Ο ελεύθερος γελοιογράφος απέναντι στον γελοίο κόσμο

Όλη μου τη ζωή αγωνιζόμουν ενάντια στα ταμπού, όποια κι αν ήταν αυτά.

Εδώ κι ένα δυο μήνες έχω επιστρέψει, όπως συχνά μου συμβαίνει και σε άλλες περιόδους, στις γελοιογραφίες: ένα είδος που παραμένει περιορισμένο στα μικρά καδράκια των εντύπων και που γρήγορα καταδικάζεται σε παρελθόν, εφόσον σπάνια διατηρείται σε κάποιο βιβλίο. Αυτό το ιδιαίτερο καλλιτεχνικό είδος είναι για μένα ένα απολαυστικό … «γράφημα» που περιλαμβάνει την δύναμη της εικόνας, την ομορφιά της τέχνης και την σκέψη του κειμένου. Και τι κειμένου: της σύντομης φράσης που περιλαμβάνει λίγες λέξεις και αλλά πολλές αλήθειες. Κι ύστερα, ο συνδυασμός του σκίτσου και του λόγου (αν και όποτε υπάρχει, γιατί πάντα το σκίτσο γράφει από μόνο τις δικές του λέξεις και περιγράφει όλα όσα θέλει ακόμα και με την «σιωπή» του) έρχονται για να εκφράσουν την απόλυτη κωμικότητα των πραγμάτων και να προκαλέσουν αυτό που ελάχιστα άλλα είδη καταφέρνουν: το χαμόγελο και το γέλιο. Αλλά και την περίσκεψη και την αφύπνιση.

Η γελοιογραφική λοιπόν έφεση του τελευταίου καιρού με έστειλε στα γελοιογραφικά κείμενα του Γιάννη Καλαϊτζή [Υπάρχει ζωή μετά τα αφεντικά; εκδ. Στιγμή, 2013], που το παρουσιάσαμε εδώ), στο εξαιρετικό συγκεντρωτικό άλμπουμ του μαιτρ Κώστα Μητρόπουλου [1960 – 2015. Τα καλύτερά μας Χρόνια! εκδ. Μεταίχμιο, 2014] αλλά και στη μικρή συλλογή του Στέφανου Ιωσήφ [Άνευ λόγου…, εκδ. Μελάνι, 2014], που αμφότερα ελπίζουμε να μπορέσουμε να τα περιγράψουμε με λέξεις εδώ αύριο μεθαύριο, και τέλος, επειδή πάντα πηγαίνω στο σχετικό ράφι για κάποια παλαιότερη έκδοση, σε αυτή εδώ τη συλλογή του Wolinski. Τι τραγική ειρωνεία, την μια στιγμή να σκέφτομαι πως θα ξαναθυμηθώ έναν από τους απολαυστικότερους κομικίστες και την επόμενη να μαθαίνω πως του αφαίρεσαν την ζωή στα γραφεία του Charlie Herbo κάποιοι ζηλωτές ενός ολοκληρωτισμού.

«Η κάθε μέρα είναι μια μικρή ζωή που προσπαθώ να εκμεταλλευτώ στο έπακρο» γράφει στο πρώτο κείμενο ο συγγραφέας, λίγο προτού αρχίσει να περιγράφει με πλέον ξεκαρδιστικό τρόπο τα πρωινό ξύπνημα με την γυναίκα του, την ημίωρη ασχολία της με τα βαζάκια της και τα ψσστ ψσστ των βαποριζατέρ της ενώ εκείνος επιχειρεί να ξανακοιμηθεί. Βλέποντας και τις ολοσέλιδες γελοιογραφίες που προηγούνται κάθε κεφαλαίου, νομίζουμε πως εδώ θα έχουμε μια κωμικογραφική εξιστόρηση των ούτως ή άλλως κωμικών σχέσεων των φύλων.

