Το πολύτιμο ταξίδι δυο φίλων

Ο καλλιτέχνης που μοιράζεται. Συγγραφέας και αυτοδίδακτος σχεδιαστής, σπουδαγμένος ζωολόγος και αφιχθείς από εξαιρετικά δύσκολες καταστάσεις, ο James Norbury δημιούργησε τα βιβλία με το Μεγάλο Πάντα και τον Μικρό Δράκο θέλοντας να μοιραστεί κάθε φιλοσοφημένη σκέψη που τον γαλήνεψε κατόπιν της επαφής του με την διαλογισμό και την ευρύτερη ανατολική σκέψη. Η σχετική επιθυμία προέκυψε ύστερα από την διετή του θητεία σε τηλεφωνική γραμμή βοήθειας, ακούγοντας τις φωνές ανθρώπων με κατάθλιψη, τάσεις αυτοκτονίας και σε κάθε περίπτωση πληθώρα προβλημάτων και γενικότερα ύστερα από την εθελοντική του συνδρομή στην φιλανθρωπική οργάνωση των Σαμαρειτών. Έχοντας ο ίδιος βρει το προσωπικό του φως, του φάνηκε αδιανόητο να μην προτείνει έναν άλλο τρόπο σκέψης σε εκείνους αλλά και σε αναγνώστες όλων των ηλικιών.

Οι δυο συνοδοιπόροι. Συνοδοιπόροι του ταξιδιού του αλλά και μεταξύ τους, ένα μεγάλο Πάντα κι ένας μικροσκοπικός Δράκος, τα δυο ζώα της κινεζικής επικράτειας – πόσο αταίριαστα μοιάζουν, ο υποθετικά τρομακτικός και ο γνωστός ήρεμος, ο μεγάλος στο μέγεθος με τον μικροσκοπικό – γνωρίζονται και δίνουν τα χέρια· μια καινούργια μέρα ξεκινάει, μαζί με μια νέα αρχή φιλίας· η συνέχεια είναι άγνωστη, κι αυτό δίνει ομορφιά στην ζωή. Τι είναι σημαντικότερο, το ταξίδι ή ο προορισμός; ρωτάει το Πάντα, η παρέα, απαντά ο Δράκος. Έχω πολλή δουλειά και δεν προλαβαίνω να χαζέψω τα λουλούδια, λέει ο τελευταίος, τότε ένας λόγος παραπάνω να τα χαζέψεις γιατί αύριο μπορεί να μην υπάρχουν, υποστηρίζει το Πάντα. Δεν πρέπει να βρίσκουμε χρόνο για να χαιρόμαστε τα μικροπράγματα της ζωής; Ο μεταξύ τους διάλογος κάθε φορά αποκαλύπτει κι ένα ψήγμα πολύτιμης σκέψης και αν το Πάντα είναι εκείνο που τις προτείνει, ο Δράκος τις δημιουργεί με τις ίδιες του τις ερωτήσεις.

Πολύτιμα πετράδια και πετραδάκια σκέψης. Καθώς οι δυο φίλοι χάνονται, το ότι δεν ξέρουν πού πηγαίνουν δεν σημαίνει πως έχουν χαθεί. Βλέπουν δέντρα γερμένα στις άκρες των γκρεμών και σκέφτονται πως παρά τις δυσκολίες παραμένουν εκεί και ακριβώς εξαιτίας αυτών έγιναν δυνατά και όμορφα. Ανταλλάζουν σκέψεις για το ποτάμι που παρά τα πολλά εμπόδια φτάνει πάντα στον προορισμό του, την κερασιά που δεν συγκρίνει τον εαυτό της με τα άλλα δέντρα, απλώς ανθίζει, τα λάθη που  σημαίνουν ότι προσπάθησες. Αν θέλεις να αλλάξεις τον κόσμο, δεν μπορεί παρά να αρχίσεις βοηθώντας το πλάσμα δίπλα σου. Το ταξίδι τους δεν χρειάζεται κανέναν χάρτη γιατί δεν υπάρχει σε αυτούς- πρέπει οι ίδιοι να τον σχεδιάσουν. Όλοι πρέπει να κάνουμε που και που χαζομάρες, κι ο χρόνος που περνάς χωρίς να κάνεις τίποτα δεν είναι ποτέ χαμένος χρόνος.

