Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Tο Απαραίτητο Φως, Ικαρος, είναι το τελευταίο μου μυθιστόρημα. Η ηρωίδα, η Λουίζα Λασκαράτου, επιστρέφει από την Οξφόρδη όπου εργάζεται ως ανθρωπολόγος, ύστερα από τον ξαφνικό θάνατο του πατέρα της, αθηναίου δικηγόρου. Την περιμένει το τελευταίο του μήνυμα σ’ εκείνη: μια αινιγματική φωτογραφία, άγνωστη στην ίδια ως τώρα, τραβηγμένη το ’41, της μητέρας του Λασκαράτου, της νεαρής τότε ζωγράφου Λουίζ Χατζηλουκά. Στο φόντο της φωτογραφίας βρίσκεται ο πίνακας ενός διάσημου σκοτσέζου ζωγράφου που είχε κλαπεί από την οικογένειά της στα χρόνια της κατοχής. Σύντομα η Λουίζα θα ανακαλύψει πως η ιστορία του πίνακα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανεξήγητη εκτέλεση της Λουίζ Χατζηλουκά, το 1944. Η αλήθεια όμως, όπως και η τύχη του πίνακα αγνοούνται…

Μέσα από την αναζήτηση του χαμένου πίνακα, θέλησα να εξερευνήσω τους εύθραυστους δεσμούς που ενώνουν το παρελθόν με το παρόν, τη σχέση της απώλειας με τη μνήμη, αλλά και την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που συνέβη και αυτό που μεταφέρεται, την αλήθεια και τις αφηγήσεις της. Και τελικά, τι είναι αυτό που έχουμε περισσότερο ανάγκη, την αλήθεια ή τους μύθους;

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Το πρώτο μου μυθιστόρημα είναι το Γκάτερ, Κέδρος. Είναι η ιστορία ενός νεαρού κομίστα που άθελά του, εξαιτίας της μανίας του να σκιτσάρει όπου σταθεί κι όπου βρεθεί, γίνεται μάρτυρας ενός παράξενου εγκλήματος. Νύχτα σε μια καφετέρια, ο Αλέξανδρος Δαμιανός σκιτσάρει το πρόσωπο του άγνωστου άντρα που κάθεται σε μια γωνιά. Το σκίτσο όμως αυτό δεν είναι παρά μόνο η αρχή, η πρώτη εικόνα σε μια ιστορία που αρχίζει να ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια του, σαν τα κόμικς που σχεδιάζει. Δύο σκοτεινοί τύποι πλησιάζουν και λένε κάτι στον άγνωστο. Ο άγνωστος τους ακολουθεί  έξω. Ο Αλέξανδρος είναι σίγουρος πως βλέπει ένα πιστόλι. Ή μήπως έτσι του φάνηκε; Τα λιγοστά καρέ που έχει σκιτσάρει, το πρώτα καρέ μιας άγνωστης ακόμη σ’ εκείνον ιστορίας, θα τον οδηγήσουν σε μια περιπέτεια όπου ξαφνικά ο ίδιος θα αρχίσει να βιώνει σαν μυθιστορηματικός ήρωας, ενώ παράλληλα προσπαθεί να την κατανοήσει μέσα από τη ματιά του κομίστα. Νιώθοντας εγκλωβισμένος σ’ ένα περιβάλλον που δεν τον χωράει, ανάμεσα σε ένα πατέρα που αντιστρατεύεται τα όνειρά του και βασανισμένος από τον έρωτά του για την υπέροχη Ιζαμπέλλα, ο Αλέξανδρος ψάχνει καρέ-καρέ την αλήθεια.

Στο Γκάτερ, μέσα από την πρωτοπρόσωπη αφήγηση θέλησα να αφηγηθώ την ιστορία με τη φωνή και τη ματιά του νεαρού αγοριού. Ο λόγος του να είναι όσο κοντύτερα γίνεται στο αφηγηματικό ύφος των κόμικς. Κι ενώ από τη μια με απασχόλησε η αστυνομική πλοκή και η δράση, εξίσου σημαντική έμφαση θέλησα να δώσω και σε μια άλλη διάσταση, της προσωπικής ιστορίας του ήρωα, τις αγωνίες και τις δυσκολίες που κρύβονται στο πέρασμα προς την ενηλικίωση.

