Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;  

Το δεύτερο βιβλίο μου, Ένα τριάρι για τον Οιδίποδα είναι νουβέλα («Φαρφουλάς», 2012). Ένας παλαίμαχος αιγυπτιώτης ηθοποιός παλεύει με τη μνήμη της πεθαμένης του γυναίκας  και με την παρεφθαρμένη του οπτική της πραγματικότητας, αναπλάθοντας έτσι το κλίμα της μεταπολεμικής Ελλάδας, της Ελλάδας της ανασυγκρότησης και το πέρασμα στη νέα χιλιετία. Οι συνειδησιακές του επιλογές φαντάζουν απολίθωμα μιας άλλης εποχής στο πλαίσιο μιας Αθήνας όπου τη θέση των πολιτειακών ιδεωδών έχουν πάρει οι καιροσκοπικές αντιλήψεις και ο αμοραλισμός. Στο μικρό του τριάρι οι αγαπημένες του γυναίκες θα παραστούν στην πρόβα που κάνει για την τελευταία του παράσταση του Οιδίποδα επί Κολωνώ.

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);  

Η συλλογή διηγημάτων Το άχτι είναι το πρώτο μου βιβλίο και κυκλοφόρησε το 2011 από τις εκδόσεις «Φαρφουλάς». Κοινός παρονομαστής των δεκαέξι αυτών διηγημάτων είναι ένα συναίσθημα αγανάκτησης και δυσανεξίας προς όσα αποκόπτουν τον άνθρωπο από τις ρίζες του, τον αληθινό του εαυτό, τα αγαπημένα του πρόσωπα, την αλήθεια των επιλογών του, τον κοινωνικό περίγυρο. Είναι απάνθισμα από μια ευρύτατη παραγωγή διηγημάτων που ξεκίνησα να γράφω ήδη από το 1989. Το ξεσκαρτάρισμα δεν είναι ζήτημα τελειομανίας, αλλά ουσίας για μένα.

Το Άχτι χαρακτηρίστηκε ως δυναμική είσοδός μου στον τόσο ιεροποιημένο χώρο της δημοσιευμένης λογοτεχνίας, ενώ με το Ένα τριάρι για τον Οιδίποδα απέτισα φόρο τιμής σε κάποιες αφηγηματικές αρετές που θαυμάζω σε άλλους, και δη σε ανθρώπους που δεν υποδύονται τους αφηγητές αλλά αφηγούνται ακατάπαυστα. Η μικρή φόρμα είναι πλησιέστερη ιδιοσυγκρασιακά σε μένα, αλλά δεν αποκλείω το μυθιστόρημα Σπλάχνα που ετοιμάζω να με οδηγήσει κάπου αλλού. Πάντως κύριος πόθος μου ήταν –και παραμένει- η λογοτεχνία μου να είναι δραστική, και όχι απλώς ένα αισθητικό γεγονός.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Κυρίως γράφω σε καράβια, παραλίες και τραίνα. Στο γραφείο του σπιτιού μου υπάρχει ένα τρισάθλιο λαπτοπ όπου κατόπιν μεταφέρω και, φυσικά, «πετσοκόβω» τα φλύαρα κείμενά μου ώστε να τα αντέχω κάπως και ο ίδιος.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους; 

Υπάρχει ένας πράκτορας σε κάθε βιβλίο μου που κατασκοπεύει τις κινήσεις των ηρώων. Αυτός έχει την ιδιότητα αφενός να ακροβατεί σαν παληάτσος σε τεντωμένο σκοινί κι αφετέρου να με περιπαίζει. Από τις γκριμάτσες δυσαρέσκειας και ειρωνικής αποδοκιμασίας του ενημερώνομαι για το αν κάποιοι ήρωές μου είναι παραμελημένοι ή αφημένοι στη μοίρα τους, ώστε να αναλάβω να φέρω εις πέρας αυτήν την κηδεμονία για την οποία δεν είμαι άξιος. Για το αν καιροφυλακτούν να επανεμφανισθούν σε επόμενο βιβλίο. Στην ουσία, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ δεν γράφουμε όλοι μας;

