Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Στη θύρα του κάθε νέου βιβλίου σου φθάνεις με το φορτίο των προηγουμένων (χρησιμοποιώ δεύτερο ενικό, και γιατί μου είναι πιο εύκολο να μιλήσω έτσι για τον εαυτό μου και γιατί, ως ένα βαθμό, κάποια πράγματα ισχύουν και γενικότερα). Μοτίβα που θα τα επαναλάβεις, θα τα τροποποιήσεις ή θα τα αγνοήσεις, συγγραφικοί τρόποι που θα τους συνεχίσεις, θα τους μετασχηματίσεις ή θα τους ανατρέψεις. Κράτησα, μετασχημάτισα και ανέτρεψα, πιστεύω.

Οδυσσέας, τρόπον τινά, ο τίτλος.

Ο αρχαίος μύθος προσαρμοσμένος σε σύγχρονα δεδομένα. Όπως ο καθένας μας, με τις αναζητήσεις του. Όπως οι γύρω μας, με τις δικές τους πορείες.

Το βιβλίο έχει δύο ενότητες:

1. Τα Μηνύματα στον Οδυσσέα, μια πορεία διαλόγου με παραλήπτη ή παραλήπτες όσους έχουν τα γνωρίσματα ενός Οδυσσέα, πορεία επικοινωνίας ή μη επικοινωνίας, πορεία έρωτα.

2. Την ενότητα Διαδρομές, που χωρίζεται σε δύο υποενότητες: Στην πρώτη, οι διαδρομές αγαπημένων immigrants/τρόπον τινά, μέσα από απομακρύνσεις, συγκρούσεις αλλά και αποτιμήσεις. Στη δεύτερη, με τον τίτλο Τα όνειρα αφανίζονται όταν τα απορρίπτουν, διαδρομές σε τόπους, εδώ και αλλού, αλλά και διαδρομές εσωτερικές, της ψυχής, μέσα στο χρόνο. Ένας κύκλος με την αρχική πορεία των Μηνυμάτων. Διαδρομές της ψυχής, άλλωστε, είναι όλα τα ποιήματα.

Οδυσσέας, Πηνελόπη, immigrants: πολύσημες λέξεις με πολλαπλές αναγνώσεις.

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Καταγραφές, 1982. Στο μεταίχμιο, 1992. Δύο ελεγείες και μία ωδή, 1996, εκδ. Τα τραμάκια. Μαθητεία στην αναμονή, 2001, εκδ. Τα τραμάκια. Διπλή άρθρωση, 2009, εκδ. Ταξιδευτής. Βγήκε ένας ήλιος χλωμός, 2012, εκδ. Ταξιδευτής (διηγήματα). Οδυσσέας, τρόπον τινά, 2013, Σαιξπηρικόν.

Όπως φαίνεται από τους τίτλους, υπάρχει συχνά το μεταξύ, το ζύγιασμα ανάμεσα στην οδύνη/στον πόνο και στο χαμόγελο, η προσδοκία μιας αλλαγής (μεταίχμιο, ελεγεία και ωδή, αναμονή και μαθητεία στο να περιμένεις), το μεσοδιάστημα. Ήλιος, αλλά χλωμός. Επίσης το ασαφές πολύσημο (διπλή η άρθρωση, τρόπον τινά ο Οδυσσέας). Αυτοπαρατηρούμαι, με την ερώτησή σας. Ίσως όλο αυτό το «σκηνικό» των έξι ποιητικών συλλογών και της μιας συλλογής διηγημάτων να δείχνει τις περιστάσεις και τα συναισθήματα που κινούν τη γραφή.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Αν και για να γράψω θέλω απόλυτη ησυχία, πρέπει να είμαι μόνη, στον οικείο χώρο του σπιτιού, ναι, στα αγαπημένα καφέ, αρκετές φορές. Επίσης, σε λεωφορεία, ταξιδεύοντας. Βέβαια αυτή είναι πρώτη γραφή, και επανέρχομαι.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Με ακολουθούν οι γυναικείες μορφές των ποιημάτων μου. Αλλάζουν πρόσωπο-προσωπείο και περίσταση, αλλά είναι εδώ, για να μου πουν τα δικά τους κι εγώ να τα μεταφέρω ποιητικά.

