Στάσεις μιας μέρας και δώρα μιας ζωής

Υπάρχουν και βιβλία που δεν βιάζονται, δεν ψάχνουν πάση θυσία την «ιστορία», ούτε αναζητούν την πλέον πρωτότυπο πλοκή. Εστιάζουν στην καθημερινότητα και στις αυτονόητες συνήθειες των παιδιών και αιχμαλωτίζουν τις εικόνες που αξίζει να παρατηρήσει κανείς λίγο παραπάνω. Και σε αυτές ακριβώς ανιχνεύουν και εντοπίζουν την ομορφιά που συχνά προσπερνάμε.

Ένα τέτοιο βιβλίο είναι και το Τετράδιο της Ηλέκτρας, που ήδη από τον τίτλο του αναφέρεται σε ένα είδος καταγραφής που από την μία παρακολουθεί την ηρωίδα και από την άλλη μπορεί και η ίδια να διατηρεί, ως συντροφιά αλλά και καθρέφτη της καθημερινής της ζωής. Η ημέρα της μικρής Μαρίνας ξεκινάει με κάτι ιδιαίτερο, σαν τελετουργία: στέκει στο παράθυρο και καλημερίζει τον ήλιο, ανεξαρτήτως καιρού, γιατί γνωρίζει πως ακόμα κι αν έχει συννεφιά ή βροχή, ο ήλιος βρίσκεται κάπου από πίσω. ‘Ύστερα εντοπίζει ένα μικρό σπουργίτι και συνομιλεί μαζί του, του δίνει τροφή και να ανταλλάζουν καλοσύνη. Και τι μπορεί ένα παιδί να κάνει κάθε πρώτη ημέρα της εβδομάδας; Να δει τον ουρανό που μας προστατεύει, τον ήλιο που μας ζεσταίνει ή την βροχή που μας δίνει την μουσική της, κάποιες γάτες να παίζουν κρυφτό, τους γονείς ή τον γονέα του να του χαμογελάει και να αντιληφθεί πως όλα αποτελούν δώρα.

Στη συνέχεια μπορεί να φανταστεί μια εικονική διαμάχη μήλου, μπανάνας και πορτοκαλιού, όπου το καθένα παρουσιάζει τα σημαντικά του «συν», αλλά στο τέλος συσκέφτονται ώστε να δουν τι μπορούν να φτιάξουν μαζί. Από τις καθημερινές τελετουργίες δεν θα μπορούσε να λείπει και η παρασκευή ενός μαγικού ροφήματος, που εκτός από τα επιλεγμένα του υλικά, χρειάζεται και το γέλιο του σπιτιού, το οποίο, αν κλειστεί προσεκτικά σε μια χάρτινη σακούλα, μπορεί κάλλιστα να αποτελέσει το καθοριστικό του συστατικό. Και πώς γίνεται να λείπουν τα όνειρα, και ιδίως τα πλέον περιπετειώδη, όπως ένα όπου η Ηλέκτρα απελευθερώνει μια πεταλούδα εγκλωβισμένη σε μια διάφανη πέτρα;

Το τετράδιο μπορεί επίσης να αφήσει για λίγο την φύση ενός καθημερινού ημερολογίου και να γίνει για λίγο εποχικό, με την καταγραφή της ανάμνησης μιας καλοκαιρινής σελήνης που φάνηκε στην παραλία. Κι αν σκέφτηκε κανείς πως μερικές εικόνες βρίσκονται μόνο στη φύση, ας ακολουθήσει την Μαρίνα με την μητέρα της στην ταράτσα της πολυκατοικίας τους, να δει πώς επιλέγουν το δικό τους σύννεφο και πώς φαντάζονται τσουλήθρες και βουτιές πάνω τους. Με την φαντασία τα πάντα είναι δυνατά! Όπως και ο σχεδιασμός ενός ροζ γλυκού και το κύλισμα των δαχτύλων πάνω του για την απαραίτητη δόση ζάχαρης. Και, τέλος πάντων, πως σχηματίστηκε η παρέα με τις νότες και πώς οι Ντο, Ρε και Μι τα άρχισαν  όλα;

