… είδα ότι ο τύπος της ΕΣΣΔ τα τελευταία δέκα χρόνια της λογοτεχνικής μου δραστηριότητας τα κατέγραψε σε 301 άρθρα. Από αυτά τα εγκωμιαστικά ήταν μόνο τρία, ενώ τα εχθρικά και υβριστικά 298. Αυτά τα τελευταία 298 αποτελούν τον καθρέφτη της ζωής μου ως συγγραφέα. (…) Σας παρακαλώ να λάβετε υπόψη σας ότι το να μη μπορώ να γράφω ισοδυναμεί με το να ζω σαν θαμμένος ζωντανός. (…) Παρακαλώ την κυβέρνηση να δώσει εντολή να εγκαταλείψω την ΕΣΣΔ (…)  Αν όλα όσα έγραψα δεν είναι πειστικά…και με καταδικάσουν σε εφ’ όρου ζωής σιωπή (…) παρακαλώ να μου δώσετε εργασία ανάλογη με την ειδικότητά μου (…) αν όχι (…) να με διορίσετε ως κομπάρσο, αλλά και αν αυτό είναι αδύνατο, τότε διορίστε με ως εργάτη σκηνής (…) γιατί είμαι, την παρούσα στιγμή, αντιμέτωπος με το φάσμα της ανέχειας, την έλλειψη στέγης και τον θάνατο.

 Τα παραπάνω έγραφε το 1930 σε επιστολή του στην Σοβιετική Κυβέρνηση ο Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, ο κορυφαίος συγγραφέας του γκροτέσκου και της ανελέητης σάτιρας, μια από τις πιο αδικημένες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας, στον οποίο είναι αφιερωμένο το τρέχον τεύχος του Διαβάζω.

Αυτός ο μόνιμα εξεγερμένος δημιουργός με τους εκλεπτυσμένους τρόπους και την παράτολμη γραφή και ζωή, που την ημέρα εργαζόταν στον τύπο και το θέατρο και τις νύχτες έγραφε πυρετωδώς τα έργα του, παρέμεινε άγνωστος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του λόγω του ανελέητου πολέμου, ή μάλλον κρυφτού, που του επιφύλασσε η κρατική ηγεσία κι ο ίδιος ο Στάλιν: από τις μυστικές έρευνες στο σπίτι του, την κατάσχεση χειρογράφων και ημερολογίων ως την απόσυρση κάθε θεατρικού του έργου και την πλήρη απαγόρευση δημοσίευσης κάθε άλλου. Ο Μπουλγκάκοφ, στερημένος από κάθε έσοδο από την εργασία του και ακατάπαυστα λοιδωρούμενος από τους λιβέλλους των εφημερίδων, δεν δίσταζε να γράφει επιστολές κατευθείαν στον Στάλιν, ζητώντας μια εξήγηση που, φυσικά, ποτέ δεν έλαβε.

Το πλήρες αυτό αφιέρωμα, που δημιουργεί εντονότατα συναισθήματα, περιλαμβάνει εκτός από ποικίλα βιογραφικά, αυτοβιογραφικά και άλλα κείμενα και σειρά επιστολών όπου διαφαίνεται ανάγλυφα η απεγνωσμένη προσπάθεια του κράτους να εξαφανίσει το όνομά του από οπουδήποτε. Δεν το κατάφεραν, γιατί μπορεί τα έργα του (Η Λευκή Φρουρά, Διαβολιάδα, Τα μοιραία αυγά κ.λπ. και πάνω απ’ όλα Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα – το κατά Μπόρχες μοναδικό μυθιστόρημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας) όσο ζούσε να μην βρήκαν ποτέ το δρόμο προς αναγνώστες ή θεατές, σήμερα όμως θεωρούνται μνημειώδη.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμα η συνέντευξη με τον Reader’s Diggest, έναν από τους πρώτους βιβλιο-blogger στη χώρα μας, που δεν ασχολήθηκε μόνο με βιβλία που αγνοούσε η κριτική, αλλά και έκρινε βιβλία επωνύμων που περνούσαν στο απυρόβλητο.

