Αρχείο για Σεπτεμβρίου 2009

29
Σεπτ.
09

Αναστάσης Βιστωνίτης – Ex Libris. Κείμενα για τη λογοτεχνία του εικοστού αιώνα

 

Ο ποιητής, πεζογράφος, κριτικός και γεωγράφος της λογοτεχνίας μας κοινωνεί ένα εγχειρίδιο ποιητικότατης πλην ψύχραιμης και δοκιμιόγραφης πλεύσης στον κόσμο των καίριων βιβλίων του Εικοστού. Παραδέχεται πως περιέλαβε τους συγγραφείς που αγάπησε περισσότερο και τα βιβλία που θεωρεί ως τα αντιπροσωπευτικότερα του έργου τους, αναφέροντας και εκείνα που παραλείφθηκαν λόγω περιοριστικών κριτηρίων. Σε αυτόν λοιπόν τον προσωπικότατο Κανόνα βρίσκονται μερικά από τα έργα που προσδιόρισαν την φυσιογνωμία της Λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα – έστω της Δύσης – και επέδρασαν στο έργο και άλλων συγγραφέων. Τούτα τα τρισέλιδα κείμενα (πρωτοδημοσιευμένα σε ειδική στήλη στο παλαιό εκείνο βιβλιοένθετο του Βήματος) καταφέρνουν να αποδώσουν τα πειστήρια της σπουδαιότητάς τους αλλά και τον πυρήνα της πλοκής με αξιοθαύμαστη πυκνότητα και συντομία.

Η ενότητα των Ποιητών περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον τσιγγάνο της νέκυιας του πάνω κόσμου Φ.Γ. Λόρκα, τον δανδή της βιομηχανικής φαντασμαγορίας Β. Μαγιακόφσκι, τον επιτομέα του εκλεπτυσμένου πεσιμισμού Α. Μπλοκ, τον ερωτογράφο της σκιάς και των αποσιωπήσεων Ε. Μοντάλε, τον μεγαλοφυή πιερότο που ήξερε πώς να μετατρέπει σε γέλιο το ατομικό του δράμα (Γ. Απολλιναίρ), τον πιο αθόρυβο και πιο ευρωπαίο από τους αμερικανούς ποιητές Γουάλλας Στήβενς κ.ά. Στα δοκιμιακά οι Αντόρνο, Μπερλίν, Σόντακ, Φουκώ, Μπένγιαμιν, ΜακΛούαν, τα Αξόδευτα Πάθη του Στάινερ, οι Φαντασιακές Κοινότητες του Άντερσον (ο κόσμος μας ως ένας κόσμος [και εθνικιστικών] επινοήσεων).

Στην πεζογραφία ο Ανδριανός της Γιουρσενάρ («ο πρώτος αυθεντικός Ευρωπαίος»), ο έγκλειστος των αναμνήσεων Χέρτζογκ (Μπέλλοου), ο Ζήνων της εξοντωτικής αυτοανάλυσης και της μεταφυσικής της δυστυχίας (Σβέβο), ο Ξένος, ο Απολυμαντής, ο Μάγος, οι Γυμνοί και οι Νεκροί, ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα, η Λολίτα, ο Πέδρο Πάραμο, ο Αρτέμιο Κρουζ κι ο Homo Faber, οι αναχωρητές του αμερικανικού αντι-ονείρου που βρέθηκαν Στον δρόμο και του παρηκμασμένου δυτικού πολιτισμού Στην καρδιά του σκότους. Εδώ πατάμε στο Γεφύρι του Άντριτς (ο μυθικός ρεαλισμός της βαλκανικής μνήμης), στις πόλεις του Καλβίνο, στην Παταγωνία του Τσάτγουιν, στο Μηδέν και το Άπειρο, υφιστάμενοι το έπος του εξευτελισμού ενός ανθρώπου δυστυχή και εξωφρενικά αστείου (Η Τύφλωση του Κανέτι), την Ανθρώπινη Μοίρα του Μαλρώ (η δράση ως νόημα ζωής), το Κουντερικό Αστείο.