Το μόνο διήγημα που έχω γράψει ως τώρα είναι το Σπουδή στο Πράσινο, στη συλλογή του Κέδρου, Ονόματα. Ως ήρωα επέλεξα τον Κόναν Ντόιλ. Η ιστορία εξελίσσεται το 1882, στο Πλίμουθ, όταν ο συγγραφέας ήταν ακόμη νεαρός γιατρός και αφηγείται μια φανταστική συνάντηση του Ντόιλ με τη μυστηριώδη ασθενή με το πράσινο φόρεμα. Η σύντομη αυτή ιστορία αναζητά τα ερεθίσματα που οδήγησαν τον Ντόιλ στη δημιουργία του διάσημου μυθιστορηματικού ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς.

Το πρώτο μου βιβλίο, Άκου μια ιστορία: η παραδοσιακή τέχνη της προφορικής αφήγησης και η αναβίωσή της στις μέρες μας, Ακρίτας, είναι μια συλλογή αγαπημένων μου κειμένων, μεταφρασμένα από εμένα, που πραγματεύονται την τέχνη του παραδοσιακού ιστορητή. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, συμπεριλαμβάνονται συνεντεύξεις που πήρα από διάσημους σύγχρονους ιστορητές, που προσπαθούν να αναβιώσουν την τέχνη του ιστορητή.

Παιδικά βιβλία άρχισα να γράφω μετά την έκδοση του Άκου μια ιστορία. Το βασικό μου ερέθισμα ήταν η μελέτη μου πάνω στην προφορική αφήγηση. Θέλησα να δοκιμάσω να γράψω σύντομες ιστορίες, εμπνευσμένες από παραδοσιακές ιστορίες αρχικά, στα δύο πρώτα βιβλία κυρίως, με έναν σύγχρονο λόγο αλλά διατηρώντας την απλότητα και αμεσότητα του ύφους του παραδοσιακού ιστορητή.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Σπάνια. Χρειάζομαι τον υπολογιστή μου και βρίσκω απαραίτητη την ησυχία του γραφείου μου. Δεν γράφω σχεδόν ποτέ στο χαρτί, παρά μόνο σημειώσεις. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί το διήγημα Σπουδή στο Πράσινο. Βρισκόμουν για ώρες στο θάλαμο αναμονής ενός οφθαλμιατρείου εξαιτίας ενός προβλήματος που είχα στα μάτια μου και το μόνο που είχα στο νου, ήταν πως πολύ σύντομα έπρεπε να παραδώσω ένα  διηγήμα στον Κέδρο για το οποίο ακόμη δεν είχα γράψει ούτε λέξη. Είχα αποφασίσει πως θα έγραφα για τον Κόναν Ντόιλ, είχα διαβάσει ήδη αρκετά βιβλία για τον συγγραφέα, βιογραφίες, μελέτες πάνω στο έργο του, είχα ξαναδιαβάσει κάποιες ιστορίες του Σέρλοκ Χολμς, βιβλία πάνω στη βικτωριανή εποχή, υποθέσεις που απασχόλησαν τον τύπο στα χρόνια που ζούσε ο Ντόιλ, όμως ακόμη δεν είχα καταλήξει στη δική μου ιστορία. Κι εκεί, περιμένοντας, την βρήκα. Στο σημειωματάριο που πάντοτε περιφέρω μέσα στην τσάντα μου, άρχισα να γράφω. Δεν είναι τυχαίο που το διήγημά μου ξεκινά στο θάλαμο αναμονής ενός ιατρείου. Μόνο που εκείνο το ιατρείο, της ιστορίας μου, βρίσκεται στο Πλίμουθ, το 1882 και η ασθενής, η μυστηριώδης κοπέλα με το πράσινο φόρεμα, αντίθετα από εμένα, δεν θα βρει την γιατριά που αποζητά…

