Αρχείο για Ιανουαρίου 2013

31
Ιαν.
13

Ελένη Βαροπούλου – Το θέατρο στην Ελλάδα. Η παράδοση του καινούργιου, 1974 – 2006. Τόμος Α΄

0935 BAROPOULOU_THEATROΉδη από την εισαγωγή τα desiderata της κριτικού είναι σαφή: τα κείμενα της συλλογής να μην αποτελούν μόνο άμεση αισθητική αντίδραση και σύντομο θεατρικό στοχασμό πάνω σε συγκεκριμένα θεατρικά γεγονότα αλλά και κατασταλάγματα ενός οράματος θεάτρου, που θα αφορά όχι μόνο τις σημασίες του αρχικού δραματικού ή λογοτεχνικού κειμένου αλλά κυρίως την συγκρότηση των σημασιών κατά την διαδικασία της παράστασης και μέσα στο ιστορικό και κοινωνικό της περιβάλλον. Τα δεκάδες κείμενα της Βαροπούλου, δημοσιευμένα στις εφημερίδες Αυγή, Πρωινή Ελευθεροτυπία, Μεσημβρινή και Το Βήμα, δεν αφορούν μόνο κριτικές παραστάσεων με την στενή έννοια αλλά επεκτείνονται και σε ευρύτερα θέματα, σε δραματουργούς, σε θεωρητικά ζητήματα και γενικώς αποτελούν μια πλήρη παρουσίαση· σκίτσο το ονομάζει η ίδια αλλά εδώ έχουμε ολόκληρη εικαστική και πολυτεχνική σύνθεση του Θεάτρου στην Ελλάδα κατά την τελευταία τριακονταετία.

1312687-MarivauxΕνδεικτική περίπτωση της ευρύτερης θεματολογίας αποτελούν τα αρχικά εκτενή κείμενα που αφορούν τους θεατρικούς χώρους, σε συνάρτηση με τα κινητά, πλανόδια και περιοδεύοντα θέατρα, το χορευτικό θέατρο, την περφόρμανς, αλλά και τις παραστάσεις των «θεάτρων δωματίου» στην κυριολεξία του όρου. Στην τελευταία κατηγορία ανήκει η Φιλονικία του Μαριβώ όπως παρουσιάστηκε στο [Γαλάζιο Σπίτι της Πλάκας, 1984], στη μετάφραση της Κλαίρης Μιτσοτάκη – το ίδιο κείμενο χρησιμοποιήθηκε στην παράσταση που προσωπικά με συγκλόνισε από την Πειραματική Σκηνή της Τέχνης στη Θεσσαλονίκη, το 1987. Στο καθιστικό λοιπόν ενός διώροφου της Πλάκας αναδείχθηκαν πλήρως το άδολο κλίμα των εκμυστηρεύσεων ενός σαλονιού και ο αινιγματικός χαρακτήρας ενός διανοητικού παιχνιδιού αλλά και η αποπλάνηση του συναισθήματος, οι διαστροφές του πολιτισμού και η διαπίστωση πως δεν υφίσταται αγνή, φυσική πράξη έξω από το σύστημα της αγωγής και τους δαιδάλους της γλώσσας.

Η παράσταση του ημιτελούς Βόυτσεκ του Γκέοργκ Μπύχνερ [Θ. Άνοιξης, 1981, Αμφιθέατρο, 1991] θέτει εξαρχής δύσκολα θεατρικά ζητήματα. Ο πολυεδρικός κορμός της δραματικής ιστορίας του στρατιώτη – κουρέα θίγει ταυτόχρονα την εκμηδένιση ενός λαϊκού ανθρώπου και την συνθλιβή του ατόμου από τον κοινωνικό περίγυρο, το παραλήρημα ερωτικής ζήλειας και απόγνωσης και το οδοιπορικό στην ενδοχώρα της τρέλας. Με τι σειρά θα παιχτούν οι αποσπασματικές ενότητες και ποια πλευρά τους θα ευνοήσει η σκηνοθεσία;

Pressefoto_Bernhard_Schmied_1988Ιδιαίτερο κείμενο αφιερώνεται στις «υποθήκες του Μπέρνχαρντ», του περίφημου κριτή των καθημερινών σχέσεων εξουσίας, καταδυνάστευσης και υποταγής· του ποιητή των εξουθενωτικών μονολόγων με παθητικούς αποδέκτες καταδικασμένους στη σιωπή, που στα δράματά του πέτυχε «μια σύνθεση ολόκληρου του μεταπολεμικού θεάτρου». Ενδεικτική περίπτωση αποτελεί το έργο Ρίτερ, Ντένε, Φος [Θ. Οδού Κυκλάδων, 1991] όπου η νοσηρή αδελφική τριάδα καταδύεται στην ενδοχώρα των αμοιβαίων εξαρτήσεων και της ψυχοφθόρας σχέσης εξουσιασμού και υποτέλειας και σε μια ιδιότυπη αναζήτηση του χαμένου χρόνου με όλη την αηδία και την οργή της αποτυχίας που προσιδιάζουν στις μπερνχαρντικές μνημονεύσεις τους παρελθόντος. Εδώ οι κραυγές των διαταραγμένων υπάρξεων συγχρονίζονται σε ηχητικά σύνολα και η γελοιότητα των όντων αναδεικνύεται πλήρης μέσα στην απέλπιδα προσπάθεια να δώσουν ένα νόημα στη ζωή τους.

29206_1_org_WedekindFrank___Fotoportrait_mit_verschraenkte_ArmeΕξίσου πυκνό είναι το εισαγωγικό κείμενο για τον Φρανκ Βέντεκιντ, «τον εξπρεσιονιστή πριν από τον εξπρεσιονισμό», τον θεατρικό συγγραφέα, διηγηματογράφο, ποιητή, σκηνοθέτη και ηθοποιό – ερμηνευτή η υπόκριση του οποίου γκρέμισε τον διαχωριστικό τοίχο εξωτερικής και εσωτερικής διάστασης – έκφρασης. Ο Βέντεκιντ εξέθετε ακέραιο τον εαυτό του στη σκηνή ξεκινώντας από μια βαθύτατη ανάγκη αυτοτιμωρίας ενώ στα τολμηρά του δράματα δοκίμασε την προκλητική αντιπαράθεση προς τις κυρίαρχες απόψεις και την παγιωμένη ηθική των αστών, γράφοντας ακόμα και για την θέση της σεξουαλικότητας μέσα στην αστική κοινωνία. Η Λούλου [Ανοιχτό Θέατρο, 1988] αποτέλεσε ακριβώς ένα κείμενο ανταρσίας, που μεταμόρφωνε σε δράμα του λίμπιντο και του γυναικείου πεπρωμένου μια σειρά επεισοδίων υπό την επίδραση και των νιτσεϊκών απόψεων και των αντιλήψεων του Σόπενχάουερ για τη σεξουαλικότητα ως γενεσιουργό δύναμη της ζωής αλλά και την σύγκρουση του γενετήσιου ενστίκτου με την αστική ψευδοηθική.

1- beckettΠερισσότερο απ’ όλα τα δραματικά πρόσωπα του Μπέκετ η Γουίνι στις Ευτυχισμένες μέρες, Ω, οι ωραίες μέρες κατορθώνει να δαμάσει τη μελαγχολία και να διασκεδάσει την αποσύνθεση χάρη σε μια σοφή ελαφρότητα και μια λυτρωτική αμεριμνησία προσφεύγοντας στο ευρετήριο ελάχιστων μικροαντικειμένων, στην υπερβολή εξαίσιων στίχων, σ’ ένα ερωτικό παραμύθι [Δραματικό Θέατρο Ρούλας Πατεράκη, 1990]. Αναρωτιέμαι μήπως αυτό ακριβώς το τραγικωμικό μπεκετιανό σύμπαν αποτελεί φωτεινή πυξίδα στους σύγχρονους ζοφερούς καιρούς.

Ο Πιραντέλο δεν θα μπορούσε βέβαια να λείπει, τόσο ως αντικείμενο ειδικού κειμένου που εξετάζει με ποιο τρόπο οι σύγχρονοι σκηνοθέτες τον βλέπουν σήμερα πέρα από το γνωστό παιχνίδι της μάσκας και των κατόπτρων, όσο και με αφορμή τις σχετικές παραστάσεις. Καθώς Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα [ΚΘΒΕ, 1997] η αγωνιώδης τους αναζήτηση αναδεικνύει την αδυναμία της συγκρότησης μιας παράστασης, την αθεράπευτη αγωνία της τέχνης και της ζωής και την μάσκα ως επιδερμίδα στα διαδοχικά στρώματα της συνείδησης αλλά και ως προσωπείο που προσπαθεί να γεμίσει την άδεια ανώνυμη μορφή.

Pirandello 2Κατά τα άλλα η Ερσίλια Ντρέι, – Να ντύσουμε τους γυμνούς [Διονύσια, 1989] -,  μια επιπλέον περίπτωση στην πλειάδα των έκθετων γυναικείων υπάρξεων, αυτών που ο Πιραντέλο παρουσίασε να ψάχνουν μέσα στο κενό και στην απόλυτη ρευστότητα του Είναι μια υπόσταση αρεστή στους άλλους, συνεχίζει να εκλιπαρεί τον συγγραφέα Νότα να την κάνει εξαγνισμένη ηρωίδα μυθιστορήματος προκειμένου να ξεπεράσει το μαρτύριο της διαλυμένης προσωπικότητας, αλλά ούτε κι αυτόν μπορεί να έχει. Εδώ ο υπαρξιστής Πιραντέλο είναι βέβαιος πως το τραγικό είναι ο παγκόσμιος νόμος της ανθρωπότητας.

Ιδιαίτερα κατατοπιστικά είναι τα κείμενα που αφορούν τον Πέτερ Βάις, τον « ποιητή της Ιστορίας» που μοίρασε τη ζωή του ανάμεσα στην πολιτική και την καλλιτεχνική δραστηριότητα και υπήρξε μέτοικος και πολίτης του κόσμου, διατηρώντας ως μόνιμο πυρήνα της δραματουργίας του την πάλη των ιδεών και την ιστορική αναμέτρηση ομάδων, δυνάμεων και συστημάτων. Ο Βάις προχώρησε τις κοινωνικές του καταγγελίες ακόμα πιο πέρα από τις μπρεχτικές διδαχές και τους δραστικούς σκηνικούς τρόπους της αγκίτ – προπ [θέατρο αγκιτάτσιας – προπαγάνδας], την στεγνή παράθεση ντοκουμέντων [theater Weiss_Peterof facts] και την θεατροποίηση ιστορικών περιστατικών τύπου Χόχουτ. Στην Ανάκριση, για παράδειγμα, δεν παρουσιάζεται το ναζιστικό παρελθόν αλλά εξετάζεται το γερμανικό παρόν έτσι που το παρελθόν να ανασύρεται και να ανασυγκροτείται από αυτό.

Η καταδίωξη και η δολοφονία του Ζαν Πωλ Μαρά, όπως παίχτηκε από το Θεατρικό Όμιλο του Σαραντόν με τη διεύθυνση του κ. ντε Σαντ, [Θεατρικό Εργαστήρι Θεσσαλονίκης, 1982 και Εθνικό Θέατρο, 1989] προσφέρεται για ανάδειξη της ιδεολογικής διαμάχης γύρω από το νόημα της Επανάστασης και τα πολιτικά και ψυχολογικά ελατήρια του επαναστατημένου ατόμου. Η διαλογική πάλη Μαρά – Σαντ έχει ως κέντρα βάρους την αντίφαση ανάμεσα στην ελευθερία και στην κοινωνική δικαιοσύνη και το ασυμβίβαστο της ανθρώπινης φύσης με τη ηθική. Στη μία πλευρά στέκεται ο φανατικός Μαρά, εκφραστής της επαναστατικής ουτοπίας, στην άλλη ο ντε Σαντ, απόστολος μιας ατομικότητας που διεκδικεί τη βία πέρα από κάθε ηθική παράμετρο και ιστορική αναγκαιότητα.

AVT_Botho-Strauss_8239Το πάρκο του Μπότο Στράτους [Θ. Τέχνης, 1988], του κατεξοχήν Δυτικογερμανού συγγραφέα που αναδείχθηκε μέσα από το ίδιο το θέατρο αποτελεί ένα ιδιαίτερο νοητικό θέατρο, μακριά τις ψευδαισθήσεις της ρεαλιστικής καταγραφής και της ιλουζιονιστικής αναπαράστασης. Ο εκφραστής ενός νεότερου γερμανικού δράματος που δημιουργήθηκε ως αντίποδας στην μπρεχτική κληρονομιά, όπως κάποτε διασκεύασε δραστικά το 1974 τους Παραθεριστές του Γκόρκι, το ίδιο κάνει και τώρα με το Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας, μόνο που οι θεοί που επιθυμούν να αναζωπυρώσουν τη χαμένη ορμή για έρωτα και ζωή, δεν καταφέρνουν να αλλάξουν τον εχθρικό κόσμο εμπορευματοποιημένων σχέσεων, σκοπιμότητας και οριστικά αποδιωγμένου πάθους [Θ. Τέχνης, 1982].