Και φυσικά και την έχουμε! Αλλά αυτή είναι η μόνο μια πλευρά των δεκαοκτώ σύντομων κειμένων γιατί υπάρχουν και άλλες δυο, πλέον απρόσμενες: η σύντομη βιογραφία μιας απλής ζωής και η κυριολεξία τίτλου: πρόκειται, πράγματι, για μια τρυφερή εξομολόγηση προς την γυναίκα με την οποία μοιράζεται τη ζωή του. Όχι βέβαια ότι σοβαρεύει για παραπάνω από μια σελίδα ή ότι αφήνει τίποτα όρθιο. Στην ουσία λατρεύοντας την γυναίκα του εκφράζει και το κατοχυρωμένο δικαίωμα τα παρατηρεί και να εμπνέεται από όλες τις γυναίκες του κόσμου. Ο άντρας, γράφει, έχει μάτια πρώτα απ’ όλα για να κοιτάζει τις γυναίκες σε όλες τις ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες.

Ο Wolinski ξεφυλλίζει την συλλογή του με τα αντρικά περιοδικά, θυμάται την θητεία του στο Hara – Kiri, σκέφτεται τα λόγια του αρχισυντάκτη του Hustler που ήταν απαγορευμένο στην «προοδευτική» Γαλλία, όπου άλλωστε ήταν αδιανόητη και η ίδια η ιδέα της πορνογραφίας: «Δείχνουμε τα γεννητικά όργανα των γυναικών γιατί υπάρχουν άντρες που χαίρονται να τα βλέπουν και γυναίκες που δεν απεχθάνονται να τα δείχνουν. Αυτοί που μας κριτικάρουν είναι υποκριτές και στενόμυαλοι. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα πραγματικής πορνογραφίας [δημοσιεύονται φωτογραφίες με κατακρεουργημένα πτώματα από κάποιο πόλεμο]. Ορίστε, να τι είναι άσχημο, απωθητικό, φριχτό: ο πόλεμος. Οι υποκριτές που μάχονται ενάντια στην πορνογραφία υποστηρίζουν τις πολεμικές αξίες». Κι εδώ είναι η πρώτη βαθειά διαπίστωση του Wolinski για έναν κόσμο που απέκλεισε τον έρωτα από την θεοκρατούμενη και ολοκληρωτική του μορφή, τόσο ταιριαστή με την σύγχρονη συγκυρία…

Πολλοί άντρες ανακάλυπταν, χάρη στα περιοδικά αυτά, ένα τοπίο που τους ήταν άγνωστο. Είναι πιο εύκολο να κάνεις έρωτα με μια γυναίκα παρά να της ομολογήσεις ότι θέλεις να χαζέψεις το αιδοίο της. να γιατί όλοι αυτοί οι σιωπηλοί άντρες, ανάμεσα σε δυο ηλικίες, όλοι αυτοί οι μετανάστες εργάτες που έρχονται από χώρες που τις κυβερνάνε παλιάνθωποι σε συνεργασία με τους φανατικούς θρησκομανείς, μαζεύονται στους κινηματογράφους μας να δουν σε γκρο πλαν το ανήκουστο θέαμα…Οι άνθρωποι αυτοί , κατά το πλείστο, είναι καλοί οικογενειάρχες που στερήθηκαν τον έρωτα ή που δε γνωρίζουν παρά τ’ αγγίγματα και τ’ αγκαλιάσματα στο μισοσκόταδο του σαββατιάτικου απογεύματος. [σ. 32]