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Δεν τίθεται ζήτημα «παγίδευσης» ιδεών στη δουλειά του λογοτέχνη. Οι ιδέες υπάρχουν για να διατυπώνονται σε προφορικό λόγο. Αντιθέτως, η λογοτεχνία καταγράφεται χωρίς να προσφεύγει στον ήχο των λέξεων και στη ρητορική, παρά μόνο στη σιωπή. Είναι σιωπηρή η λειτουργία που την αποκαλύπτει, δηλαδή. Το μόνο θέμα που τίθεται είναι να διατηρήσεις την ψυχοσυναισθηματική σου φόρτιση χωρίς να τη μεταφέρεις στο χαρτί. Και να στραφείς στον ανθρώπινο πόνο ξεχνώντας τα δικά σου ζητήματα, τα προσωπικά.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Ολοκληρώνω μέχρι την τελευταία λέξη στο μυαλό μου το κείμενο και μετά κάθομαι να το γράψω. Επειδή όμως δεν το θυμάμαι, αρχίζω να το κοινοποιώ στους φίλους που εμπιστεύομαι. Στο τέλος έχει αλλάξει τόσες φορές που δεν το αναγνωρίζω και ο ίδιος. Η δε τελετουργία είναι συνυφασμένη με ακατάσχετο κάπνισμα. Ο καρκίνος, νομίζω, θα είναι το αποτέλεσμα πολυετούς ενασχόλησης με τη γραφή. Δεν αντέχω καμια μουσική όταν γράφω ή όταν διαβάζω, γιατί με αποσπά.

Σχεδόν αποκλειστικά ακούω κλασική μουσική και έθνικ. Από τα ελληνικά σαφώς προτιμώ το παλιά λαϊκά τραγούδια. Αστεϊζόμενος, βέβαια, και προκαλώντας ισχυρίζομαι στους φίλους μου πως «εγώ μεγάλωσα με Μαρινέλα», αλλά αυτό μου προκαλεί, ταυτόχρονα, βαθύτατη θλίψη. Είχα την τύχη, παρά τη φτώχεια τους, οι γονείς μου να είναι κοσμοπολίτες και να με στείλουν στο Ωδείο να μάθω κλασική κιθάρα. Τελικά κιθαρίστας ποτέ δεν έγινα, αλλά κάτι έμεινε. Οι νέες, πειραματικές μορφές μουσικής με ενδιαφέρουν και μπροστά τους αποκαλύπτομαι. Η μουσική για μένα είναι συνυφασμένη με τον χορό, δεδομένου ότι χορεύω πολλά χρόνια συστηματικά φλαμένκο.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Έχω σπουδάσει στη Φιλοσοφική Ρεθύμνου, έκανα μεταπτυχιακά με τον Κορνήλιο Καστοριάδη στην École des Hautes Études, στο Παρίσι, και διδακτορική διατριβή στην Πολιτική Φιλοσοφία, στο Πάντειο. Κάποτε φιλοδοξούσα να διδάξω στο Πανεπιστήμιο, έτρεχα από συνέδριο σε συνέδριο και υπέβαλλα βιογραφικά, δημοσίευα άρθρα επί άρθρων και έπληττα αφόρητα. Ωστόσο οι πόρτες του ακαδημαϊκού κατεστημένου θα άνοιγαν με βαρύ τίμημα και ευτυχώς ανέκρουσα πρύμνην. Έκτοτε βιοπορίζομαι ως ευτυχής φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση.

Για καλή μου τύχη υπάρχει μια γενικότερη παραδοχή των αναγνωστών μου πως τα κείμενά μου  δεν παραπέμπουν σε φιλόλογο. Και τις ελάχιστες φορές που άκουσα σχόλιο του τύπου «η μόρφωσή σου φαίνεται στα γραπτά σου» αυτομάτως θεώρησα το εν λόγω κείμενο αποτυχημένο. Ευτυχώς η δουλειά μου δεν αντανακλά στο θεματολόγιο ή στον τρόπο προσέγγισής μου της γραφής (στη δουλειά μου νοιώθω αρκετά ευτυχής, ενώ όταν γράφω υποφέρω), εκτός πια αν μιλάμε για τον ηθικό κώδικα που διέπει και τα δύο.

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

Το έχω επανειλημμένως επιχειρήσει. Δεν είμαι σε θέση να αξιολογήσω το αποτέλεσμα, ωστόσο νομίζω πως η ποίηση είναι ένα διαφορετικό ψυχοφυσιολογικό γεγονός από την πεζογραφία. Με ενδιαφέρει, πάντως, αν και δεν συμμερίζομαι την ιεράρχηση που θέτει την ποίηση στην κορωνίδα της αφαίρεσης, ίσως γιατί φιλοδοξώ να την αγγίξω με τον πεζό λόγο.

