Νταμιάν Ταμπαρόφσκι, Ιατρική αυτοβιογραφία, εκδ. Πάπυρος, 2009, μτφ. Νάντια Γιαννούλια, σ. 128 – 129 (Damián Tabarovsky, Autografía Médica, 2007)

Κάθε στιγμή της ζωής του έμοιαζε φωτοτυπημένη, ανατυπωμένη, αντιγραμμένη σε τέτοιο ακραίο σημείο ώστε το πρωτότυπο να μη διακρίνεται πλέον από το αντίγραφό του, ένα σημείο όπου τα σύνορα διαλύονται, σβήνονται, υγροποιούνται. Λες και η ζωή του είχε μετατραπεί σε ένα vaudeville, σε μια από εκείνες τις ελαφρές κωμωδίες όπου όλοι ξέρουν τι θα συμβεί προτού ακόμα συμβεί, όπου είναι γνωστό από ποια πόρτα θα μπουν οι πρωταγωνιστές και από ποια θα βγουν, τι διαλόγους θα ανταλλάξουν μεταξύ τους και ποιες καταστάσεις θα βιώσουν, πώς θα ντυθούν και ποια στιγμή θα γδυθούν, και ακριβώς γι’ αυτόν  το λόγο το έργο είναι διπλά επιτυχημένο, διπλά διασκεδαστικό, διπλά ευρηματικό.

Γιατί στην πραγματικότητα τίποτα δεν είναι πιο διαφορετικό, πιο αλλιώτικο, πιο ποικίλο από την επανάληψη. Καμία επανάληψη δεν επαναλαμβάνεται ομοιότροπα, κανένα αντίγραφο δεν αποτυπώνει πιστά την πραγματικότητα. Αντιθέτως, κάθε επανάληψη αψηφά το πρωτότυπο, κάθε ανατύπωση παραβιάζει την προέλευση, κάθε πλεονασμός μετατοπίζει το νόημα. Μάλιστα, η κατάκτηση της πρωτοτυπίας οφείλεται ακριβώς στην επίμονη, διαρκή, μανιώδη επανάληψη. Η καινοτομία είναι κατ’ αρχή μια υπόθεση επανάληψης, υποτροπής, μονοτονίας, συχνότητας. Η καινοτομία είναι γέννημα της επανάληψης, της επαναλαμβανόμενης επανάληψης ξανά και ξανά μέχρι το σημείο όπου δεν επαναλαμβάνεται πια τίποτα, όπου τίποτα δεν επαναλαμβάνεται.

Πατρίκ Ρενάλ, Πρώην σύντροφοι, εκδ. Μεταίχμιο, 2004, μτφ. Μελίνα Καρακώστα, σ. 152 – 153 (Patrick Raynal, Ex, 2002)

Με παράγκες από λαμαρίνα, κτίρια που δεν πολυκαταλαβαίνεις αν χτίζονται ή γκρεμίζονται, παιδιά με κοντό παντελόνι και σκισμένο μπλουζάκι που τσαλαβουτάνε στην κόκκινη σκόνη, γυναίκες με καφτάνια, γυμνούς σβέρκους κάτω από λεκάνες με φρούτα, άντρες καθισμένους ανακούρκουδα πάνω στις φτέρνες τους μπροστά σ’ έναν μισοάδειο πάγκο, μίνι λεωφορεία που βουλιάζουν απ’ το βάρος των ανθρώπινων τσαμπιών, δίκυκλα κόντρα στο ρεύμα, το Μπαμακό επιβεβαίωνε όσα είχα ακούσει για την Αφρική. Φυσικά όλα ήταν μία αυταπάτη. Η μαγεία της μαύρης Αφρικής είναι ότι καταφέρνει να μοιάζει με όλα όσα ξέρουμε, όλα όσα έχουμε διαβάσει σε βιβλία γεωγραφίας, σε κόμικς, σε μυθιστορήματα ή ταξιδιωτικές αφηγήσεις, ρεπορτάζ ή ταινίες, επιφυλάσσοντας, ωστόσο, άπειρες εκπλήξεις. Η Αφρική είναι αυτό που πίστευες πως ήξερες γι’ αυτήν πριν έρθεις, μαζί με την επίγνωση πως οι πιο χαρισματικοί εραστές της τα έχουν πει όλα για τη χώρα αυτή, δίχως να την έχουν, όμως ξεπαρθενέψει.