Αναζητώντας τις παραστάσεις που και ο ίδιος παρακολούθησα, στέκομαι σΤα πικρά δάκρυα της Πέτρα φον Καντ [Θ. της Οδού Κεφαλληνίας, 1987] του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, σ’ εκείνη την δεύτερη στροφή του προς το μελόδραμα (του οποίου τον κώδικα κατέκτησε άμεσα) και στην αξέχαστη εισβολή στο άδυτο του ερωτισμού, που επαλήθευε εκείνο που ο ίδιος κάποτε έγραψε, ότι ο έρωτας είναι το αποτελεσματικότερο εργαλείο κοινωνικής καταπίεσης.

woyzeck on the HighveldΕίναι αδύνατο να αναφερθούν όλα τα έργα που παρουσιάζονται. Ενδεικτικά αναφέρονται οι κατηγορίες: Αρχαίο Ελληνικό Θέατρο, Σκανδιναβικές ατμόσφαιρες (Ίψεν, Στρίντμπεργκ), Ρωσικές εκλάμψεις (Τσέχοφ, Αρμπούζοφ, Γκέλμαν, Μπουλγκάκοφ κ.ά.), Από την πλευρά των γυναικών, Γερμανόφωνες δημιουργίες (Σίλλερ, Λέσσινγκ, Γκαίτε, Φρόυντ, Σνίτσλερ, Χόρβατ κ.ά.), Το Πολιτικό, η Ιστορία και το Ντοκουμένο (Ντάνιελ Μπέρριγκαν, Αλαίν Ντεκώ κ.ά.), Μπρεχτικές στιγμές, Ζήτημα διασκευής (Μέγιερχολντ, Ζαρρύ, Ζουβέ κ.ά.), Η κομέντια ντελ άρτε, ο Γκολντόνι, ο Φο και ο Ρουτζάντε.

Το θέατρο στην Ελλάδα αποτελείται από δυο τόμους, Α΄ και Β΄. Μια συνολική παρουσίαση θα αδικούσε το πλούσιο υλικό του κάθε τόμου συνεπώς ακολουθεί νέα ανάρτηση για τον Β΄ τόμο.

Εκδ. Άγρα, 2011, σελ. 444. Με δεκαεξασέλιδο ευρετήριο προσώπων, θεάτρων, θιάσων, φεστιβάλ και τίτλων των έργων.

Στις εικόνες: Pierre de Marivaux, Thomas Bernhard, Frank Wedekind, Samuel Beckett, Luigi Pirandello, Peter Weiss, Botho Strauss κι ένας Woyzeck.

30
Ιαν.
13

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 114. Αλεξάνδρα Μπακονίκα

Siatista.2Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Ο τίτλος του τελευταίου μου βιβλίου είναι «Το τραγικό και το λημέρι των αισθήσεων» εκδ. Σαιξπηρικόν, 2012. Αποτελείται από 39 ποιήματα ερωτικού και κοινωνικού περιεχομένου, όπου κυρίως θίγεται το θέμα του καταπιεστή και καταπιεζόμενου, του θύτη και του θύματος  στον έρωτα, την οικογένεια, την εργασία, τον κοινωνικό περίγυρο, τις φιλίες, το λογοτεχνικό σινάφι. Το πικρό κατακάθι που βγαίνει από τη συλλογή είναι η αφόρητη δυσκολία των ανθρώπινων σχέσεων, που έχει ως επακόλουθο την μοναξιά, την υπαρξιακή αγωνία, τα αδιέξοδα. Βέβαια, αυτή η σκοτεινή απόγνωση απαλύνεται κατά διαστήματα από τη θετική αύρα έντονα ηδυπαθών, ερωτικών ποιημάτων.

2009Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

«Ανοικτή γραμμή» εκδ. Διαγωνίου 1984…το έναυσμα ήταν η εκρηκτική ανάγκη για έκφραση σχετικά με θέματα μοναξιάς και αναζήτησης της ταυτότητας.

«Το γυμνό ζευγάρι» εκδ. Διαγωνίου 1900…εμπεριέχει τα συναισθήματα που αποκόμισα από έναν σφοδρό έρωτα.

«Θείο κορμί» εκδ. Διαγωνίου 1994…ένας καταιγισμός ποικίλων ερωτικών εμπειριών.

«Παρακαταθήκη ηδυπάθειας» εκδ. Εντευκτηρίου 2000

«Πεδίο πόθου» εκδ. Μεταίχμιο…..η περαιτέρω διερεύνηση του ερωτικού και σεξουαλικού ενστίκτου.

«2005Ηδονή και εξουσία» εκδ. Μεταίχμιο….. ποιήματα για τον έρωτα, τη βία, την καταπίεση, τις σχέσεις εξουσίας.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Ναι, βέβαια, μου έρχονται ως έμπνευση της στιγμής στίχοι στα πιο απίθανα μέρη, όπως σε λεωφορεία, τραίνα, βαπόρια, στο δρόμο, σε ξενοδοχεία, καφετέριες, ταβέρνες, παραλίες,  εκδρομές, μπαρ, βόλτες, οπουδήποτε μπορεί να βρεθεί κανείς. Τα απομνημονεύω και στη συνέχεια τα καταγράφω σε χαρτί στο γραφείο μου.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Ναι, με απασχολούν οι ήρωες των ποιημάτων μου, είτε εξακολουθώ να τους συναναστρέφομαι, είτε όταν ακούω νέα τους, είτε όταν τους φέρνω νοσταλγικά στο μυαλό μου. Οι ήρωες των ποιημάτων μου είναι κάτι σαν εμμονή στο μυαλό μου.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

2000Γράφω τα ποιήματα όταν με κεντρίζει μια βαθιά συγκίνηση, ένα συνταρακτικό συναίσθημα, κάτι σαν μια αποκαλυπτική αλήθεια, που βγαίνει από το σκοτεινό υποσυνείδητο.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Βυθίζω τον εαυτό μου στο καυτό συναίσθημα που με κυριεύει και προσπαθώ να το εκφράσω με την πύρινη, εκτυφλωτική δύναμη και λάμψη του. Επειδή αυτή η καταβύθιση απαιτεί φοβερή αυτοσυγκέντρωση, αποφεύγω τελείως κάθε μουσικό ήχο. Μουσική για μένα είναι να εκφράσω με λέξεις τη μαγεία των συναισθημάτων που με κατακλύζουν.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

97Φοίτησα στην Ιατρική σχολή του ΑΠΘ, νωρίς όμως εγκατέλειψα τις σπουδές μου. Έχοντας πτυχίο επάρκειας στην Αγγλική γλώσσα δίδαξα επί σειρά ετών σε ιδιωτικά φροντιστήρια. Έχω αντλήσει πολλά θέματα και εμπειρίες από την επαγγελματική μου ζωή για να γράψω ποιήματα. Το γεγονός ότι εργάστηκα μου έδωσε μια άλλη, ευρύτερη προοπτική, με εμπλούτισε σαν άνθρωπο, με προσγείωσε. Δεν έμεινα κλεισμένη την ασφάλεια ενός γυάλινου πύργου, μακριά από τις τόσες δυσκολίες του μόχθου και της σκληρής πραγματικότητας.

Με ποια επίθετα και ποιες λέξεις γενικότερα θα περιγράφατε την ποίησή σας;

Άμεση, λιτή, εξομολογητική, τολμηρά ερωτική, αιχμηρή και διεισδυτική σε σχέσεις εξουσίας, βίας, προδοσίας ,εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, δραματικά υπαρξιακή.

Γράψατε ποτέ πεζογραφία – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

94Όχι δεν έγραψα πεζογραφία. Με θέλγουν  οι συνταρακτικά έντονες στιγμές, θηρεύω την απέραντη ομορφιά τους ή την απέραντη σκοτεινότητά τους, που διαμορφώνει με καταλυτική δύναμη τη ζωή μας. Αυτή την τρομακτική ένταση των στιγμών μπορώ να την αποδώσω καλύτερα μέσα από τον συμπυκνωμένο λόγο της ποίησης, γι’ αυτό και μένω στην ποίηση.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;

Θα επέλεγα τον Στρατή Δούκα και το αριστούργημά του «Η ιστορία ενός αιχμαλώτου».

Τι γράφετε τώρα;

90Γράφω την επόμενη ποιητική μου συλλογή, στην οποία σκέπτομαι να δώσω τον τίτλο «Πέρα από τα όρια», γιατί καταγράφει ακραίες καταστάσεις ερωτικής λαγνείας, μοναξιάς, ανταγωνισμού, προδοσίας, οίκτου, ενοχής, αγωνίας για τη φθορά και το θάνατο.

Ποια η θέση της ποίησης σε τόσο δραματικές συγκυρίες; Πώς μπορεί να υπάρξει διάθεση ποιητικής ανάγνωσης ή και γραφής σε οριακές περιόδους;

Δραματικές συγκυρίες πάντα υπάρχουν. Η Μικρασιατική Καταστροφή, οι δύο Παγκόσμιοι πόλεμοι, η Κατοχή, ο Εμφύλιος ήταν τραγικές εποχές για τη χώρα μας. Κι όμως η ποίηση μέσα σε αυτούς τους χαλεπούς καιρούς άνθησε και μεγαλούργησε με τα  ονόματα των πιο διακεκριμένων ποιητών. Εκφράζουμε τον βαθύτερο εαυτό μας με την τέχνη της ποίησης και δεν υπάρχει μεγαλύτερη αγαλλίαση. Η στενή συνάφεια με τα κρυφά και σκοτεινά μέρη του εσώτερου εαυτού μας, πέρα από την αισθητική ευχαρίστηση, οδηγούν στον λαμπρό χώρο της αυτογνωσίας. Πιστεύω ότι και σε οριακές καταστάσεις η ανάγκη για έκφραση μέσα από την τέχνη θα συνεχίζει να υπάρχει.

84Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Α. Παπαδιαμάντης, Κ. Καβάφης, Γ. Ιωάννου, Στ. Δούκας, Δ. Χατζής, Ντ. Χριστιανόπουλος, Θ. Βαλτινός, Δ. Δημητριάδης, Β. Ραπτόπουλος.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Ο ήρωας στο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Έρωτας στα χιόνια».

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Το βιβλίο του Δημήτρη Δημητριάδη «Περί πίστεως»

b127184Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Διαβάζω έντυπες και ηλεκτρονικές, με περισσότερη προτίμηση στις πρώτες.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Το ποίημά μου «Λεωφορείο μακρινών διαδρομών» από τη συλλογή «Θείο κορμί»

Καθόμουν, κι όπως περνούσε
απ’ το στενό διάδρομο για να βρει θέση,
με το πόδι του με ζούληξε στο χέρι.
Όσα ερωτικά μηνύματα
περνούν με χίλιες λέξεις, τώρα περνούσαν
με το ζούληγμα, που ήταν επίμονο
παρακλητικό-
κι όλο το σφρίγος
του νεανικού κορμιού του μεταδόθηκε.

Περί αδιακρισίας

scan0002Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Ναι παρακολουθώ, όμως περισσότερο κινηματογράφο. Με γοήτευσαν τα έργα των Φελλίνι, Μπερτολούτσι, Μπονουέλ, Χάνεκε, Ταραντίνο, Κιούμπρικ, Παζολίνι.

Από το θέατρο τα έργα των Α. Τσέχωφ και Τ. Ουίλιαμς.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Πολύ θετικές, εμπλούτισα την ενημέρωση και τις γνώσεις μου.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Όχι, δεν θα το δεχόμουν, γιατί η συγγραφική τέχνη είναι η ίδια η ζωή μου.

25
Ιαν.
13

Γκίντερ Βάλραφ – Από τον θαυμαστό καινούργιο κόσμο. Η αθέατη πλευρά του γερμανικού θαύματος

WALLRAFF_HIGHΣτα σωθικά του μοντέρνου γερμανικού μεσαίωνα

Από τους πλέον μαχητικούς, στρατευμένους και πολυδιαβασμένους δημοσιογράφους στον κόσμο ο Βάλραφ (γενν. 1942) εφαρμόζει μια μέθοδο που σχεδόν έχει ταυτιστεί με το όνομά του: προκειμένου να ζήσει από πρώτο χέρι τις καταστάσεις που επιθυμεί να καταγγείλει, γίνεται κομμάτι τους, ως θύμα τους. Μεταμφιέζεται, αποκτά ψεύτικα στοιχεία, αλλάζει «χαρακτήρα» και εισέρχεται χωρίς φόβο με πάθος στα στόματα των λύκων. Οι τίτλοι των βιβλίων του, πολλά από τα οποία αποτελούν συλλογές με ρεπορτάζ, είναι ενδεικτικοί: Σε χρειαζόμαστε: Εργάτης στις γερμανικές βιομηχανίες, 13 ανεπιθύμητα ρεπορτάζ, Εσείς εκεί πάνω, εμείς εκεί κάτω, Ο φασισμός δίπλα μας. Ο Βάλραφ ήρθε στην Ελλάδα τον Μάιο του 1974 και αλυσοδέθηκε στο Σύνταγμα διαμαρτυρόμενος για το δικτατορικό καθεστώς· συνελήφθη, δικάστηκε (με συνήγορο τον Γ.Α. Μαγκάκη) και φυλακίστηκε μέχρι την πτώση της χούντας. Ο Βάλραφ λαμβάνει κάθε βδομάδα γράμματα και e – mail από ολόκληρη τη Γερμανία στα οποία πάσης φύσεως εργαζόμενοι του εξιστορούν τα καψόνια που υφίστανται κάθε μέρα στη δουλειά τους, αδυνατώντας όμως να βγουν από την ανωνυμία τους.