Με ποιο τρόπο έχετε ασχοληθεί και με το Θέατρο; Σας έχει απασχολήσει η ιδέα συγγραφής ενός θεατρικού έργου;

Έχω γράψει τρία θεατρικά έργα και δυο λιμπρέτι για παιδική όπερα. Η απόλυτη αφήγηση είναι η κύρια λογοτεχνική φιλοδοξία μου σήμερα.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;   

Θα με ενδιέφερε ο Ιούλιος Βερν. Ο Λάο Τσε. Ίσως και η Μαίρη Σέλλευ.  Επίσης, θα με ενδιέφερε ένας ιδιοφυής μουσικός.  

Τι γράφετε τώρα; 

Ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα που τιτλοφορείται «Τα σπλάχνα». Πρόκειται για μιαν οδυνηρή πτήση μέσα από τα σπλάχνα της Ευρώπης, όπου πρωταγωνιστούν οι τόποι.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς. 

Ευριπίδης, Στρίντμπεργκ, Σαίξπηρ, Τένεσυ Ουίλιαμς, Κολτές, Ιούλιος Βερν, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Τζόναθαν Σουίφτ, Νικολάι Γκόγκολ, Τσέχωφ, Χόρχε Λουι Μπόρχες, Κάφκα, Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Αν-Μαρί Σελίνκο, Κρόνιν, Μαργκερίτ Ντυράς, Χ. Μέλβιλ, Τόμας Μαν, Σαρλότ Μπροντέ, Γκαίτε, Ε.Μ. Φόρστερ, Ουίλιαμ Φώκνερ, Τζων Στάινμπεκ, Ε. Αλ. Πόου, Χέρμαν Μπροχ, Ρέυ Μπράντμπερυ, Πέτερ Χάντκε, Πατρίτσια Χάισμιθ, Βιρτζίνια Γουλφ, Αλμπέρ Καμύ, Τζ. Μ. Κουτσί, Μ.Β.Λιόσα, Φίλιπ Ροθ, Ρέιμοντ Κάρβερ, Σκαρίμπας, Κουμανταρέας, Χειμωνάς, Καραπάνου, Σωτηροπούλου, Δημητρίου, Φάις, Γονατάς, Δημητριάδης, Ζατέλη και πάει λέγοντας.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Η «Παρτίδα σκακιού», ο «Μάκβεθ», «Ο Ορφέας στον Άδη», ο «Αγώνας νέγρων και σκύλων», «Ο κόμης Μοντεχρήστος», «Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ», η «Ντεζιρέ», «Το Μαγικό Βουνό», «Το χωριό Στεπαντσίκοβο», «Το υπόγειο», «Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ», η «Τζέην Έαρ», «Τα νεανικά χρόνια του Βίλχελμ Μάιστερ», «Ο φύλακας στη Σίκαλη», το «Καθώς ψυχορραγώ», «Η θεία Χούλια κι ο γραφιάς», «Οι υπνοβάτες», το «Μεφίστο», το «Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου», το «Στον φάρο», «Ο ξένος», «Η ναυτία», «Η αρρώστεια του θανάτου», «Η αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι», αλλά και «Το τέλος της μικρής μας πόλης», «Η φάρσα», το «Ντιαλιθ’ιμ Χριστάκη», το «Και με το φως του λύκου επανέρχονται», «Το δαιμόνιο», ο «Πεισίστρατος», «Τα κτερίσματα» και πολλά άλλα που σίγουρα ξεχνώ.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Τα διηγήματα του Τσέχωφ, του Τσβάιχ, του Ουάιλντ, του Μωπασάν και του Μπόρχες, τα παραμύθια του Άντερσεν. Τα κείμενα του Σάλιντζερ, του Κόνραντ, του Πεντζίκη, του Παπαδιαμάντη, του Βιζυηνού, του Θεοτόκη, του Δούκα, του Μηλιώνη, του Χατζή, του Βαλτινού, του Χάκκα, του Κυριακίδη και του Δημητρίου.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Ναι, πολλοί. Ο Δημήτρης Σωτάκης, ο Χρήστος Αγγελάκος, ο Σπύρος Καρυδάκης, η Έλενα Μαρούτσου, η Αγγελική Μαρίνου, ο Γιώργος Μητάς, ο Νίκος-Αδάμ Βουδούρης και ο σχεδόν άγνωστος Γιάννης Χρυσούλης  (Τα απομνημονεύματα ενός ανθρώπου).

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Ο κόμης Μοντεχρήστος, φυσικά. Α, και ο Τρελαντώνης.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Η «Οδός Πανός», γιατί διατηρεί σταθερά το ύφος αυτό του αιώνιου νοσταλγού της γενιάς των μπητ. To «Εντευκτήριο», τα παλιά θεματικά αφιερώματα του «Διαβάζω» και το «Δέντρο». Ο «Πόρφυρας» και ο «Φαρφουλάς» για τη γνησιότητά τους.  