Και φυσικά ο Wolinski δεν περιορίζει το φαινόμενο σε συγκεκριμένες κατηγορίες ανθρώπων, παρά το διευρύνει σε εποχές και κόσμους. Ίσως οι νεότερες γενιές, γράφει, να ξεγυμνώνονται με απόλυτη φυσικότητα, αλλά ελάχιστοι μπορούν να καταλάβουν πως η έλλειψη του σεξ δηλητηριάζει πολλαπλώς τη ζωή. Τι γίνεται όμως όταν ακριβώς αυτή η επιθυμία της ερωτικής εικονογραφίας συγκρούεται με βασικές φεμινιστικές αντιλήψεις, τις οποίες μάλιστα θερμά υποστηρίζει η γυναίκα του; Ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου αφιερώνεται ακριβώς στους σχετικούς προβληματισμούς. Ο καλλιτέχνης τάσσεται υπέρ του φεμινισμού· άλλωστε πέρα από τους αγώνες και τα αιτήματα του φαίνεται σπουδαίο και το γεγονός ότι έτσι οι γυναίκες ανακάλυψαν εκ νέου τη φιλία. Όταν όμως συναντάει οποιεσδήποτε αντιδράσεις στα έργα του, εκεί βάζει πάνω απ’ όλα την απέχθειά του απέναντι σε στερεότυπα και προκαταλήψεις. Στην εικοσαετή του μέχρι τότε συνεργασία με το Hara – Kiri (το έντυπο την συνέχεια του οποίου, να θυμίσουμε, κατά κάποιο τρόπο αποτελεί το Charlie Herbo) τα καλαμπούρια με τα Τάμπαξ είχαν γίνει παράδοση. Όλη μου τη ζωή αγωνιζόμουν ενάντια στα ταμπού, όποια κι αν ήταν αυτά. [σ. 159]

Και άραγε ο κόσμος θα ήταν διαφορετικός αν κυβερνούσαν γυναίκες; Ο ίδιος δεν είναι σίγουρος: αναμφισβήτητα θα έκαναν λιγότερες ανοησίες από τους άντρες αλλά ακριβώς επειδή πιστεύει ότι οι γυναίκες είναι ίσες με τους άντρες, αυτή η ισότητα αφορά και τα προσόντα αλλά και τα ελαττώματα. Η βλακεία, η φιλοδοξία, η δίψα της εξουσίας και η εγκληματική τρέλα αποτελούν πανανθρώπινα χαρακτηριστικά. Αλλά όλοι εμείς, γράφει, είμαστε περήφανοι που έχουμε γυναίκες φεμινίστριες: αποτελούν εγγύηση των πλατειών μας αντιλήψεων. Ο φεμινισμός όπως η οικολογία, δεν έχουν κανένα νόημα αν δεν περάσουν στην πραγματική ζωή και στην πολιτική εξουσία. Οι γυναίκες παραμένουν τα σύγχρονα υποζύγια του πλανήτη μας.

Στα σύντομα αυτοβιογραφικά του κείμενα βρίσκεται και η δεύτερη εξομολόγηση, που σχεδόν ειρωνικά συνδέεται με τα τραγικά συμβάντα και με τον κόσμο που θα του αφαιρέσει την ίδια του τη ζωή. Ο Wolinski περιγράφει, πάντα με τον απλό και ενίοτε τρυφερά σκωπτικό του τρόπο τα παιδικά του χρόνια στη «γεμάτη μυρωδιές, θορύβους και ήλιο» Τύνιδα. Έμενε στην ευρωπαϊκή συνοικία που έμοιαζε με οποιαδήποτε πόλη του νότου, ενώ η αραβική πόλη ήταν ένας άλλος κόσμος, εντελώς ξένος και κλειστός. Θυμάται την σεμνοτυφία της οικογένειάς του όσον αφορά τις βρώμικες λέξεις, μα και πως «η ζωή φαινόταν εύκολη». Σκιτσογραφούσε από μικρός και από τα δέκα του είχε βρει κιόλας τον τρόπο να κοιτάζει τις γυναίκες «από την καλύτερη γωνία τους, εκτιμώντας τη φινέτσα του σβέρκου τους ή την ομορφιά των δοντιών τους»…

Είχε από τότε την ειλικρίνεια να παραδεχτεί ότι η ζωή των Ευρωπαίων της Αφρικής ήταν ένας κόσμος γεμάτος προκαταλήψεις, μικρότητες, βλακώδεις αρχές και ρατσισμό. Η δική του διαπαιδαγώγηση, ακόμα και ερωτική, έγινε μέσα από τα βιβλία. Τουέην, Κίπλινγκ, Τζερόμ, Βερν, Λόντον, Ουγκώ, ντε Μυσσέ, ακόμα και τα πιο δύσκολα, Μπαρμπύς, Χάξλεϊ, Τα κείμενα που διάβασε, τον έκαναν αυτόν που είναι [ήταν] σήμερα. Και δίπλα πάντα τα πολυδιαβασμένα κόμικς, Μίκυ, Robinson, Filette.