1986-GunterWallraffΚάπως έτσι οδηγείται και στην μεγάλη αρτοποιία Gebr. Weinzheimer Brot που ανήκει στον όμιλο Lidl, στην κατηγορία των προμηθευτών τροφίμων σε τιμές προσφοράς. Η παράκλησή του να εργαστεί το πρώτο διάστημα δωρεάν γίνεται δεκτή με μεγάλη χαρά από τους υπεύθυνους, που συμφωνούν με χειραψία αλλά όχι με συμβόλαιο, και αμέσως εντάσσεται στους εργάτες που φουρνίζουν και συσκευάζουν προψημένα ψωμάκια σε σακούλα. Κάθε φορά που ακούγεται η εφιαλτική σειρήνα, οι εργάτες υποχρεούνται να κατεβάσουν τις καυτές λαμαρίνες από τον ιμάντα, ενώ τα καυτά ψωμάκια εκσφενδονίζονται προς κάθε κατεύθυνση· τα εγκαύματα αποτελούν μέρος της εργασιακής καθημερινότητας. Όταν ο ίδιος ο Βάλραφ τραυματίζεται, διαπιστώνει ότι το ντουλάπι των πρώτων βοηθειών δεν έχει ούτε τα στοιχειώδη, ενώ δεν του επιτρέπεται να πάει στο νοσοκομείο πριν το τέλος της βάρδιας.

gunter_wallraff_623655Από τη στιγμή που το εργοστάσιο βρίσκεται στο έλεος του Lidl, δηλαδή του ενός αγοραστή μεγάλων ποσοτήτων, οι εργάτες εξαναγκάζονται να δουλεύουν αδιάκοπα επί δύο και τρεις εβδομάδες χωρίς ρεπό ή να στέλνονται στο σπίτι τους μέχρι νεωτέρας. Ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης έχει καθιερώσει ένα αποδοτικό σύστημα ρουφιανιάς και επιτηρεί τους υπαλλήλους του μέσω ίντερνετ σε οποιαδήποτε γενιά του κόσμου· ενδεικτική είναι η επίπληξη από την κρεβατοκάμαρά του μια εργαζόμενη που φορούσε λάθος χρώμα παντελόνι εργασίας!

Η εμπειρία στις εταιρείες διαχείρισης τηλεφωνικών κλήσεων δεν τραυματίζει το σώμα αλλά τη συνείδηση. Εδώ ο Βάλραφ εισέρχεται στον επιβλητικό πύργο της Κολονίας Μέντια Παρκ, όπου έχουν εγκατασταθεί επιχειρήσεις με κλειστά χαρτιά και πλήρη ασυλία από το γερμανικό κράτος. Το συγκρότημα των γραφείων, χαρακτηριστικό παράδειγμα του θαυμαστού καινούργιου εργασιακού κόσμου. αποτελεί και την έδρα της CallOn, εταιρείας διαχείρισης τηλεφωνικών κλήσεων. Σε αυτά τα ορυχεία της νεότερης εποχής (ο χώρος περιλαμβάνει εκατό πόστα εργασίας με Η/Υ) χιλιάδες άνθρωποι δουλεύουν αόρατοι, στα κρυφά και εμπορεύονται πάσης φύσεως υπερτιμολογημένα και κατώτερης ποιότητας προϊόντα ή πληροφορούν για υποτιθέμενα κέρδη σε τυχερά παιχνίδια. Σε κάθε περίπτωση ο πελάτης βγαίνει πάντα εξαπατημένος.

GLnter-Wallraff-Schriftsteler-D-in-der-Maske-des-TLrken-AliΈνας επαγγελματίας πωλητής εξομολογείται στον συγγραφέα ότι προσφέρεται κάθε τόσο για πειραματόζωο σε φαρμακευτικές εταιρείες έναντι μικρών αμοιβών. Παρά το γεγονός ότι το τηλέφωνο δεν είναι οπτικό, ο ενδυματολογικός κώδικας είναι αυστηρός: απαγορεύονται τα τζιν και τα αθλητικά παπούτσια, καθώς, σύμφωνα με τον υπεύθυνο, το παρουσιαστικό μεταφέρεται στην εσωτερική στάση του πωλητή που αντιλαμβάνεται ο πελάτης. Ο ίδιος μάλιστα επιπλήττει τον Βάλραφ που σέβεται τις παρακλήσεις μιας κυρίας να μην επιμένει άλλο: όχι, έπρεπε να επιμείνει να την πείσει· η συνείδηση πρέπει να αφήνεται στο σπίτι.

Σε αυτή την πρώτη μέρα δουλειάς ενόχλησα συνολικά 80 ανθρώπους. Η λέξη «πελάτες» μού είναι δυσάρεστη, το σωστό θα ήταν «υποψήφια θύματα». Με κανέναν δεν έχω την αίσθηση πως του είναι επιθυμητό το τηλεφώνημα. Οι περισσότεροι θυμώνουν και νευριάζουν. Πολλοί σου δίνουν να καταλάβεις πως το να τους ενοχλούν διαρκώς με νέες τηλεφωνικές προσφορές τους φαίνεται σαν τηλεφωνική τρομοκρατία. Έχω σημειώσει κρυφά αρκετά τηλέφωνα. Την επόμενη μέρα παίρνω τους τηλεφωνικούς «πελάτες» της CallOn από το σπίτι και τους ρωτάω αν έχουν λάβει μέρος σε διαγωνισμό ή αν έχουν υπογράψει κάποια συγκατάθεση, όπου συμφωνούν ρητά με ένα τέτοιου είδους τηλεφώνημα. Όλοι ανεξαιρέτως απαντούν αρνητικά. Κανένας δεν είχε θελήσει να τους εξηγήσει «εκούσια ή συνειδητά», όπως απαιτεί η νομολογία. [Απάτη μέσω τηλεφώνου, σ. 107]

kami_wallraff_DW_V_1223348pΕπόμενη αποστολή τα Starbucks, ο δισεκατομμυριούχος κύριος μέτοχος των οποίων, εξακολουθεί να επιμένει πως για τους εργαζόμενους δεν είναι απλώς μια δουλειά αλλά ένα πάθος που μοιράζονται όλοι ως «συνεργάτες». Προφανώς μέσα στο πάθος εντάσσεται η πρόταση των υπευθύνων της βάρδιας προς τους υπαλλήλους να κοιμούνται σε δυο πολυθρόνες μέσα στο μαγαζί ώστε να είναι φρέσκοι την άλλη μέρα στη δουλειά, να μην πληρώνονται τις υπερδιπλάσιες υπερωρίες ή να ιεραρχούνται με βάση τις αφαιρέσεις πόντων (που προβλέπονται αν ο υπάλληλος δεν κοιτάξει τον πελάτη μέσα σε τρία δευτερόλεπτα από την ώρα που μπήκε, αν δεν του χαμογελάσει, αν αφήσει το συρτάρι της ταμειακής παραπάνω από τον καθορισμένο αριθμό δευτερολέπτων κλπ.). Διαφορετικές αλλά εξίσου απάνθρωπες, σχεδόν σαρκοβόρες συνθήκες συναντά και στο πιο φημισμένο γκουρμέ εστιατόριο τη Γερμανίας.

günter-wallraff-interviewΟ Βάλραφ δεν περιορίζεται στον κόσμο της εργασίας αλλά παραμένει κυριολεκτικά στο δρόμο. Στην χώρα μοντέλο λοιπόν που διατείνεται πως είναι η Γερμανία τουλάχιστο 30.000 άνθρωποι δεν έχουν δική τους στέγη παρά ζουν και διανυκτερεύουν στο δρόμο ή κάποιες φορές σε «υπνοθήκες έκτακτης ανάγκης», κοινώς καταλύματα αστέγων. Ο συγγραφέας έμεινε μήνες σε τέτοια καταλύματα σε διάφορες γερμανικές πόλεις και κατέγραψε τις συγκλονιστικές ιστορίες των, κομψότερα ονομαζόμενων στην επίσημη γλώσσα, ανέστιων. Για το ανύπαρκτο γερμανικό κράτος «πρόνοιας» ακόμα και η έκτακτη ανάγκη έχει τους κανόνες της και η γραφειοκρατία κάνει ακόμα πιο δύσκολη τη ζωή των πολλαπλά καταφρονεμένων ανθρώπων. Ενδεικτικό παράδειγμα από το χωριό … Κοντέινερ στην Φρανκφούρτη: όταν κάποιος θέλει να έχει ένα μόνιμο κατάλυμα πρέπει τουλάχιστο να παρουσιάζει πρόβλημα με ναρκωτικά και αλκοόλ. Πολλοί αρχίζουν να πίνουν γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο!

Ανήμερα τα Χριστούγεννα ψάχνω να βρω ένα μέρος να κοιμηθώ – λέω να στρώσω έξω. Κατά τις εννιά το βράδυ στον σιδηροδρομικό σταθμό της Κολονίας πέφτω πάνω σε έναν νεαρό άντρα. Δάκρυα κυλάνε στα μάγουλά του, μου δίνει ια παράξενη εντύπωση που δεν μπορώ να την καταλάβω. Τα πουκάμισά του έχουν βγει έξω από το παντελόνι, τρέμει από το κρύο. Με ένα κόμπιασμα στη φωνή του αναφέρει ότι το έσκασε από ένα ίδρυμα περίθαλψης αστέγων στο Μπαντ Χόνερ, μια μικρή πόλη ανατολικά της Κολονίας, ότι εδώ και τρεις μέρες κοιμάται στον δρόμο και την τελευταία νύχτα τον κλέψανε. / Τον πήρα αγκαζέ και ψάξαμε παρέα να βρούμε το αστυνομικό τμήμα του σιδηροδρομικού σταθμού. Εκεί αναφέρει το όνομά του, Τόμας Σ., και την ημερομηνία γεννήσεώς του. Ο αστυνόμος κοιτάει στον κομπιούτερ του: «Με αυτό το όνομα δεν έχουμε δηλωμένο κανέναν. Δυστυχώς δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα». [Υπό το μηδέν, σ. 59]

WΗ πλήρης ακύρωση των εργασιακών σχέσεων, ο ψυχολογικός πόλεμος εναντίον των εργαζόμενων, η απαξίωση της κρατικής εταιρείας σιδηροδρόμων, με στόχο την ιδιωτικοποίησή της και ο ρατσισμός αποτελούν ορισμένα μόνο από τα θέματα των υπόλοιπων κειμένων. Ο Βάλραφ διαπιστώνει διαρκώς πως η γερμανική ξενοφοβία δεν έχει καμία σχέση με πραγματικές εμπειρίες – όσο πιο σπάνια οι άνθρωποι συναντούν ξένους, τόσο πιο συχνό είναι το φαινόμενο του ρατσισμού. Και είναι σχεδόν κωμικοτραγική η προσπάθειά του ως Σομαλού μετανάστη να συμμετάσχει σε μια τοπική εκδρομή. Η ομήγυρη των γηραιών γερμανών κάνουν τα πάντα για να του δείξουν πόσο ανεπιθύμητος είναι. Όταν δεν το καταφέρνουν, απλώς τον αγνοούν: κάνουν σα να μην υπάρχει!

guenther-wllraff100~_v-image853_-7ce44e292721619ab1c1077f6f262a89f55266d7Τι είδους ανάπτυξη ευαγγελίζεται το γερμανικό υπερκράτος όταν απαρτίζεται από πολίτες που ζουν πάνω και κάτω από τα όρια της ανέχειας και βασίζεται στην εργασία μεταναστών που κατά τα άλλα αντιμετωπίζονται με κάθε ρατσιστικό τρόπο; Η υποτιθέμενη αυστηρή γερμανική πολιτεία ανέχεται απροκάλυπτα την φοροδιαφυγή, επιτρέπει τον μαύρο τζόγο, αφήνεται στην κυριαρχία των ισχυρότερων και παραδίδεται άνευ όρων στην παγκοσμιοποίηση. Κατά τα άλλα επιθυμεί να ηγείται της Ευρώπης διδάσκοντας δεοντολογία, πολιτική και σωστή διακυβέρνηση.

Εκδ. Τόπος, 2011, μτφ. Μαρία Μουρσελά, σ. 334, με σχόλια [Gunter Wallraff, Aus der schonen neuen Weit. Expeditionen ins Landesinnere, 2009].

Πρώτη δημοσίευση: σΤο Παράθυρο.

