρνητική συμπεριφορά, αλλά έχει δικαίωμα να θέλει να αποφύγει όλα αυτά τα ανοιχτά, περικυκλωτικά χέρια; Το πρώτο της βήμα είναι να το συζητήσει με έναν καλό της φίλο που έχει ακριβώς την ίδια άποψη: «Οι άνθρωποι νομίζουν πως μπορούν να μας αγγίζουν χωρίς να μας ρωτάνε!». Και μάλιστα επισημαίνει ότι πρώτοι απ’ όλους είναι οι ίδιοι οι γονείς και συγγενείς μας που θεωρούν αυτονόητη την ….αυτοδιάθεση μας και δίνουν το ελεύθερο σε οποιονδήποτε, ότι δεν είναι ευγενικό να απομακρυνόμαστε!

Έτσι η Αντιγόνη φτιάχνει μια λίστα με τις αγκαλιές που θέλει, επικεντρώνοντας όχι στα πρόσωπα αλλά στην δική της αίσθηση. Επιθυμεί αυτές που την χαλαρώνουν, την ζεσταίνουν, την κάνουν να χαμογελάει, να ηρεμεί, να νοιώθει άνετα, να μην ντρέπεται, να μην απορεί, να μην πιέζεται, να μην αγχώνεται – η λίστα είναι μεν μεγάλη αλλά είναι και αποκλειστική. Οποιαδήποτε άλλη αγκαλιά είναι ανεπιθύμητη και σε κάθε περίπτωση πρέπει να προηγείται η άδεια του τιμώμενου. Ιδού το μεγάλο αλλά πολύτιμο βήμα για κάθε παιδί: η έκφραση ενός STOP στις αγκαλιές που έρχονται από τους πάντες, όσο καλοπροαίρετες και αν είναι. Άλλωστε η άρνηση δεν έχει πάντα να κάνει με το πρόσωπο που μας αγκαλιάζει αλλά προφανώς και με την χρονική στιγμή, την διάθεσή μας, την ειδικότερη εσωτερική μας επιθυμία.

Από αυτή την μικρή αλλά τόσο σημαντική έκφραση συναίνεσης και αποδοχής εκ μέρους του παιδιού εξαρτώνται μείζονα αλλά ζητήματα: η αίσθηση ασφάλειας, η συναίνεση και η οριοθέτηση σε οτιδήποτε αφορά το σώμα του, η δυνατότητα αυτοπροστασίας του, η εμπιστοσύνη στο σώμα και στο συναίσθημά του, η βεβαιότητα πως το σώμα μας μάς λέει πάντα την αλήθεια, ο αυτοσεβασμός, η απόλυτη ισχύς της φράσης «Όταν λέω όχι, το εννοώ!». Αντιλαμβάνεται κανείς πως όλα τα παραπάνω δεν περιορίζονται μόνο στο σώμα αλλά ισχύουν σε οποιαδήποτε έκφανση της ζωής. Είναι πλέον γνωστό ότι κάθε αγκάλιασμα εκκρίνει πολύτιμες ουσίες που διοχετεύονται εντός μας και τίποτα δεν δικαιούται να αντιστρέψει ή να ακυρώσει την ροή τους. Και δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε την απαραίτητη και τόσο θεραπευτική αγκαλιά στον ίδιο μας τον εαυτό! Συνεπώς μαζί με την Αντιγόνη ξαναγράφουμε την προτίμησή μας: «Αγκαλιά: το ομορφότερο πράγμα στη γη, αρκεί να το θες εσύ! Εκφραστικότατα τα πρόσωπα της εικονογράφου, σε ζωγραφιές που αναπνέουν στο χώρο και στο χρώμα.

Ηλικίες: 4+

Εικονογράφηση Φωτεινή Τίκκου.

Εκδ. Διόπτρα, 2022, , σελ. 48. Πρόλογος: Μάριος Μάζαρης

Ιστοσελίδα της ψυχολόγου και ψυχοθεραπεύτριας συγγραφέως: εδώ.

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.

Ντροπαλότητα και αυτοπεποίθηση, απολύτως συμβατές!

Υπάρχει ένα κενό στον χώρο των βιβλίων που απευθύνονται σε παιδιά, εφήβους ή στο θολό μεταίχμιο ανάμεσα στα δυο: είναι, μεν, δεδομένη η επιθυμία για ένα βιβλίο που αφορά κάποιο δυσάρεστο συναίσθημα και όλα όσα κρίνεται ότι ενδιαφέρουν το παιδί, από την κατανόηση και την αποδοχή αυτού του συναισθήματος ως την διαχείριση και αντιμετώπισή του, αλλά, από την άλλη, αναζητείται ο τρόπος ώστε αυτό να είναι αναγνώσιμο και ελκυστικό για τα παιδιά. Συνήθως το βάρος δίνεται αποκλειστικά στο κείμενο, το οποίο και μετά θα πρέπει να «μεταφερθεί» στα παιδιά, ή σε μια εικονογραφημένη ιστορία, η οποία σαφώς θα έχει το νόημά της αλλά θα προτείνει μόνο μια περίπτωση και το αντίστοιχο δίδαγμα.

Αυτό το βιβλίο συνδυάζει και τα δύο. Πρώτα προτείνει ένα πλουσιότατο κείμενο, μοιρασμένο σε ενότητες, κομμάτια, συννεφάκια σκέψεων και λόγων (ακριβώς όπως στα κινούμενα σχέδια), καταλόγους, λίστες, επιγράμματα, διαγράμματα, περιγράμματα, συμπεράσματα, προτάσεις, παιχνίδια. Αλλά όλα αυτά εντάσσονται σε πολύχρωμες σελίδες, με σχέδια και εικόνες όλων των εμπλεκομένων, με όλα τα δυνατά ζωγραφίσματα καταστάσεων ακριβώς την στιγμή που συμβαίνουν και την ώρα που μας καίνε.