Επίσης, με ακολουθούν τα πρόσωπα – από μηχανής θεοί των διηγημάτων μου, οι «άγγελοι», όπως τους ονομάζει μια φίλη. Όσο σκουραίνει η πραγματικότητα, προστρέχω στους αγγέλους μου συχνά για να ανακαλύψω κάποια παραμυθητική λύση.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

 Θα απαντήσω συνολικά σε αυτές τις δυο ερωτήσεις, αφού συνδέονται.

Η ποίηση έρχεται κα με βρίσκει, παραφράζω αυτό που γράφει ο Τίτος Πατρίκιος, όπου και να είμαι. Η αρχική ιδέα που σφηνώνεται στο μυαλό και το βασανίζει. Παλιότερα, κρατούσα αυτό το αρχικό κέντρισμα στο μυαλό μου αρκετά, το τριγύριζα, το έφτιαχνα, κι όταν έβγαινε στο χαρτί ήταν κάπως εξελιγμένο. Τώρα προσπαθώ να κάνω την καταγραφή όσο πιο γρήγορα γίνεται. Και μετά έρχεται το παίδεμα. Το γράψιμο και το ξαναγράψιμο, ώσπου αυτό που βρίσκεται στο κείμενο να μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο σ’ εκείνο που γεννήθηκε στο μυαλό. Για τον λόγο αυτό, η κυρίως δουλειά γίνεται πάντα στο σπίτι ή τέλος πάντων σε χώρο πολύ οικείο, με ησυχία και μοναχικότητα. Χωρίς ούτε μουσική, εκτός από λίγες φορές που ακούω μόνο Igor Stravinsky και Philip Glass.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών. Πραγματοποίησα μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας (Department of Applied Linguistics, Faculty of Arts) του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, και πήρα τον τίτλο Master of Science. Εκπόνησα Διδακτορική Διατριβή στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στη Διδασκαλία της Γλώσσας και στην Αξιολόγηση της γραφής.

Είμαι μέλος της συγγραφικής ομάδας των βιβλίων «Έκφραση /Έκθεση», που εισήγαγαν την επικοινωνιακή γλωσσική διδασκαλία στο Λύκειο.

Επίσης, απόσταγμα των ερευνητικών μου αναζητήσεων αποτελεί η μελέτηΗ γραπτή έκφραση των μαθητών. Προτάσεις για την αξιολόγηση και τη βελτίωσή της, εκδ. Κέδρος 2007, η οποία εστιάζει στο γράψιμο ως διαδικασία, μέσα από ποικίλα και διαφορετικά είδη κειμένων.

Εργάστηκα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ως καθηγήτρια Φιλόλογος, ως Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων και ως Διευθύντρια του Καλλιτεχνικού Σχολείου Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης. Αφυπηρέτησα, όπως λέω, το 2011, αλλά η εκπαίδευση δεν με αφήνει ούτε την αφήνω:

Η ομάδα εκπαιδευτικών «Πρόταση», της οποίας είμαι ιδρυτικό μέλος, συνεχίζει κάθε μήνα να φιλοξενεί και παρουσιάζει διδακτικές προτάσεις, και πρόσφατα και βιωματικά εργαστήρια, σε διάφορα αντικείμενα, με κέντρο τη φαντασία και το απροσδόκητο, το βίωμα και το συναίσθημα.

Με την «Ομάδα Δημιουργικής έκφρασης», στην οποία μετέχουν φιλόλογοι, εργαζόμαστε για την παραγωγή υλικού σχετικού με τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας (η έμφαση στην Τέχνη και στη δημιουργική έκφραση).

Με μια γρήγορη ματιά φαίνονται οι αρμοί ανάμεσα στις σπουδές, στην εργασία και στη λογοτεχνική πλευρά μου: λογοτεχνία, γλώσσα, γραφή. Το κέντρο όλων είναι η γλώσσα – η λογοτεχνία άλλωστε δεν είναι παρά μια μορφή γλωσσικής έκφρασης, και μάλιστα μέσω της γραφής.