Ο Βιστωνίτης εντοπίζει Κάτω από το ηφαίστειο του Λόουρι την πρώτη φορά που ένας συγγραφέας των νεωτέρων χρόνων περιέγραφε την κόλαση που τρώει τα σωθικά ενός και μόνο ανθρώπου και μετέτρεψε την αυτοκαταστροφή του σε ποίηση· τους πρώτους αρνητικούς ήρωες που δεν ανήκουν στο περιθώριο, τους εξοστρακισμένους του συστήματος και τα μαύρα πρόβατα της κοινωνίας στον Φάρο της Γουλφ· τις απόπειρες απάντησης πώς μπορεί ένας συγγραφέας να μιλήσει για το παρελθόν χωρίς να χάσουν οι ήρωες τη δική τους φωνή στη Βουή και την Αντάρα του Φώκνερ.

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση βλέπω εδώ δυο λιγότερο προβεβλημένα μα μοναδικά έργα: την Ιστορία της Έλσας Μοράντε, ένα αντι-έπος των απλών και καθημερινών, και τους Επτά στύλους της σοφίας του Τ.Ε. Λώρενς (της Αραβίας), εκείνου του φλογερού πολίτη του κόσμου που με την ματιά του ασκητή ταύτισε την αιωνιότητα με την εικόνα της ερήμου και αποφάσισε να ζήσει ηρωικά σε έναν αιώνα που εξέθρεψε την αμφιβολία. Ίσως αυτός ο υπαρκτός ήρωας είναι ο φάρος που χρειαζόμαστε που και που. To Damascus!  

Εκδόσεις Τυπωθήτω, 2006 [Σειρά Παραφερνάλια, 16], σελ. 326.  / Πρώτη δημοσίευση: εδώ.
Advertisements
27
Σεπτ.
09

Λογοτεχνείο, αρ. 33

Tζον Φάντε, Ρώτα τον άνεμο, εκδ. Απόπειρα, 1989/1994, μτφ. Τέος Ρόμβος, σ. 127-128 (John Fante, Ask the dust, 1939)

Τι πρέπει να κάνω λοιπόν; Πρέπει μήπως να τεντώσω τα χείλη μου στον ουρανό με μια γλώσσα που θα κεκεδίζει και θα τραυλίζει από φόβο; Πρέπει μήπως να γυμνώσω το στήθος μου και να το βαράω σαν κανένα τύμπανο για να τραβήξω την προσοχή του Χριστού μου; Ή θα ’ταν καλύτερα και πιο λογικό να κάνω το κορόιδο και να προχωρήσω παρά πέρα; Όμως θα έρθουνε ταραχές και πείνες, θα έρθουνε μοναξιές και μόνο τα δάκρυά μου θα έχω να με παρηγορήσουνε, σαν μικρά μουσκεμένα πουλάκια θα φτερουγίζουνε για να δροσίσουνε τα ξεραμένα μου χείλη. Όμως θα βρεθεί παρηγοριά και θα υπάρξει ομορφιά σαν τον έρωτα ενός πεθαμένου κοριτσιού. Και πότε πότε θα ακούγεται κάποιο γέλιο, ένα συγκρατημένο γέλιο και θα ’ναι ήσυχη η αναμονή μες στη νύχτα και ένας απαλός φόβος για τη νύχτα θα απλώνεται σαν το κοροϊδευτικό φιλί του θανάτου. Και η μεγάλη νύχτα θα έρθει και όλοι οι οδηγοί μου, που τους παράτησα μες στην ονειρική βιαιότητα της εφηβείας μου, θα χύνουν απ’ τη στεριά γλυκά λάδια για να εξευμενίσουν την τρικυμία του μυαλού μου. Θα συγχωρεθώ γι’ αυτό όπως και για άλλα μου σφάλματα, ακόμα και τη Βέρα Ρίβκεν, ακόμη και για το αδιάκοπο φτερούγισμα του Βολταίρου στη σκέψη μου, γιατί σταμάτησα, κάποια στιγμή, για ν’ ακούσω αυτό το γοητευτικό πουλί να κελαηδάει. Όλα αυτά θα μου συγχωρεθούν αν ξαναγυρίσω εκεί που ανήκω, στη θάλασσα.