Η τέχνη της απλότητας. Ο λόγος τους αποτελεί από μόνος του μια τέχνη αλλά του ταιριάζει και η εικαστική πλευρά της. Ο συγγραφέας εικονογραφεί την ιστορία του με τον απλούστερο δυνατό τρόπο, σαν πινελιές μολυβιού και μελανιού, εμφανώς επηρεασμένος, όπως άλλωσε και ο ίδιος δηλώνει, από τις τεχνικές ukiyo-e, των κόμικ και των μάνγκα. Το σύνολο είναι μια σειρά από μινιατούρες που αντανακλούν στην ίδια την απλότητα του ύφους αλλά περικλείουν όλα όσα είναι απαραίτητα.

Η αυτονόητη σοφία. Καμιά σκέψη εδώ δεν είναι πρωτοφανής· το αντίθετο, μοιάζουν όλες λογικές και αυτονόητες – όμως έχουν εξοριστεί από την ίδια την σύγχρονη «λογική». Αλλά σημασία εδώ δεν έχει η πρωτοτυπία αλλά οι ίδιες οι αξίες που έχουμε οριστικά ξεχάσει. Η αγάπη που δεν χρειάζεται την παραμικρή εξήγηση, τα πολύτιμα πράγματα που βρίσκεις όταν πάρεις λάθος δρόμο, οι ατέλειες που απαιτούνται για να κάνουν την σύνθεση τέλεια. Όλες αυτή η εικονογραφημένη συμπυκνωμένη σοφία μπορεί να γίνει ανάγνωσμα ακόμα και για τις μικρότερες ηλικίες, ακόμα κι αν πρόκειται να γίνει ελαφρά κατανοητή – ο σπόρος θα έχει μπει. Όσο για εμάς που «μεγαλώσαμε», αξίζει να την πάρουμε όλη μαζί μας και για σήμερα κρατώ δυο: «Μπορεί αυτές οι μέρες που περνάμε τώρα να είναι οι παλιές καλές μέρες που θα αναπολούμε κάποτε με νοσταλγία» και «–Μακάρι να κρατήσει για πάντα αυτή η στιγμή –Μονάχα αυτή την στιγμή έχουμε».

Σημ. Εκτός από το παρόν βιβλίο και το Ταξίδι του Μεγάλου Πάντα και του Μικρού Δράκου, που ακολουθεί στην επόμενη ανάρτηση, από τις ίδιες εκδόσεις κυκλοφορούν και τα βιβλία του «Ο γάτος που δίδασκε Ζεν» και «Ακολουθώντας το φεγγάρι».

Εκδ. Διόπτρα, 2021, [35^η χιλιάδα], σελ. 163 μτφ. Σοφία Τάπα [Big Panta and Tiny Dragon, 2021]

Ιστοσελίδα του συγγραφέα, εδώ.

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.

Ο κόσμος μας σε εικονογραφημένες ερωταποκρίσεις

Τα παιδιά αποτελούν άσβηστες μηχανές ερωτήσεων οι οποίες κυμαίνονται από την πλέον λογική ως την απολύτως παράλογη· αλλά όταν αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι μόνο ευνόητες αλλά και επιστημονικής φύσης, αφορώντας μάλιστα γνώσεις που είτε δεν μάθαμε ποτέ είτε αλλάζουν από καιρό σε καιρό, τότε η απάντησή μας δεν μπορεί να είναι σιωπή ή άγνοια. Είναι, συνεπώς, ιδιαιτέρως ευπρόσδεκτα τέτοια εγκυκλοπαιδικά βιβλία που με παιγνιώδη τρόπο εικονογραφούν μια σειρά ανάλογων ερωταποκρίσεων.