Γράφετε κυρίως ποίηση αλλά και πεζογραφία. Θα συνεχίσετε να ισορροπείτε ανάμεσα στα δύο; Βλέπετε κάποιο να επικρατεί;

Επικρατούσε πάντα η ποίηση. Αλλά πάντα έγραφα και πεζά, έστω κι αν δεν τα δημοσίευα. Άλλωστε, και στα ποιήματά μου υπάρχουν συνθέσεις, που, με άλλο χειρισμό θα μπορούσαν να είναι σύντομα διηγήματα. Φαίνεται πως συνυπάρχουν μέσα μου και το συνθετικό ποίημα, το διήγημα και η έννοια της μικρής φόρμας.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Νομίζω ότι αυτή τη στιγμή δεν θα μπορούσα να σκεφτώ καθόλου κάτι τέτοιο. Θέλω να διαθέτω ελεύθερα τον χρόνο μου σε ποικίλες μορφές δημιουργίας. Η ανάληψη μιας τέτοιας ευθύνης θα απαιτούσε εξαιρετική αφοσίωση, που δεν την επιθυμώ προς το παρόν.

Τι γράφετε τώρα;

Και ποίηση και διηγήματα. Αλλά γράφω και κριτικές για έργα που μου αρέσουν – είναι ένα κομμάτι που δεν θέλω να το αφήσω απ’ έξω.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Εδώ είναι τα δύσκολα. Ποιους να πρωτο-αναφέρεις;!

Αγαπημένοι ποιητές: Καβάφης, Σεφέρης, Καρυωτάκης, ο Ρίτσος της Τέταρτης Διάστασης. Και ο Σαχτούρης.

Σύλβια Πλαθ και Σέιμους Χήνυ.

Πεζογραφία: Βιζυηνός, Παπαδιαμάντης, Τσίρκας, και στην Τριλογία – Ακυβέρνητες πολιτείες και στα Ημερολόγια της Τριλογίας και στον Πολιτικό Καβάφη. Ο Χατζής, με την απίστευτη ευαισθησία του. Και ο Ταχτσής με το Τρίτο στεφάνι.

Από τους νεότερους, φαίνεται από τις κριτικές μου ότι παρακολουθώ συστηματικά ορισμένα πρόσωπα, ενδεικτικά αναφέρω: τον Τίτο Πατρίκιο (με εκπλήσσει η φρεσκάδα των πρόσφατων συλλογών του, η φιλοσοφημένη θεώρηση της ζωής), τη Μαρία Κέντρου – Αγαθοπούλου, τον Θανάση Βαλτινό, τον Κώστα Μαυρουδή, τον Θανάση Μαρκόπουλο, την Ιωάννα Καρυστιάνη, τον Δημήτρη Μίγγα, τη Μαρία Κουγιουμτζή. Και δυο πολύ σπουδαίους συγγραφείς και φίλους, που έφυγαν τόσο πρόωρα: την Στέλλα Βογιατζόγλου και τον Τάσο Χατζητάτση.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Πολλά, σχετίζονται με συγγραφείς που προανέφερα (ή δεν προανέφερα). Αναφέρω και: την Οδύσσεια, του Ομήρου, ανυπέρβλητο πρότυπο και δεξαμενή έμπνευσης ανά τους αιώνες. Τον Οδυσσέα, του Τζέιμς Τζόις. Και από τα εφηβικά μου διαβάσματα: Ο γέρος και η θάλασσα, του Έρνεστ Χεμινγουέι, Τα σταφύλια της οργής, του Τζον Στάινμπεκ^. η Μεγάλη Χίμαιρα, του Μ. Καραγάτση.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Τα Αγαπημένα μου διηγήματα, των εκδόσεων «Πεχλιβανίδης». Όλοι οι τόμοι, που στην εφηβική μου ηλικία με εισήγαγαν στο έργο πεζογράφων τους οποίους στη συνέχεια αγάπησα και διάβασα εξαντλητικά. Ήταν μια πρώτη γεύση, ποιοτική, σε μια μεγάλη γκάμα θεμάτων και ύφους. Ήταν γιορτή η απόκτησή τους.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Η Μαρία Κέντρου – Αγαθοπούλου και η Ζωή Σαμαρά: δημιουργούν με εκπληκτική διαύγεια, αλλά, παράλληλα με το ίδιο το έργο τους, εκπληκτική είναι και η επικοινωνία μαζί τους, η στάση τους στη ζωή. Μας δείχνουν έναν τρόπο ζωής, έναν τρόπο να μεγαλώνουμε. Μου φαίνεται πως εμείς, οι γυναίκες που είμαστε ήδη στη μέση ηλικία και δημιουργήσαμε στα νιάτα μας κάποιες αλλαγές στη στάση του φύλου μας, κοινωνικά, έχουμε ανάγκη από τέτοια πρότυπα, μας λείπουν.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Η γυναίκα στα μαύρα, από τη Σονάτα του Σεληνόφωτος του Γιάννη Ρίτσου.