Στον Κοσμά Χαρπαντίδη

25
Σεπτ.
09

Γιώργος Αριστηνός – Νάρκισσος και Ιανός. Η νεωτερική πεζογραφία στην Ελλάδα

Όλα συμβαίνουν όπως στο μελόδραμα όταν ακούγεται κιόλας στην πρώτη πράξη το μοτίβο που θα φέρει έπειτα την καταστροφή [Μιμίκα Κρανάκη, Ξενοδοχείον η Περιποίησις]

Ορθώς – όμως εδώ κάποιες πρώτες πράξεις – κείμενα δεν φέρνουν την καταστροφή αλλά, ακόμα και εν αγνοία τους, νέα κινήματα, μοντέρνες γραφές και αβανγκάρντ λογοτεχνικές πρωτοπορίες! Ο συγγραφέας, δοκιμιογράφος και κριτικός Γιώργος Αριστηνός επιχειρεί το ατόλμητο: την ανασκαφή σε ολόκληρο το έδαφος της ελληνικής λογοτεχνίας για να ανακαλύψει, καταγράψει και σχολιάσει εξαντλητικά κάθε κείμενο με στοιχεία μοντερνισμού και μεταμοντερνισμού.

Η εκτεταμένη ένθερμη εισαγωγή ανοίγει το θέμα διάπλατα προς όλες τις θέες του: συγκεντρώνει επιτέλους όλες τις απόψεις σχετικά με την έννοια των δυο –ισμών (μοντερν-, μεταμονερν-) που ταλαιπώρησαν θεωρίες και αναγνώσεις. Εντοπίζει διαφορές και κοινότητες στις κοσμοθεάσεις και τα κλίματα, στον αέναο κλεφτοπόλεμο ανάμεσα στις λέξεις και τα πράγματα, στις αποκαθηλώσεις του Θεού και του συγγραφέα – Θεού από το βάθρο της αυθεντίας του και της Ιστορίας από την θέρμη της ιδεολογίας και του νοήματός της. Και τελικά ποιος μεταμοντερνισμός κατέστη ρήξη, ασυνέχεια ή παραλλαγή τίνος μοντερνισμού;

Και οι πιο ασήμαντες κινήσεις των μπορούν να καρποφορήσουν. Μπορούν να γίνουν εργαστήρια με πρασιές και ανθούς, μέσα στο μένος των αγρών [Ανδρέας Εμπειρίκος, Γήπεδον]

Ολόκληρο το σώμα της πεζογραφίας μας περνάει από τον τομογράφο της νεωτερικότητας, ενός ευρύτερου και πειστικά προτεινόμενου όρου. Ακόμη και στους παλαιότερους ή και πολύ παλαιότερους συγγραφείς ανασκάπτονται πρόδρομα στοιχεία μοντερνισμού, προτού εμφανιστούν τα σχετικά είδη και κινήματα, μεταγραφούν στη θεωρία και κατακλύσουν τα πανεπιστήμια. Εδώ ξε-μνημειώνονται ακόμα και τα κλασικά έργα από συλλογικές συνειδήσεις και θέσφατες ταξινομήσεις και επανεγγράφονται σε έναν πρωτοεμφανιζόμενο Νεωτερικό Χάρτη. Ο Αριστηνός και 13 ακόμα συνεργάτες λημματογραφούν κείμενα και ονόματα, προτάσσοντας για κάθε συγγραφέα ένα ανθολογούμενο κείμενο και προχωρώντας σε μια δοκιμιακή τομή. Ανεξάρτητα αν συμφωνεί κανείς ή όχι με όλες τις προτάσεις και τις νέες αναγνώσεις του βιβλίου, περίτρανα λάμπει το γεγονός πως στα λογοτεχνικά εδάφη τα πάντα είναι σχετικά, πολύ σχετικά.

Κάπως έτσι χειρουργούνται οι ενσαρκώσεις κάθε κοινωνικής αρνητικότητας (Α. Κοτζιάς), οι διαβρωτικοί σχολιασμοί ενός εξόριστου της πόλης (Γ. Ιωάννου), η ελευθερόστομη γραφή – υπέρβαση του θανάτου (Μ. Χάκκας), οι καρναβαλικές ανατροπές και τα πολυφωνικά παίγνια του Ν. Βαλαωρίτη, οι υπερτοπικοί αισθητισμοί του Π. Ροδοκανάκη, η συγκινησιακή μοντέρνα οπτική της παράδοσης (Ζ. Λορεντζάτος), η σπαραγμένη δευτερολογία πάνω στους μύθους (Γ. Χειμωνάς). Κάπως έτσι συμπορευόμαστε με χαρακτήρες ντοστογεφσκικώς αυτοταπεινώμενους (Κ. Χατζηαργύρης), μοναχικούς περιπατητές – ηδονοθήρες (Μ. Μητσάκης), βιωτές εσωτερικών εκστατικών εμπειριών (Ν. Επισκοπόπουλος), πολυπρόσωπους εστιαστές και ταυτόχρονα συνεργούς του αναγνώστη (Σ.Τσίρκας).

