Εγχείρημα λόγου, τέχνης και λοιπής φαντασίας

Η ποίηση διαβάζεται μοναχικά με μία λάμπα ή ένα κερί έλεγε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος σε εκτενή του συνέντευξη στην κυπριακή εφημερίδα Ένωσις το 2007, που αναδημοσιεύεται εδώ. Ο «εχθρός των ταξιδιών» και «οπαδός της «ασάλευτης ζωής» διηγείται, μεταξύ άλλων, πώς μάζευε τα λόγια των ρεμπέτικων από τους μεθυσμένους που περνούσαν και τραγουδούσαν έξω απ’ το παράθυρο του χαμηλού του σπιτιού (η πρώτη του συλλογή με 300 τραγούδια κλάπηκε από τον Ηλία Πετρόπουλο) και, όπως πάντα, εκφράζεται με τον δικό του τρόπο για τους καθιερωμένους των καθιερωμένων, όπως π.χ. για τον Σεφέρη: Τελικά τι είναι ο Σεφέρης; Ένας καλλιεργημένος νέος που σκέφτηκε ότι ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει είναι να μιμηθεί κανέναν Άγγλο, κανένα ξένο ποιητή. Μιμούμενος τον Έλιοτ, που ήταν και μοντέρνος και σύγχρονος, έπιασε την καλή. Ωραία!

Νωρίτερα επιβεβαιώνει το γεγονός πως δεν μπόρεσε ποτέ να συγχωρήσει στον Ελύτη το ότι δεν δούλεψε ποτέ: … κι αυτά τα καμώματα δηλαδή, να έχει χαρτζιλίκι από τη μαμά του, δεν είναι γελοίο; Και είπε μετά στον Πεντζίκη, όταν πήρε το Νόμπελ: «Για πρώτη φορά θα έχω κι εγώ δικό μου εισόδημα». Μα δεν λέγονται αυτά τα πράγματα. Τον τάιζε η μάνα του τόσα χρόνια. Και για να κάνει τι; Για να γράφει ποιήματα; Άμα είσαι ταλέντο, είτε θέλεις είτε δεν θέλεις, θα τα γράψεις τα ποιήματα. Και να πεθαίνεις της πείνας, θα γράφεις. [σ. 78-79]

Το θέμα της αλήθειας που δεν γίνεται πιστευτή, με κεντρική τη μορφή της Κασσάνδρας, αποτέλεσε την κινητήρια έμπνευση της Θάλειας Αργυρού για την συγγραφή του θεατρικού έργου Τράφοι ή Κασσάνδρα που δημοσιεύεται ολόκληρο στο τεύχος και αφιερώνεται από τη συγγραφέα στον αξέχαστο συγγραφέα και μουσικό Γιάννη Ζουγανέλη που την παρότρυνε να γράψει, ιδίως με την φράση «Όλα είναι μέσα μας, αρκεί να τα καλέσεις». Ειδικός φάκελος αφιερώνεται στον αδικοχαμένο ζωγράφο Γιάννη Καΐλη (1950 – 1974), με κείμενα για τον αγωνιστή κατά της απριλιανής δικτατορίας, που, όπως γράφει ο Γιώργος Χ. Θεοχάρης, πρωτοστάτησε στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και τον Φεβρουάριο του 1974 βρέθηκε πεταμένος σ’ ένα σωρό αμμοχάλικο μιας οικοδομής στα Εξάρχεια, δολοφονημένος από τις μυστικές υπηρεσίες της χούντας.