Τι διαβάζετε αυτόν τον καιρό;  

Εφτά ή οκτώ βιβλία ταυτόχρονα. Συγκεκριμένα, τις  «Εικόνες από τη ζωή στο χωριό» του Άμος Οζ, τα διηγήματα της Ελ. Χριστοφοράτου, τα υπό έκδοσιν βιβλία της Γιούλης Αναστασοπούλου και του Σοφοκλή Ρόκου και, δειλά-δειλά, το «1Q84» του Μουρακάμι. Ίσως γιατί φοβάμαι, διαρκώς αναβάλλω τους Ηλία Έρενμπουργκ, Ρόμπερτ Μούζιλ, Κάρσον Μακ Κάλερς, Ντον Ντε Λίλο και Ρομπέρτο Μπολάνιο. Είμαι βέβαιος πως θα λατρέψω καμιά δεκαριά ακόμη σύγχρονους έλληνες, όταν διαβάσω τα βιβλία τους. Επί παραδείγματι, άμεσα σκοπεύω να διαβάσω Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη, Κάλλια Παπαδάκη, Γιάννη Παλαβό, Μαρία Φακίνου, Γιάννη Μακριδάκη, Ιωάννα Μπουραζοπούλου και Χρήστο Οικονόμου.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Κάνω λογοτεχνικές παρουσιάσεις (επ’ουδενί δεν θα τις βάφτιζα «κριτικές») στην book press, που είναι ηλεκτρονική και πολύ καλαίσθητη. Περιέργως, σπάνια διαβάζω κριτικές, είτε λογοτεχνικές, είτε κινηματογραφικές, είτε θεατρικές. Αφήνομαι περισσότερο στο ένστικτό μου.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Ναι, θυμάμαι πως σε δύο νύχτες συνεχούς διαδρομής με τραίνο, και με κατεύθυνση την Ανδαλουσία,  διάβασα τους τρεις πρώτους τόμους του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Προυστ.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή; 

Είμαι μανιώδης κινηματογραφόφιλος και η συγγραφή σεναρίου είναι το όνειρό μου. Το ίδιο ισχύει για το θέατρο. Βλέπω σινεμά και θέατρο αδιαλείπτως και, όλο και περισσότερο, ταυτίζομαι με τον σεναριογράφο ή τον θεατρικό συγγραφέα. Αγαπημένοι μου σκηνοθέτες είναι ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ο Χανς Γιούργκεν Ζύρμπεμπεργκ και ο Ακίρα Κουροσάβα από τους κλασικούς και ο Λαρς φον Τρίερ, ο Αλεχάντρο Γκονζάλες Ινιαρίτου και ο Μίκαελ Χάνεκε από τους σύγχρονους. Περιέργως τα σκήπτρα στις κινηματογραφικές μου προτιμήσεις κατέχουν οι κατά τα λοιπά απεχθέστατες βορειοευρωπαϊκές χώρες. Μου αρέσουν οι ταινίες του Βούλγαρη. Η θεατρική σκηνή που με συγκλόνισε ήταν από το «Μπεντ», όταν δυο φυλακισμένοι στο Άουσβιτς, σ’ ένα διάλειμμα ορθοστασίας μέσα στα καταναγκαστικά έργα, κάνουν έρωτα με τα λόγια. Αγαπημένη μου θεατρική σκηνοθέτις είναι η Αριάν Μνούσκιν, οι παραγωγές της οποίας αγγίζουν την τελειότητα.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Θετικές. Θα προτιμούσα να μην μου ροκάνιζε τόσον χρόνο.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Δεν νομίζω ότι τίθεται καν θέμα διλήμματος. Για την αιώνια νιότη τα περιγράμματα είναι ασαφή, όμως φυσικά θα εκλιπαρούσα για την αιώνια ζωή, με οιοδήποτε τίμημα. Και μόνο η ιδέα ότι θα είχα θέματα να καταγράφω για αιώνες ολόκληρους θα με έβαζε στη διαδικασία να εξαπατήσω τον Μεφιστοφελή, περιμένοντας να ξεχάσει σε κάποιαν απώτερη στιγμή τη συμφωνία μας και να με αφήσει να τα γράψω.

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Η ερώτηση που δεν μου κάνατε είναι: «…χωρίς βιβλία στη ζωή σου,  τι να την κάνεις την αιώνια νιότη ρε φίλε;». Καλύτερα όμως γιατί, σε περίπτωση που θα μου την κάνατε, αυτόματα θα αναθεωρούσα την αμέσως προηγούμενη απόφασή μου.