Έσπρωξα πρώτα στο μηχάνημα το Βούντου Λονζ των Ρόλινγκ Στόουνς, που όποτε τ’ ακούω ο απόκοπος νιώθω το φρόνημά μου για τη ζωή να καρδαμώνει. [Σάκης Σερέφας, Η οργή]

Και σε αυτή την αόρατη διεθνή έχουν πολλοί θέση: ο αποκολλητής των θραυσμάτων της ταυτότητας Ν. Καχτίσης, ο αντιλογοτέχνης – δύτης στον όγδοο κύκλο της κόλασης Ρ. Αποστολίδης, σύσσωμη η Σχολή της Θεσσαλονίκης, οι Ν. Μπακόλας, Σ. Ξεφλούδας, Μ. Αξιώτη, Γ. Σκαρίμπας, Ε. Γονατάς, Μ. Καραπάνου, Α. Πανσέληνος, Δ. Δημητριάδης, Ε. Αρανίτσης, Μ. Ευσταθιάδη, Α. Μαραγκόπουλος (με μεγάλο μερίδιο στο σχεδιασμό της συγκέντρωσης), Δ. Κούρτοβικ, Δ. Καλοκύρης, Α. Κυριακίδης και πολλοί άλλοι. Και φυσικά οι ακρογωνιαίοι λίθοι της λογοτεχνίας μας (Ο Λοιμός, Το Κιβώτιο, Το Φράγμα) περνούν από το νεωτερικοσκόπιο, όπως βέβαια και η Πεντζίκεια Έρση, η Πολίτεια Ερόικα και ο Ροΐδειος Συριανός Σύζυγος.

Η αντιστοίχιση οπτικού και λεκτικού κειμένου δίνει πρόσθετη πρωτοτυπία στο έργο: το βιβλίο εικονογραφείται με φωτογραφίες 80 κομματιών της ιδιωτικής συλλογής νεωτερικής τέχνης του Λεωνίδα Μπλέτσιου, ενός συνόλου mixted media (video art, κατασκευές, περιβάλλοντα κ.λ.π.) και κλασικότερων μορφών τέχνης (ζωγραφική, φωτογραφία, χαρακτική, γλυπτική) που γίνεται ένας ιδανικός καμβάς προτάσεων για νέες αναγνώσεις. Στο εκτενές επίμετρο ο Μάνος Στεφανίδης συνεξετάζει νεωτερικότητα και ελληνική εικαστική δημιουργία πανοραμικώς και ενδελεχώς. Ιδού λοιπόν το πρώτο corpus εγχώριας νεωτερικής πεζογραφίας! Ένας δεύτερος τόμος αναμένεται και ανυπομονείται. / Εκδ. Μεσόγειος, 2007, κεντρ. διάθ. Ελληνικά Γράμματα, σελ. 587.

Δύσοσμο και λαμπρό πορεύεται το σκουπιδιάρικο μέσα στη νύχτα, βάναυσο σκάφος της θορυβώδους ματαιότητας, νεκροφόρα αλλόκοτων πτωμάτων, κάρο μιας ανάποδης Κατοχής που μαζεύει χορτάτους νεκρούς…[Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Νυχτερινοί οδοκαθαριστές]

Πρώτη δημοσίευση: εδώ.

23
Σεπτ.
09

Bike for Three! – More Heart Than Brains (Anticon, 2009)