Σε ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα μελετήματα των τελευταίων Εμβόλιμων Τευχών εξετάζεται η ερωτική ζωή των πρώτων ασκητών. Η Δέσποινα Ιωσήφ εστιάζει στην γυναικεία παρουσία στον κόσμο του πρώιμου ασκητισμού και ιδίως στη θέση των παρθένων γυναικών ως ασκητριών αλλά και την παρουσία της πόρνης ως πειραστικής παρουσίας ανάμεσα στους ασκητές και ως μετανοούσης ασκήτριας. Η Μαρώ Τριανταφύλλου επικεντρώνεται στην Λαυσαϊκή Ιστορία του Παλλαδίου Ελενοπόλεως και στο πώς η εμμονή των ασκητών γύρω από την ερωτική αποχή παρουσιάζεται όχι μόνο ε τη διαρκή αναφορά σε πειρασμούς αλλά και με την αποσιώπηση και έγκρυψη αυτών των φόβων. Αντιγράφω από το κείμενο της τελευταίας:

Είναι παράξενο πόσο μοιάζουν τα άκρα. Η ακραία ερωτική αποχή του ασκητισμού και η εξίσου ακραία ερωτική φρενίτιδα. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, μια από τις τραγικές και ιερόσυλες ιστορίες του Μπατάιγ. Την Ιστορία του ματιού, αίφνης. Τι επιδιώκει η ηρωίδα του; Ο απελπισμένος μονόδρομος του σώματος, πού διαλέγει, πού επιθυμεί να την οδηγήσει; Το σώμα της καλπάζει ξέφρενο σε ερωτικές συνευρέσεις, βεβηλώσεις αξιών και ιερών – αλλά ποτέ δεν βρίσκει αυτό που επιθυμεί. Η Σιμόν είναι οργισμένη και μελλοντική. Δεν είναι ποτέ εκεί, την ώρα που πράττει, έχει ήδη περάσει στην επόμενη πράξη, περισσότερο ακραία, περισσότερο αγαπητικά βίαιη, αναμένοντας μια έκσταση που σε τίποτε δεν διαφέρει από την θρησκευτική έκσταση των ασκητών.

Στην πεζογραφία οι Σ. Γκαβέτας, Α. Βαναργιώτης, Χ. Λιόλιος, Χ. Ξυλίνα (διήγημα), Δ. Φαφούτης (νουβέλα), στην ποίηση οι Ν. Χατζημωυσιάδου, Π. Στεφάνου, Κ. Ριζάκης, Ν. Μυλόπουλος, Γ. Τσιρώνης, Γ. Νικολάου, Α. Κάντα, Δ. Μαγουλιώτης και μικρή ανθολογία της Κλαύδιας Κανδηλάπτη με δέκα Φωκιείς ποιητές. Ακόμα, ο Κώστας Ουράνης στο μοναστήρι του Οσίου Λουκά, μαρτυρία για τον Ε.Λ.Α. Ν. Κορινθιακού, οι συνήθεις εκτενείς κριτικές βιβλίων κ.ά.

Στις εικόνες: στιγμή από την θεατρική παράσταση Τα Λόγια της Κασσάνδρας [Όλια Λαζαρίδου], ο αφοριστής ποιητής και εικονογράφημα του Andre Masson για την Ιστορία του Ματιού του G. Bataille (1928).

Στις επόμενες αναρτήσεις της βδομάδας, μια ανά κάθε μέρα, τα νεώτερα τεύχη του περιοδικού (58-66).

Λογοτεχνία, Διαδίκτυο και Νέες Τεχνολογίες: Τα επόμενα πράγματα

Το happy end είναι συνήθως ένα ξεροκόμματο βλακώδους αισιοδοξίας που χρησιμοποιούν οι κλασικοί συγγραφείς για να ανακουφίζουν και να ηρεμούν τον ακατέργαστο λαό. Αφού επί δύο ώρες ή για εξακόσιες σελίδες έχει αναπτυχθεί και λειτουργήσει ο τραγικός μηχανισμός των αληθειών, στο τέλος οι κλασικοί συγγραφείς κολλάνε ένα απίστευτο ψέμα για να χρυσώσουν το χάπι και να πουν στον αμετακίνητο θεατή ή αναγνώστη ότι τελικά όλα θα πάνε καλά όπως τα θέλει αυτός κι όχι όπως τα θέλει η μοίρα. Όλα αυτά τα happy end είναι τόσο απίστευτα ψέματα που οι συγγραφείς δε νιώθουν καμία τύψη αν υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να τα δεχτούν ως αλήθειες και οριστικά συμπεράσματα, τελικά άξιοι της τύχης τους λέει ο Γιώργος Μανιώτης σε συνομιλία του, μεταξύ άλλων, για το φρέσκο του μυθιστόρημα Τώρα αλλά και για την πεποίθησή του πως «το να ξέρουμε τι μας συμβαίνει είναι η μεγαλύτερη επανάσταση».