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Τελειώνοντας το Γκάτερ, μου πήρε καιρό να αποβάλλω από το νου μου τον Αλέξανδρο. Είχα συνηθίσει να ζω καθημερινά στο μυαλό του δεκαοχτάχρονου κομίστα ήρωά μου. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση σε ρουφά μέσα της. Τα τελευταία τρία χρόνια, γράφοντας To Απαραίτητο Φως, ζω συνεχώς με δυο νέες ηρωίδες και πολλούς άλλους χαρακτήρες, χωμένη στο σήμερα και στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τώρα που τελείωσα, τόσο οι ήρωες όσο και ο κόσμος τους, σιγά σιγά χάνονται για άλλη μια φορά.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Συνήθως οι ιδέες μου διαμορφώνονται μέσα από τα διαβάσματά μου πάνω σε θέματα που με ενδιαφέρουν και όχι διαβάζοντας άλλα μυθιστορήματα. Κρατώ σημειώσεις για χαρακτήρες ή ιστορίες που αυθόρμητα μου έρχονται στο νου. Όλα όμως αλλάζουν όταν αρχίζω να γράφω. Μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή, με τα χέρια στο πληκτρολόγιο, νιώθω σαν να σκέφτομαι με τα δάχτυλα.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Ξεκινώ γνωρίζοντας πάντα το τέλος της ιστορίας μου. Κάνω αυστηρά σχεδιαγράμματα για την πλοκή και τους χαρακτήρες, που συχνά όμως δεν ακολουθώ, αλλά ανασκευάζω συνεχώς, παράλληλα με το γράψιμο. Πολλοί φίλοι συγγραφείς μού λένε πως το να κάνεις σχεδιαγράμματα σου κόβει τον αυθορμητισμό. Εγώ όμως βρίσκω την ελευθερία μου μονάχα πίσω από τα σχεδιαγράμματα. Είμαι λίγο σαν το παιδί που νιώθει μεγαλύτερη ελευθερία μέσα στον κήπο με τον πανύψηλο φράχτη απ’ότι στον κήπο χωρίς περίφραξη. Γιατί στον περιφραγμένο κήπο νιώθει πιο ελεύθερο να κλωτσήσει με δύναμη τη μπάλα του. Δεν κινδυνεύει να καταλήξει από τη δυνατή κλωτσιά του στην λεωφόρο, στην άκρη του κήπου. Όσο για την μουσική, δεν ακούω ποτέ όταν γράφω, ούτε όταν διαβάζω.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα Ιστορία στην Αμερική, στο Brown University, και συνέχισα με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνική Ανθρωπολογία, στην Αγγλία, στο πανεπιστήμιο του Cambridge. Στην εφηβεία μου δεν ήθελα να ασχοληθώ με τίποτα καλλιτεχνικό. Ίσως από αντίδραση στους γονείς μου. Η μητέρα μου είναι σκηνοθέτιδα και ο πατέρας μου ασχολήθηκε για πολλά χρόνια με τον κινηματογράφο, ως παραγωγός. Ο Θίασος, του Θ. Αγγελόπουλου, ήταν η πρώτη του ταινία. Τελικά δεν τα κατάφερα να ξεφύγω… Στο τελευταίο μου μυθιστόρημα η ηρωίδα εργάζεται στο μουσείο ανθρωπολογίας και αρχαιολογίας, Pitt Rivers, στην Οξφόρδη. Κατά τα άλλα δεν έχω τίποτα κοινό μαζί της πέρα από κάποιες γνώσεις στην κοινωνική ανθρωπολογία.

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

Όχι, ποτέ. Δεν μου ταιριάζει.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Θα έγραφα κάτι για το σύνθετο ζήτημα της διεκδίκησης από τους νόμιμους κληρονόμους τους και της επιστροφής σε εκείνους, των κλεμμένων έργων τέχνης από τους ναζί.

Τι γράφετε τώρα; 

Μόλις τελείωσα Το Απαραίτητο Φως, 632 σελίδες, ύστερα από 3,5 χρόνια συνεχούς εργασίας. Δικαιούμαι να πάρω μια ανάσα…

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Οι πρώτοι συγγραφείς που μου έρχονται αυθόρμητα στο νου: Μ. Μπουλγκάκοφ, Ι. Τουργκένιεφ, Ο. Ντε Μπαλζάκ, Τ. Μαν, Σ. Τσβάιχ, Ε. Χέμινγκγουει, Τ. Στάινμπεκ, Κ. Βόνεκγκατ, Φ. Σ. Φιτζέραλντ, Λ. Ντάρελ, Β. Ναμπόκοφ, Τζον λε Καρέ, Γκράχαμ Γκρήν, Χένρι Μάνκελ, Π. Ντ. Τζέιμς, Τζον Μπάνβιλ, Σεμπάστιαν Φωκς, Κόλιν Ντέξτερ, Ναγκίμπ Μαχφούζ, Μπ. Σλίνκ, Σώμερσετ Μωμ, Φ. Κερ.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