Ο Καναδός meta – hip – hopper λεξιπλάστης Buck 65 και η Βελγίδα ηλεκτρονικάρια Joelle Phuong Minh Le έφτιαξαν τον πιο εθιστικό δίσκο του 2009. Η Joelle ήδη με το project της Greetings from Tuskan μας είχε δείξει με τι αιθέρια έλαια της αρέσει να πασπαλίζει τα κήμπορντς της, προτού αρχίσει να πυροβολεί. Τα αρμονικά της πλήκτρα της κυνηγάνε τις μαστιγωτικές φράσεις του κατά κόσμον Richard Terfry που αφήνεται σε μια άνευ προηγουμένου συνειδησιακή ροή, κι ύστερα λιώνουν από τις θερμικές του λέξεις, διαλύονται. Τα λεκτικά τοπία του οδηγούν σε εικόνες, πλοηγούν σε συναισθήματα, χαρακώνουν πολιτικές, ειρωνεύονται σχέσεις, ονειρεύονται σχέσεις, αυτοβιογραφούν τον κομματιασμένο, μπερδεμένο του εαυτό. Όσο μπορεί φυσικά κανείς να το κάνει μέσα σ’ αυτό την ηλεκτρονική πλημμύρα downtempo, drones, κυριολεκτικής IDM, Spoken Art, με μαύρη, κατάμαυρη ραχοκοκαλιά και beats που μοιάζουν με παλμογράφους οργανισμού σε διέγερση, σε θλίψη, σε οργή.

Πώς αναμείχθηκαν εδώ οι ά-μικτοι και πώς συνεργάστηκαν οι απόμακροι; Η πρώτη βρήκε τον δεύτερο στο Myspace και του έστειλε μουσικό κομμάτι να το στεγάσει τους στίχους του. Οι δοσοληψίες συνεχίστηκαν για πολύ καιρό και είναι μάλλον απίστευτο να συνειδητοποιήσει κανείς πως όλες αυτές οι ταχυδρομικές τροχιοδρομήσεις έφτιαξαν αυτόν ακριβώς τον δίσκο που η καρδιά κερδίζει τον εγκέφαλο.

Θαρρείς και ο καθένας αποδίδει με τον πλέον προσωπικό του τρόπο και με τον καλύτερο εαυτό του το απόλυτο respect προς τον έτερο, ανεβαίνοντας στο επίπεδό του. Κάπως έτσι μοιάζει ο δίσκος να απογειώνεται κομμάτι το κομμάτι. Προσπαθώ να φανταστώ πώς μπορεί να δημιουργήθηκαν αυτά τα πολυεπίπεδα, κατακομματιασμένα μαγευτικά παραμυθιάσματα. Άραγε ο από κει στιχοπλάστης έστελνε πρώτα τις θυελλώδεις γραφές του στην από δω συνθέτρια – συνθετήτρια κι εκείνη αράδιαζε πάνω τους πλήκτρα και ψηφίσματα ή του έστελνε εκείνη τις μελωδικές ηλεκτρο-σκοτο-φωταψίες της για να τις ντύσει, να τις καταστείλει, να τις διαστείλει; Ποιος καθρέφτισε ποιον, ποιος ενέπνευσε τι;

Ο Buck βρίσκεται πιθανώς στην πιο κομβική στιγμή του, που ήταν φως φανάρι πως θα συνέβαινε σε μια συνεργασία του κι όχι στην κύρια πορεία του. Αφήνει τις σειρήνες των πιο πομπωδών rappers και των πιο φολκοειδών Beck-ers, αφήνεται στα λυτρωτικά χέρια της Joelle. Ξαναθυμάται τις ιδέες του Square και της Language Arts σειράς, στην ιστοσελίδα του υπαινίσσεται τα άλυτα θέματα που είχε αφήσει εκεί. Αδιαφορεί ακόμα και για τις ομοιοκαταληξίες (αλλά όταν τις κάνει οι ποιητές βλέπουν την αστρόσκονή του). Άραγε η διασκευή του MC Space [MC Shan] είναι ένα ακόμα κλείσιμο παλιών λογαριασμών ή τιμή στην MC μυθολογία του;

O κορμός των 13 (αν βγάλουμε την αρχή και το τέλος) τραγουδιών είναι ένα συνεχές σφυροκόπημα αστραφτερών highlights, όπως τα πτερόεντα πλήκτρα του First Embrace που αντικαθιστούν τις μακρινές κιθάρες του post punk, όπως η συνθετική ανάμνηση των πιο σκοτεινών 80ς που έμειναν στα αζήτητα κι επανεγγράφεονται στο παρόν (Can feel love (anymore)), όπως η μέχρι επικότητας φόρτιση του No Idea How, όπως το καταλάγιασμα της hip hop οργής σε ύμνους όπως τα All There Is To Say About Love, One More Time Forever, Lazarus Phenomenon. Μέσα στον βούρκο της μοναδικής αστικής μουσικής που μπορεί να σταθεί σήμερα – και μιλάω για τα σύνορα hip hop, rap και electronica ανθίζει η πιο καθαρσιακή ποπ.