Ξεκινώντας από την μακρινότερη δυνατή απόσταση, αρχίζουμε με τον δικό μας κόσμο, την ίδια την γη. Από τι είναι φτιαγμένη και πόσο μεγάλη είναι; Εκείνο το φεγγάρι παραπέρα πόσο μακριά βρίσκεται; Ποιο είναι το ψηλότερο βουνό το μεγαλύτερο δάσος, το πιο ζεστό και το πιο κρύο μέρος της; Τι είναι η θάλασσα και το κύμα; Γιατί είναι αλμυρή και ποιοι ζουν εντός της; Τι μας περιμένει στον πυθμένα της; Πόσα διαφορετικά φυτά υπάρχουν και τι τρώνε; Ποιο είναι το μεγαλύτερο και πιο το μικρότερο; Γιατί μερικές φορές αλλάζουν χρώμα; Έχουν κάποια χρησιμότητα τα λουλούδια; Πόσα ζώα υπάρχουν; Αφού δεν δουλεύουν και δεν πάνε σχολείο, τι κάνουν όλη μέρα; Πώς παίζουν και πώς κοιμούνται; Μιλάνε μεταξύ τους; Ποιο έχει το πιο μεγάλο μέγεθος και ποιο το πιο μικρότερο; Πόσοι άνθρωποι υπάρχουν στον κόσμο; Από τι είμαστε φτιαγμένοι; Από τι είναι φτιαγμένος ο καιρός και τα σύννεφα; Τι προκαλεί την βροχή, την βροντή και το χιόνι; Γιατί είναι μπλε ο ουρανός και τι είναι το ουράνιο τόξο; Τι υπάρχει στο διάστημα και τι ζει εκεί πέρα; Γιατί ο ήλιος ανατέλλει και δύει, πού πάνε τα αστέρα την ημέρα και γιατί ο ουρανός σκοτεινιάζει τη νύχτα; Και, τέλος πάντων, μπορούμε να πάμε διακοπές στη σελήνη;

Δυο στοιχεία καθιστούν αξιοδιάβαστη αυτή την πιθανώς πρώτη για κάθε παιδί πολύτιμη εγκυκλοπαίδεια. Αφενός οι γνώσεις δεν εκτίθεται ως τυφλοσούρτης αλλά εκκινούν πάντα από ένα ερώτημα, που δημιουργεί μια αίσθηση διαλόγου. Αφετέρου, οι ερωτήσεις δεν απαντιούνται μόνο με λέξεις αλλά και με ολοσέλιδη εικόνα, γιατί ξέρουμε καλά πως, όσο ενδιαφέρον κι αν έχουν, οι ξερές, χωρίς εικονογράφηση γνώσεις, κινδυνεύουν να ξεχαστούν. Έτσι, όταν στο ερώτημα «τι υπάρχει μέσα στο έδαφος» βλέπουμε μπροστά μας στις διαστρωματώσεις του, σωλήνες νερού, καλώδια ηλεκτρισμού, κι ακόμα πιο κάτω σπασμένα αγγεία, χαμένα κοσμήματα, αρχαία κόκαλα και θαμμένους θησαυρούς, τότε η εικόνα εντυπώνεται ζωηρά εντός μας.

Πέρα από τον γνωστικό τομέα, πολλές ερωτήσεις προτείνουν και έναν πολύτιμο τρόπο σκέψης. Στο ερώτημα, για παράδειγμα, «σε τι είμαστε καλοί;», αφενός υποδεικνύεται η μεγάλη ποικιλία των ικανοτήτων ανά άτομο – κάποιοι μπορεί να χορεύουν, να ζωγραφίζουν, να αθλούνται, να χτίζουν, να επιδιορθώνουν ή να κάνουν εφευρέσεις, αλλά και το ότι ένα από τα καλύτερα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε όλοι είναι να είμαστε ευγενικοί· ή στο ερώτημα «γιατί οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί ο ένας από τον άλλο;» τονίζεται πως «είναι καλό που είμαστε όλοι διαφορετικοί και αυτό μας κάνει όλους μαζί καταπληκτικούς». Οι «παιδικές» ζωγραφιές της εικονογράφου καταφέρνουν και αποδίδουν όλο τον πλούτο των απαντήσεων, τον πλούτο του ίδιου μας του κόσμου.

Υπότιτλος: Ρωτάω και μαθαίνω για τον κόσμο

Εικονογράφηση: Cindy Wume

Ιστοσελίδα της συγγραφέως, εδώ.

Ιστοσελίδα της εικονογράφου, εδώ.

Εκδ. Διόπτρα, 2022, σελ. 78, μτφ. Αργυρώ Πιπίνη

[The big book of questions about the world (with all the answers too!), 2022]

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.