Στις εικόνες: Hermann Broch, Bernard – Marie Koltès, E.M. Forster, Annemarie Selinko, Ray Bradbury, Peter Handke, Jules Verne, Gabriel Garcia Marquez, Marguerite Duras, Philip Roth, Charlotte Bronte, σκηνή από το αναφερόμενο θεατρικό έργο Bent, Ariane Mnouchkine.

Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Tο Απαραίτητο Φως, Ικαρος, είναι το τελευταίο μου μυθιστόρημα. Η ηρωίδα, η Λουίζα Λασκαράτου, επιστρέφει από την Οξφόρδη όπου εργάζεται ως ανθρωπολόγος, ύστερα από τον ξαφνικό θάνατο του πατέρα της, αθηναίου δικηγόρου. Την περιμένει το τελευταίο του μήνυμα σ’ εκείνη: μια αινιγματική φωτογραφία, άγνωστη στην ίδια ως τώρα, τραβηγμένη το ’41, της μητέρας του Λασκαράτου, της νεαρής τότε ζωγράφου Λουίζ Χατζηλουκά. Στο φόντο της φωτογραφίας βρίσκεται ο πίνακας ενός διάσημου σκοτσέζου ζωγράφου που είχε κλαπεί από την οικογένειά της στα χρόνια της κατοχής. Σύντομα η Λουίζα θα ανακαλύψει πως η ιστορία του πίνακα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανεξήγητη εκτέλεση της Λουίζ Χατζηλουκά, το 1944. Η αλήθεια όμως, όπως και η τύχη του πίνακα αγνοούνται…

Μέσα από την αναζήτηση του χαμένου πίνακα, θέλησα να εξερευνήσω τους εύθραυστους δεσμούς που ενώνουν το παρελθόν με το παρόν, τη σχέση της απώλειας με τη μνήμη, αλλά και την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που συνέβη και αυτό που μεταφέρεται, την αλήθεια και τις αφηγήσεις της. Και τελικά, τι είναι αυτό που έχουμε περισσότερο ανάγκη, την αλήθεια ή τους μύθους;

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Το πρώτο μου μυθιστόρημα είναι το Γκάτερ, Κέδρος. Είναι η ιστορία ενός νεαρού κομίστα που άθελά του, εξαιτίας της μανίας του να σκιτσάρει όπου σταθεί κι όπου βρεθεί, γίνεται μάρτυρας ενός παράξενου εγκλήματος. Νύχτα σε μια καφετέρια, ο Αλέξανδρος Δαμιανός σκιτσάρει το πρόσωπο του άγνωστου άντρα που κάθεται σε μια γωνιά. Το σκίτσο όμως αυτό δεν είναι παρά μόνο η αρχή, η πρώτη εικόνα σε μια ιστορία που αρχίζει να ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια του, σαν τα κόμικς που σχεδιάζει. Δύο σκοτεινοί τύποι πλησιάζουν και λένε κάτι στον άγνωστο. Ο άγνωστος τους ακολουθεί  έξω. Ο Αλέξανδρος είναι σίγουρος πως βλέπει ένα πιστόλι. Ή μήπως έτσι του φάνηκε; Τα λιγοστά καρέ που έχει σκιτσάρει, το πρώτα καρέ μιας άγνωστης ακόμη σ’ εκείνον ιστορίας, θα τον οδηγήσουν σε μια περιπέτεια όπου ξαφνικά ο ίδιος θα αρχίσει να βιώνει σαν μυθιστορηματικός ήρωας, ενώ παράλληλα προσπαθεί να την κατανοήσει μέσα από τη ματιά του κομίστα. Νιώθοντας εγκλωβισμένος σ’ ένα περιβάλλον που δεν τον χωράει, ανάμεσα σε ένα πατέρα που αντιστρατεύεται τα όνειρά του και βασανισμένος από τον έρωτά του για την υπέροχη Ιζαμπέλλα, ο Αλέξανδρος ψάχνει καρέ-καρέ την αλήθεια.

Στο Γκάτερ, μέσα από την πρωτοπρόσωπη αφήγηση θέλησα να αφηγηθώ την ιστορία με τη φωνή και τη ματιά του νεαρού αγοριού. Ο λόγος του να είναι όσο κοντύτερα γίνεται στο αφηγηματικό ύφος των κόμικς. Κι ενώ από τη μια με απασχόλησε η αστυνομική πλοκή και η δράση, εξίσου σημαντική έμφαση θέλησα να δώσω και σε μια άλλη διάσταση, της προσωπικής ιστορίας του ήρωα, τις αγωνίες και τις δυσκολίες που κρύβονται στο πέρασμα προς την ενηλικίωση.