Οι δυο συνεργοί ακόμα δεν έχουν συναντηθεί μέχρι σήμερα. Όταν συμβεί αυτό, το δωμάτιο (ή στούντιο) της μοιραίας συνεύρεσης θα εκραγεί, θα εκτοξευτεί στην βιόσφαιρα ή θα ανθίσει σαν ένα λουλούδι, από αυτά που βλέπουμε αναπάντεχα φυτρωμένα στα άθλια πεζοδρόμια. Αλλά μάλλον θα αποφύγουν να βρεθούν, όπως λένε στο Κομμάτι 13. Let’s never meet and regret a past endeavor/ What we have is rare indeed and guaranteed to last forever.

Πρώτη δημοσίευση: εκεί.

21
Σεπτ.
09

Περιοδικό Διαβάζω (τεύχος 499, Σεπτέμβριος 2009)

 

Υπάρχει χρόνος για μια τελευταία βουτιά στα αχανή λογοτεχνικά νερά; Να διαλέξουμε τότε μια άγνωστη περιοχή: την σύγχρονη (μετά το 1974) λογοτεχνία της Κύπρου, τρέχον κεντρικό αφιέρωμα. Γνωρίζαμε μόνο τους Νίκη Μαραγκού, Μάριο Μιχαηλίδη, Λεύκιο Ζαφειρίου, Αντώνη Γεωργίου και ελάχιστους ακόμα, τώρα έχουμε πλήρη επισκόπηση, παρουσιάσεις, προδημοσιεύσεις κ.ά. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να δούμε πόσοι και ποιοι από την «γενιά του ’74» μετέπλασαν λογοτεχνικά την τραγική σύγχρονη ιστορία, χωρίς ολίσθημα στις γνωστές παγίδες.

Δυο συγγραφείς που γνωρίζουν καλά την ρευστότητα της έννοιας πατρίδα (Ίνγκο Σούλτσε, Τηλέμαχος Κώτσιας) προτείνουν τα νέα τους διαθέσιμα μυθιστορήματα και συζητούν με εντεταλμένους απεσταλμένους, ο Φίλιππος Φιλίππου υποστηρίζει το νέο ιδιότυπο νουάρ στιλ της Τζίλιαν Φλιν, ο Θεόδωρος Παπαγγελής (Σώματα που άλλαξαν τη θωριά τους, Διαδρομές στις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου, εκδ. Gutenberg) μας πείθει πως το οβιδιακό «εναλλακτικό έπος» αποτελεί την «πιο ευπώλητη μυθολογική εγκυκλοπαίδεια της δυτικής λογοτεχνίας».

Κι ένα κουίζ για τα τέλος: ποιος εκδοτικός οίκος θα βγάλει το ανολοκλήρωτο διήγημα The original of Laura του Ναμπόκοφ, για το οποίο είχε αφήσει γραπτές οδηγίες να καταστραφεί μετά τον θάνατό του αλλά ο καλός γιος του αποφάσισε να εκδώσει; Μην το ψάχνετε, τα δικαιώματα δόθηκαν «δικαιωματικά» στο Playboy και όχι στο αναμένον New Yorker. Κατά τα άλλα οι πανάξιοι Π. Μάρκαρης και Λ. Διβάνη αποχώρησαν από το ΕΚΕΒΙ, εφόσον τίποτα δεν γίνεται από το κράτος για τον χώρο του βιβλίου. Κοίτα ρε παιδί μου, και δεν το είχα καταλάβει…

Δημοσίευση και εδώ.
20
Σεπτ.
09

Λογοτεχνείο, αρ. 32

Τζέιν Μπόουλς, Απλές απολαύσεις, εκδ. Απόπειρα, 1991, μτφ. Χριστίνα Μπάμπου – Παγκουρέλη, σ. 98-99 (Jane Bowles, Simple pleasures, 1946).

