Robert Knoth – Πιστοποιητικό Τσερνομπίλ 000358. Τέσσερις ζώνες πυρηνικής καταστροφής στην πρώην Σοβιετική Ένωση

Ο αριθμός του τίτλου ανήκει στην Λευκορωσίδα Άνια που από τα 4 της ζει μια «νέα» ζωή γεμάτη πόνο εξαιτίας του καρκίνου από το ατύχημα στο Τσερνομπίλ και αφορά το πιστοποιητικό που της εγγυάται δωρεάν φάρμακα και περίθαλψη. Οι 4 ζώνες του τίτλου αφορούν τις κυριότερες εστίες ραδιενεργής μόλυνσης με θύματα εκατομμύρια κατοίκους. Είκοσι χρόνια μετά το «ατύχημα» η πυρηνική βιομηχανία επανέρχεται δριμύτερη, ανεξάρτητα από τα εκατοντάδες συνεχιζόμενα πυρηνικά ατυχήματα, τις χωματερές ραδιενεργών αποβλήτων και τις «καταραμένες γωνιές του πλανήτη».

Τσερνομπίλ: 600.000 εκκαθαριστές στάλθηκαν στην σφραγισμένη ζώνη για να σβήσουν τα νέφη, να θάψουν χωριά, να καλύψουν τους δρόμους με νέα άσφαλτο. Τι απέγιναν όσοι δεν θάφτηκαν σε μολύβδινα φέρετρα για να μη μολυνθεί το έδαφος. Νότια Ουράλια, Μαγιάκ, «το πιο μολυσμένο σημείο του πλανήτη». Τα απόβλητα από την κατασκευή πυρηνικών κεφαλών χύνονταν στο ποτάμι – εξ ου και «η αρρώστια του ποταμού», ενώ μια δεξαμενή εξερράγη το 1957. Ο γεωργός που καθάρισε το ποτάμι ζει ακίνητος γιατί τα κόκαλά του έγιναν τόσο εύκαμπτα που σπάνε με την παραμικρή του κίνηση. Σιβηρία, Σεβέρσκ / Τομσκ-7, πόλη – έδρα της Κοινοπραξίας Χημικών Επιχειρήσεων της Σιβηρίας, μια από τις 50 κλειστές πόλεις – απαγορευμένες για επισκέπτες. Πρέπει να δημιουργηθούν θέσεις για τους πυρηνικούς επιστήμονες, αλλιώς θα μεταγραφούν σε κράτη Τρίτου Κόσμου και σε «ξένες» βιομηχανίες όπλων μαζικής καταστροφής. Πολλαπλές κλοπές ραδιενεργών υλικών, ελάχιστοι φρουροί, δωροδοκήσιμοι. Ο καθηγητής και δημοσιογράφος που δημοσίευε σχετικά, πιέστηκε να σταματήσει, καταστράφηκαν οι εγκαταστάσεις της εφημερίδας του, απολύθηκε. Πεδία πυρηνικών δοκιμών στο Σεμιπαλατίνσκ: χιλιάδες στρατιώτες στάλθηκαν για έλεγχο αντοχής οργανισμού και εξοπλισμού και πέθαναν ταχύτατα.

Η Άνια περνάει την ζωή της στο κρεβάτι, εκεί δέχεται δάσκαλο και φίλους. Είναι πολύ αδύναμη για να κουνηθεί αλλά πρέπει να αλλάζει θέση κάθε 15 λεπτά για να μην «ανοίξει» το σώμα της. Οι γονείς πίνουν συνεχώς καφέ για να βρίσκονται ξύπνιοι δίπλα της. Ακόμα και στις επόμενες γενιές το ραδιενεργό καίσιο και το στρόντιο είναι αδύνατο να αφαιρεθούν από τα οστά. Αμέτρητα παιδιά αδυνατούν να συγκεντρωθούν ή να κρατήσουν κάτι στα χέρια τους ή έχουν ανύπαρκτη μνήμη, αμέτρητοι άνθρωποι απλά περιμένουν να εκραγεί η ωρολογιακή βόμβα που κουβαλούν μέσα τους. Κόσμος που ποτέ δεν ενημερώθηκε, έμεινε αβοήθητος στην αντιμετώπιση των συνεπειών, χρησιμοποιήθηκε ως πειραματόζωο για τις επιπτώσεις της ακτινοβολίας.
Στα σφραγισμένα χωράφια βόσκουν γελάδια, το νερό όπου βράζεται το ρύζι έρχεται κατευθείαν από τα ορυχεία ουρανίου. Η ραδιενέργεια είναι αόρατη, άοσμη και άηχη αλλά βρίσκεται παντού.