Και η Αριάγνη, από το ομώνυμο βιβλίο της τριλογίας Ακυβέρνητες πολιτείες, του Στρατή Τσίρκα.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Θεωρώ ότι τα περισσότερα λογοτεχνικά περιοδικά που υπάρχουν, στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα και στην περιφέρεια είναι πολύ καλά ως εξαιρετικά. Συνεργάζομαι με τα περισσότερα από αυτά και μου δίνει χαρά η επικοινωνία με το αναγνωστικό κοινό τους.

Λυπούμαι για κάποια που σιώπησαν, να ονομάσω τη «Λέξη» και την «Πάροδο», αν και θεωρώ αυτή τη «σιωπή» παροδική, ελπίζοντας στην επανακυκλοφορία τους με την ίδια ή με διάδοχη μορφή.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Όσο πιο πολλούς μπορώ νέους ποιητές, και πεζογράφους. Θέλω να ανιχνεύσω τάσεις, κοινά στοιχεία και διαφορές, και σίγουρα θα γράψω για κάποιους από αυτούς.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Διαβάζω λογοτεχνικές κριτικές – πώς αλλιώς, αφού και εγώ γράφω – και έντυπες και ηλεκτρονικές, με κριτήριο την ποιότητά τους και όχι το μέσον στο οποίο φιλοξενούνται. Μου αρέσει να ανακαλύπτω νέα ονόματα= όχι γνωστά (προς το παρόν) που σκύβουν με πολλή αγάπη και ενάργεια πάνω στο έργο συγγραφέων.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Στην πτήση για Βερολίνο. Έχω μαζί μου ένα βιβλίο που μου ζήτησε ο γιος μου για την έρευνά του, το Η κατοχή και η αντίσταση στον ελληνικό κινηματογράφο 1945-1966, του Γιώργου Ανδρίτσου. Δεν είναι λογοτεχνικό βιβλίο, αλλά με τις αναφορές στις ταινίες, πολλές από τις οποίες είχα δει σε διάφορες χρονικές στιγμές, μου έφερνε πίσω μνήμες της εφηβείας, πολιτικές καταστάσεις («χαμένη άνοιξη», δικτατορία, μεταπολίτευση), συναφή λογοτεχνικά διαβάσματα, αλλά και θέματα που πέρασαν στη δική μου γραφή, ποιητικά και πεζογραφική. Δεν κατάλαβα πότε τελείωσε το έτσι κι αλλιώς σύντομο ταξίδι. Απολαυστικός ο καφές συνόδευε την ανάγνωση και το flashback της μνήμης. Κατέβηκα με δύο βαλίτσες: την κανονική και κείνη που μου είχε χαρίσει η ανάγνωση.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Οι παραστάσεις της Πειραματικής σκηνής της Τέχνης, που για 25 χρόνια στεγαζόταν στο θέατρο Αμαλία. Τα τελευταία δύο χρόνια, η Πειραματική σκηνή, χωρίς τον δικό της χώρο (για οικονομικούς λόγους!), εξακολουθεί να δίνει εξαιρετικές παραστάσεις σε χώρους που τη φιλοξενούν.