Μια βαθιά ψύχρα είχε σταθεί στα κόκαλά της, και ένιωθε σαν ναρκωμένη. Δεν μπορούσε να προσδιορίσει με ακρίβεια πότε αυτή η αίσθηση είχε διαδεχθεί την προηγούμενη, ούτε της πέρασε από το μυαλό να το ερευνήσει, αλλά τώρα ένιωθε μία ανησυχία που βάραινε το στήθος της σαν πέτρα εκεί που πριν υπήρχε έντονο το συναίσθημα του ενθουσιασμού και της αναμονής. «Αισθάνομαι τόσο πεσμένη» είπε από μέσα της. «Σαν να παρακολουθώ την ίδια την κηδεία μου». Και δεν το είπε αυτό με πνεύμα υπερβολικής μελαγχολίας, όπως μερικοί άνθρωποι έχουν μάθει να κάνουν όταν δεν βρίσκονται σε καλή διάθεση, αλλά με απόλυτη σοβαρότητα και με τη συνηθισμένη της παθητικότητα. Στην πραγματικότητα είχε αυτή την ταπεινή έκφραση που καθρεφτίζεται πολύ συχνά στα πρόσωπα των αρρώστων. (…)
«Αυτή η νύχτα δεν είναι ούτε γι’ ανθρώπους ούτε για ζώα» φώναξε προς την Σάντη, με τρόπο που φαινόταν ότι ηχούσε ταυτόχρονα εγκάρδιος και επιτηδευμένος. Δεν το έκανε για να την εντυπωσιάσει, αλλά για να την κρατήσει σε κάποια ασφαλή απόσταση.

Στην Έλενα Χουζούρη

18
Σεπτ.
09

Αουτονταφέ. Περιοδική έκδοση του Διεθνούς Κοινοβουλίου των Συγγραφέων. Τεύχος 3/4 (Οκτώβριος 2004)

Όταν ακούω την έκφραση «η αντίσταση της διανόησης», θυμάμαι το σουβενίρ που έφερα από τα Κανάρια Νησιά: μια μεγάλη κόκκινη χνουδωτή πετσέτα μπάνιου με το πορτρέτο του Τσε Γκεβάρα επάνω. Στην «αντίσταση της διανόησης» ακούγεται η ηχώ του ’68 που αναστατώνει ευχάριστα το αίμα και κάνει τον αντιστεκόμενο κάπως νεότερο και σεξουαλικότερο. Άλλωστε είναι κάτι εντελώς ακίνδυνο, όπως το σεξ με δυο καπότες, γράφει εδώ ο πάντα αιρετικός Ρώσος συγγραφέας Βίκτορ Πελέβιν. Αλλά στον κανόνα του υπάρχουν δεκάδες εξαιρέσεις, κι αυτή η έκδοση είναι γεμάτη από τέτοιες.

Ο Τζωρτζ Στάινερ διασώζει μια ιστορία επί Μπρέζνιεφ: μια νεαρή Ρωσίδα ειδικευμένη στην ρομαντική αγγλική λογοτεχνία φυλακίστηκε σ’ ένα μπουντρούμι, χωρίς φως, χαρτί και μολύβι, εξαιτίας μιας ψευδούς καταγγελίας. Γνώριζε απ’ έξω τον Δον Χουάν του Μπάυρον και τον μετέφρασε μες το σκοτάδι, σε ομοιοκατάληκτους στίχους. Όταν βγήκε από τη φυλακή είχε χάσει το φως της αλλά υπαγόρευσε σε φίλη της τη μετάφραση, που θεωρείται μέχρι σήμερα η σημαντικότερη ρωσική μετάφραση του Μπάυρον. Ο Ενρίκε Βίλα Μάτας μας ξαναθυμίζει την ιστορία, μαζί με άλλες, για να υποστηρίξει: Πάντοτε θα είναι δυνατή η αντίσταση, πάντοτε θα παραμένει κάποιο νόημα, παρ’ όλες τις απόπειρες καταστροφής. Το τρίτο τεύχος του Άουτονταφέ που εκδίδεται ταυτόχρονα σε Βαρκελώνη, Παρίσι, Βιττόρια, Μόσχα, Λονδίνο, Νέα Υόρκη και Αθήνα καταγράφει και πάλι τον σύγχρονο πόλεμο κατά της ελεύθερης σκέψης και λογοτεχνίας, τις νέες μορφές λογοκρισίας και προπαγάνδας, τις αμέτρητες πνευματικές και λογοτεχνικές αντιστάσεις.