«Σημειώσεις ενός επαρχιακού γιατρού», του Μπουλγκάκοφ. «Πατέρες και γιοί», του Τουργκένιεφ. «Χαμένα όνειρα», του Μπαλζάκ. «Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο», του λε Καρέ. «Τα γράμματα του Βαν Γκογκ στον Τέο». Η «Βιογραφία του Κιμ Φίλμπι», του Φίλιπ Νάιτλι. «Ο Λαγός με τα κεχριμπαρένια μάτια», του Ε. Ντε Βαλ. «Ο Μπαλζάκ και η μικρή κινέζα ράφτρα», του Ντάι Σούτσι. «Επιχείρηση Μίνσμιτ», του Μπεν Μάκινταϊρ. «Η γυναίκα στα λευκά», του Γουίλκι Κόλλινς.  «Dracula», του Μπραμ Στοκερ. Oι «Χαμένοι», του Μέντελσον. «Το παζάρι του Φάουστ», του Τζ. Πετρόπουλος. «Η μορφολογική ανάλυση του παραμυθιού κατά τον Β. Πρόπ». «Η μορφή του φιλμ», Σ. Αϊζενστάιν. «Logicomix», του Α. Δοξιάδη

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Του Τσέχωφ και του Μπόρχες.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Μα φυσικά, ο Απόστολος Δοξιάδης!

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Σέρλοκ Χολμς

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Δεν έχω «αγαπημένο» σύγχρονο περιοδικό. Μου αρέσουν πολλά από τα λογοτεχνικά περιοδικά που βγαίνουν σήμερα. Θαυμάζω όμως τα Νέα Γράμματα. Ένα περιοδικό της Γενιάς του ’30.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Δυστυχώς δεν διαβάζω όση λογοτεχνία θα ήθελα. Πάντα πέφτω με τα μούτρα σε βιβλία που έχουν να κάνουν με θέματα που πραγματεύομαι στο γράψιμό μου. Τον τελευταίο καιρό ήταν Ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, βιβλία γύρω από τη Γενιά του ’30, για την ζωγραφική και την τέχνη της βικτωριανής Γλασκόβης, για τους εξπρεσιονιστές γενικότερα. Στον χρόνο που μου μένει, συνήθως ξαναδιαβάζω αγαπημένα μου βιβλία από την κλασική λογοτεχνία και ελάχιστα καινούργια.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Μια μέρα στο Underground του Λονδίνου, πηγαίνοντας προς την Euston Square, στο πανεπιστήμιο UCL όπου εργαζόμουν για το καλοκαίρι σε ένα εργαστήρι Νευροεπιστημών, καθώς διάβαζα τους Λαβύρινθους του Μπόρχες αναρωτήθηκα για πρώτη φορά, τι στο καλό έκανα με τη ζωή μου. Ίσως η ξαφνική αμφισβήτηση του δρόμου που είχα επιλέξει, να είχε να κάνει και με το συγκεκριμένο βιβλίο. Είχε σταθεί το πρώτο ερέθισμα. Γυρίζοντας τον Σεπτέμβρη στην Αμερική —στα αμερικάνικα πανεπιστήμια υπάρχει αυτή η δυνατότητα πριν το τέλος της δεύτερη ακαδημαϊκής χρονιάς—άλλαξα το πτυχίο μου από Βιολογία σε Ιστορία. Το ότι ήθελα να γίνω συγγραφέας, το αποδέχθηκα αργότερα.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Αγαπώ τον Tαρκόφσκι και τον Κουροσάβα. Φέτος έτυχε να βρίσκομαι για οικογενειακούς λόγους κάποιους μήνες στην Αγγλία. Η θεατρική παράσταση που με γοήτευσε ήταν το ανέβασμα από τον R. Eyre του «Τhe Dark Earth and the Light Sky» του Nick Dear, πάνω στη ζωή του ποιητή Edward Thomas. Δεν θα μπορούσα να φανταστώ καλύτερες ερμηνείες, επιλογή ηθοποιών ή σκηνοθεσία, γι’ αυτό το έργο που έχει να κάνει με την τόσο αινιγματική μορφή του E. Τhomas και τη σχέση του με τον ποιητή και μέντορά του R. Frost.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Τρέμω μην εθιστώ. Tο αποφεύγω όσο μπορώ.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Αυτό τώρα θα ήταν δώρο ή κατάρα;

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Τα βιβλία που πραγματικά αγάπησα, είναι εκείνα που διάβασα στην εφηβεία μου. Δεν ξέρω γιατί…

Στις εικόνες: Mikhail Bulgakov, Kurt Vonnegut. John Steinbeck, Philip Kerr, John Banville και οι θεατρικοί χαρακτήρες των Robert Frost και Edward Thomas στην αναφερόμενη από την συγγραφέα παράσταση.

Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε  ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Το τελευταίο μου πόνημα τιτλοφορείται «Ουρανόπετρα» και πρόκειται για κοινωνικό  μυθιστόρημα με καμβά δυο ιστορικές  περιόδους, μοιρασμένο αντίστοιχα σε δύο μέρη. Το πρώτο το ονομάζω «Το μικρό χρονικό» και εξελίσσεται για 54 σελίδες στην Κύπρο από το 1569 μέχρι το 1572 επί ενετοκρατίας, καθώς και επί οθωμανικής εισβολής. Το δεύτερη το ονομάζω «Το μεγάλο χρονικό» και διαδραματίζεται πάλι στην Κύπρο τα πρώιμα χρόνια της αγγλοκρατίας από το 1878 μέχρι το 1917 αλλά και μέρος του στην Ελλάδα καθώς παρακολουθεί μέσα από τους Κύπριους εθελοντές τους πολέμους του 1897 και του 1912-13.

Θα μοιραστείτε μια  μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο  κάθε σας βιβλίο χωριστά;

Θα ξεκινήσω από την ποιητική συλλογή «Το νερό των ονείρων» εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα 2000, παραθέτοντας μικρό δείγμα γραφής από το ομώνυμο ποίημα: Ήμουν βουνό/ ήσουν θάλασσα/ κι άλλο τρόπο δεν είχαμε να έλθουμε κοντά/ έκανες εσύ τα όνειρά σου βροχή και χιόνι/ κι έκανα τα όνειρά μου ρέματα και ποτάμια/ κι έτσι μένουμε/ δεμένοι με το νερό των ονείρων.

Συνεχίζω  με τη συλλογή διηγημάτων «Μόνο να τους άγγιζα» εκδόσεις Κέδρος 2002, πάλι με ένα μικρό απόσπασμα από το διήγημα «Λουνέμα»: Βλέπω καπνούς και θάλασσες και φωνές να σ’ αρπάζουν να  σε βουτούν στο αίμα τους. Βλέπω ανάσες και νύχτες και ποτάμια να υφαίνονται στα χέρια σου. Να σε τραβούν σκιές και σκέψεις, να σε πατούν και να σε πηγαινοφέρνουν. Να ψάχνεις, να ρωτάς. Να στέκεσαι στα περάσματα και στα γεφύρια. Να μη μπορείς να περιμένεις. Να πηγαίνεις μαζί με το νερό και κόντρα. Γυμνός να κυλιέσαι στις πλαγιές και να ’χουν χιόνι. Να μπαίνεις στους κορμούς των δέντρων, στους τοίχους και στα κάστρα. Να χώνεσαι στο χώμα και να φυτρώνεις. Ν’ ανάβεις ήλιους σε σπηλιές και να κυλάς φεγγάρια στους γκρεμούς. Να δένεσαι, να λύνεσαι κι όλο δεμένος να ’σαι…

Το 2005 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Άγκυρα το μυθιστόρημά μου «Παντομίμα φαντασμάτων», το οποίο θα κυκλοφορήσει ξανά από τις  εκδόσεις Μεταίχμιο το φθινόπωρο. Το θέμα του ένα νησί – που θα μπορούσε να είναι μια χώρα ή ο κόσμος ολόκληρος- το οποίο βυθίζεται προοδευτικά και οι κάτοικοί του ανεβαίνουν ολοένα και ψηλότερα για να σωθούν. Στην ανάβαση προς τη σωτηρία τέσσερις φίλοι κι άλλοτε οι απόγονοί τους, οι κρυμμένες αμαρτίες τους, ηγέτες νάνοι, απλοί άνθρωποι γίγαντες, το καθήκον και ο φιλοτομαρισμός, μια αινιγματική διαθήκη, ο έρωτας που φυτρώνει ωσάν λουλούδι στη ραγισματιά της ασφάλτου, ένας βιαστής και δολοφόνος, η συνεχής μετάλλαξη των χαρακτήρων σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, τα θεμέλια του πλούτου και της φτώχειας των ψυχών, το ένστικτο εμπρός στο ήμερο και το άγριο, η ελπίδα. Με κάποιο τρόπο, προφητικό θα έλεγα, ένα μυθιστόρημα για όλα όσα συμβαίνουν σήμερα στον τόπο μας.