Η παράσταση Κοινή αλήθεια του Μικρού Θεάτρου, με τους διασκευασμένους-δραματοποιημένους μονολόγους από τη συλλογή Κυρία Κατάκη, της Ιωάννας Καρυστιάνη.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Γενικά για τη χρήση του διαδικτύου, θα πω τα κοινότοπα για άμεση και ευρεία ενημέρωση και πληροφόρηση.

Ειδικότερα για το facebook, στο οποίο δεν έχω παρά ελάχιστους μήνες θητείας, μπορώ να μιλήσω για την εξαιρετική εμπειρία να «συναντάς» ανθρώπους που είχες πολλά χρόνια να επικοινωνήσεις μαζί τους, δεν γνώριζες πλέον τίποτα γι’ αυτούς και, πιθανότατα, δεν θα τους ξαναέβρισκες ποτέ, ας πούμε κάποιες/οιους μαθήτριές/θητές μου. Επίσης, την εμπειρία να γνωρίζεις ενδιαφέροντες ανθρώπους που άκουγες γι’ αυτούς αλλά δεν είχες την ευκαιρία της επικοινωνίας, αλλά και ανθρώπους που σου ήταν εντελώς άγνωστοι. Από εκεί και πέρα εναπόκειται στη δική σου βούληση να αξιοποιήσεις την ευκαιρία της επικοινωνίας.

Τα υπόλοιπα αρνητικά της πόζας, της υποκρισίας, της υπερ – προβολής υπάρχουν. Προς το παρόν, μέσα μου υπερτερεί το θετικό κομμάτι, αργότερα θα δω, αν αλλάξουν οι ισορροπίες.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Μα, αιώνια νιότη είναι η φρεσκάδα της γραφής, και της ανάγνωσης!

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Αρκετά για αυτή τη φορά, δεν νομίζετε;

Για να έχουμε να ξαναπούμε και με επόμενη ευκαιρία!

Σας ευχαριστώ πολύ.

Στις εικόνες: Μίλτος Σαχτούρης, Κώστας Καρυωτάκης, Seamus Heany, Sylvia Plath, Κωνσταντίνος Καβάφης, Πειραματική Σκηνή της Τέχνης [από την Φιλονικία του Μαριβώ] και η συγγραφέας με την Μαρία Κέντρου – Αγαθοπούλου.

Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Η “Συνωμοσία της Πυρίτιδας” είναι το πρώτο μου πεζογραφικό βιβλίο. Πρόκειται για έναν μικρό τόμο που περιέχει είκοσι πέντε υβριδικές πρόζες, με εννοιολογικό κέντρο. Είναι ένα βιβλίο-κόνσεπτ για την συνωμοσιολογία, μια σατιρική αναφορά στον εξωλογικό πολιτικό λόγο, τον μεσσιανισμό, την παραφιλολογία, το παράδοξο. Το βιβλίο έχει τρείς ενότητες αλλά ο τρόπος που αυτές το οργανώνουν είναι η μέθοδος της “ανακατεμένης τράπουλας”: κάτω από το κάθε κείμενο υπάρχει η αναφορά (ως οιονεί επεξήγηση) της ενότητας στην οποία ανήκει. Όλα τα κομμάτια είναι τρυφερά, οι περισσότερες ιστορίες έχουν να κάνουν με σπάνια ζώα και ευάλωτους ανθρώπους. Δεν υπάρχει πρόθεση οίησης και κατάκρισης.

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Ευχαρίστως. Το Φαγιούμ (εκδ. Μανδραγόρας) είναι ένα βιβλίο ποιήσης που γράφτηκε την περίοδο 2002-2009 περίπου. Καμιά φορά σκέφτομαι πως η θερμή υποδοχή που του έτυχε έχει να κάνει με την μακρά παραγωγή του. Το βιβλίο έχει άξονα αναφοράς την εικόνα και τον χρόνο που εγκλωβίζεται σε αυτήν (εξ ου ο τίτλος). Όλα σχεδόν τα (μόλις 23) ποιήματα έχουν αναφορά σε μια φωτογραφία, ή άλλου είδους οπτικοποίηση μιας ανθρώπινης μορφής – και στη μνήμη που αυτές οι εικόνες αναμοχλεύουν.