Τι να πρωτοδιαβάσει κανείς στο τεύχος: Συγγραφείς και πνευματικές προσωπικότητες από πλείστες χώρες συνθέτουν ένα «εγχειρίδιο πνευματικής επιβίωσης». Ο Κριστιάν Σαλμόν (Γαλλία), διευθυντής του περιοδικού, πρώτα ψάχνει το Σημείο Μηδέν της αφήγησης πλέον, ανιχνεύοντας στον Μυστικό Πράκτορα του Κόνραντ μια «φιλοσοφία της τρομοκρατίας» (: το τέλειο τρομοκρατικό χτύπημα δεν είναι δυνατόν να εξηγηθεί ούτε να ιστορηθεί) και αλλού παρουσιάζει μια παλαιότερη συνομιλία με τον Μποχούμιλ Χράμπαλ, εκείνο τον ακούραστο αντίπαλο της λογοκρισίας. O Κάρλος Φουέντες (Μεξικό) σκέπτεται πάνω στις λέξεις και τα ονόματα της εξουσίας, ο Vincenzo Consolo (Ιταλία) εντοπίζει την γλώσσα του φασισμού σε Ντ’ Αννούντσιο, Μαρινέττι κ.ά. Ο Ράσελ Μπανκς (ΗΠΑ) γράφει για τις συμμαχίες που αναπόφευκτα καλούμαστε να κάνουμε, η Florence Aubenas (Γαλλία) για την καταστροφή των αγαλμάτων του Βούδα από τους Ταλιμπάν, ο Nedim Gursel (Τουρκία) εξιστορεί τις καφκικές δικαστικές του περιπέτειες

Σεβάσμιες φωνές όπως ο Ναγκίμπ Μαχφουζ (Αίγυπτος) και ο Αλβάρο Μούτις (Μεξικό) συνυπάρχουν με συγγραφείς που φιλοξενούνται σε Πόλεις – Καταφύγια, όπως οι Syl Cheney-Coker (Σιέρρα Λεόνε) και Chenjerai Hove (Ζιμπάμπουε) ή που ζουν εξόριστοι σε άλλες χώρες, όπως οι Mehmed Uzun (Τουρκία), Spojmai Zariab (Αφγανιστάν), Abdellatif Laabi (Μαρόκο), Ariel Dorfman (Χιλή), ο πολύπαθος Νιγηριανός Wole Soyinka. Εκπροσωπούνται πλείστες χώρες: Ιράκ (η λογοκριμένη και περιθωριοποιημένη Alia Mamdouh), Αίγυπτος (Sonallah Ibrahim, Gamal Ghitany), Παλαιστίνη (Mourid Barghouti, Mahmoud Darwish), Μαυροβούνιο (Stanko Cerovic), Σερβία (Jovica Acin), Αργεντινή (Hector Tizon), Συρία (Adonis) και ξανά Γαλλία (Antoine Volodine, Helene Cixous).

Το εκτεταμένο κείμενο του καθηγητή Edward S. Herman για την χρήση της Ορουελικής γλώσσας αλλά και την διγλωσσία στην αμερικανική διακυβέρνηση και τα ΜΜΕ μόνο οργή μπορεί να προκαλέσει. Όπως και το τρίτο μέρος του τεύχους, αφιερωμένο σε ένα Ημερολόγιο της χρονιάς από την Svetlana Alexievich. Η Ουκρανή συγγραφέας που αποκαθήλωσε με τα γραπτά της τον σοβιετικό στρατό του Αφγανιστάν, κυνηγημένη ανελέητα από το καθεστώς του παράφρονος Λουκατσένκο ζει κι αυτή σε μια Πόλη Καταφύγιο κάπου στην Τοσκάνη. Αλλά με ανοσολογική ανεπάρκεια από ραδιενέργεια, από την οποία προσβλήθηκε κατά την συλλογή συνεντεύξεων στον μετα Τσέρνομπιλ «κόσμο». Η ντοκουμενταρισμένη γραφή της είναι υπεράνω περιγραφής. / Εκδόσεις Άγρα, 374 σελ., με πολλές φωτογραφίες.

Στις φωτογραφίες: Wole Soyinka, Svetlana Alexievich. Πρώτη δημοσίευση: εδώ.




Σεπτεμβρίου 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Αυγ.   Οκτ. »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  

Blog Stats

  • 995.254 hits

Αρχείο

Advertisements