Ο φωτογράφος Robert Knoth και η δημοσιογράφος Antoinette De Jong ταξίδεψαν σε Καζακστάν, Ουκρανία, Λευκορωσία για λογαριασμό της Greenpeace και κατέγραψαν δραματικές ανθρώπινες ιστορίες που συνεχίζουν να διαλύουν ανθρώπους τη στιγμή που οι δικές μας αναμνήσεις τους ξεθωριάζουν. Επειδή στην Άνια και στις Άνιες αξίζει κάτι παραπάνω από ένας αριθμός πιστοποιητικού. Αυτό το βιβλίο δεν θα έπρεπε να είναι άγνωστο αλλά να βρίσκεται στην πρώτη προθήκη κάθε βιβλιοπωλείου. Ας γίνει μια εξαίρεση στο σχετικό «ενοίκιο» πάγκου για μια φορά.

Εκδ. Αιώρα, 2006, σελ. 80, εισαγ. Νίκος Χαραλαμπίδης (Ελλ. Γραφ. Greenpeace), τα έσοδα πωλήσεων σε Greenpeace (Certificate no. 000358 /Nuclear Devastation in Kazakhstan, Belarus, the Urals and Siberia, 2006)

Πρώτη δημοσίευση: εδώ. Πρώτη φωτογραφία: H Annya Pesenko όταν ήταν καλύτερα. Δεύτερη φωτογραφία: Κυριακή απόγευμα στο Narodichi, Ουκρανία, λίγα χιλιόμετρα από την Ζώνη – 1. Ένα νεαρό αγόρι βουτάει στο μολυσμένο πεπρωμένο του.

Paul Buhle & Nicole Schulman (επιμ.) – Wobblies! Μια εικονογραφημένη ιστορία των βιομηχανικών εργατών του κόσμου

Προσευχηθείτε για τους νεκρούς αλλά αγωνιστείτε λυσσαλέα για τους ζωντανούς (Joe Hill)

Μια περίφημη κόμικς συλλογή κι ένα υπόδειγμα του πώς θα έπρεπε να «μαθαίνουμε» την Ιστορία: εικονογραφημένη από την πένα πολλών και διαφορετικών σχεδιαστών, με καρέ, σκίτσα, χαρακτικά, αφίσες και κάθε είδους έντυπη καλλιτεχνική έκφραση.
Με σύντομα κατατοπιστικά κείμενα με όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, από τη μία, με την ιστορική αφήγηση να εστιάζει στην ζωή και των καθημερινών ανθρώπων από την άλλη.

Οι Βιομηχανικοί Εργάτες του Κόσμου / Industrial Workers of the World / IWW (ίδρυση 1905) πήραν υπό τη σκέπη τους όλους τους εργάτες οποιασδήποτε φυλής και ομάδας (μην ξεχνάμε πως στις αρχές του 20ού αιώνα στην Αμερική εργάζονταν εκατομμύρια Ευρωπαίοι μετανάστες αλλά και γηγενείς, Μεξικανοί, Ινδιάνοι κ.ά.) και εξελίχθηκαν σε κάτι πολύ ευρύτερο από οργάνωση, συνδικάτο ή κίνημα. Γνωστοί με το παρατσούκλι Wobblies, όνομα τόσο κωμικό όσο και η στάση που είχαν απέναντι στη ζωή, δημιούργησαν, εκτός από τις αυτονόητες πολιτικές τους πράξεις, και έναν ολόκληρο εργατικό πολιτισμό με μουσική, τραγούδια (και το περιβόητο The Little Red Songbook), ποίηση, λογοτεχνία, θέατρο, δράσεις και στάσεις ζωής. Διεθνιστές ενάντια στο «αμερικανικό όνειρο», ενσάρκωσαν τον ζωντανό μύθο της hobohemia («κουλτούρα των περιπλανώμενων»), οργανώνοντας ακόμα και πανεπιστήμια για ανέστιους και ζώνες ελεύθερης έκφρασης στις πλατείες και υποστηρίχτηκαν από σπουδαίους αμερικανούς λογοτέχνες, όπως ο Τζον Ντος Πάσος ή ο Άπτον Σίνκλερ (το περίφημο Πετρέλαιο του επανεκδόθηκε πρόσφατα) που συνελήφθη επειδή διάβαζε αποσπάσματα από κείμενό τους

