Ένα ιδιαίτερο αφιέρωμα κατακλύζει σχεδόν ολόκληρο το τεύχος: Ποιείν γένους θηλυκού, ήτοι η ποιητική κατά και μετά το ’80, δια χειρός Γιώργου Σπανού. Πρόκειται για ένα εκτενές κείμενο που για πρώτη φορά παρουσιάζει σε τέτοιο εύρος την ποιητική δημιουργία δεκάδων σύγχρονων ποιητριών, με παρουσιάσεις ποιημάτων, προσωπικές αναγνώσεις, σύντομα και αναλυτικά σχόλια. Διόλου τυχαία το αφιέρωμα προτάσσει τα λόγια της Κλεοπάτρας Λυμπέρη, πίσω στο 1995: Κάποτε θεωρούσα ότι αν άφηνα την ποίησή μου να είναι «γυναικεία», οι θηλυκές ορμόνες θα γεννούσαν μια μονοσήμαντη τέχνη. Έτσι προσπάθησα να απαγκιστρωθώ από το φύλο για να ασχοληθώ με τις ίδιες τις λέξεις – την κίνησή τους, τη δυναμική τους, τη βαθύτερη διαστρωμάτωσή τους. Σήμερα, που έχω κατανοήσει σε βάθος τον «ανδρισμό» της γλώσσας, νιώθω πλέον ασφαλής μέσα στην θηλυκότητά μου. Αναρωτιέμαι, κάνουν το ίδιο οι άντρες ποιητές;

Μέσα στην «κοραλλιογενή νησίδα των νεώτερων ποιητριών» λοιπόν και με χορηγό την ιδέα και την πρόταση του αθέατου βασάνη ποιητή Κώστα Θ. Ριζάκη, ταυτισμένου με την μακρόχρονη πορεία του λογοτεχνικού περιοδικού Πάροδος, ο Σπανός καταφέρνει όχι μόνο να πλοηγηθεί στο οργανωμένο χάος αυτής της αποστολής αλλά και να μας προσφέρει ένα πλούσιο πανόραμα ποιητικής γραφής και θέασης του κόσμου. Χωρίς βιασύνη μάλιστα, περιλαμβάνει εκτενή εισαγωγή, σκέψεις για την στίξη της μουσικής, για την δίνη και την οδύνη του ιδιωτικού οράματος, για την έμφυλη ποίηση, για τους προσωπικούς του προβληματισμούς σχετικά με το θέμα. Το πολυσέλιδο αφιέρωμα συμπληρώνεται με βιογραφικά και εργογραφικά σημειώματα των ποιητριών.

Ο Κώστας Θ. Ριζάκης επιμελείται ένα δεύτερο μικρό αφιέρωμα που σημαδοτεί την έναρξη μιας ιδιαίτερης στήλης με τίτλο Οι αθόρυβοι, που θα παρουσιάζει προσεγγίσεις στο έργο άξιων ποιητών και ποιητριών που δεν έχουν ηχηρή παρουσία στα μέσα προβολής αλλά αθόρυβα διακονούν την ποιητική τέχνη. Πρώτη τιμώμενη η ποιήτρια Βίκυ Δερμάνη. Και παρά την έκταση των ειδικών αυτών φακέλων, το τεύχος χωράει και την γνωστή του ύλη, ποίηση [Πίνδαρος (μτφ. Γ. Γεωργούσης), Αλέξιος Μάινας, Συμεών Τσακίρης, Σοφία Παπαχριστοφίλου, Altreza Abbassi], διηγήματα, δοκίμια, εκτενείς κριτικές βιβλίων, ματιές στο παρελθόν και καλλιτεχνική εικονογράφηση, αυτή τη φορά από τον Πέτρο Ζουμπουλάκη.

Στις εικόνες: έργο του εικονογράφου του τεύχους. Πέτρου Ζουμπουλάκη, και η τελευταία ποιητική συλλογή της Βίκυς Δερμάνη (ΑΩ εκδόσεις, 2012)

[200 σελ.]

Αφιέρωμα Ν.Δ. Καρούζος

Εγώ χρησιμοποιώ θρησκευτικά σύμβολα, κάνω μια «χρήση» των συμβόλων αυτών, γιατί αυτά οδηγούν την έκφραση προς το ανέκφραστο, κατορθώνουν ένα πλησίασμα προς τα εκεί. Τα σύμβολα όμως αυτά δεν είναι το ίδιο πράγμα με τα συμβολιζόμενα: ποτέ η έκφραση δεν ταυτίζεται με το ανέκφραστο. Ύστερα η επιστήμη έχει μια γλώσσα που δεν ευνοεί την ποίηση. Αυτά τα σύμβολα, αν θέλετε, θα τα ονόμαζα ποιητικές ελευθερίες, αδιέξοδες ελευθερίες, κάπως έτσι…