Το Ορυκτό Δάσος (εκδ. Νεφέλη) ήρθε τρία χρόνια μετά, το 2013, και είναι ένα βιβλίο πιο “δεμένο”. Το πρώτο μέρος του, “Κοράλλια”, είναι ποίηση σε πρόζα, με αναφορά στην έννοια του μύθου, με μικρές αδρές ιστορίες και το δεύτερο (“Πυρομαχικά”) είναι και πάλι αφηγηματικό αλλά διατηρεί μια περισσότερο πολιτική αναφορα, ενώ έχει πιο ‘κλασικά’ ποιήματα σε ύφος γραφής.

Η συλλογή διηγημάτων “Νυχτερίδα στην Τσέπη” έχει ολοκληρωθεί και θα εκδοθεί εν ευθέτω από τη Νεφέλη – δεν βιαζόμαστε.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Σε αρκετούς: αεροπλάνα, αεροδρόμια, τραίνα, πάρκα, ξένα σπίτια, πολύ ξένα σπίτια. Έγραψα ένα ποίημα ονόματι “ανελκυστήρ” σε ένα σταματημένο ασανσέρ. Δε νομίζω να το δημοσιεύσω, σε τέτοιες περιπτώσεις ο ενθουσιασμός της στιγμής σε καθιστά αδίκως ιπτάμενο.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Σχεδόν πάντα στο χέρι, στο τετράδιό μου. Στη συνέχεια, μεταγραφή στην οθόνη, αφού ‘καθήσει’ λίγο το κείμενο, και εφαρμόζοντας συνεχείς αναπροσαρμογές στον ορίζοντα ενός αφηρημένου αναγνώστη.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Το “γενικότερες” είναι δύσκολο να απαντηθεί: δεν θα έγραφα -ενδεικτικά- με Toolή Στράτο Διονυσίου, μολονότι αγαπώ και τους δύο. Η μπαρόκ είναι ίσως η μόνη μουσική που αγαπώ και εν γένει και ως μουσική εργασίας. Θεωρώ τον Βιβάλντι και τον Πάρσελ παρεξηγημένες περιπτώσεις, εφάμιλλες των κλασσικών. Ο Μπαχ. Επίσης, μεγάλο τμήμα της τζαζ, όχι όμως η free jazz. Ο Eric Dolphy, o Mingus, ο Τρελόνιους Monk… Μεγάλο μέρος αυτού που αποκαλούμε ηλεκτρονική μουσική το παρακολουθώ πάντα με την αμηχανία και τον ενθουσιασμό του παρθένου.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα Νομικά στο ΑΠΘ. Μετά πήγα στο Λονδίνο -όπου έζησα οκτώ χρόνια- και κατέληξα να κάνω διδακτορικό στην Κοινωνική Ανθρωπολογία, στο Goldsmiths. Στην αρχή έκανα διάφορες δουλειές: από χειριστή σε call centre (από τις πιο αλλοτριωτικές δουλειές του κόσμου) μέχρι σερβιτόρο και δημοσκόπο. Όταν η τύχη μου γύρισε -έχει κάποια χρόνια-, εθίστηκα στον βιοπορισμό εξ υποτροφίας και ακαδημαϊκής διδασκαλίας. Εδώ και καιρό βιοπορίζομαι ερευνητικά – προς το παρόν στο τμήμα Ανθρωπολογίας του πανεπιστήμιου της Πρετόρια, στη Νότια Αφρική, μια χώρα που αγκαλιάζει την ακαδημαϊκή έρευνα όσο λίγες άλλες, δυστυχώς.

Στην ουσία γράφω επαγγελματικά, στα αγγλικά – και γράφω λογοτεχνία, στα ελληνικά. Πάντως ναι, νομίζω έχει περάσει η ανθρωπολογική και γενικότερα θεωρητική σκευή στο ύφος μου, αλλά και σε ορισμένα θέματα και μεθόδους που με απασχολούν στα λογοτεχνικά μου γραπτά (για παράδειγμα: μαγεία, παράδοξο, μύθος, σκώμμα).