Ακολούθησαν οι Χίλιες και μια νύχτες, το Σατυρικόν και ο Καζανόβας, αλλά ο έρωτας παρέμενε ασαφής και απόμακρος. Η ντροπή του σεξ ήταν ριζωμένη σ’ ολόκληρη την ανατροφή τους, ακριβώς επειδή, όπως γράφει, η σεμνότητα και οι καταστολές του Ισλάμ επηρέαζαν κι εκείνους.

Δεν είμαι πια νέος, δεν είμαι γέρος. Μου μένουν αρκετά όμορφα χρόνια, που λογαριάζω να εκμεταλλευτώ όσο μπορέσω, γράφει στο τελευταίο του κεφάλαιο ο αγαπημένος μας κωμικός κομικίστας [σ. 169]. Είμαι σίγουρος πως από το 1978 που έγραφε αυτές τις σελίδες μέχρι πριν τέσσερις μέρες, είχε τον χρόνο με το μέρος του, δημιούργησε, συνουσιάστηκε, παρέμεινε ασυμβίβαστος στην ελευθερία του, ξεκαρδίστηκε και ξεκάρδισε αμέτρητο κόσμο. Κι εμείς θα συνεχίσουμε να διαβάζουμε γελοιογραφίες, να γελάμε όλα ανεξαιρέτως τα στοιχεία του γελοίου μας κόσμου, να σκεφτόμαστε ελεύθερα, και, αντί να πολυλογούμε, να πράττουμε. Και να διαβάζουμε, να διαβάζουμε πολύ. Αυτό και μόνο αυτό θα μας ξυπνήσει.

Εκδ. Ροές, 1984, μτφ. Μίρκα Σκάρα, 173 σελ. Με 19 σχέδια του συγγραφέα. [Lettre ouverte à ma femme, 1978].

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr / Βιβλιοπανδοχείο, 172.

Το παρελθόν προσεχώς

Χρεώνουμε εξ ολοκλήρου την τηλεοπτική έλξη στη δύναμη της εικόνας. Λάθος. Η κινηματογραφική εικόνα είναι πολλαπλάσια γοητευτική αλλά οι σινεμάδες κλείνουν. Η τηλεόραση είναι συνδεδεμένη στο οικιακό μας μαγκανοπήγαδο. Ο κινηματογράφος παραγκώνισε την επανάληψη Πάω σινεμά σημαίνει βγαίνω στο αβέβαιο νέο. Βλέπω τηλεόραση, θα πει νιώθω ασφαλής και πάλι.

…γράφει ο Γιάννης Καλαϊτζής, σ’ ένα από τα αχαρακτήριστα (από τον εκδότη του Αιμίλιο Καλλιακάτσο), χαρακτηρισμένα δε από τον ύποπτο αυτουργό τους και εμάς τους συνένοχους αναγνώστες ως χρονογραφήματα, επιφυλλίδες, ευτράπελα άρθρα, δοκίμια, άντε και editorials προσεχών εκδόσεων. Ο ίδιος καταθέτω και την ετικέτα «σημειώματα σημασίας» και «κείμενα ευφυή που διατρέχουν σε μια, δυο ή τρεις σελίδες δεκαετίες ολόκληρες, για να μην πω αιώνες, αποκαλύπτοντας την σπαρταριστή τραγικότητα της Ιστορίας που όχι απλώς επιβιώνει μέχρι σήμερα αλλά και συνδέεται ευθέως με το εδώ, τώρα, δίπλα μας. Πρόκειται για γραπτά που προέρχονται από την Γαλέρα, την «Ελευθεροτυπία» του Τεγόπουλου και την Εφημερίδα των Συντακτών· για τα κείμενα από τις πρώτες δυο πηγές ο συγγραφέας συνεχίζει να πληρώνει αδρά, καθώς μόνο η τελευταία εφημερίδα παραχωρεί στον γράφοντα το δικαίωμα της αναδημοσίευσης εντελώς δωρεάν.