Έχουμε λοιπόν μια εικονογραφημένη βίβλο για την ντροπή και την ντροπαλότητα, αλλά οφείλω να τονίσω ότι στην ουσία εδώ το θέμα είναι ευρύτερο και αφορά και την εσωστρέφεια [introversion], δηλαδή όχι μόνο τις περιπτώσεις όπου υπάρχει χαμηλή αυτοπεποίθηση αλλά ένα εγγενές χαρακτηριστικό παιδιών τα οποία μπορεί να έχουν αυτοπεποίθηση αλλά επιλέγουν λιγότερη κοινωνικότητα ή καταφεύγουν στην μοναξιά τους. Συνεπώς όταν εδώ στο κείμενο αναφερόμαστε σε ντροπαλά παιδιά συμπεριλαμβάνουμε και τα εσωστρεφή.

Για ποιο λόγο ο κόσμος δεν μιλάει πολύ για την ντροπαλότητα; Τι ακριβώς συμβαίνει στα παιδιά που δεν επιθυμούν να μιλάνε ή να ξεχωρίζουν; Υπάρχει κάποιο μανιφέστο των ντροπαλών πλην παντοδύναμων; Πότε και γιατί ντρεπόμαστε και πού κρύβεται η αυτοπεποίθηση; Γιατί πάρα πολλοί άνθρωποι ντρέπονται; Είναι φυσιολογικό; Το περιβάλλον μπορεί να επηρεάζει; Τι προκαλείται στο σώμα μας και πώς λειτουργεί ο ντροπαλός εγκέφαλος; Γιατί δεν χρειάζεται να αλλάξουμε παρά να αποδεχτούμε την ντροπαλότητά μας; Πότε πρέπει να βγαίνει η «σίγαση» και γιατί οι ήσυχες φωνές είναι σημαντικές;

Μήπως η ντροπαλότητα είναι απλώς ένα μικρό κομμάτι του εαυτού μας και είμαστε πολλά περισσότερα από αυτήν, στην ουσία πολλαπλά στρώματα διαφόρων στοιχείων, όπως η ευγένεια, η σοβαρότητα, το χιούμορ, η δύναμη, η σοβαρότητα, η αποφασιστικότητα; Υπάρχει κάποια μυστική πόρτα που μπορούμε να ανοίξουμε απαλά ώστε να δούμε τα σπουδαία πράγματα που μας περιμένουν στην άλλη πλευρά; Μπορούν οι φόβοι να αντιμετωπίζονται; Μπορεί η ντροπαλότητα να αποτελεί μια (ήρεμη) δύναμη; Είναι δυνατόν να αγαπηθούν οι πεταλούδες στο στομάχι; Να αναδυθούν οι δικές μας ικανότητες; Να ξεχνάμε την τελειότητα, να αποδεχόμαστε ότι κάποιοι μπορεί να μη μας συμπαθούν; Πότε είναι ώρα να μιλήσει κανείς, να σταματά να ακολουθεί, να γίνει πρωτοπόρος, να πάρει τον έλεγχο;

Όλα τα παραπάνω ερωτήματα έχουν τον χώρο τους στις σελίδες, μαζί με το κατάλληλο χρωματισμένο σχέδιο, και αντιμετωπίζονται με μια σειρά προτάσεων, συμβουλών, βεβαιοτήτων, ασκήσεων αλλά και με μερικές αποστολές-έκπληξη για όλους τους πιστούς της ντροπαλότητας ή (και) της εσωστρέφειας. Σε όλα τα παραπάνω είναι δεδομένη η αντίληψη πως μπορούμε να τις αποδεχτούμε, να τις δουλέψουμε και να αποκτήσουμε την απαραίτητη αυτοπεποίθηση χωρίς να αλλάξουμε τίποτα από αυτό που είμαστε. Γιατί το κάθε παιδί είναι ένα πλάσμα μοναδικό και μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας και να είμαστε και καλά με αυτό. Και μετά θα είμαστε έτοιμοι να αγκαλιάσουμε όλα τα υπέροχα, ανακατεμένα, λασπωμένα, μπερδεμένα πραγματάκια που αποτελούν τη ζωή.

Τόσο η συγγραφέας όσο και η εικονογράφους δηλώνουν χαρακτήρες υψηλής ντροπαλότητας, την οποία διοχετεύουν στον λόγο και την εικόνα. Η Nadia Finer έχει και ειδική ιστοσελίδα που αφορά ακριβώς τον επιθυμητό συνδυασμό Ντροπαλού και Δυνατού, και αφορά τόσο παιδιά όσο και ενήλικες. Και, προσοχή, το παρόν βιβλίο να μη συγχέεται με το ομότιτλο βιβλίο της ίδιας, Ντροπαλοί και δυνατοί, με υπότιτλο Βγείτε από τη σκιά του εαυτού σας και διεκδικήστε τη ζωή που ονειρεύεστε [από τις ίδιες εκδόσεις, 2023, σελ. 400], και το οποίο προφανώς απευθύνεται σε ενήλικες. Ιστοσελίδα της εικονογράφου, εδώ.

Ηλικίες: 8+

Εικονογράφηση Sara Thielker. Εκδ. Διόπτρα, 2022, μτφ. Νοέλα Ελιασά, σελ. 96 [Shy and mighty, 2022].

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.