Το μηνιαίο αφιέρωμα που χαρτογραφεί τις σχέσεις λογοτεχνίας και διαδικτύου και αποτυπώνει τις επιρροές των νέων τεχνολογιών στην σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική κοινότητα. Τα κείμενα του αφιερώματος (επιμ. Χριστιάνας Μυγδάλη) αφορούν την Βιβλιοφιλική Μπλογκόσφαιρα (Γιώργος Περαντωνάκης), τις Ηλεκτρονικές εκδόσεις σε σχέση με την νεοελληνική λογοτεχνία (Άννα-Μαρία Σιχάνη), τα πνευματικά δικαιώματα των e-books (Γιάννης Φαρσάρης), τα «επόμενα πράγματα» (Παναγιώτης Γαβριήλογλου), την «ηλεκτρική λογοτεχνία» (Μαρία Ξυλούρη) κ.ά. Αντιγράφω από το κείμενο της τελευταίας: Το Ίντερνετ είναι ο εχθρός της συγγραφής, λένε κάποιοι: μπορεί να σου δίνει εργαλεία να προωθήσεις τη δουλειά σου, όμως σε εμποδίζει να τη γράψεις. Ο Φράνζεν για παράδειγμα, λέει ότι γράφει σε ένα παλιό λάπτοπ χωρίς σύνδεση στο Ίντερνετ, ώστε να μην του αποσπάται η προσοχή· υπάρχουν προγράμματα που φροντίζουν να διακόπτουν τη σύνδεση του υπολογιστή για προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα, ώστε να γράφεις χωρίς να μπαίνεις στον πειρασμό να ελέγχεις το μέιλ σου κάθε τρεις και λίγο…

Η Κική Δημουλά συναντά τον Γιάννη Μπασκόζο και του εξηγεί γιατί δε χρειάζεται να γιορτάζουμε την παγκόσμια μέρα της ποίησης, ενώ δημοσιεύεται απόσπασμα μιας συζήτησης με θέμα Η ποίηση και η ανθρώπινη κατάσταση με τους ποιητές Milo Deangelis (Μιλάνο), Issa Makhlouf (Βηρυτός), Gérard Noiret (Παρίσι), Ozdemir Ince (Κωνσταντινούπολη), Στρατής Πασχάλης (Αθήνα), Marta Pessarrodona (Τερράσσα), Vlada Urosevic (Σκόπια), Michel Deguy (Παρίσι) και Rabia Djelti (Οράν) και ο καθιερωμένος φάκελος για τα φετινά Λογοτεχνικά Βραβεία του περιοδικού.

Προτού σας αφήσω για να κρυφτώ στο Ίσλα Μπόα του Χρήστου Αστερίου, ας κρυφακούσουμε τα λόγια του συγγραφέα σε μια από τις ραδιοφωνικές συνομιλίες με τον Νίκο Θρασυβούλου, που εδώ και κάποια τεύχη έχουν το δικό τους δισέλιδο στο περιοδικό: Η έμφαση είναι μια υπερεκτιμημένη έννοια, ειδικά σε ένα μυθιστόρημα μεγαλόπνοο, το οποίο χρειάζεται 3-4 χρόνια να γραφτεί. Η δουλειά είναι το κύριο που πρέπει να κάνεις. Η έμπνευση είναι η πρώτη ιδέα, που αναπτύσσεται στην πορεία αλλά σίγουρα δεν είναι το κυρίαρχο. Θέλει να κάνεις μαραθώνιο… [σ. 130]

Σημ.: Στο εξώφυλλο αναφέρεται ως αριθμός τεύχος το 530, προφανώς εκ παραδρομής.