Συνεπώς τι είναι ετούτο το έντυπο δημιούργημα; Ένα δημιούργημα τύπου, προφανώς, αλλά μας προλαβαίνει μια ένθετη – ξέμπαρκη σελίδα εντός του βιβλίου. Τα προϊόντα του τύπου ήσαν πάντα «τύπου Κερκύρας» και ουδέποτε κερκυραϊκά, κοινώς ποτέ δεν συναντηθήκαμε με το αυθεντικό και το πρωτότυπο. Κάτι λέγαμε περί επανάληψης λοιπόν: Ο Πάολο Βίρνο, στις διαλέξεις του με θέμα Μορφές τρόμου και προστασίας, μας θυμίζει ο συγγραφέας, ανάγει την προστασία μέσω της επανάληψης στην παιδική ηλικία. Το ίδιο παραμύθι ακόμα μια φορά, το ίδιο παιχνίδι, ή ίδια χειρονομία. Αυτή η παιδική εμπειρία επεκτείνεται στα μεγάλα παιδιά στους ενήλικες.

Εκκλησία και τηλεόραση συμπίπτουν όχι μόνο στη χρήση της επανάληψης, αλλά και στο ρεπερτόριο. Λεηλασίες, εξανδραποδισμοί, βιασμοί, βασανιστήρια, πορνεία, ποταμοί αίματος και βιβλικές καταστροφές κατακλύζουν τόσο τα τηλεοπτικά προγράμματα όσο κα την Αγία Γραφή. Μετά από τόση κόλαση πέφτουν σε γόνιμο έδαφος η παρηγοριά του παπά και η καταγγελία του ρεπόρτερ. / Τηλεόραση και Εκκλησία, δυο συστήματα ασφαλείας με διαφορετικό δείκτη δυσκολίας. Η πρώτη παραλαμβάνει ένα πληροφοριακό χάος για να το με­τατρέψει σε τακτικό ημερήσιο ή εβδομαδιαίο πρόγραμμα. Η δεύτερη υπηρεσία, η Εκκλησία, έχει δεδομένο πρόγραμμα (τον πριονισμό της Αγ. τον αποκεφαλισμό της Αγ. Αικατερίνης, τη Σταύρωση του Κυρίου) και το μεταμορφώνει σε συνεδριακά κέντρα, ξενοδοχειακά συγκροτήματα και τραπεζικούς οργανισμούς. [σ. 29]

Πρόσωπα, αντιπρόσωπα, περσόνες και μορφές παίρνουν τη σειρά τους για ένα προς τιμήν τους κείμενο: ο Μανόλης Αναγνωστάκης και η Οκτομπριάνα, ο Νυμφίος Σουλεϊμάν, Καζαντζίδης ο Θεολόγος, ο Φρεντ Ασταίρ των γραφικών τεχνών, ο Καραγκιόζης ασκεπής, η συμπαθητική μελάνη, ο μη Χείρων βέλτιστος και πλήθος άλλων αξιοπερίγραπτων. Δεν θα μπορούσαν να λείπουν τα παιδιά και γενικώς όλοι όσοι ζουν την παιδική ηλικία, που σήμερα τυγχάνει μέγιστης στοργής και προστασίας. Ήταν όμως πάντα έτσι; Η Αγία Γραφή και Ιερή Παράδοση επιφυλάσσουν ιδιαίτερη τύχη στα παιδιά της οικουμένης: να συρθούν στα θυσιαστήρια, να σφαγούν κατά χιλιάδες, να ριχτούν σε καμίνους, κοινώς όλα τα απαραίτητα για την βασιλεία των ουρανών.

