Αφιέρωμα Ν.Δ. Καρούζος
Εγώ χρησιμοποιώ θρησκευτικά σύμβολα, κάνω μια «χρήση» των συμβόλων αυτών, γιατί αυτά οδηγούν την έκφραση προς το ανέκφραστο, κατορθώνουν ένα πλησίασμα προς τα εκεί. Τα σύμβολα όμως αυτά δεν είναι το ίδιο πράγμα με τα συμβολιζόμενα: ποτέ η έκφραση δεν ταυτίζεται με το ανέκφραστο. Ύστερα η επιστήμη έχει μια γλώσσα που δεν ευνοεί την ποίηση. Αυτά τα σύμβολα, αν θέλετε, θα τα ονόμαζα ποιητικές ελευθερίες, αδιέξοδες ελευθερίες, κάπως έτσι…
… έλεγε ο Νίκος Καρούζος σε συνομιλία του με την Νατάσα Χατζιδάκι για το περιοδικό Σήμα [Μάρτιος 1979], πάνω στον περιβόητο προσδιορισμό του ως μεταφυσικού, ή, ακόμα χειρότερα, ως θρησκευτικού ποιητή. Την συζήτηση μας υπενθυμίζει ο Γιώργος Χ. Θεοχάρης, στο κείμενό του για την υποδοχή της κριτικής στην ποίηση του Ν.Δ. Καρούζου και τα σχετικά γύρω από τη θρυλούμενη θρησκευτικότητα. Ξανά λοιπόν το περιοδικό γεμίζει αφιερωματικά γραπτά για τον Καρούζο, δεκατρία χρόνια μετά το τεύχος 47 – 48 [χειμώνας 2002 – άνοιξη 2003]· τότε τρεις ενενηντάρες κασέτες με συνομιλίες του συγγραφέα και τουμπίστα Γιάννη Ζουγανέλη με τον Νίκο Καρούζο για την Τέχνη και την Ζωή είχαν αποτελέσει τον κορμό ενός πρώτου αφιερώματος.
Πρωτοδιάβασα τον Καρούζο στην Νεολιθική νυκτωδία στην Κροστάνδη, στα μέσα της δεκαετίας του ’80, τον ήπια μονορούφι στα γρασίδια του Πεδίου του Άρεως. Για εκείνη την συλλογή γράφει ο Κώστας Καναβούρης (Το χαστούκι, σ. 43) ότι τοποθέτησε το ποίημα, απελευθερωμένο από τον ποιητή, δηλαδή αφ’ εαυτού έργο ως έρωτα στο κέντρο της Ιστορίας, άρα στον πυρήνα της ανθρώπινης τραγωδίας. Χωρίς καμία διάθεση αγιοποίησης (άλλωστε Νίκος Καρούζος μέχρι σήμερα υφίσταται την αγριότητα άθλιων σωματοφυλάκων της μνήμης του που εμποδίζουν το έργο του να ελευθερωθεί, επειδή το ταπεινώνουν στο ύψος της δικής του περιπτωσιολογικής ασημαντότητας και ανοίκειας οικείωσης), χωρίς λοιπόν καμία διάθεση αγιοποίησης, θα έλεγα ότι ο Νίκος Καρούζος ήταν ποιητής, επειδή ήταν απρόσεχτος με τον εαυτό του. Ένας μεθοδικά απρόσιτος είρων. Γι’ αυτό μυθεύτηκε από του αδαείς και τους πρόχειρους ως περίπτωση, ενώ ήταν καθολικότητα.
Η Βικτωρία Καπλάνη καταθέτει δυο ποιήματα του Καρούζου μαζί με μια άγνωστή μας ιστορία για τον ποιητή «που μιλά ελεύθερα, αναρχικά κι ασυμφιλίωτα απέναντι σε κάθε λογής μηχανισμούς εξουσίας για τις ιδέες του, την πολιτική, το Θεό, αυτόν που τολμά να τσαλακώνεται, να δείχνει την αδυναμία και τις ανάγκες του στον απλό άνθρωπο, στον άγνωστο φίλο που μοιράζεται μαζί του τη συντροφιά του ποτού σ’ ένα μπαρ». Η μικρή Μαρία, κόρη του μπάρμαν του Dada [Εξάρχεια, 1984 – 1986], υπήρξε ένα κορίτσι που δεν συνάντησε ποτέ τον Νίκο Καρούζο αλλά υπήρξε συχνά το αντικείμενο των συζητήσεών του με τον πατέρα της. Έτσι εκείνη αποτέλεσε την δυνάμει ιδανική αναγνώστρια των ποιημάτων που δημοσιεύονται εδώ· ήταν το πρόσωπο που είχε στην σκέψη του ο ποιητής την ώρα που τα έγραφε.
Οι Κώστας Θ. Ριζάκης (που συνοδοιπορεί στην δημιουργία του τεύχους), Κώστας Κουτσουρέλης, Χλόη Κουτσουμπέλη, Ειρήνη Μανδηλαρά, Βάγια Κάλφα, Δήμητρα Μήττα, Ευγενία Μπογιάνου, Ευτυχία Παναγιώτου, Νίκος Μυλόπουλος, και δεκάδες άλλοι ξαναδιαβάζουν τα ποιήματά του, μας θυμίζουν τα γραπτά του και καταθέτουν σκέψεις, αναλύσεις και οπτικές πάνω στην γραφή του πενθήμονα, πάντα απαρηγόρητου ποιητή.
[σ. 144]
Έργο: Κωστής Ατσαλής. Φωτογραφία: από εδώ.
Πανδοχείο 