Το 2006 και  το 2007 από τις εκδόσεις Ίκαρος κυκλοφόρησαν οι ποιητικές συλλογές μου: «Το παραμιλητό των σκοτεινών θεών» και «Έρωτας νυν και αεί». Παραθέτω δυο δείγματα γραφής: Να ‘μαι! Βάτος που  φλέγεται, στέργει να καεί./ Με σκεπάζουν σελάχια, καπνοί δικοί μου, μόνο δικοί μου. Και υφαίνω στις στάχτες. Στις στάχτες μου. Υφαίνω στον αργαλειό του τσιγάρου μου. Ταξινομώ την ομίχλη./Να ‘μαι! Υφαντό ήχων./ Αλαλάζοντα φωνήεντα. Έρποντα σύμφωνα…/ Να ‘μαι! παραμιλητό στις εκβολές της νύχτας./ Απαγορευμένο μήλο. Επιτρεπόμενος καρπός. Σοδειά. Συλλέγω τη μορφή μου. Συλλέγω ό,τι δόθηκε στα μάτια μου. Ό, τι ψηλάφισαν τα χέρια μου. Συλλέγομαι απ’ όπου σκορπίστηκα./ Αντλία μνήμης./ Συλλέκτης./ Όπου σκορπίστηκα με άντλησε η μνήμη άλλων. Μνήμες, διασταυρούμενα πυρά, όπως αλληλογραφούν οι θύελλες…

και από το «Έρωτας νυν και αεί»: Είμ’ εδώ! Να λες, για σένα!/ Προκυμαία, στον ωκεανό της νύχτας/ Εξώφυλλο των ανέμων σου/ Έρημος αβάπτιστη, κι ο κόκκος σου μου δίνει τ’ όνομα/ Κλωστή απ’ την κορυφή του Ολύμπου ως την αιχμή των πυραμίδων, απάνω μου να περπατήσεις./ Είμ’ εδώ!/ Αγιασμός και ομπρέλα των δακρύων/ Λάλημα εφτά πουλιών/ Ξερολιθιά, στο ξεδιάλεγμα της γης σου/ Σκαλωσιά, λαιμός και ώμος ν’ ανεβαίνεις κι όπου χρεμετίζει η άνοιξη να τρέχεις…

Το 2008 από  τις εκδόσεις Μεταίχμιο κυκλοφόρησε  το μυθιστόρημά μου «Ιμαρέτ», με υπότιτλο: «Στη σκιά του ρολογιού», το οποίο εξελίσσεται στην οθωμανοκρατούμενη Άρτα από το 1854 μέχρι το 1882, ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση της περιοχής ανατολικά του Αράχθου. Δύο αγόρια γεννιούνται την ίδια νύχτα, ένας Έλληνας κι ένας Τούρκος, και η μοίρα τούς κάνει ομογάλακτους. Το μυθιστόρημα παρακολουθεί με διαδοχικές αφηγήσεις των δύο ηρώων τη ζωή τους αναπαριστάνοντας συγχρόνως μια ολόκληρη εποχή παράλληλα με την περιπέτεια, τη δράση, τον έρωτα, τις κωμικές ή τις τραγικές καταστάσεις. Στη σκιά του ρολογιού που χτυπά τις οθωμανικές ώρες Έλληνες, Τούρκοι και Εβραίοι, οι δύο φίλοι, μια δολοφονία μυστήριο, ο παππούς Ισμαήλ, ο φανατικός Ντογάν, συγκρούσεις, επαναστάσεις, συνύπαρξη, καθημερινή ζωή, χοροεσπερίδες, Καφέ Αμάν, πετροπόλεμος, Απόκριες, Ραμαζάνι, χαμάμ, ο τουρκικός μπερντές του Καραγκιόζη, αφορισμοί, ο «άλλος» στα πρόσωπα και στις συνήθειες των κατοίκων των τριών φυλών, λαθρεμπόριο, κολίγοι, τσιφλικάδες, πλούτος και εξαθλίωση, γλυκιά και πικρή ζωή. Όλα κάτω από τον συμβολικό τίτλο του μυθιστορήματος «Ιμαρέτ», τα οποία ήταν φιλανθρωπικά ιδρύματα επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το 2011 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο εκδόθηκε το μυθιστόρημά μου «Άγιοι και δαίμονες», του οποίου η μυθοπλασία  συνυφαίνεται με τα πραγματικά γεγονότα στο υφαντό της Πόλης από το 1808 ως το 1831. Καθημερινή ζωή, έρωτες, δυνατές φιλίες, πλούτη, φτώχεια, οραματιστές, συμμορίες των δρόμων, χασικλήδες, δερβίσηδες, γενίτσαροι, αρνησίθρησκοι, κρυπτοχριστιανοί, δεισιδαιμονίες, ερωτικά ξόρκια, χαμένα όνειρα, οι γυναίκες στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, πυρκαγιές, παζάρια, βεγγέρες, το μπουντρούμι και η αστυνομία του Πατριαρχείου, τα κοινά σχολεία, η Μεγάλη του Γένους Σχολή, ερωμένες Πατριαρχών, αρώματα, λάσπες, βασανιστήρια, πανούκλα, προεπαναστατική περίοδος, Φαναριώτες, συνωμοσίες, μυστικές εταιρείες, προδότες, μισαλλοδοξία, οι σφαγές στην Πόλη το 1821, Ρωμιοί, Οθωμανοί, Αρμένιοι, Φράγκοι, Εβραίοι, Πόντος, Χίος, Δραγατσάνι, Μανιάκι και πόσα άλλα θα βρει ο αναγνώστης στις σελίδες του. Κι ακόμα τον πόθο, τον φόβο και τον όχλο, άγιους και δαίμονες, ενώ μπορεί να λείψει το «και» και να μεταβολιστούν σε άγιους δαίμονες.