Η παιδική ηλικία και η ιδιαίτερη στοργή και φροντίδα που απαιτεί, είναι ανακαλύψεις των δύο µεγάλων ευρωπαϊκών επαναστάσεων, της αστικής και της βιοµηχανικής. Μέχρι τότε, τα παιδιά στη συντριπτική τους πλειονότητα εθεωρούντο υποσύνολο των νάνων, των ζώων ή των ξωτικών. Το εύρηµα δηµιούργησε τόσο ισχυρή εντύπωση, που για χάρη του γράφτηκαν τα πρώτα µεγάλα µυθιστορήµατα µε θέµα και πρωταγωνιστές τα παιδιά. Ας θυµηθούµε τα απολαυστικά και πολυδιαβασµένα «Η Αλίκη στη χώρα των θαυµάτων», «Όλιβερ Τουίστ», «Το κλεµµένο παιδί», το «Νησί των θησαυρών», «Μεγάλες προσδοκίες», «Χωκ Φιν», «Τοµ Σόγιερ», κ.ά. Ο Γαβριάς τού Ουγκώ µάς είναι αξέχαστος, ενώ δίπλα στη Μαριάν, τη γυµνόστηθη επανάσταση του Ντελακρουά, πάντα ορµητικά βαδίζει ένας πάνοπλος έφηβος. [σ. 35-36]

Αν υπολογίσουμε ότι ο Κρόνος κατάπινε τα παιδιά του, ο Δίας µεγάλωσε ολομόναχος µε το γάλα μιας Αµάλθειας, ο ίδιος μετά εγκατέλειπε τους απογόνους του στην «Αγάπη των Ξένων», ο Οιδίπους είναι ένα έκθετο κλπ. κλπ., κι αν θυμηθούμε ότι ο ανώνυμος θεός του χριστιανισμού του ανώνυμου θεού καταδικάζει την Εύα να γεννάει µε φρικτούς πόνους τα παιδιά της και οδηγεί στο µαρτύριο τον γιο του αντί να σπεύσει µε αυτοθυσία αυτός ο ίδιος, ο δε Ιησούς προτιμάει το «άφετε τα παιδία…» αντί να πάει αυτός πρώτος, τότε ίσως πράγματι υπάρχει κάτι κοινή δράση στον «ελληνοχριστιανικό πολιτισµό. Ποιοι συνεχίζουν μέχρι σήμερα το θεάρεστο παιδαγωγικό έργο; Οι Υπουργοί των παιδιών, σκέφτομαι, σίγουρα.

Στο «Υπέρ γαϊδάρων» αποδίδεται επιτέλους, η δικαιοσύνη που άργησε μερικούς αιώνες. Έχουμε και λέμε λοιπόν: Αν, σύμφωνα με τον πλέον κατάλληλο επιστήμονα, ο γάιδαρος κατοικεί στη Νότια Βαλκανική αναρίθμητους αιώνες πριν από την κάθοδο των τρισχιλιετών Ελλήνων, τότε τα προελληνικά Βαλκάνια υπήρξαν γαϊδουρινή επικράτεια. «Η σύνοψη όλων των επιστημών, η μυθολογία δηλαδή», γράφει ο γράφων, «μας διδάσκει ότι το ελληνικό βαπτιστικό της χερσονήσου -Αίμος- προέκυψε από το αίμα του μέγιστου των Τιτάνων, από το γαϊδουρόμορφο θηρίο ονόματι Τυφών». Τι συνέβη λοιπόν και οι Έλληνες δεν κληρονόμησαν τίποτα από τις αρετές του ολιγαρκή, συνετού, εργατικού, ανεκτικού και φιλάνθρωπου γαϊδάρου; Για να μη μιλήσουμε για την ακατάβλητη σεξουαλική ορμή του συμπαθούς τετραπόδου, που στερούνται οι δυσανεκτικοί, αρειμάνιοι, μισαλλόδοξοι και φοβικοί εντόπιοι…