Το μόνο διήγημα που έχω γράψει ως τώρα είναι το Σπουδή στο Πράσινο, στη συλλογή του Κέδρου, Ονόματα. Ως ήρωα επέλεξα τον Κόναν Ντόιλ. Η ιστορία εξελίσσεται το 1882, στο Πλίμουθ, όταν ο συγγραφέας ήταν ακόμη νεαρός γιατρός και αφηγείται μια φανταστική συνάντηση του Ντόιλ με τη μυστηριώδη ασθενή με το πράσινο φόρεμα. Η σύντομη αυτή ιστορία αναζητά τα ερεθίσματα που οδήγησαν τον Ντόιλ στη δημιουργία του διάσημου μυθιστορηματικού ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς.

Το πρώτο μου βιβλίο, Άκου μια ιστορία: η παραδοσιακή τέχνη της προφορικής αφήγησης και η αναβίωσή της στις μέρες μας, Ακρίτας, είναι μια συλλογή αγαπημένων μου κειμένων, μεταφρασμένα από εμένα, που πραγματεύονται την τέχνη του παραδοσιακού ιστορητή. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, συμπεριλαμβάνονται συνεντεύξεις που πήρα από διάσημους σύγχρονους ιστορητές, που προσπαθούν να αναβιώσουν την τέχνη του ιστορητή.

Παιδικά βιβλία άρχισα να γράφω μετά την έκδοση του Άκου μια ιστορία. Το βασικό μου ερέθισμα ήταν η μελέτη μου πάνω στην προφορική αφήγηση. Θέλησα να δοκιμάσω να γράψω σύντομες ιστορίες, εμπνευσμένες από παραδοσιακές ιστορίες αρχικά, στα δύο πρώτα βιβλία κυρίως, με έναν σύγχρονο λόγο αλλά διατηρώντας την απλότητα και αμεσότητα του ύφους του παραδοσιακού ιστορητή.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Σπάνια. Χρειάζομαι τον υπολογιστή μου και βρίσκω απαραίτητη την ησυχία του γραφείου μου. Δεν γράφω σχεδόν ποτέ στο χαρτί, παρά μόνο σημειώσεις. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί το διήγημα Σπουδή στο Πράσινο. Βρισκόμουν για ώρες στο θάλαμο αναμονής ενός οφθαλμιατρείου εξαιτίας ενός προβλήματος που είχα στα μάτια μου και το μόνο που είχα στο νου, ήταν πως πολύ σύντομα έπρεπε να παραδώσω ένα  διηγήμα στον Κέδρο για το οποίο ακόμη δεν είχα γράψει ούτε λέξη. Είχα αποφασίσει πως θα έγραφα για τον Κόναν Ντόιλ, είχα διαβάσει ήδη αρκετά βιβλία για τον συγγραφέα, βιογραφίες, μελέτες πάνω στο έργο του, είχα ξαναδιαβάσει κάποιες ιστορίες του Σέρλοκ Χολμς, βιβλία πάνω στη βικτωριανή εποχή, υποθέσεις που απασχόλησαν τον τύπο στα χρόνια που ζούσε ο Ντόιλ, όμως ακόμη δεν είχα καταλήξει στη δική μου ιστορία. Κι εκεί, περιμένοντας, την βρήκα. Στο σημειωματάριο που πάντοτε περιφέρω μέσα στην τσάντα μου, άρχισα να γράφω. Δεν είναι τυχαίο που το διήγημά μου ξεκινά στο θάλαμο αναμονής ενός ιατρείου. Μόνο που εκείνο το ιατρείο, της ιστορίας μου, βρίσκεται στο Πλίμουθ, το 1882 και η ασθενής, η μυστηριώδης κοπέλα με το πράσινο φόρεμα, αντίθετα από εμένα, δεν θα βρει την γιατριά που αποζητά…