Τέλος για  την «Ουρανόπετρα», η οποία έχει υπότιτλο «Η δωδέκατη γενιά», να προσθέσω σε όσα είπα στην αρχή τα εξής: Το 1571, ο Γερόλεμος κόβει στα τέσσερα το φυλαχτό που του έσωσε τη ζωή, χαράζει σημάδια σε κάθε κομμάτι και τα μοιράζει στους τέσσερις γιους του. Τι θα αποκαλυφθεί άραγε εάν ποτέ ενωθούν; Δώδεκα γενιές αργότερα ένας απόγονός του πορεύεται με βάση τη θεωρία του: Όπου πατώ είναι δικός μου δρόμος (παραπέμποντας στην πορεία προς την αυτογνωσία) μέσα από περιπέτειες, δυνατούς έρωτες, μέσα σε άγνωστες εποχές και στην άγνωστη για τους σημερινούς καθημερινότητα της εποχής εκείνης. Ακόμα θέση στο βιβλίο έχουν η αιώνια πάλη του καλού και του κακού, το νόμιμο άδικο και το παράνομο δίκιο, ο πατριωτισμός και τα συνθήματα, οι ολόιδιοι κατακτητές με τα διαφορετικά προσωπεία, η Κύπρος ανά τους αιώνες και τα όνειρα και οι ελπίδες των προπατόρων μας έτσι ώστε όλα να γίνονται γέφυρα με το σήμερα θέτοντας μεταξύ πολλών άλλων το ερώτημα: Μήπως λησμονώντας το χθες αποκόβεσαι απ’ τη ρίζα σου κι αντί για δεντρί είσαι κισσός που ψάχνει αλλού στηρίγματα;

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός  του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Μόνο κάποιες  ιδέες στα σπάργανά τους ή ασήμαντες συνήθως σημειώσεις.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας  από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Οι περισσότεροι με ακολουθούν ή τους ακολουθώ. Για μένα είναι σα να υπήρξαν στην πραγματική ζωή μου ή να έζησα εγώ στην εποχή τους, μαζί τους. Μάλιστα διδάσκομαι από πολλούς ήρωές μου. Προσπαθώ, για παράδειγμα, να μοιάσω στον παππού Ισμαήλ (του Ιμαρέτ) σε ό,τι αφορά τη στωικότητά του και τον τρόπο πρόσληψης και ανάλυσης της ζωής και των γεγονότων.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας; Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση;