Έχετε γράψει ποίηση και τώρα πεζογραφία. Θα συνεχίσετε να ισορροπείτε ανάμεσα στα δύο ή βλέπετε κάποιο να επικρατεί;

Είναι η μόνη ερώτηση στην οποία μπορώ να απαντήσω με απόλυτη βεβαιότητα. Θα γράφω πάντα και στα δύο “είδη”. Προσοχή: το “σ” πριν το άρθρο “τα” κάνει τη διαφορά, νομίζω.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Τι εξαιρετική ερώτηση… Νομίζω μια μονογραφία για τον Παπαδημητρακόπουλο ή τον Γονατά – και ίσως θα είχα την αγάπη και την ενάργεια για κάτι τέτοιο. Ίσως. Μπορεί να λέω μεγάλα λόγια. Επίσης, εφόσον είμαι ο μόνος οπαδός της γραφής του που γνωρίζω, του άδικα παραγνωρισμένου Νάσου Θεοφίλου. Ως αναλυτική βάση, στην συγκεκριμένες περιπτώσεις θα έπρεπε να είναι κεντρικές οι έννοιες της μαγείας και του μινιμαλισμού στις δύο πρώτες και ενός μεθυσμένου μαξιμαλισμού στην τελευταία.

Τι γράφετε τώρα;

Έγραψα ένα ποίημα προ μηνός και παλεύω ένα διήγημα, αλλά κυρίως μεταφράζω βρετανική ποίηση: Don Patterson, Ted Hughes. Απορώ με ανθρώπους που λεν ‘τώρα δουλεύω δύο μυθιστορήματα’.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Σαπφώ, Αλκμάν, Όμηρος, Παλατινή Ανθολογία.

Lewis Carol, Jonathan Swift, Robert Louis Stevenson.

Larkin, Borges. Καβάφης, Καρυωτάκης.

Πετρόπουλος, Pasolini. Calvino, Primo Levi.

Γκόγκολ, Kafka. Ενδεικτικά όλα αυτά, εννοείται.

Θα στενοχωρηθώ όταν καταλάβω πως δεν είπα κάποιους άλλους.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Κάποια του Γονατά, του Χάκκα. Από τους παλιούς, του Βιζυηνού, του Ροῒδη, και του Μιχαήλ Μητσάκη, που τον λατρεύω – είναι ίσως ο έλληνας πεζογράφος που αγαπά περισσότερο τα ζώα (για παράδειγμα: Το Γατί, Η Αρκούδα). Katherine Mansfield, βέβαια. Edgar Allan Poe. Το καλό διήγημα είναι κορυφαίο λογοτεχνικό είδος για μένα: ανάμεσα στην ποίηση και τη νουβέλα, είναι τίποτα από τα δύο και ταυτόχρονα και τα δύο.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Σχεδόν όλα. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω κάποιο. Φανατικός αναγνώστης περιοδικών – αλλά και γραφιάς σε περιοδικά. Θεωρώ το λογοτεχνικό περιοδικό την αρτηρία που πάει αίμα στην καρδιά της λογοτεχνίας (κι έχω γράψει ένα μικρό δοκίμιο όπου υποστηρίζω την θέση αυτή με επιχειρήματα, κι όχι αξιωματικά, όπως εδώ). Είμαστε πρωτοποριακοί στα περιοδικά, στην Ελλάδα.

Τα αγαπημένα μου, από αυτά στα οποία έχω δημοσιεύσει: Εντευκτήριο (πρώτη δημοσίευση, παλιά αγάπη), Ποιητική (το πιο “παγκόσμιο”). Το Πλανόδιον, από τα “παλιά”. Το Οροπέδιο, ως συνέχιση αυτής της αισθητικής. Οι Σημειώσεις, για λόγους και πολιτικούς. Εμβόλιμον, Παρέμβαση και Πόρφυρας, όπως έχω ξαναγράψει, είναι οι ήρωες της περιφέρειας. Το Φρμκ έχει τον καλύτερο υπότιτλο (“για την διερεύνηση…”).