Όλα τα παραπάνω μπορούν να μας συμβούν σε οποιαδήποτε ημέρα, αρκεί να τα προσκαλέσουμε. Τα θαύματα του κόσμου δεν βρίσκονται στην άλλη άκρη του ή στις σπάνιες στιγμές αλλά ακριβώς αντίθετα: γύρω μας και καθημερινά. Κι αν εμείς δεν μάθαμε να τα προσέχουμε και να τα αξιολογούμε, το παιδί μπορεί να αποκτήσει μια τέτοια οπτική, που θα του γεμίζει κάθε στιγμή, ό,τι κι αν συμβαίνει, και θα τα δέχεται ως δώρα που η ζωή του δίνει απλόχερα. Οι εικόνες της Μαιρηλίας Φωτιάδου είναι ιδιαίτερα προσεγμένες, γεμάτες χρώμα, προσοχή στη λεπτομέρεια αλλά και άνοιγμα σε μεγαλύτερα κάδρα.

Εικόνες: Μαιρηλία Φωτιάδου

Εκδ. Μεταίχμιο, 2024, σελ. 40 [Μαλακό εξώφυλλο]

Ηλικίες: 3+

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.

Μια ισχυρή παραβολή για τον εκφοβισμό

Υπάρχουν ακόμα τέρατα στην εποχή μας, ή, μάλλον, υπήρχαν ποτέ; Κι αν η απάντηση είναι καταφατική, είναι δυνατόν να κρύβεται ένα τέτοιο κάτω από το κρεβάτι μας ή μέσα στην ντουλάπα; Φυσικά και υπάρχουν, σε μια σύγχρονη εκδοχή, και μας βασανίζουν όλους, ανεξάρτητα από φαντασιακές, παραμυθικές ή μεταφυσικές δοξασίες/διηγήσεις. Απλώς έχουν αλλάξει μορφή: έχουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά αλλά αναφέρονται κυρίως σε συμπεριφορές. Και ποια πιο τερατώδης από τον εκφοβισμό ή, αλλιώς, μπούλινγκ;

Η φύση αυτών των τεράτων είναι πολύ πιο σύνθετη από την παλιά ζωόμορφη εμφάνισή τους. Δεν διακρίνονται άμεσα, εντοπίζονται δύσκολα και η αντιμετώπισή τους μοιάζει αδύνατη. Συχνά οι ίδιοι δεν αντιλαμβανόμαστε το σταδιακό φάγωμα και την καταρράκωση που μπορεί να μας επιφέρουν. Όπως συμβαίνει και στον Φίλιπ τον Λαγό, φίλο του Ότο του Ακρίδα: το πρόσωπό του έχει μια μόνιμη έκφραση θλίψης, το τσάι στο χέρι του τρέμει, έχει χάσει τον ύπνο του, το χαμόγελο τον έχει εγκαταλείψει. Ο λόγος; ένα τέρας βρίσκεται κάτω από το κρεβάτι του.

Ο Ότο είναι πρόθυμος να βοηθήσει στον φίλο του, αντλώντας από τις γνώσεις του. Όμως στην άνοδό τους από το κλιμακοστάσιο παρατηρούμε μια φαινομενικά απλή «λεπτομέρεια»: ένα άλλο αγόρι, ο Έντι ο Σκουλήκας, ξεπροβάλλει από μια πόρτα, σαν να του είχε στήσει ενέδρα, και του βάζει τρικλοποδιά. Ο Φίλιπ δεν εκπλήσσεται – είναι κάτι σύνηθες. Ο Ότο αναφέρεται σε τρία είδη τεράτων, στους ιδιαίτερους, πολύπλοκους χαρακτήρες τους και τους αντίστοιχους ευφάνταστους τρόπους αντιμετώπισης: τι μπάντες με χάλκινα, τι μουσική στο διαπασών, τι σιρόπια από βατόμουρο, τι απειλές για μπάνιο, τίποτα. Πρέπει να είναι κάποιο άλλου είδους τέρας, πολύμορφο και ανθεκτικό.