Γράφω με στυλό  και χαρτί στον χώρο μου, απομονωμένος, νύχτα κυρίως, χειμώνα και πλάι στο μονίμως αναμμένο τζάκι. Προετοιμάζω το έδαφος, πολλές φορές για ώρες, μέχρι να μ’ επισκεφτεί αυτό το Θείο πυρ και η Θεία μανία της έμπνευσης. Ο χορός των αοράτων. Προσκαλώ την έμπνευση ή πασχίζω να την αποπλανήσω ακούγοντας ηπειρώτικα τραγούδια, μοιρολόγια, μπλουζ, τζαζ ή διαβάζοντας ποίηση. Όταν μ’ επισκεφτεί γράφω με πυρετώδεις ρυθμούς, σε κατάσταση ενσυνείδητης παραίσθησης. Κανείς άλλος δεν μπορεί να διαβάσει όσα γράφω, ορνιθοσκαλίσματα είναι τα γράμματά μου αυτές τις ώρες. Όμως ακολουθεί και η δουλειά του χειρώνακτα ή έχει προηγηθεί η εργασία του μυρμηγκιού σε ό,τι αφορά την έρευνα. Πολλές ώρες κάθε μέρα, ατέλειωτες. Συνήθως σε κάθε μυθιστόρημα κάνω τρεις χειρόγραφες γραφές και στη συνέχεια πολλές άλλες κατά κεφάλαιο στον υπολογιστή. Παλεύω με τις λέξεις ή εκείνες παλεύουν μαζί μου. Τις κυνηγώ όπως τις πυγολαμπίδες σε σκοτεινές νύχτες ή στην ομίχλη των ατέλειωτων τσιγάρων. Επίπονη μα και γοητευτική διαδικασία, η οποία πέρα από το όποιο ταλέντο απαιτεί μέγα πάθος.

Έχετε γράψει ποίηση και  πεζογραφία. Θα συνεχίσετε να ισορροπείτε  ανάμεσα στα δύο; Βλέπετε κάποιο να επικρατεί;

Προς το παρόν  επικράτησε ο πεζός λόγος, αν και σ’ αυτόν ενυπάρχει η ποίηση, η παντοτινή ερωμένη μου. Θα επιστρέψω στην ποίηση, τουλάχιστον αυτή είναι η επιθυμία μου και η πρόθεσή μου. Όμως στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο νιώθω ότι θέλω να εκφραστώ μέσα από το μυθιστόρημα.

Αν είχατε σήμερα την  πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της  λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Με έλκει η κοινωνική ιστορία που γράφουν οι απλοί άνθρωποι. Αυτοί που μπολιάζουν τις επόμενες γενιές και αποδείχνονται  τα μπόλια τους πιότερο δυνατά και  από τα διδάγματα του σχολειού. Αν ωστόσο έπρεπε οπωσδήποτε να γράψω για κάποιον θα έγραφα είτε για τον Ζώη Καπλάνη, είτε για τον Ιωάννη Καποδίστρια.

Τι γράφετε τώρα;

Πολλά γράφονται  στον νου μου, όμως ούτε σε μένα φανερώνονται αποκρυσταλλωμένα και καθάρια.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι  και σύγχρονοι συγγραφείς.

Γκάτσος, Ελύτης, Καραγάτσης, Μακρυγιάννης, Ισίδωρος Ζουργός, Ελένη Πριοβόλου, Μαρκές, Μπαλζάκ, Πηνελόπη Δέλτα, Άυν Ράντ, Ντοστογιέφσκι, Σκαρίμπας, Ροΐδης, Ναμπόκοφ, Τολστόι, Κούντερα, Μπόρχες, Μαλρώ, Σαραμάγκου, Μούζιλ, Σαλαμπέρτ, Ίβο Αντριτς, Στάινμπεκ, Καμύ και πολλοί άλλοι.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Αμοργός, Πάπισσα Ιωάννα, Το Θείο τραγί, Ο κοτσάμπασης του Καστρόπυργου, Άξιον Εστί, Εκατό χρόνια μοναξιάς κ.α.

Τι διαβάζετε αυτό τον  καιρό;

«Στη σκιά  της πεταλούδας» του Ισίδωρου  Ζουργού, ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, ενώ μόλις τέλειωσα το «Η Γαλλίδα δασκάλα» του συμπατριώτη μου Ντίνου Γιώτη το οποίο βρήκα πολύ γοητευτικό βιβλίο και θα συνεχίσω με το «Μαύρα Μάτια» του Μάνου Ελευθερίου.

Στις εικόνες: Ayn Rand, Ivo Andrić, André Malraux.