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Τελειώνοντας το Γκάτερ, μου πήρε καιρό να αποβάλλω από το νου μου τον Αλέξανδρο. Είχα συνηθίσει να ζω καθημερινά στο μυαλό του δεκαοχτάχρονου κομίστα ήρωά μου. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση σε ρουφά μέσα της. Τα τελευταία τρία χρόνια, γράφοντας To Απαραίτητο Φως, ζω συνεχώς με δυο νέες ηρωίδες και πολλούς άλλους χαρακτήρες, χωμένη στο σήμερα και στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τώρα που τελείωσα, τόσο οι ήρωες όσο και ο κόσμος τους, σιγά σιγά χάνονται για άλλη μια φορά.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Συνήθως οι ιδέες μου διαμορφώνονται μέσα από τα διαβάσματά μου πάνω σε θέματα που με ενδιαφέρουν και όχι διαβάζοντας άλλα μυθιστορήματα. Κρατώ σημειώσεις για χαρακτήρες ή ιστορίες που αυθόρμητα μου έρχονται στο νου. Όλα όμως αλλάζουν όταν αρχίζω να γράφω. Μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή, με τα χέρια στο πληκτρολόγιο, νιώθω σαν να σκέφτομαι με τα δάχτυλα.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Ξεκινώ γνωρίζοντας πάντα το τέλος της ιστορίας μου. Κάνω αυστηρά σχεδιαγράμματα για την πλοκή και τους χαρακτήρες, που συχνά όμως δεν ακολουθώ, αλλά ανασκευάζω συνεχώς, παράλληλα με το γράψιμο. Πολλοί φίλοι συγγραφείς μού λένε πως το να κάνεις σχεδιαγράμματα σου κόβει τον αυθορμητισμό. Εγώ όμως βρίσκω την ελευθερία μου μονάχα πίσω από τα σχεδιαγράμματα. Είμαι λίγο σαν το παιδί που νιώθει μεγαλύτερη ελευθερία μέσα στον κήπο με τον πανύψηλο φράχτη απ’ότι στον κήπο χωρίς περίφραξη. Γιατί στον περιφραγμένο κήπο νιώθει πιο ελεύθερο να κλωτσήσει με δύναμη τη μπάλα του. Δεν κινδυνεύει να καταλήξει από τη δυνατή κλωτσιά του στην λεωφόρο, στην άκρη του κήπου. Όσο για την μουσική, δεν ακούω ποτέ όταν γράφω, ούτε όταν διαβάζω.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα Ιστορία στην Αμερική, στο Brown University, και συνέχισα με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνική Ανθρωπολογία, στην Αγγλία, στο πανεπιστήμιο του Cambridge. Στην εφηβεία μου δεν ήθελα να ασχοληθώ με τίποτα καλλιτεχνικό. Ίσως από αντίδραση στους γονείς μου. Η μητέρα μου είναι σκηνοθέτιδα και ο πατέρας μου ασχολήθηκε για πολλά χρόνια με τον κινηματογράφο, ως παραγωγός. Ο Θίασος, του Θ. Αγγελόπουλου, ήταν η πρώτη του ταινία. Τελικά δεν τα κατάφερα να ξεφύγω… Στο τελευταίο μου μυθιστόρημα η ηρωίδα εργάζεται στο μουσείο ανθρωπολογίας και αρχαιολογίας, Pitt Rivers, στην Οξφόρδη. Κατά τα άλλα δεν έχω τίποτα κοινό μαζί της πέρα από κάποιες γνώσεις στην κοινωνική ανθρωπολογία.

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

Όχι, ποτέ. Δεν μου ταιριάζει.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Θα έγραφα κάτι για το σύνθετο ζήτημα της διεκδίκησης από τους νόμιμους κληρονόμους τους και της επιστροφής σε εκείνους, των κλεμμένων έργων τέχνης από τους ναζί.

Τι γράφετε τώρα; 

Μόλις τελείωσα Το Απαραίτητο Φως, 632 σελίδες, ύστερα από 3,5 χρόνια συνεχούς εργασίας. Δικαιούμαι να πάρω μια ανάσα…

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Οι πρώτοι συγγραφείς που μου έρχονται αυθόρμητα στο νου: Μ. Μπουλγκάκοφ, Ι. Τουργκένιεφ, Ο. Ντε Μπαλζάκ, Τ. Μαν, Σ. Τσβάιχ, Ε. Χέμινγκγουει, Τ. Στάινμπεκ, Κ. Βόνεκγκατ, Φ. Σ. Φιτζέραλντ, Λ. Ντάρελ, Β. Ναμπόκοφ, Τζον λε Καρέ, Γκράχαμ Γκρήν, Χένρι Μάνκελ, Π. Ντ. Τζέιμς, Τζον Μπάνβιλ, Σεμπάστιαν Φωκς, Κόλιν Ντέξτερ, Ναγκίμπ Μαχφούζ, Μπ. Σλίνκ, Σώμερσετ Μωμ, Φ. Κερ.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