22
Ιαν.
13

John Gray – Μαύρη λειτουργία. Η αποκαλυπτική θρησκεία και ο θάνατος της ουτοπίας

gray Οι Πολιτικές Εκκλησίες ή πώς η πολιτική οφείλει τα πάντα στην θρησκεία

1. Οι ουτοπίες της δυστυχίας

Πώς γίνεται και τα ουτοπικά προγράμματα με τις διάφορες ιδεολογίες περί ανθρώπινης ευτυχίας να έχουν προκαλέσει το θάνατο εκατομμυρίων ανθρώπων και την καταστροφή της ζωής ακόμα περισσότερων; Πώς γίνεται και κατά την επιδίωξη ενός κόσμου χωρίς δεινά, εξαπολύονται τόσοι πόλεμοι και ασκείται τόση τρομοκρατία;  Και πώς συμβαίνει όλες εκείνες οι κοσμικές ιδεολογίες που απέρριπταν τα παραδοσιακά θρησκευτικά δόγματα και στόχευαν στον διαφωτισμό του ανθρώπου, βασιζόμενες στην επιστήμη, ως ισχυρίζονταν, να εφαρμόζουν στην ουσία τα ίδια συστήματα και τους ίδιους θρησκευτικούς μύθους που υποτίθεται ότι απέρριπταν; Ή μήπως, στην ουσία διαμορφώθηκαν από την απωθημένη θρησκεία, μεταμορφωμένες σε εκδοχές του μύθου της Αποκάλυψης, κοινώς της πίστης ότι ένα γεγονός θα αλλάξει τον κόσμο και θα μας οδηγήσει πανευτυχείς στο τέλος της ιστορίας;

2. Σε αναμονή του θριάμβου του καλού

Christian Art - Salvation Riding on the CloudsΓια τον Χριστιανισμό η ανθρώπινη ιστορία είναι μια τελεολογική διαδικασία: η διδασκαλία του Ιησού βασιζόταν στην πεποίθηση ότι η ανθρωπότητα ζει τις έσχατες ημέρες της. Φυσικά το μήνυμα ότι ο παλαιός κόσμος επρόκειτο να τελειώσει και μια νέα βασιλεία να εδραιωθεί αντανακλούσε την επίδραση άλλων προγενέστερων παραδόσεων κι αυτή ακριβώς η ιδέα εισήλθε και στη δυτική σκέψη. Αυτό που επανερχόταν στα συνεχή ξεσπάσματα των χιλιαστικών κινημάτων που εκδηλώνονταν σε όλη την ιστορία του χριστιανισμού ήταν η πίστη σε ένα συμπαντικό πόλεμο μεταξύ του καλού και του κακού, που απηχούσε το δυϊστικό κοσμοείδωλο του Ζωροάστρη και διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τη δυτική σκέψη και πολιτική. Ο χριστιανισμός εισήγαγε την εσχατολογία στην καρδιά του δυτικού πολιτισμού.

3. Η κόκκινη ουτοπία της ανθρώπινης μετάλλαξης

Ο κ319925301_dcf539e8e3_bομμουνισμός βασιζόταν στην επιστήμη του ιστορικού υλισμού, ο ναζισμός στον [ψευδο]επιστημονικό φυλετισμό· μόνο που αμφότερα τα συστήματα ήταν μπολιασμένα με μπόλικη θεολογία: η εκ μέρους τους κατάληψη της εξουσίας υπήρξε αποτέλεσμα εξεγέρσεων βασισμένων στην πίστη, όπως ακριβώς και η θεοκρατική επανάσταση του Αγιοταλάχ Χομεϊνί. Στην ακμή του ο κομμουνισμός του 20ού αιώνα αναπαρήγαγε πολλά από τα γνωρίσματα των χιλιαστικών κινημάτων: αποκάλυψη και εσχατολογία, επικείμενη καταστροφή του κόσμου και συλλογική, επίγεια, επερχόμενη, ολική, θαυματουργή σωτηρία που θα μεταμορφώσει και θα τελειοποιήσει τον άνθρωπο.

Έτσι η σπουδή του Λένιν να ασκήσει τρομοκρατία για να δημιουργήσει έναν νέο κόσμο δεν είναι καινοφανής. Η χρήση απάνθρωπων μεθόδων για την επίτευξη ανέφικτων σκοπών συνιστά την ουσία του επαναστατικού ουτοπισμού. Τόσο η Μπολσεβίκικη Επανάσταση όσο και οι Ιακωβίνοι νωρίτερα, αποδέχονταν την συστηματική τρομοκρατία ως νόμιμο μέσο για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας· τα μαοϊκά καθεστώτα και το Φωτεινό Μονοπάτι στο Περού το ίδιο: σκόρπισαν το θάνατο σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους επιδιώκοντας έναν κόσμο καλύτερο από ποτέ.

DANTON, ROBESPIERRE, AND MARAT IN THE WINE SHOP.Αναρχικοί του 19ου αιώνα, όπως ο Νετσάγιεφ και ο Μπακούνιν, αντιαποικιοκράτες στοχαστές όπως ο Φραντς Φανόν, τρομοκρατικές ομάδες όπως οι Μπάαντερ – Μάινχοφ και Ερυθρές Ταξιαρχίες, τα ριζοσπαστικά ισλαμικά κινήματα, όλοι σαγηνεύονταν από φαντασιώσεις δημιουργικής καταστροφής και την απελευθερωτική δύναμη της βίας. Και στην ουσία ήταν όλοι τους επίγονοι των Ιακωβίνων της γαλλικής Τρομοκρατίας, που κατέληξε να εφαρμόζεται για την προώθηση των ιδεωδών του Διαφωτισμού και της πίστης του ότι η ανθρωπότητα είναι ένα εγγενώς προοδευτικό είδος.

4. Ουτοπία: φύγε θρησκεία, έλα πολιτική!

DimaJesusΜόνο που όλες οι κοινότητες που απέβλεπαν στην ενσάρκωση ενός ιδεώδους τελειότητας βασίζονταν μάλλον στην πίστη παρά στη γνώση, στο βαθμό που το ιδεώδες για την τελειότητα πάντα συγκρούεται με βασικά ανθρώπινα γνωρίσματα. Το όνειρο της απόλυτης αρμονίας υποτίμησε τις φυσιολογικές συγκρούσεις στην ανθρώπινη ζωή και τις ασυμβίβαστες επιθυμίες των ανθρώπων. Ο Χιούμ το είχε ήδη γράψει: Όλα τα σχέδια που υποστηρίζουν μια σημαντική μεταρρύθμιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς ανήκουν στη σφαίρα της φαντασίας.

Για έναν ουτοπικό νου τα ελαττώματα κάθε γνωστής κοινωνίας δεν αποτελούν ψεγάδια της ανθρώπινης φύσης αλλά σημάδια μιας οικουμενικής κατάστασης που μπορεί να πάψει να υπάρχει. Στην πίστη αυτή συναντιούνται θρησκευτικές αιρέσεις, επαναστατικές σέκτες και δυτικές κυβερνήσεις: πιστεύουν πως η πολιτική δράση μπορεί να τροποποιήσει την ανθρώπινη κατάσταση. Και τελικά ο ουτοπισμός άρχισε να αναπτύσσεται παράλληλα με την υποχώρηση της χριστιανικής πίστης. Μήπως λοιπόν στην ουσία την κληρονόμησε και την αντικατέστησε;

maoΟ ίδιος ο Τρότσκι μιλούσε, παράλληλα με την «στρατιωτικοποίηση της εργασίας» και για τροποποίηση της ανθρώπινης φύσης. Οι μπολσεβίκοι σκόπευαν εξαρχής να δημιουργήσουν ένα νέο τύπου ανθρώπου, που δεν θα δημιουργούνταν αν δεν καταστρεφόταν ο παλιός. Ο σοβιετικός μηχανισμός ασφαλείας κληροδοτήθηκε από τον όψιμο τσαρισμό, η δημιουργία στρατοπέδων ακολουθούσε τα πρότυπα των Ευρωπαίων αποικιοκρατών και δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν για το τίποτα. Παρομοίως στο Μεγάλο Μαοϊκό Άλμα προς τα Εμπρός [1958 – 1961] πέθαναν τριάντα οκτώ εκατομμύρια «παλαιοί» άνθρωποι. Η πολιτικά οργανωμένη μαζική φρενίτιδα είχε αναμφισβήτητα χιλιαστική διάσταση.

5. Μαύρη ουτοπία σε αντίγραφο

Iron-Sky-space-nazisΟ ναζισμός δεν ήρθε από τη μια στιγμή στην άλλη: διαπνεόταν από πεποιθήσεις που κυκλοφορούσαν στην Ευρώπη επί πολλούς αιώνες. Οι ιδέες περί φυσικής ανισότητας δεν συνιστούσαν παρεκκλίσεις στη δυτική παράδοση. Σε μια γενική, αν και όχι ειδικά φυλετική διάκριση, ο Αριστοτέλης υποστήριζε τη δουλεία βάσει του ότι κάποιοι άνθρωποι γεννιούνται φυσικοί δούλοι. Ο άριστος βίος αφορούσε τους λίγους· οι υπόλοιποι – γυναίκες, δούλοι, βάρβαροι – ήταν «ζωντανά εργαλεία». Ο Τζον Λοκ δικαιολογούσε την κατάκτηση των εδαφών των γηγενών στην Αμερική και θεωρούσε ότι οι Ινδιάνοι και οι Αφρικανοί δεν μπορούσαν να επιδοθούν στη γεωργία, συνεπώς δεν είχαν δικαίωμα στην ιδιοκτησία. Ο Ιμάνουελ Καντ περισσότερο από κάθε άλλον στοχαστή νομιμοποίησε διανοητικά την έννοια της φυλής και την ύπαρξη έμφυτων διαφορών μεταξύ των φυλών.

kant1Η φυλετική προκατάληψη μπορεί να είναι πανάρχαια, αλλά ο ρατσισμός είναι προϊόν το Διαφωτισμού, που ισχυριζόταν πως κατείχε τον ορθό λόγο και έδινε στη γενοκτονία την ευλογία της επιστήμης και του πολιτισμού. Η «φυλετική επιστήμη» άνοιξε αναμφίβολα το δρόμο για το υπέρτατο έγκλημα των ναζί. Ο ναζιστικός αντισημιτισμός ήταν το σύμφυρμα μιας νεωτερικής ρατσιστικής ιδεολογίας με μια χριστιανική δαιμονολογική παράδοση. Στην ουσία αποτελούσε μια νεωτερική πολιτική θρησκεία που χρησιμοποιούσε την ψευδοεπιστήμη αλλά βασιζόταν πολύ και στον μύθο.

6. Ισλαμική και συμμαχική ουτοπία

Ο ισλαμισμός με τη σειρά του έχει πολλά κοινά στοιχεία με τον χριστιανισμό, παρά το γεγονός ότι παραπλανητικά παρουσιάζεται ως τελείως διαφορετικός πολιτισμός απέναντι στη «Δύση». Αμφότερες οι θρησκείες αποτελούν αναπόσπαστα μέρη του δυτικού μονοθεϊσμού και μαχητικά θρησκευτικά δόγματα που επιδιώκουν να προσηλυτίσουν ολόκληρη την ανθρωπότητα· έχουν δε γεννήσει κινήματα που χρησιμοποιούν συστηματικά τη βία για να επιτύχουν οικουμενικούς στόχους. Είναι γνωστές οι πολιτικJohn Grayές συνεργασίες των κρατών του δίπολου (Ρίγκαν με Χομεϊνί, Ταλιμπάν με ΗΠΑ προ 11/9) στη μάχη ενάντια του κομμουνισμού.

7. Η μεταγραφή της ουτοπίας στη δεξιά

Μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού ήταν σειρά του…δεξιού ουτοπισμού να γιγαντωθεί υπέρμετρα. Η ουτοπία που κάποτε εντοπιζόταν στην αριστερά, τώρα καταλάμβανε την εξουσία δια της δεξιάς. Αν η παλαιά δεξιά αποδεχόταν ρεαλιστικά την ανθρώπινη τρωτότητα και απέρριπτε την ιδέα ότι η ιστορία είναι μια πορεία προς κάποια ηλιόλουστα υψίπεδα, η σύγχρονη δεξιά ενστερνίστηκε την επιδίωξη της Ουτοπίας. Ο δημοκρατικός καπιταλισμού αμερικανικού τύπου συνυπήρξε με την χριστιανική φονταμενταλιστική πίστη ότι το κακό μπορεί να ηττηθεί. Ο 21ος αιώνας άρχισε με μια νέα απόπειρα εφαρμογής του γνωστού προγράμματος, με τη διαφορά ότι φορέας της «επαναστατικής αλλαγής» γίνεται τώρα η δεξιά.