Οι 164 σελίδες του τεύχους γεμίζουν με ένα Φάκελο περί χάρτινης γεύσης (ο γευσιγνώστης Αλέξανδρος Σακκάς περνάει από το κριτικοσκόπιο 30 βιβλία μαγειρικής και οίνου), συνέντευξη με τον Βαγγέλη Ραπτόπουλο, τις γνωστές ερεθιστικές στήλες κ.ά. Εγκαινιάζεται, τέλος, μια νέα στήλη που θα ενημερώνει για κόμικς μέσω …κομικς, μια ιδέα που, απ’ όσο γνωρίζω, είναι εντελώς πρωτότυπη.

Φυλλάδιο 122, «Τεύχος για τον Ευγένιο Αρανίτση» (Ιανουάριος – Μάρτιος 2007)

Τα αφιερώματα του Πόρφυρα είναι γνωστά. Εξαντλούν το θέμα τους με ένα χορταστικό, περιεκτικό, πολυπρισματικό και, κυρίως, ψυχαγωγικό τρόπο. Εδώ σειρά έχει ο «πλέον πρωτότυπος σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας και μανιώδης δοκιμαστής λογοτεχνικών ειδών», αυτός που μας προτρέπει «σε μια ποιητική αντίληψη του κοινού συμβάντος» (όπως γράφει η Κατερίνα Σχινά), με ένα έργο γεμάτο από «ενδιαφέρον για την εξαιρετική λεπτομέρεια, γι’ αυτό που, αν έλειπε, η ζωή θα ήταν αφόρητα μονότονη και καταθλιπτική» (όπως γράφει η Έρση Σωτηροπούλου).

Βιογραφικός άξονας, έργα, κριτικογραφία (επιλογή από κάθε κριτική, από τη θετικότερη ως την πλέον αρνητική – σπάνιο δείγμα αντικειμενικής παρουσίασης), αποσπάσματα από συνεντεύξεις και συζητήσεις, μια επιλογή από τις επιστολές που έχει ανταλλάξει ο ίδιος με οποιονδήποτε μπορεί να φανταστεί κανείς, φωτογραφίες των πάντων, όλα έχουν θέση σε αυτό το άλμπουμ ζωής που εξαντλήθηκε και ανατυπώθηκε.

Οι Γιώργος Κοροπούλης, Δημήτρης Καλοκύρης, Ιγνάτης Χουβαρδάς, Θεοδόσης Πυλαρινός, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Τζίνα Καλογήρου, Κλεοπάτρα Λυμπέρη, Χάρης Μεγαλυνός και πολλοί άλλοι στην ουσία εδώ τον «εκδικούνται» με τα όπλα του: σειρά τους να τον αποκωδικοποιήσουν, αποδομήσουν, αναλύσουν, διαλύσουν, υμνήσουν, αποκαθηλώσουν και τα ρήματα δεν τελειώνουν. Συνδέουν τη συγγραφική του τέχνη με τη φωτογραφική και τη ζωγραφική τέχνη, υμνούν το κορυφαίο ποίημα Orphan Drugs, χαρτογραφούν την παλιά πόλη της Κέρκυρας ανιχνεύοντας τόπους των προτάσεών του, φτιάχνουν αφηγήματα με τους ήρωές του, τον χειρουργούν με υποκειμενική ακρίβεια. Καλά να πάθει, έτσι όπως έστρωσε, θα κοιμηθεί.

Ο γνωστός ιδιότροπος δοκιμ(ι)αστής Κωστής Παπαγιώργης έγραψε κάποτε: Αν έγραφα μυθιστόρημα σίγουρα θα έκλεβα κάποια μυστικά από το γράψιμο της Ζατέλη, του Τατσόπουλου και της Αφρικής του Αρανίτση.