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Μόλις τελείωσα τον “Αγάθο” του Νίκου Βασιλειάδη, ένα αριστούργημα, όπως και τα άλλα του βιβλία. Διαβάζω τους λίβελους του Γιώργη Ζάρκου, γελώντας. Και ξεκίνησα το μόνο ως τώρα βιβλίο του Binyavanga Wainaina.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Οι λογοτεχνικές παρουσιάσεις είναι ένα πρόβλημα της λογοτεχνίας στην Ελλάδα, καθότι κατατρώγουν την λογοτεχνική κριτική, το τολμηρότερο άθλημα διανόησης που υπάρχει. Όλοι γράφουν για το πόσο απίθανο είναι το βιβλίο του φίλου τους, κατατάσσοντάς το κάπου λίγο χαμηλότερα της Βίβλου. Το θέμα είναι η γραμματολογία. Κι αυτή λείπει. Διαβάζω κριτική, λοιπόν, και γράφω, όταν μπορώ, κυρίως στο περιοδικό ‘Τα Ποιητικά’.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Πάντα γράφω και διαβάζω σε μέσα, επειδή ταξιδεύω πολύ, για επαγγελματικούς κυρίως λόγους. Δεν είμαι τουρίστας πουθενά.

Μία έντονη εμπειρία ήταν νομίζω το Boyhood του Coetzee σε υπεραστικό λεωφορείο στη Νότια Αφρική, από την Πρετόρια ως το Κέιπ Τάουν. 22 ώρες. Διασχίσαμε την Karoo, την μικρή έρημο στα Δυτικά της χώρας. Στις παρυφές της γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Coetzee.

Θυμάμαι και συγγραφές. Έγραψα στο τραίνο Αθήνα-Σαλονίκη, ένα ταξίδι που έχω κάνει εκατοντάδες φορές, όλη την ενότητα “Χιλιαστές” του τελευταίου μου βιβλίου, διαμιάς. Είναι το ένα τρίτο του βιβλίου. Δεν έκανα σχεδόν καμία αλλαγή έκτοτε.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Βέβαια. Mike Leigh, Kiarostami, Αγγελόπουλος, Pasolini, Rosi, Tarkovsky, κι ορισμένοι άλλοι. Από θέατρο δεν πολυξέρω. Μεγάλωσα σε χωριό, πρωτοπήγα θέατρο στα 18 μου, ακόμη να ξεπεράσω το δέος της σκηνής. Όταν μεγαλώσω, θα δω.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Παθητικά, το μένος, το θυμικό και η σιγουριά της κατοχής της Απολύτου Αληθείας, στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον ελληνικό διαδικτυακό κόσμο, αποτέλεσαν έμπνευση για το Η Συνωμοσία της Πυρίτιδας. Άρα είναι ευεργετική η επίδραση του διαδικτυώνεσθαι. Χρειάζεται χιούμορ και να μην παίρνουμε σοβαρά τον εαυτό μας, νομίζω.

Ενεργητικά, διατηρώ ένα μπλογκ όπου ανεβάζω μεταφράσεις και δοκίμια κάθε 2-3 μέρες.

Διαδραστικά, μου είναι απαραίτητη η σχέση με το μέσο, διότι ζω εκτός χώρας εδώ και μια δεκαετία και χρειάζομαι επαφή με φίλους, κι ενημέρωση.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Νομίζω θα ήταν το ίδιο πράγμα σε άλλη κλίμακα, σαν να αλλάζει ένας οινόφιλος ένα Chenin Blanc με ένα Pinot Gris.

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Δεν με απογοητεύσατε, αλλά η απάντηση είναι: η Κούβα. Κι η ερώτηση δεν είναι “ποιο το σύστημα στο οποίο θα θέλατε να ζήσετε”;

Στις εικόνες: Ε.Χ. Γονατάς, Primo Levi, Lewis Carroll, Philip Larkin, Jonathan Swift, Pier Paolo Pasolini, Jorge Luis Borges.