8. Νεοφιλελεύθερη ουτοπία

gray3Μετά το τέλος της δεκαετίας του 1980 η πολιτική των δυτικών κυβερνήσεων άρχισε να διαμορφώνεται με βάση την πεποίθηση ότι ένα και μοναδικό οικονομικό και πολιτικό σύστημα είναι εφικτό: η «φιλελεύθερη δημοκρατία». Ο νεοφιλελευθερισμός με τη σειρά του υποστήριξε την αυστηρά περιορισμένη κυβέρνηση και την αχαλίνωτη ελεύθερη αγορά. Η τελευταία αποτέλεσε για το σύστημα αυτό την πιο σημαντική κατάσταση ατομικής ελευθερίας. Οι δυτικές κυβερνήσεις, πρώτα με τη νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική στη Ρωσία και ύστερα με την ανθρωπιστική στρατιωτική επέμβαση στα Βαλκάνια επιδόθηκαν σε δραστηριότητες δίχως προοπτική ευτυχίας. Βρέθηκαν απροετοίμαστες όταν η εξάπλωση της δημοκρατίας πυροδότησε τον εθνικισμό στην πρώην Γιουγκοσλαβία, την αυτονομιστική διάθεση στην Τσετσενία κλπ. Η δημοκρατία και οι ελεύθερες αγορές υποτίθεται πως θα έφερναν την ειρήνη, όχι το έγκλημα και τη βία.

9. Νεοσυντηρισμός: καλύτερα επιστροφή στη θρησκεία!

IRAQ_AND_BRITISH_ARMY_IN_PRIDE_by_jaffajoeΣε αντίθεση με τους νεοφιλελεύθερους οι νεοσυντηρητικοί δεν επιζητούν να επιστρέψουν σε μια φαντασιακή εποχή ελάχιστης διακυβέρνησης. Αντιλαμβάνονται τις αρνητικές κοινωνικές συνέπειες και υποστηρίζουν την συνδρομή «του νόμου και της τάξης». Εδώ η θρησκεία καλείται να αποτελέσει ζωτική πηγή κοινωνικής συνοχής! Βασική συνδρομή προσφέρει και η στρατιωτική δύναμη. Μπλερ και Μπους ερμήνευσαν την ιστορία των περασμένων δυο δεκαετιών – τη μόνο που γνώριζαν – ως ένδειξη του ότι η ανθρωπότητα είχε εισέλθει σε μια εντελώς νέα εποχή. Όπως και η Θάτσερ, ερμήνευσαν την κατάρρευση του κομμουνισμού ως σημάδι του θριάμβου της «Δύσης» και επιδόθηκαν σε μια ιεραποστολικού τύπου πολιτική με υποτιθέμενο στόχο την σωτηρία της ανθρωπότητας.

Ο Μπλερ υπήρξε τυπικός Αμερικανός νεοσυντηρητικός, που εφάρμοσε το σύστημα και στις διεθνείς σχέσεις. Οδήγησε το Ηνωμένο Βασίλειο σε έναν καταστροφικό πόλεμο, καθώς φοβόταν τις επιπτώσεις από την αντιπαράθεση με την αμερικανική πολιτική και έπεσε θύμα της αλαζονικής θέσης ότι η Βρετανία θα μπορούσε να συμβάλει στη διαμόρφωση του διεθνούς συστήματος. Βασική του πίστη: η δύναμη των όπλων διασφαλίζει το θρίαμβο του καλού και ο bush_with_crossπόλεμος δικαιολογείται ως μορφή ανθρωπιστικής επέμβασης. Μόνο που η πεποίθησή του ότι η Αμερική ήταν ανίκητη υπήρξε εσφαλμένη. Η ήττα της από τις ιρακινές εξεγέρσεις, όπως και η φυγή των Γάλλων από την Αλγερία και των Σοβιετικών από το Αφγανιστάν κατέδειξαν πως στις ασύμμετρες εχθροπραξίες οι αδύναμοι έχουν αρκετές πιθανότητες νίκης.

Ο Μπους μίλησε για χώρες που σχηματίζουν τον «άξονα του κακού», για δυνάμεις του σκότους κλπ. Η ομιλία του μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου είχε πολλές αναφορές στη Βίβλο, με φράσεις από την Αποκάλυψη και από τον Ησαΐα. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Θεός του είπε να χτυπήσει την Αλ Κάιντα και τον Σαντάμ. Ο πρώην άεργος και μέθυσος πλανητάρχης ανήκει στο κίνημα Χριστιανική Ανασυγκρότηση ή Θεοκρατική Θεολογία, ένα μεταχιλιαστικό φονταμενταλιστικό κίνημα σύμφωνα με το οποίο  επιδιώκεται μια χριστιανική μορφή διακυβέρνησης που θα υπόκειται στον θείο νόμο. Εδώ υπάρχει μια διαφοροποίηση με τις δυτικές κυβερνήσεις: σε αυτές κάθε ομολογία ισχυρών θρησκευτικών πεποιθήσεων θεωρείται επιβλαβής, ενώ στις ΗΠΑ δίνει χιλιάδες ψήφους, όπως π.χ. των ευαγγελιστών.

Church PlantingΗ χριστιανική δεξιά άλλωστε αποτελεί ολοένα και σημαντικότερη πηγή χρηματοδότησης και ψήφων. Αυτή η δαιμονολογική αντίληψη για την τρομοκρατική απειλή αποτελεί ένα παραπροϊόν συμμαχίας μεταξύ νεοσυντηρητικών και χριστιανικής δεξιάς και προσφέρει στην Αμερική έναν σαφώς προσδιορισμένο εχθρό, που στερήθηκε με τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου.  Η Αμερική σε αντίθεση με κάθε άλλη μακροχρόνια δημοκρατία, δεν διαθέτει μια κοσμική πολιτική παράδοση κι έτσι αναπληρώνει με μια ασυναγώνιστη θρησκευτικότητα. Σε καμία άλλη εκβιομηχανισμένη χώρα δεν είναι τόσο διαδεδομένη η πίστη στο Σατανά (ο οποίος, σύμφωνα με τον Μπους, ανακατεύεται στις αμβλώσεις, στα βλαστοκύτταρα και στη μετάδοση του AIDS, εξ ου και οι σχετικοί απαγορευτικοί του νόμοι).

blackmassΔιαφωτισμός και Ναζί, Δεξιά και Αριστερά, Χριστιανισμός και Ισλαμισμός μοιάζουν να διάβασαν το ίδιο εγχειρίδιο και λειτούργησαν με τους ίδιους θρησκευτικούς ή αντιθρησκευτικούς τρόπους, γιατί το αντικείμενό τους ήταν πάντα κοινό: ο άνθρωπος και η εξουσία πάνω του. Ο πολύσημος και πολυσήμαντος πολιτικός και φιλοσοφικός λόγος του Γκρέυ συνδυάζει εξαιρετικά εύληπτη γραφή και πυκνότητα επιχειρημάτων και παραδειγμάτων. Δικαιώνοντας το όνομά του, εδώ τα βλέπει όλα γκρίζα, αλλά αυτό δεν είναι το χρώμα της αλήθειας;

Εκδ. Οκτώ, 2009, μτφ. Γιώργος Λαμπράκος, σ. 261, με πλήρη βιβλιογραφία στο τέλος κάθε κεφαλαίου και ευρετήριο [John Gray – Black Mass. Apocalyptic Religion and the Death of Utopia, 2007]

Πρώτη δημοσίευση σε συντομότερη μορφή: mic.gr υπό τον τίτλο Gray’s Anatomy.

21
Ιαν.
13

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 113. Αρχοντούλα Διαβάτη

S43_2177Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα των δυο βιβλίων σας;

Το πρώτο μου βιβλίο, ΣΤΗ ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ, χρονικό, βγήκε το 2004 στο Ροδακιό μετά από οκτώ ολόκληρα χρόνια αναμονής. Είχε προηγηθεί άλλη τόση αναμονή στο Δελφίνι, έναν εκδοτικό οίκο που δεν υπάρχει πια τώρα. Το δεύτερο βιβλίο μου, ΤΟ ΑΛΟΓΑΚΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ, μυθιστορίες, βγήκε στις ΝΗΣΙΔΕΣ το 2012, έναν μικρό θεσσαλονικιό εκδοτικό οίκο, μετά από άκαρπη αναμονή στο Ροδακιό άλλων οκτώ χρόνων και πάλι, « το δις εξαμαρτείν…» και λοιπά. Δεν θέλω να μιλάω για την Οδύσσειά μου με τις εταιρίες σαν τον Στέλιο Καζαντζίδη, αλλά η Οδύσσεια αυτή υπήρξε κι έτσι εκτίμησα από πρώτο χέρι τον Όμηρο, που τον διαβάζω αυτόκλητα επιτέλους κι όχι για το σχολείο, μια ραψωδία κάθε πρωί, ανελλιπώς.

Για ποιο λόγο μεσολάβησε τέτοιο χρονικό διάστημα ανάμεσα στο πρώτο και στο δεύτερο;

b86463Αναμένοντας την έκδοση ερχόταν η ζωή και πρόσθετε εμπειρίες –  το πρώτο καύσιμο για τη δική μου βιωματική λογοτεχνία – που μεταμορφώνονταν σε κείμενα στο πρώτο βιβλίο αλλά και στο δεύτερο.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωές σας; Μαθαίνετε τα νέα τους

Στο ΑΛΟΓΑΚΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ οι μυθιστορίες είναι μυθοποιημένες βιωματικές ιστορίες, όπου η κατασκευή των ηρώων μου – μερικοί με τα αληθινά τους ονόματα – βασίζεται στην προσωπικότητα αληθινών προσώπων από εκείνα που στοιχειώνουν τη  ζωή μας. Με ακολουθούν, εννοείται, είναι πρόσωπα της ατομικής μου μυθολογίας. Με πονάει λιγότερο ο θάνατός κάποιων απ’ αυτούς, έτσι που τους βοήθησα να περάσουν σε μιαν άλλη διάσταση – χωρίς μεταφυσική το εννοώ- αυτήν της γραφής. Επέλεξα για τις μυθιστορίες, τα μικρά και μικρότερα κείμενα  να εναλλάσσονται στο βιβλίο, παρόν-παρελθόν χωρίς να υπακούουν σε καμιά άλλη οργάνωση, ανακαλύπτοντας κατόπιν εορτής – εκλογίκευση – τον μείζονα εκπρόσωπο της γαλλικής αυτοβιογραφικής γραφής με την ίδια μανία ταξινόμησης και συνεχούς αναδιάταξης σε μνήμες κι  εμπειρίες, τον Ζωρζ Περέκ.

b179681Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Γράφω σπίτι, στο κομπιούτερ ενώ μπορεί να κρατάω σημειώσεις οπουδήποτε, στην αίθουσα αναμονής στο γιατρό, στο θέατρο ή στο σινεμά στα σκοτεινά, γράφοντας πάνω στα γραμμένα!

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Είμαι ρακοσυλλέχτης Δεν ξέρω τι κάνουν οι άλλοι αλλά έχω ανάγκη από το παραμικρό: παροιμία, στίχο τραγουδιού, κουβέντα στο δρόμο ή σχόλιο στο λεωφορείο. Καιρό τώρα που γράφω έχω χάσει την … ανιδιοτελή χαρά του διαβάσματος. Διαβάζω εφημερίδα και υπογραμμίζω, βιβλία και υπογραμμίζω, κυκλώνω, σημειώνω, όλα αυτά που είναι για … κλέψιμο. Πού είναι η καθαρή  απόλαυση της γραφής; Άφαντη. Αφού σημειώνω τα πάντα τα ξεχνάω σε ημερολόγια και στις τελευταίες σελίδες των βιβλίων μου για να τα χαιρετήσω κάποτε σαν παλιούς γνωστούς όταν βρεθούν από τυχαίες ανασκαφές μπροστά μου και πάλι.

papadiamantis2Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Καμιά τελετουργία. Καμιά τακτική διαδικασία. Λειτουργώ καλά μόνο ψυχαναγκαστικά, με προγράμματα και χρονοδιαγράμματα. Έτσι λοιπόν στον καλό καιρό χαζεύω από δω κι από ’κει στα κοινωνικά δίκτυα, στις καθημερινές οικιακές ασχολίες και εξόδους κάθε βράδι, να μη μείνω μόνη με τον εαυτό μου, να μην αντιμετωπίσω τη γραφή, να μη βάλω σε τάξη τις ιδέες μου τα γραφτά και τα βιβλία μου. Αδιέξοδο. Όταν έρθει – για κάποιον ανεξήγητο ή εξηγήσιμο λόγο – η ευλογημένη ώρα της δουλειάς, δεν μου χρειάζεται ούτε μουσική ούτε τίποτε. Ούτε ησυχία, ούτε φαγητό καν. Μόνο να μ’ αφήσουν στον κόσμο μου.

proustΓια την ανάγνωση βιβλίων – πράγμα που θεωρώ προσωπική μου κατάκτηση,  όταν γίνεται – θέλω βέβαια άκρα σιγή. Τα τελευταία χρόνια η λέσχη ανάγνωσης είναι ένα καλό κίνητρο για διάβασμα με πολλά μειονεκτήματα βέβαια. Παραβιάζεται ο προσωπικός μου χρόνος, το κυριότερο. Η δική μου όρεξη για διάβασμα. Θα μου άρεζε να τριγυρνάω τσιμπολογώντας οτιδήποτε κι όχι να μου επιλέγουν τους τίτλους. Αλλά γιατί όχι, σκέφτομαι. Ας διαβάσουμε διάφορα πράγματα. Μ’ ενδιαφέρουν πολλά πράγματα. Η φανταστική λογοτεχνία όχι.