Φυλλάδιο 125 (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2007)

Στο τελευταίο τεύχος, ο Πόρφυρας επιστρέφει στη συνηθισμένη του μορφή, γεμάτο εξειδικευμένα μεν, εξαιρετικά ενδιαφέροντα δε κείμενα. Γιατί είναι πάντα γοητευτική η ανίχνευση υπόγειων ή μη λογοτεχνικών συγγενειών (όπως κάνουμε κι εμείς εδώ στα μουσικά), πόσο μάλλον όταν αφορούν λογοτέχνες που διαβάζουμε και ξαναδιαβάζουμε. Έτσι, για παράδειγμα, ποιος να το φανταζόταν πως η πεζογραφία του Πεντζίκη απηχεί κάποιον παλαιότερο κλασικό ποιητή, πως ένα έργο του Χειμωνά συνομιλεί με Φρόιντ και Λακάν, πως οι μεταφράσεις του Ροΐδη βρίθουν από αφάνταστα λογοπαίγνια; Το τελευταίο κείμενο μάλιστα υπογράφεται από τον Σταύρο Κρητιώτη, αυτόν τον άγνωστο και ουδέποτε εμφανιζόμενο συγγραφέα που κυκλοφόρησε ένα από τα πολύ γερά μυθιστορήματα της περσινής χρονιάς, εξ ολοκλήρου δημιουργημένο-κλεμμένο από άλλα κείμενα…

Υπάρχουν ακόμα κείμενα για τη συνάντηση του Ν. Καζαντζάκη με τον Δανό ποιητή και συναξαριστή Johanes Joergensen, όμορφα σημειώματα για το Στην Απαγορευμένη Πόλη του Γιώργου Βέη, για την ποίηση του Τόλη Νικηφόρου αλλά και τους Αντονιόνι, Μπέργκμαν και Σωτήρη Καψάσκη (που δε συνδέονται μόνο λόγω της συγχρονισμένης τους φυγής αλλά μέσω της συνύπαρξής τους και σε κινηματογραφικές αίθουσες), ποιήματα, μικρές ιστορίες, βιβλιοκρισίες κ.ά. Το μουσικό κομμάτι εδώ μονοπωλούν οι Ελληνίδες συνθέτριες και η συνεισφορά τους στη λόγια μουσική εδώ και στο εξωτερικό.

Αν έπρεπε να διαλέξω τα δύο πιο ενδιαφέροντα κείμενα εδώ, το πρώτο είναι αυτό που αφορά το εκδιδόμενο στη Θεσσαλονίκη του ’70 περιοδικό Ausblicke, όπου κατέθεταν πένες όπως ο Ελίας Κανέττι, ο Μαξ Φρις, ο Τόμας Μπέρνχαρντ, ο Πέτερ Χάντκε, ο Γκύντερ Γκρας αλλά και οι Αλέξης Ασλάνογλου, Γιώργος Χρονάς, Γιάννης Πάνου, Αντώνης Σουρούνης, Γιώργος Μανιώτης, Μίμης Σουλώτης και πρωτοδημοσιεύτηκαν γνωστά πεζογραφήματα των Ταχτσή, Βαλτινού και Δημητριάδη. Το δεύτερο είναι το μονόπρακτο της Ελένης Μερκενίδου, Αξιότιμε κύριε Χάρντυ… Στις είκοσι σκηνές του συνομιλούν σε μερικούς συγκλονιστικούς διαλόγους η Βερενίκη, αναγνώστρια του Τόμας Χάρντυ, που γράφει και απαντά στα γράμματά του, υποδυόμενη και την Έλλα, την ηρωίδα της νουβέλας Μια ευφάνταστη γυναίκα και ο ίδιος ο Χάρντυ, ως συγγραφέας, ως αποδέκτης των επιστολών της αλλά και ως Ρόμπερτ Τρούι, ήρωας της συγκεκριμένης νουβέλας. Αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά τις απεριόριστες δυνατότητες του παιχνιδιού που λέγεται λογοτεχνία. Ο Πόρφυρας εκδίδεται στην Κέρκυρα από το 1980 και κυκλοφορεί κάθε τρεις μήνες.

Στοιχεία επικοινωνίας: dimKonidaris@yahoo.gr, ΤΘ 206, 49100 Κέρκυρα.