Στην από κει «Ευρώπη», πάντως, ο γάιδαρος του Αμμωνίου Σακκά «εμβριθώς παρηκολούθει την φιλοσοφικήν διδασκαλίαν του δεσπότου του και τη θέση του βασιλικού αστρονόμου στην αυλή του Λουδοβίκου ΙΑ’ κατείχε ευφυέστατος όνος». Και πάλι ύποπτοι αστοιχείωτοι τον πίστωσαν με την έως τελικής εξοντώσεως εργασία, μαζί με τους ψευδέστατους χαρακτηρισμούς «βλάκας, νωθρός, βρωμερός, αναίσχυντος και αναίσθητος» (αυτούς που σήμερα παρέλαβαν τα σύγχρονα υποζύγια, οι Βόρειοι δηλαδή, οι Αραβες, Ινδοί και Αφρικανοί πρόσφυγες). Αλλά ας είμαστε ήσυχοι: όσοι υπερασπίζονται την καθαρότητα του αίματος, ουδεμία σχέση έχουν με τους αυθεντικούς προαιώνιους κληρονόμους του Αίμου, τους άκακους δηλαδή και ρωμαλέους γαϊδάρους.

Και επειδή ζούμε ημέρες όπου απαγορεύεται ακόμα και να κυκλοφορήσουμε ή να πάμε από το ένα μέρος στο άλλο, υφιστάμενοι φραγμούς και εμπόδια, σε κάθε δε περίπτωση υποχρεούμαστε σε απόδοση ταυτότητας ή κάποιας υποτέλειας, ας θυμηθούμε ότι… Η Ιλιάδα του Ομήρου είναι το πρώτο έπος των διοδίων. Οι Τρώες ελέγχουν τη διέλευση από το Αιγαίο στον Εύξεινο Πόντο, κατάσταση απαράδεκτη για τους ναυτικούς, εμπόρους και πειρατές Δαναούς. Η σφαγή, η πυρπόληση της πόλης – διόδια και ο εξανδραποδισμός των Τρωάδων ήταν αναμενόμενη. Η απαγωγή της Ελένης, η οργή του Αχιλλέα και ο Δούρειος Ίππος εφευρέθησαν χάριν της αφήγησης, όπως το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης χάριν της διάλυσης των κοινωνικών ασφαλίσεων. [σ. 74]…κι εδώ βρίσκει ο δαιμόνιος γελοιογράφος ευκαιρία για μια σύντομη ιστορία των ελεγχόμενων περασμάτων, από τις μπάρες του Λεωνίδα στην Εθνική Αθηνών – Λαμίας με τις σχετικές αιωνόβιες μπορώ να πω καθυστερήσεις μέχρι τα βυζαντινά διόδια, τις μαύρες συμπληγάδες, τη Σκύλλα και τον Σκείρωνα και το κατά ομολογία «πολιτικών» Άβατο των Αθηνών, τα Εξάρχεια.

Συνεπώς δίκιο είχε ο εκδότης Αιμίλιος Καλλιακάτσος, όταν στο σπανίζον προσκύνημά μου στο τέμενος της Στιγμής, μου εγχείρισε το παρόν βιβλίο, πρώτα με την φράση «αυτό είναι ακριβώς για εσάς» και κατόπιν με την γνωστή του απαγόρευση να γράψω οτιδήποτε. Στο πρώτο είχε δίκιο, το δεύτερο το αγνόησα, έτοιμος να αποδεχτώ όλες τις συνέπειες.

Εκδ. Στιγμή, 2013, σελ. 158.

Ιστοσελιδοποιημένος Καλαϊτζής εδώ.

Στις εικόνες: σελίδες από τα άλμπουμ κόμικς του συγγραφέα: Το μαύρο είδωλο της Αφροδίτης, Τυφών, Μπον Βιβέρ, Τσιγγάνικη Ορχήστρα, Το πέλαγος της Μποτίλιας, Έκτακτα Περιστατικά– και ο συγγραφέας επ’ αυτοφώρω επί το έργον.

Πρώτη δημοσίευση: Mic.gr/ Βιβλιοπανδοχείο, 170. Editorials για το μέλλον.