Αγαπώ πολύ τα ρεμπέτικα και τα λαϊκά και τα «χάλκινα», αλλά μπορώ να εκτιμήσω ροκ κομμάτια και  δημοτικά, λίγη κλασική μουσική και πολλά  σύγχρονα τραγούδια της Ελλάδας και του κόσμου .

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ. στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

camusΈνα δικό μου δωμάτιο και κάποιες γκινέες εισόδημα δικό μου, είναι πράγματα που τα θεωρώ απαραίτητα και ευτυχώς – για την ώρα – τα έχω εξασφαλίσει, κατά τη σοφή συμβουλή της Βιρτζίνιας Γουλφ. Όπως γράφω στο βιογραφικό μου τέλειωσα σπουδές Νομικής και Φιλολογίας στη Θεσσαλονίκη. Εργαζόμουν ως πρόσφατα ως καθηγήτρια νομικός στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Σχεδόν ό,τι έζησα στο σχολείο ή στις δουλειές απ’ όπου πέρασα έχει μεταμορφωθεί σε κάποια ιστορία

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Μέλπτω Αξιώτη από τον Νίκο ΑλεξίουΑνένηψα νωρίς από τα εφηβικά διαβάσματα Καζαντζάκη και Λιλής Ζωγράφου και άρχισα να διαβάζω και άλλους συγγραφείς. Διάβασα όλο σχεδόν τον Παπαδιαμάντη, τον μεγαλύτερο έλληνα ποιητή και τον ξαναδιαβάζω κάποτε, Γιώργο Ιωάννου, Ταχτσή και Κουμανταρέα, Μαργαρίτα Καραπάνου, Σωτήρη Δημητρίου, Βασίλη  Αλεξάκη, Σουρούνη και Παπαγιώργη και Ατζακά. Επίσης Δημήτρη Χατζή και Μέλπω Αξιώτη μέχρι τελικής πτώσεως. Γαλλική λογοτεχνία – ΠΡΟΥΣΤ – βουτηγμένη ευφρόσυνα στην αναζήτηση του χαμένου χρόνου τον καιρό των φοιτητικών χρόνων, όταν πίεζε ο χρόνος για νομικά διαβάσματα. Αλλά και ΚΑΜΥ και Φλομπέρ και αμερικάνικη λογοτεχνία, μέχρι το βρώμικο ρεαλισμό του Ρέιμοντ Κάρβερ, και τον Φίλιπ Ροθ, αυτοβιογραφικό Μπουκόφσκι και Μ.Λόουρυ. Λίγους κεντροευρωπαίους – Ελφρίντε Γιέλινεκ, κυρίως ως στάση ζωής στο ΕΚ ΒΑΘΕΩΝ της και πολύ λιγότερο ως λογοτεχνία. Τη σκακιστική ιστορία του Τσβάιχ και τον καλό στρατιώτη Σβέικ του  Γιαροσλάβ Χάσεκ αλλά και Τσέχοφ, Ναμπόκοφ, Αρουντάντι Ρόι, Μονρό και Τσίρκα, εντελώς πρόσφατα, – περιέργως δεν τον άντεχα τα προηγούμενα χρόνια.

Aγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Με σArundhatiRRoyA008_MO84υγκινούν σταθερά Ο παίκτης του Ντοστογιέφσκι, Το μάτι της γάτας της Άτγουντ, Η αρχαία σκουριά, αρκετά ποιήματα του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Ο Καρυωτάκης, Η μαντάμ Μποβαρύ, Οι λέξεις του Σαρτρ, ο Βουτυράς και οι καταραμένοι γάλλοι ποιητές. Τα αποσπάσματα ερωτικού λόγου του Μπαρτ, Το πουκάμισο με τους λεκέδες του Ταμπούκι, Η κατάσταση πολιορκίας της Ρένας Χατζηδάκη, ο Λούσιας του Χουλιαρά, και βέβαια Ο φύλακας στη σίκαλη κι ένα σωρό άλλα.

Μ’ ενδιαφέρουν η Κρίστεβα, ο Στάινερ, ο Ζίζεκ και λατρεύω τα βιβλιοφιλικά βιβλία, βιβλία με θέμα τα βιβλία που όλο και πολλαπλασιάζονται ως τίτλοι. Έπίσης το εργαστήριο του συγγραφέα, βιβλία για τη συγγραφή και το συγγραφικό credo είναι η αγαπημένη μου εκδοτική σειρά. Βρήκα έναν πολύ καλό Μάρκαρη εκεί αλλά και Δούκα και Πανσέληνο, πολύ πιο ενδιαφέροντα από τις Σκοτεινές του επιγραφές.

Αγαπημέbukowski-by-origa1-να σας διηγήματα.

Τα διηγήματα της Μαρίας Κουγιουμτζή, του Ηλία Παπαμόσχου και του Δ. Μίγγα – των κεκοιμημένων – η πρώτη του συλλογή διηγημάτων, καθώς και τα τελευταία διηγήματα της Μονρό.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Τα τελευταία διηγήματα του Χρήστου Οικονόμου, με τη μινιμαλιστική γραφή και την υπόγεια συγκίνηση με ενδιαφέρουν πολύ, όπως και τα βιβλία του Μακριδάκη, τα βρίσκω ενδιαφέροντα φύσει και θέσει.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας

Ο Πρίγκηπας Μίσκιν στο βιβλίο Ο Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι είναι σταθερά μια μαγνητική λογοτεχνική προσωπικότητα.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

c34Το περιοδικό Συνέχεια, τα Δεκαοχτώ κείμενα ή το Τέταρτο, ήταν τροφή για σκέψη, για όνειρο και επανάσταση, για το πυρετικό χτίσιμο του εαυτού. Θυμάμαι ακόμα με τι συγκίνηση αγόραζα ένα ένα τα τεύχη της Συνέχειας –  σαν το ουράνιο τόξο έβγαιναν μετά από τα κουτσά  όλο φαρμάκι – χρόνια της εφταετίας που θαρρείς είχαν κρατήσει αιώνες. Αυτό  όμως είναι και το αντικείμενο πολλών από τις μυθιστορίες μου στο ΑΛΟΓΑΚΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;   

Θα άξιζε να γράψει κανείς  για τη γοητεία των μεταφράσεων του Άρη Αλεξάνδρου αλλά και το ύφος και το ήθος στο ποιητικό του σύμπαν. Υπάρχει βέβαια σχετική έκδοση στις εκδόσεις Σοκόλη.

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Zweig 1Αγαπώ πολύ το σινεμά – συναντάς καθημερινά σχεδόν το θαύμα – πολύ λιγότερο το θέατρο αν και εκτιμώ ιδιαίτερα κάτι μικρά θεατρικά σχήματα στη Θεσσαλονίκη. Θυμάμαι με τι συγκίνηση είχαμε ανακαλύψει τη Τζέιν Κάμπιον και το σινεμά της ή τον Ταρκόφσκι, τον Βέντερς και τον Κισλόφσκι που ο δεκάλογός του πυροδοτούσε συζητήσεις ατελείωτες στην παρέα της γυναικείας φιλίας παλιότερα, σε συνεχή αναζήτηση ταυτότητας. Αλλά αυτή η απαρίθμηση τίτλων και νοοτροπιών είναι ακριβώς και το αντικείμενο των βιβλίων μου. Κεν Λόουτς και σταθερά Γούντυ Άλλεν, σήμερα και ταινίες που το μυθικό φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης βοήθησε να ανακαλύψουμε: την κινηματογραφική γλώσσα στον ΠΙΝΤΙΛΙΕ και τον ΜΟΥΝΓΚΙΟΥ, τον ΝΤΡΕΖΕΝ, την Μπίερ και την Ντορότα Κιετζιεζάφσκα

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

Τελευταία ξυπνάω το βράδι και τρέχω στο κομπιούτερ να κρατήσω μια σημείωση Είναι κάποιες σκέψεις που προσπαθούν να βρουν ένα  σχήμα. Το πρωί με άλλα μάτια μπορεί να είναι άνθρακες ο θησαυρός. Κάποτε όμως είναι κάτι σαν ποίημα που ένας θεός ξέρει από πού ερχόμενο καταφθάνει να διεκδικήσει μια θέση στον κόσμο. Η πύκνωση και η ελλειπτικότητα της ποιητικής γραφής νομίζω ότι μου ταιριάζει γάντι.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

raymond-carver-iowa-cityΔιαβάζω το Μεγάλο Γκάτσμπυ του Φιτζέραλντ και το τελευταίο βιβλίο του  Συμπάρδη συγχρόνως για τη λέσχη ανάγνωσης και  τον Άνθρωπο χωρίς ιδιότητες – σαν ένα εργόχειρό μου που  έβαλα μπρος τη χρονιά που άρχισε.

Τι γράφετε τώρα;

Μια συναγωγή από κείμενα – ένα σχόλιο για την τυραννία του χρόνου – όπως δημοσιεύονταν σε διαδικτυακό περιοδικό.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Κοινοτοπίες βέβαια αλλά το διαδίκτυο δεν είναι η κόλαση ούτε και  ο παράδεισος. Είναι ένα φοβερό εργαλείο και μια απέραντη βιβλιοθήκη. Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν πολύ ενδιαφέρον, αν μπορέσεις να επιβάλεις κάποιο μέτρο. Η τυραννία του χρόνου μοιάζει να γίνεται απαλότερη ανάμεσα σε προσομοίωση φίλων που συνάπτουν  προσομοίωση σχέσεων και  αναμασούν την καθημερινότητά τους έτσι κι αλλιώς κι αλλιώτικα. Ο χρόνος όμως κυλάει σαν νερό – δεν μπορείς να τα αποθηκεύεις για να τα μελετήσεις όλα, ούτε μπορείς να στοιβάζεις επίκαιρα κείμενα για να τα διαβάσεις στο μέλλον. Ο λαβύρινθος δεν αστειεύεται. Ωστόσο διαβάζω οπωσδήποτε διαδικτυακά εφημερίδες και περιοδικά και περιπλανιέμαι σε ενδιαφέροντα ιστολόγια.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

IMG_3296Διαβάζω κάποιες κριτικές στις εφημερίδες και στα λογοτεχνικά περιοδικά για πρόσωπα και από πρόσωπα που με μαγνητίζουν τον Ν. Ξυδάκη ή την Λ. Τσιριμώκου για παράδειγμα.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Πέρυσι γυρνώντας από την Αθήνα διάβασα στο τρένο Γιατί πράμα μιλάω όταν μιλάω για το τρέξιμο, του Χ. Μουρακάμι, μια παραβολή για τη γραφή που με ενδυνάμωσε αρκετά – ήταν το αγαπημένο μου αυτοβιογραφικό είδος που μου αρέσει να διαβάζω και να γράφω.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Δεν είμαι σίγουρη ότι θα ήθελα την αιώνια νιότη. Εξάλλου γράφοντας την έχω!

Εικονιζόμενοι: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Marcel Proust, Albert Camus, Μέλπω Αξιώτη, Arundhati Roy, Charles Bukowski, Stefan Zweig, Raymond Carver.

19
Ιαν.
13

Τάκης Θεοδωρόπουλος – Το τελευταίο Τέταρτο. Ένα ελληνικό χρονικό

theodoropoulos_ex_ekdoseisPolisΜια εποχή σε περιοδικό, δυο άκρα σε συνεργασία

Δυο «εμβληματικά» πρόσωπα και δυο εντελώς διαφορετικές ανθρώπινες ποιότητες, ο Μάνος  Χατζηδάκις και ο Γιώργος Κοσκωτάς, συνυπήρξαν κάτω από το ίδιο φιλόδοξο σχέδιο: συνεργάστηκαν  στο «πολιτιστικό» περιοδικό Τέταρτο, ως ιδιοκτήτης ο πρώτος, ως εκδότης – διευθυντής ο δεύτερος. Ενδιάμεσος συγγραφέας, τότε και τώρα, ο Τάκης Θεοδωρόπουλος παρουσιάζει το χρονικό της περιπέτειας του Τετάρτου που για τον ίδιο κράτησε από τις αρχές του καλοκαιριού του 1984 ως τα τέλη του καλοκαιριού του 1985. Ο συγγραφέας καταγράφει μόνο ό,τι διασώθηκε στις τριακονταετείς του αναμνήσεις χωρίς να χρησιμοποιήσει το αρχείο ή τις σημειώσεις του.