… έλεγε ο Νίκος Καρούζος σε συνομιλία του με την Νατάσα Χατζιδάκι για το περιοδικό Σήμα [Μάρτιος 1979], πάνω στον περιβόητο προσδιορισμό του ως μεταφυσικού, ή, ακόμα χειρότερα, ως θρησκευτικού ποιητή. Την συζήτηση μας υπενθυμίζει ο Γιώργος Χ. Θεοχάρης, στο κείμενό του για την υποδοχή της κριτικής στην ποίηση του Ν.Δ. Καρούζου και τα σχετικά γύρω από τη θρυλούμενη θρησκευτικότητα. Ξανά λοιπόν το περιοδικό γεμίζει αφιερωματικά γραπτά για τον Καρούζο, δεκατρία χρόνια μετά το τεύχος 47 – 48 [χειμώνας 2002 – άνοιξη 2003]· τότε τρεις ενενηντάρες κασέτες με συνομιλίες του συγγραφέα και τουμπίστα Γιάννη Ζουγανέλη με τον Νίκο Καρούζο για την Τέχνη και την Ζωή είχαν αποτελέσει τον κορμό ενός πρώτου αφιερώματος.

Πρωτοδιάβασα τον Καρούζο στην Νεολιθική νυκτωδία στην Κροστάνδη, στα μέσα της δεκαετίας του ’80, τον ήπια μονορούφι στα γρασίδια του Πεδίου του Άρεως. Για εκείνη την συλλογή γράφει ο Κώστας Καναβούρης (Το χαστούκι, σ. 43) ότι τοποθέτησε το ποίημα, απελευθερωμένο από τον ποιητή, δηλαδή αφ’ εαυτού έργο ως έρωτα στο κέντρο της Ιστορίας, άρα στον πυρήνα της ανθρώπινης τραγωδίας. Χωρίς καμία διάθεση αγιοποίησης (άλλωστε  Νίκος Καρούζος μέχρι σήμερα υφίσταται την αγριότητα άθλιων σωματοφυλάκων της μνήμης του που εμποδίζουν το έργο του να ελευθερωθεί, επειδή το ταπεινώνουν στο ύψος της δικής του περιπτωσιολογικής ασημαντότητας και ανοίκειας οικείωσης), χωρίς λοιπόν καμία διάθεση αγιοποίησης, θα έλεγα ότι ο Νίκος Καρούζος ήταν ποιητής, επειδή ήταν απρόσεχτος με τον εαυτό του. Ένας μεθοδικά απρόσιτος είρων. Γι’ αυτό μυθεύτηκε από του αδαείς και τους πρόχειρους ως περίπτωση, ενώ ήταν καθολικότητα.

Η Βικτωρία Καπλάνη καταθέτει δυο ποιήματα του Καρούζου μαζί με μια άγνωστή μας ιστορία για τον ποιητή «που μιλά ελεύθερα, αναρχικά κι ασυμφιλίωτα απέναντι σε κάθε λογής μηχανισμούς εξουσίας για τις ιδέες του, την πολιτική, το Θεό, αυτόν που τολμά να τσαλακώνεται, να δείχνει την αδυναμία και τις ανάγκες του στον απλό άνθρωπο, στον άγνωστο φίλο που μοιράζεται μαζί του τη συντροφιά του ποτού σ’ ένα μπαρ». Η μικρή Μαρία, κόρη του μπάρμαν του Dada [Εξάρχεια, 1984 – 1986], υπήρξε ένα κορίτσι που δεν συνάντησε ποτέ τον Νίκο Καρούζο αλλά υπήρξε συχνά το αντικείμενο των συζητήσεών του με τον πατέρα της. Έτσι εκείνη αποτέλεσε την δυνάμει ιδανική αναγνώστρια των ποιημάτων που δημοσιεύονται εδώ· ήταν το πρόσωπο που είχε στην σκέψη του ο ποιητής την ώρα που τα έγραφε.

Οι Κώστας Θ. Ριζάκης (που συνοδοιπορεί στην δημιουργία του τεύχους), Κώστας Κουτσουρέλης, Χλόη Κουτσουμπέλη, Ειρήνη Μανδηλαρά, Βάγια Κάλφα, Δήμητρα Μήττα, Ευγενία Μπογιάνου, Ευτυχία Παναγιώτου, Νίκος Μυλόπουλος, και δεκάδες άλλοι ξαναδιαβάζουν τα ποιήματά του, μας θυμίζουν τα γραπτά του και καταθέτουν σκέψεις, αναλύσεις και οπτικές πάνω στην γραφή του πενθήμονα, πάντα απαρηγόρητου ποιητή.

[σ. 144]

Έργο: Κωστής Ατσαλής. Φωτογραφία: από εδώ.