Σε τέτοιες περιπτώσεις συνεχίζουμε να ζητάμε βοήθεια, ιδίως από γνώστες μεγαλύτερης ηλικίας, όπως ο κύριος Κρόταλος, ακόμα ψηλότερα στην πολυκατοικία, ο οποίος έχει ταξιδέψει ανά τον κόσμο, κάτι ολοφάνερο στον χώρο του, που είναι γεμάτος μάσκες, μπιμπελό, περίεργα αντικείμενα και φυσικά βιβλία ως το ταβάνι. Και είναι η ίδια η πείρα του που τον καθοδηγεί: κάποτε βασανιζόταν κι αυτός από ένα παρόμοιο τέρας και ένοιωθε να αιωρείται μόνος και αβοήθητος στο διάστημα – η μεταφορά είναι έξοχη. Το όνομά του είναι Ουράκλας και το αντίδοτο περικλείεται σε ένα μικρό κουτάκι.

Η αγωνία στο αποκορύφωμα. Επιστροφή στην κρεβατοκάμαρα του Φίλιπ, το κουτί σπρώχνεται κάτω από το κρεβάτι, μια μαύρη και ασαφής τερατόμορφη ουσία το αρπάζει και πέφτει στην παγίδα, οι δυο φίλοι το τυλίγουν μ’ ένα χαλί καΙ κατεβαίνουν γρήγορα τις σκάλες να το πάνε μακριά. Κρυμμένος στις σκάλες παραμονεύει ο Έντι ο Σκουλήκας με μια σφεντόνα. Το εικονικό τέρας είναι αιχμάλωτο, αλλά ο πραγματικός εφιάλτης, όχι. Πρέπει να αντικρίσει το τέρας και να πληροφορηθεί πως, αν δεν σταματήσει, μπορεί ένα τέτοιο να μπει κάτω από το δικό του κρεβάτι. Ο μικρός εκφοβιστής ξυπνάει, ζαρώνει, φοβάται, αντιλαμβάνεται, μπαίνει στη θέση του άλλου. Οι δυο φίλοι παρατάνε το τέρας μακριά, κοντά σ’ ένα ρυάκι, γιατί μπορεί να διψάει. Αυτός που μας βασανίζει δεν εξουδετερώνεται – του δίνεται η ευκαιρία να καταλάβει και να αλλάξει. Τελικά το μαγικό κουτάκι δεν είχε παρά έναν καθρέφτη. Εκεί ο καθένας βλέπει τον εαυτό του: έτσι και εκείνος που εκφοβίζεται βλέπει πως η λύση, το όπλο, η αντιμετώπιση είναι ο ίδιος.

Πρόκειται για μια ισχυρότατη παραβολή για τον εκφοβισμό, ο οποίος απαιτεί τέτοιες εικόνες αφενός για να γίνει αντιληπτός ως βάρος, σχήμα και χρώμα, και αφετέρου να γίνει σαφές πως αντιμετωπίζεται με θάρρος, ηρεμία και με την βοήθεια των γύρω μας, φίλων ή συγγενών. Η ιστορία αποδίδεται ιδανικά με τις πένες της εικονογράφου: το ακατάστατο, σχεδόν αναταραγμένο δωμάτιο του Ότο, τα εργαστήρια των Φίλιπ και κυρίου Κρόταλου, τα μεγάλα κλιμακοστάσια, όλα παίρνουν το μέρος τους στην ιστορία και στο καλό της τέλος

Εικονογράφηση: Μαλκόσια Ζάτζακ [Malgosia Zajac]

Ηλικία: 4+

Εκδ. Μεταίχμιο, 2023, σελ. 40, μτφ. Δέσποινα Δρακάκη [Kako prestrašiti pošast] (Σλοβεν.) /How to frighten a monster, 2020]

Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.