Η συνύπαρξη προφανώς φαίνεται παράδοξη, αν και κατά την συγκεκριμένη ιστορική στιγμή ο Κ. δεν είχε γίνει ακόμη Κ. Σύντομα βέβαια θα γινόταν ο κατεξοχήν νομιμοποιητής της σχέσης του μεγάλου χρήματος με την πολιτική και ο λαϊκός μύθος της συλλογικής φαντασίας που περίμενε επιτέλους έναν επιχειρηματία να μυήσει τη χώρα στα μυστικά του σύγχρονου κόσμου. Ο Κοσκωτάς έπεσε με το αλεξίπτωτο σαν υπόσχεση στην κεντρική πλατεία μιας ανοχύρωτης κοινωνίας. Εμφανίστηκε στην αθηναϊκή πιάτσα όπως στη δεκαετία του ΄50 εμφανιζόταν στην κεντρική πλατεία του χωριού ο ομογενής με τη σεβρολέτα και τα λαμπερά της νίκελ και γύρω μαζευόταν μη μαρίδα, κουρεμένη γουλί απ’ τον φόβο τα ψείρας, για να τον προϋπαντήσει. [σ. 23]

Χατζιδάκις 13Η ανάθεση της διεύθυνσης στον Χατζηδάκι υπήρξε πρόταση του Θεοδωρόπουλου προς τον Κοσκωτά, που το συζήτησε με τους σοφούς παρατρεχάμενους και τελικώς το αποδέχτηκε. Η συμφωνία Χατζηδάκι – Κοσκωτά επισφραγίστηκε την κλασική διαδικασία του ελληνοπρεπώς επιχειρείν: την χειραψία, που δέσμευε μεν, όχι όμως και εντελώς. Αποφευγόταν έτσι κάθε ανάληψη προσωπικής ευθύνης και αρκούσε που ο ένας έβαζε τα χρήματα και ο άλλος την προσωπικότητα. Την ίδια οδό ακολούθησαν και κάθε συνομιλία με τον τεράστιο επιχειρηματία: πάντα επί της διαδικασίας και ποτέ επί της ουσίας. Η ουσία ήταν η διαδικασία, με βασικότερο μέρος της το ποιος θα έχει το πάνω χέρι.

Κι εδώ αρχίζει το πανηγύρι. Ο Χατζηδάκις με το έργο του είχε κατακτήσει το δικαίωμα να παίζει με όσους τον καταλάβαιναν και να καταρρακώνει με τα καυστικά του σχόλια τους υπόλοιπους. Τα μπλεξίματα και οι δημόσιες συγκρούσεις αποτελούσαν υπαρξιακή του ανάγκη, πλήρως απογυμνωμένη όμως από πολιτικά ή συμφεροντικά συμφραζόμενα. Ο συνθέτης δεν μιλούσε ποτέ ως εκπρόσωπος κόμματος, συνδικάτου, οργάνωσης, ορχήστρας. Παρέμενε μεν εμβληματική μορφή της Δεξιάς αλλά με απόλυτα ανεξάρτητη σκέψη και πράξη. Δεν δίστασε να αποχωρήσει από φεστιβάλ της ΟΝΝΕΔ επειδή δεν ήθελε να παίξει μπροστά σε ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουν μουσική, ενώ έδωσε συναυλία στο φεστιβάλ το Ρήγα Φεραίου.

EPSON scanner imageΤο όνομα του περιοδικού (ύστερα από ένα σπαρταριστό στάδιο κύησης επιλογών) αναφερόταν στο τελευταίο τέταρτο του εικοστού αιώνα αλλά και ως συνέχεια του Τρίτου [Προγράμματος]. Εξίσου πνευματώδεις υπήρξαν οι συνομιλίες με τον συνθέτη, συχνά με παρόντα τον Νίκο Γκάτσο, που αρκούνταν σε νεύματα και εύστοχη κριτική προσγείωση του συνθέτη, πάντα με το αναμμένο του τσιγάρο και την El Pais στο πλευρό του – «το δωρικό αντίβαρο στην ιωνική ελαφρότητα του Χατζηδάκι». Ο Χατζηδάκις είχε επεξεργαστεί σε τέτοιο σημείο το ύφος του, την εκφορά της ευαισθησίας του, ώστε να απλώνει γύρω του μιαν αύρα αφέλειας και άνεσης την οποία οι αποδέκτες της την εισέπρατταν ως εκκεντρικότητα. Ποιος άλλος θα σκεφτόταν ή θα τολμούσε να απαγορεύσει στο κρατικό ραδιόφωνο να μεταδίδει τα τραγούδια του, διότι, όπως είχε δηλώσει, «τα μεταδίδει αποκλειστικά και μόνον για να τα κακοποιεί»; [σ. 53]

Ν.Γ. - Μ.Χ.Απολαυστικές γραμμές αφιερώνονται στη σχέση του Χατζηδάκι με τον Καραμανλή, η φιλία με τον οποίο του παρείχε ασυλία σε όλα όσα έκανε, όπως, για παράδειγμα, να παίξει τον απαγορευμένο Θεοδωράκη στο κρατικό ραδιόφωνο. Ο Θεοδωρόπουλος ευστοχεί: εκτός από γαλλικά με σερραϊκή προφορά ο Καραμανλής έμαθε στο Παρίσι πως η πολιτική εξουσία οφείλει να περιβάλλεται από ανθρώπους που την βοηθούν να ανεβάσει το πνευματικό της επίπεδο και να βελτιώσει τη δημόσια εικόνα της. Η πιο ενδιαφέρουσα ιστορία αφορά την επιλογή ως εξωφύλλου ενός πορτραίτου του Καραμανλή, φιλοτεχνημένου από τον …Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη. Το αδιανόητο καλλιτέχνημα ξετρυπώθηκε από μια αποθήκη, ανάμεσα σε άλλα κειμήλια θαυμασμού απέναντι στον μεγάλο Εθνάρχη – εικόνες με φωτοστέφανα, δρακοντοκτόνους έφιππους, βάζα με χαλκομανία του προσώπου του και ξυλόγλυπτες προτομές και απεικόνιζε τον Καραμανλή με ρεντικότα με ουρά, που ανέμιζε μπροστά στο Λευκό Πύργο! Φυσικά απορρίφθηκε η ιδέα, αλλά για να μην παραδεχτεί την ήττα του ο Χατζηδάκις τη δημοσίευσε σε μέγεθος γραμματοσήμου κάπου στις μέσα σελίδες.

22-43b-thumb-largeΜέσα σε αυτές τις συνθήκες, ο συγγραφέας, που περιγράφει την προηγούμενη πορεία του με σύντομες αναδρομές (Liberation, Μεσημβρινή, Παρίσι, Αμερική, Επιστροφή) και προκρίνει την αποτίμηση των αισθημάτων απέναντι σε κάθε νοσταλγία, προσπαθεί να συμβιβάσει την μοναχική του ιδιοσυγκρασία με τις φρενήρεις απαιτήσεις του εγχειρήματος. Κυρίως όμως ακολουθεί το κείμενο του Μισέλ Λεϊρός Η λογοτεχνία σαν ταυρομαχία, σύμφωνα με το οποίο όταν γράφεις διακινδυνεύεις πολλές και ουσιαστικές φιλίες και δίπλα στον Μ.Χ. απελευθερώνεται από πολλά στερεότυπα και από τις κοινωνιολογικές υποχρεώσεις που όριζαν την καλή λογοτεχνική συμπεριφορά (άρα και γραφή) τον καιρό εκείνο: …στα μέρη μας η μεγάλη τραγική παράδοση η οποία βαφτίστηκε στα νάματα του χριστιανισμού ορίζει πως τίποτε δεν αξίζει τον κόπο αν δεν σε κάνει να υποφέρεις. Δεν είναι σοβαρός αν δεν πονάς και υποφέρεις για τα δεινά του κόσμου. Κι απ’ τον πολύ πόνο δεν προλαβαίνεις να ξυριστείς. [σ. 50]

5bb111fc1aa058e1283875b86b1a571c_0_taytothta%20hadjidakis_jpgΗ αισθητική αποτίμηση της ζωής είναι πρώτα από όλα ηθικό ζήτημα. Κι η μουσική του Χατζιδάκι, όπως η ζωγραφική του Τσαρούχη ή η ποίηση του Εγγονόπουλου, και τόσα άλλα παιδιά της Ψωροκώσταινας είναι τα υλικά που ακόμα και σήμερα με συμφιλιώνουν με την ύπαρξη στον τόπο μου, ο οποίος κατά τα άλλα με κάνει να αισθάνομαι μέτοικος στην καλύτερη περίπτωση, εξόριστος στη χειρότερη. [σ. 156]

Πώς τελειώνει το Τέταρτο; Ο Θεοδωρόπουλος καλείται να συνδράμει στην χειραγώγηση του χατζιδακικού παρορμητισμού, πράγμα που αρνείται, με τα απλά επιχειρήματα: ο Χατζηδάκις αποτελεί σύμπλεγμα του ψυχισμού του, του έχει περισσότερη εμπιστοσύνη από τον προχθεσινό Κοσκωτά και βέβαια όλοι θα έπρεπε να γνωρίζουν τις τους περιμένει όταν αποφάσισαν τη συνεργασία με τον συνθέτη. Η αντίστροφη μέτρηση ξεκινά όταν ο Κοσκωτάς γίνεται πλέον παράγων της Δημοκρατίας και ενοχλείται που δεν πουλάει αμέτρητα αντίτυπα, αγνοώντας το γεγονός ότι ένα μηνιαίο πολιτιστικό περιοδικό με άρθρα για τη σειριακή μουσική και συζητήσεις του Χατζηδάκι με τον Μπεζάρ έφτανε τα δώδεκα χιλιάδες αντίτυπα σε μια επικράτεια σαν την ελληνική· άλλωστε η επίκληση της αγοράς «μοιάζει ασπόνδυλο μαλάκιο, που μεγαλώνει ή μικραίνει ανάλογα με το επιχείρημα». Αναμφίβολα η ενόχληση των σοφών εκδοτών για την απρόβλεπτη και απείθαρχη παρουσία του Χατζηδάκι έγινε ανυπόφορη.

xatzidakis_afiervmaΟ συγγραφέας συγκαταλέγει τον συνθέτη ανάμεσα στους ηττημένους του 2012, καθώς αυτή τη στιγμή στην σύγχρονη Ελλάδα κυβερνούν όλα όσα εκείνος πολέμησε: το θράσος της αγραμματοσύνης, το παραλήρημα του φασισμού, οι εκδικητικές κραυγές των αδικημένων. Ο Χατζιδάκις διεκδικούσε το ύφος της ζωής του και δεν ανεχόταν να τον υποτιμούν, αντίθετα με ό,τι κάνει η χώρα σήμερα με τον εαυτό της. Χωριατιά κι επαρχιωτισμός χορεύουν τσάμικο στην πλάτη μας. Αρκεί να σκεφτείς πως τον Βάρναλη και τον Γληνό τους καθοδηγούσε ο Σιάντος του δημοτικού ή να θυμηθείς πώς φέρθηκε η Αριστερά στον Αλεξάνδρου και τον Τσίρκα που τόλμησαν να ατακτήσουν. Αυτή τη χωριατιά κι αυτόν τον επαρχιωτισμό πολεμούσε ο Χατζιδάκις με τα όπλα του, κι όπως έλεγε: «Στο κάτω κάτω θα μπορούσα κι εγώ να βγω και να πω ότι είμαι αριστερός…». [σ. 149]

Xatzidakis 298Έτσι το Τελευταίο Τέταρτο είναι δυο παράλληλα βιβλία, γραμμένα με την ίδια εξομολογητική ειλικρίνεια και την ίδια γαντοφορεμένη λεπτοειρωνεία. Από τη μία αποτελεί ένα κεφάλαιο της ελληνικής ιστορίας της δεκαετίας του ’80 καθώς, εν παραλλήλω, διασχίζονται βασικοί σταθμοί και μορφές της περίφημης «δεκαετίες της ιδιαιτερότητας»: η περίφημη συναυλία στη Ρωμαϊκή Αγορά με το ακριβό εισιτήριο και τους Αυριανιστές, τους θλιβερούς εκείνους εκπροσώπους της φυλλάδας που αποτελούσε κοινωνικά πρωτόγονη και πολιτικά ανθρωποφαγική ενσάρκωση της σκοτεινής βαλκανικής μας επαρχίας, ο μνημειώδους βλακείας Μαρούδας και οι λοιπές αριστερές δυνάμεις, τα επίπονα γεννητούρια της ελεύθερης ραδιοφωνίας, η ανεξέλεγκτη χρήση των όρων πολιτιστικός και κουλτούρα και η υποχρεωτική τους ταύτιση με την ποιότητα, ανεξαρτήτως δεξιότητας, ταλέντου ή ευφυΐας. Από την άλλη εκφράζει ένα κεφάλαιο της προσωπικής ιστορίας του συγγραφέα, που έχει πειστεί πως …ένα μεγάλο μέρος της ζωής σου ξεφεύγει από οποιαδήποτε απόπειρα ορθολογικής ερμηνείας, πως αυτό ενδέχεται να είναι το σημαντικότερο και πως η τέχνη της γραφής είναι ο τρόπος να μεταφράσεις σε αρθρωμένο λόγο το μερίδιο της ζωής  που δεν μπορείς να ερμηνεύσεις με άλλο τρόπο. [σ. 68 – 69].

Εκδ. Πόλις, 2012, σελ. 176.

Πρώτη δημοσίευση σε συντομότερη μορφή: mic.gr.