«Σημειώσεις ενός επαρχιακού γιατρού», του Μπουλγκάκοφ. «Πατέρες και γιοί», του Τουργκένιεφ. «Χαμένα όνειρα», του Μπαλζάκ. «Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο», του λε Καρέ. «Τα γράμματα του Βαν Γκογκ στον Τέο». Η «Βιογραφία του Κιμ Φίλμπι», του Φίλιπ Νάιτλι. «Ο Λαγός με τα κεχριμπαρένια μάτια», του Ε. Ντε Βαλ. «Ο Μπαλζάκ και η μικρή κινέζα ράφτρα», του Ντάι Σούτσι. «Επιχείρηση Μίνσμιτ», του Μπεν Μάκινταϊρ. «Η γυναίκα στα λευκά», του Γουίλκι Κόλλινς.  «Dracula», του Μπραμ Στοκερ. Oι «Χαμένοι», του Μέντελσον. «Το παζάρι του Φάουστ», του Τζ. Πετρόπουλος. «Η μορφολογική ανάλυση του παραμυθιού κατά τον Β. Πρόπ». «Η μορφή του φιλμ», Σ. Αϊζενστάιν. «Logicomix», του Α. Δοξιάδη

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Του Τσέχωφ και του Μπόρχες.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Μα φυσικά, ο Απόστολος Δοξιάδης!

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Σέρλοκ Χολμς

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Δεν έχω «αγαπημένο» σύγχρονο περιοδικό. Μου αρέσουν πολλά από τα λογοτεχνικά περιοδικά που βγαίνουν σήμερα. Θαυμάζω όμως τα Νέα Γράμματα. Ένα περιοδικό της Γενιάς του ’30.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Δυστυχώς δεν διαβάζω όση λογοτεχνία θα ήθελα. Πάντα πέφτω με τα μούτρα σε βιβλία που έχουν να κάνουν με θέματα που πραγματεύομαι στο γράψιμό μου. Τον τελευταίο καιρό ήταν Ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, βιβλία γύρω από τη Γενιά του ’30, για την ζωγραφική και την τέχνη της βικτωριανής Γλασκόβης, για τους εξπρεσιονιστές γενικότερα. Στον χρόνο που μου μένει, συνήθως ξαναδιαβάζω αγαπημένα μου βιβλία από την κλασική λογοτεχνία και ελάχιστα καινούργια.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Μια μέρα στο Underground του Λονδίνου, πηγαίνοντας προς την Euston Square, στο πανεπιστήμιο UCL όπου εργαζόμουν για το καλοκαίρι σε ένα εργαστήρι Νευροεπιστημών, καθώς διάβαζα τους Λαβύρινθους του Μπόρχες αναρωτήθηκα για πρώτη φορά, τι στο καλό έκανα με τη ζωή μου. Ίσως η ξαφνική αμφισβήτηση του δρόμου που είχα επιλέξει, να είχε να κάνει και με το συγκεκριμένο βιβλίο. Είχε σταθεί το πρώτο ερέθισμα. Γυρίζοντας τον Σεπτέμβρη στην Αμερική —στα αμερικάνικα πανεπιστήμια υπάρχει αυτή η δυνατότητα πριν το τέλος της δεύτερη ακαδημαϊκής χρονιάς—άλλαξα το πτυχίο μου από Βιολογία σε Ιστορία. Το ότι ήθελα να γίνω συγγραφέας, το αποδέχθηκα αργότερα.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Αγαπώ τον Tαρκόφσκι και τον Κουροσάβα. Φέτος έτυχε να βρίσκομαι για οικογενειακούς λόγους κάποιους μήνες στην Αγγλία. Η θεατρική παράσταση που με γοήτευσε ήταν το ανέβασμα από τον R. Eyre του «Τhe Dark Earth and the Light Sky» του Nick Dear, πάνω στη ζωή του ποιητή Edward Thomas. Δεν θα μπορούσα να φανταστώ καλύτερες ερμηνείες, επιλογή ηθοποιών ή σκηνοθεσία, γι’ αυτό το έργο που έχει να κάνει με την τόσο αινιγματική μορφή του E. Τhomas και τη σχέση του με τον ποιητή και μέντορά του R. Frost.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Τρέμω μην εθιστώ. Tο αποφεύγω όσο μπορώ.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Αυτό τώρα θα ήταν δώρο ή κατάρα;

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Τα βιβλία που πραγματικά αγάπησα, είναι εκείνα που διάβασα στην εφηβεία μου. Δεν ξέρω γιατί…

Στις εικόνες: Mikhail Bulgakov, Kurt Vonnegut. John Steinbeck, Philip Kerr, John Banville και οι θεατρικοί χαρακτήρες των Robert Frost και Edward Thomas στην αναφερόμενη από την συγγραφέα παράσταση.