Το συλλογικό αυτό έργο χωρίζεται σε έξι μεγάλα μέρη, με αντίστοιχη εισαγωγή και σειρά σχεδίων από σαράντα σχεδόν εναλλακτικούς σκιτσογράφους της Αμερικής, μεταξύ των οποίων οι Peter Kuper, Harvey Pekar, Seth Tobocman, Trina Robbins, Spain Rodrigquez, Sabrina Jones, Sue Coe, Mike Alewitz και Fly (δημιουργός του περίφημου PEOPs (2003), συλλογής 200 περίπου πορτρέτων ανθρώπων με τις ιστορίες τους). Περιλαμβάνει ειδικό κείμενο για την τέχνη της ΙWW – ανιχνεύοντας τις ευρύτερες επιρροές τους από τον William Morris και την Kathe Kollwitz, στην Emma Goldman, την Ισαντόρα Ντάνκαν και τους Ντανταϊστές – και την μουσική τους (έγραψαν μερικά από τα πιο συγκινητικά και αστεία σατιρικά τραγούδια για εκμεταλλευτές και πρόθυμους σκλάβους), βιογραφικά σημειώματα καλλιτεχνών και συγγραφέων και πλήρη έντυπη και διαδικτυακή βιβλιογραφία.

Η τεράστια διαφοροποίηση μεταξύ των σχεδιαστών (φανταστείτε κάθε τεχνοτροπία, από εξπρεσιονιστικά έως «καρτουνίστικα» σχέδια, από ρεαλιστικά κομψοτεχνήματα έως «καρβουνιασμένα» πλάνα και βινιέτες αφηρημενης τέχνης) συνδυάζεται με την αντίστοιχη θεματολογική ποικιλία: βιώνουμε τις καταστάσεις μέσα σε εργοστάσια, ναυπηγεία, βιοτεχνίες, σιδηροδρομικές γραμμές, εργοτάξια και στα απλά σπίτια, παρακολουθούμε δίκες, διαδηλώσεις, απεργίες, ομιλίες, φυλακίσεις, βλέπουμε εικόνες που «λένε» τα πάντα και στεκόμαστε σε μικρές εικονο-βιογραφίες σπουδαίων αντρών και γυναικών που δεν μάθαμε ποτέ για την αγωνιστική τους ιστορία.

Το συλλογικό αυτό λεύκωμα δημιουργήθηκε υπό την επιμέλεια των Πολ Μπιλ (καθηγητής Ιστορίας και Αμερικανικού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Μπράουν και ιδρυτής του περιοδικού Radical America και επιμελητής της Encyclopedia of the American Left) και Νικόλ Σούλμαν (καλλιτέχνης, μέλος της εκδοτικής ομάδας του World War III Illustrated) και αποτελεί απερίφραστα την πιο ενδιαφέρουσα κόμικς κυκλοφορία του 2008 στην χώρα μας. Συμμερίζομαι τον ενθουσιασμό του Chomsky (ο πατέρας του οποίου ήταν μέλος των Wobblies) για το έργο και απορώ πώς αυτό το βιβλίο δεν έχει γίνει ανάρπαστο από κάθε ανήσυχο πολιτικοποιημένο πρόσωπο, είτε υπήρξε θύμα εκμετάλλευσης είτε όχι. Πρέπει να ψάχνουμε και λίγο, έτσι;

Σημ. Ο Joe Hill του παραθέματος υπήρξε πιθανώς ο πιο γνωστός τραγουδιστής του κινήματος. Θυμηθείτε τους στίχους I dreamed I saw Joe Hill last night / Alive as you and me / Says I, “But Joe you’re ten years dead,” /“I never died,” says he / “I never died,” says he, γραμμένους το 1925 από τον ποιητή Alfred Hays, που τους αγαπήσαμε από τους Dubliners (Joe Hill).

Συντεταγμένες: Εκδόσεις ΚΨΜ, 2008, μτφ. Κατερίνα Χαλμούκου, πρόλογος: Δημήτρης Γκόβας, σελ. 323 (Wobblies! A graphic history of the industrial workers of the world, 2005).

Πρώτη δημοσίευση: εδώ. Στις φωτογραφίες: Paul Buhle, Joe Hill.