08
Ιαν.
13

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 112. Μαρία Χρονιάρη

ΜΑΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑΡΗΘα μας συνοδεύσετε ως την θύρα των δυο βιβλίων σας;

Το πρώτο μου βιβλίο, «Εκεί που αλλάζω ζωές», εκδ. Απόπειρα 2010, είναι μία ποιητική συλλογή με πεζολογική φόρμα, γεμάτο από στιγμιότυπα ζωής και λόγο ερωτικά κεκαλυμμένο. Το «Επειδή Μαζί» εκδ. Απόπειρα 2012, αποτελεί έναν κρίκο μιας διακειμενικής αλυσίδας, που ξεκίνησε με το βιβλίο του Σταύρου Σταυρόπουλου «Πιο νύχτα δεν γίνεται», εκδ. Οξύ 2011. Τα κείμενα του «Επειδή Μαζί», συνομιλούν – απαντούν σε εκείνα του «Πιο νύχτα δεν γίνεται», δηλώνοντας πως όσο η ζωή συνεχίζει να περιβάλλεται από θάνατο, τόσο ο θάνατος θα μεταβάλλεται σε αφορμή της.

Θα συνεχίσετε να ισορροπείτε ανάμεσα στην πεζογραφία και την ποίηση ή βλέπετε το ένα να υπερτερεί του άλλου;

Allazo zoes_FrontCoverΑπό παιδί, όταν έμαθα να γράφω, έπαψα να μιλάω. Η σχέση μου με την γραφή ήταν από πολύ νωρίς ιδιαίτερη. Λόγω του κλειστού μου χαρακτήρα, αν κάποιος ήθελε και θέλει να με μάθει, θα χρειαστεί να με διαβάσει. Οπότε μόνο οι λέξεις με απασχολούν. Γιατί μόνο με εκείνες εκφράζομαι απόλυτα κι ακριβώς. Αυτές οδηγούν κάθε φορά το χέρι μου και η κατάληξη είναι ένα ποίημα ή ένα κείμενο. Γι’ αυτόν τον λόγο, δεν νομίζω πως τίθεται θέμα ισορροπίας. Το κάθε είδος γραφής είναι ξεχωριστό από μόνο του, κι έχοντας γράψει και τα δύο, δεν μπορώ να κάνω διαχωρισμό.

Σκηνοθετήσατε για το θέατρο Το ροκ που παίζουν τα μάτια σου, από το ομώνυμο βιβλίο του Σταύρου Σταυρόπουλου. Πώς επιλέξατε το βιβλίο, πως χειριστήκατε το σενάριο, πως ήταν η εμπειρία;

Για να είμαι ακριβής, θα έλεγα πως το βιβλίο με επέλεξε. «Το ροκ που παίζουν τα μάτια σου», του Σταύρου Σταυρόπουλου, ήταν κι εξακολουθεί να παραμένει ένα κομβικό σημείο στη ζωή μου, μια πυξίδα για μένα, για πολλούς λόγους. Και γιατί βέβαια επηρέασε κατά πολύ και την γραφή μου.

Η μουσικEpeidi mazi FrontCover_2230x3511οχοροθεατρική ομάδα IlluminArti, ενδιαφέρθηκε να το θεατροποιήσει, επιλέξαμε κάποια κομμάτια από όλο το βιβλίο και συγκροτήθηκε ένα σώμα κειμένου πάνω στο οποίο δουλέψαμε πολύ με την ομάδα. Ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα, γιατί είχαμε ταυτόχρονα στην σκηνή μουσική, κίνηση, πρόζα. Ήταν μια πολύ πρωτότυπη, στο στήσιμο και στην απόδοσή της, ροκ όπερα. Εξάλλου το βιβλίο ήταν οδηγός μας, το αγαπήσαμε, το σεβαστήκαμε και το αποτέλεσμα μας δικαίωσε. Για μένα ήταν εμπειρία ζωής, διότι ήταν η πρώτη φορά που σκηνοθετούσα σε θέατρο και μάλιστα η αρχή έγινε με το ανάγνωσμα που με στιγμάτισε.

Σκέφτεστε λοιπόν και το ενδεχόμενο να ασχοληθείτε με το θέατρο είτε με το σενάριο είτε με τη σκηνοθεσία;

Ναι, θα ασχοληθώ ξανά με το θέατρο και την σκηνοθεσία. Υπάρχει ήδη το υλικό και δουλεύω πάνω σ’ αυτό.

Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα τηλεόραση, έκανα 215297_10150154051654102_637914101_6747042_2698760_nσεμινάρια σκηνοθεσίας κι εργάζομαι ως οπερατέρ. Δεν θα έλεγα πως οι σπουδές μου έχουν επηρεάσει την θεματολογία μου. Ούτε και τον τρόπο γραφής μου. Μάλλον η γραφή μου με «έσπρωξε» προς το επάγγελμά μου, καθώς συλλαμβάνω αρκετά τη ζωή σε μονοπλάνο.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Οι ήρωες των βιβλίων μου είναι πάντα εγώ. Γράφω κάνοντας αναπαραγωγή του εαυτού μου. Των εκδοχών μου που υπάρχουν κι εκείνων που θα ήθελα να ήμουνα. Οπότε όπως καταλαβαίνετε, διαρκώς τα νέα τους έρχονται κι αλλάζουν και δεδομένα.

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Είναι αρκετοί, Καβάφης Περιμένοντας τους ΒαρβάρουςΚωνσταντίνος Καβάφης, Φερνάντο Πεσσόα, Φράντς Κάφκα, Γιώργος Χειμωνάς, Σταύρος Σταυρόπουλος. Στον Σταύρο Σταυρόπουλο θα ήθελα να σταθώ ιδιαίτερα, γιατί την γραφή αλλά και τον τρόπο σκέψης του, τα μελετάω πάνω από δέκα χρόνια. Η επιρροή του είναι πολύ μεγάλη και εμφανής σε όλα τα μου τα γραπτά. Αγαπά τις λέξεις, κι εκείνες του το ανταποδίδουν. Όλα τα έργα του έχουν μια πολύ προσωπική και ιδιαίτερη ματιά που μου ταιριάζει. Νιώθω πως πάντα μιλάει εκ μέρους μου.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Αγαπημένα αναγνώσματα είναι το «Πιο νύχτα δεν γίνεται» του Σταύρου Σταυρόπουλου, και «Ο εχθρός του ποιητή» του Γιώργου Χειμωνά.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Δεν διάβαζα ποτέ διηγήματα.

16-17-4-thumb-largeΣας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Υπάρχουν αρκετοί καλοί νέοι, αλλά δεν θα ήθελα να αναφερθώ σε ονόματα, γιατί ίσως να δυσαρεστήσω κάποιους.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Δεν υπάρχει κάποιος αγαπημένος λογοτεχνικός χαρακτήρας. Ταυτίζομαι περισσότερο με τις καταστάσεις, παρά με τα πρόσωπα. Γι’ αυτό κι όταν γράφω μιλώ για μένα.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Έχω γράψει σε όσα μέρη μπορείτε να φανταστείτε και κάτω από πολλές συνθήκες, αρκετά παράδοξες τις περισσότερες φορές. Για μένα δεν έχει σημασία ο τόπος, όσο η ιδέα που θα μου γεννηθεί και η ανάγκη μου να την εκφράσω εκείνη ακριβώς την στιγμή.

Ποιος Fernando_Pessoa_II_by_nuvemείναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Όπως σας ανέφερα και προηγουμένως, μοιάζει να με ακολουθεί ο τρόπος. Όταν μου έρχεται μια εικόνα για ένα ποίημα ή ένα κείμενο, την αποτυπώνω παντού. Αρκετές φορές στο κινητό μου τηλέφωνο εν είδει μηνύματος, αν δεν έχω άμεσα χαρτί. Έχει συμβεί εν ώρα εργασίας κι ενώ η εκπομπή είναι στον αέρα, με το ένα χέρι να κρατάω την κάμερα και με το άλλο, να γράφω στο περιθώριο μιας εφημερίδας που έτυχε να είναι δίπλα μου. Ή λίγο πριν με πάρει ο ύπνος, να σκεφτώ μια λέξη που αυτόματα οδηγεί σε άλλη, με συνέπεια να χάσω τον ύπνο μου γράφοντας.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Η γραφή από μόνη της είναι ιεροτελεστία για μένα. Μια μυσταγωγία, μια συναυλία σιωπής που γεννά μέσα μου λέξεις. Όταν γράφω δεν ακούω μουσική γιατί δεν μπορώ να συγκεντρωθώ. Έχει συμβεί όμως από ένα συναίσθημα που μου προκάλεσε ένα άκουσμα, να προκύψουν κείμενα και ποιήματα. Κυρίως από την ροκ μουσική που αγαπάω.

franz-kafka-by-kriegerΑγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Λογοτεχνικά περιοδικά δεν διαβάζω επισταμένως. Κατά περιόδους μόνο, όταν έχουν κάποιο αφιέρωμα που με ενδιαφέρει.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε; 

Είναι ένας τομέας που δεν ανήκει στα ενδιαφέροντά μου, οπότε δεν θα την έγραφα.

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

3Iron_3Βεβαίως και παρακολουθώ, εξάλλου σχετίζεται άμεσα με το επάγγελμα που εξασκώ. Μου αρέσει πολύ ο Ιαπωνικός και ο Κορεατικός κινηματογράφος. Οι ταινίες τους είναι ιδιαίτερα εσωτερικές και εγκεφαλικές. Υποδηλώνουν αντί να κραυγάζουν, κι αυτό μου ταιριάζει. Υπάρχει μία ταινία του Νοτιοκορεάτη σκηνοθέτη Κιμ Κι Ντούκ, «Ολομόναχοι Μαζί», που με έχει στιγματίσει βαθιά. Ένα κείμενο του «Επειδή Μαζί», γράφηκε εξ αφορμής αυτής της ταινίας.

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

Το πρώτο μου βιβλίο «Εκεί που αλλάζω ζωές», εκδ. Απόπειρα 2010, είναι ποιητικό.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Δ15εν διαβάζω κάτι συγκεκριμένο. Υπάρχουν πολλά βιβλία στο σπίτι μου, πάνω στο γραφείο μου,  στα οποία ανατρέχω συχνά, κυρίως για να δώσω στον εαυτό μου την ευκαιρία να ανακαλύψει ό, τι κατά την πρώτη ανάγνωση μου διέφυγε.

Τι γράφετε τώρα; 

Τη νέα μου ποιητική συλλογή κι ένα παραμύθι.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι και το ιστολογείν;

Διατηρώ ένα μπλόγκ όπου σε τακτική βάση ενημερώνω εκτός των κειμένων μου, και με ό, τι μου κινεί το ενδιαφέρον, κι έναν λογαριασμό στο facebook που σκέφτομαι να τον καταργήσω.

DSC012262Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Δεν έχω διαβάσει πότε κριτικές γιατί δεν πιστεύω στην κριτική. Σου στερεί αυτόματα την δική σου προσωπική κρίση, στην καταργεί πριν καν προλάβει να γεννηθεί. Σε προκαταβάλλει ερήμην σου. Κι εγώ θέλω να διαμορφώνω μόνη μου τις απόψεις μου.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

 Στα ταξίδια μου και γενικά στις μετακινήσεις μου, δεν διαβάζω. Προτιμώ να απολαμβάνω την διαδρομή. Να βλέπω όλα εκείνα που διαφεύγουν της προσοχής των υπολοίπων. Είναι σαν ένα είδος κλοπής του χρόνου της μη όρασης των άλλων. Μια συνομωσία μεταξύ εμού και των λεπτομερειών της ζωής.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

lΕίναι πολύ δελεαστική η αιώνια νιότη και σίγουρα ενδιαφέρουσα. Είμαι βέβαιη όμως πως θα βαριόμουν αφόρητα. Υπάρχει ένα τραγούδι των Queen που λέγεται «Who wants to live forever?» που απαντά απόλυτα στην ερώτησή σας. Ο χρόνος έτσι κι αλλιώς ήταν και παραμένει άχρονος μέσα μου, οπότε δεν μεταβάλλομαι ιδιαίτερα. Η γραφή και η ανάγνωση είναι δύο στοιχεία που συντελούν σε μεγάλο βαθμό την προσωπικότητά μου. Οπότε δεν νομίζω πως τίθεται θέμα συναλλαγής.

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Δεν υπάρχει κάτι που παραλείψατε ή που θα ήθελα να με ρωτήσετε. Ευτυχώς που τελειώσαμε, γατί θα άρχιζα να έχω πρόβλημα με τις απαντήσεις! Σας ευχαριστώ.

Εικόνες: Κωνσταντίνος Καβάφης Περιμένοντας Τους Βαρβάρους, Γιώργος Χειμωνάς, Fernando Pessoa, Frantz Kafka, Ολομόναχοι Μαζί, Σταύρος Σταυρόπουλος και τρεις Σκηνές από Το Ροκ που Παίζουν τα Μάτια σου.




Ιανουαρίου 2013
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Δεκ.   Φεβ. »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  

Blog Stats

  • 1.004.017 hits

Αρχείο