Περιοδικό Πανδώρα, τεύχος 23 (Νοέμβριος 2008 – Μάιος 2009)

 

Το εργαστήρι του Γιώργου Ρωμανού είναι διπλής όψεως. Στα μπροστινά δωμάτια ασκεί τη συγγραφική με προσωπικότατο ύφος [πρόσφατα βιβλία: Δέκα ροκ κι ένα μπλουζ για τρεις (διηγ., Μεταίχμιο, 2004), Καζαμπλάνκα Καφέ (μυθιστ. Άγκυρα, 2008)] και στον οπισθόδομο χειροτεχνεί μόνος του εδώ και 12ετία ετούτο το εξαμηνιαίο περιοδικό. Κάποτε στα ενδιάμεσα λειτουργούσε και ιατρικό εργαστήρι.

Ο Ρωμανός μεταξύ άλλων δίδαξε γραφή, διήγημα και θεωρία, εξ ου και ο φάκελος του τεύχους (Νέες φωνές στην πεζογραφία) περιλαμβάνει ισάριθμα διηγήματα από τους μαθητεύσαντες διηγηματογράφους, στους οποίους διαπιστώνει (κι εμείς μαζί του) ποικίλες συγγραφικές ιδιοπροσωπίες. Το αφιέρωμα τιμά τον λογοτέχνη, θεωρητικό και κριτικό Νικήτα Παρίση και το υπόλοιπο τεύχος κατακλύζεται από ποίηση (Γ. Σαραντάρης, S. Quasimodo, Γκίκα), διηγήματα (G. de Maupassant, X. Χατζήπαππας κ.ά.), μια μικρή φόρμα του Μάριου Μιχαηλίδη, θεωρητικά σημειώματα, κείμενο του Γ. Αράγη για τον υποβλητικό λόγο του Χριστόφορου Μηλιώνη, ένα αφιερωτήριο του Δημήτρη Καλοκύρη κ.ά.

Το ερεθιστικότερο κείμενο ανήκει στον ίδιο τον Ρωμανό και εκκινεί από την βράβευση με Νόμπελ του Γκυστάβ Λε Κλεζιό. Αν σκεφτεί κανείς πως ο Γάλλος συγγραφέας γεννήθηκε στη Νίκαια, οι γονείς του ήταν Βρετόνοι, η καταγωγή του από τον Μαυρίκιο του ινδικού, η οικογενειακή εγκατάσταση στην Νιγηρία, οι σπουδές στην Αγγλία, το διδακτορικό στη Γαλλία, ο στρατός σε Ταϊλάνδη και Μεξικό, η εργασία σε Αλμπουκέρκη και Σεούλ, η ζωή σε Παναμά και Αϊτή και η σύζυγος Μαροκινή, τότε αναρωτιόμαστε μήπως εδώ βραβεύεται ο «παγκόσμιος πολίτης» – άρα ίσχυσαν εξωλογοτεχνικά κριτήρια; Κατά τα άλλα, διαπιστώνει ο Γ.Ρ., ο μόνιμος πλέον πρώτος επιλαχών στον προθάλαμο των Νόμπελ κ. Φίλιπ Ροθ συνεχίζει να αντιγράφει από βιβλίο σε βιβλίο την ίδια ακριβώς ανασκόπηση της ιστορίας των μαύρων Αμερικάνων ή των μαύρων που δείχνουν λευκοί στην όψη, εύρημα που έχει βέβαια αντιγράψει από το Φοκνερικό Φως τον Αύγουστο. Πότε θα κριθούν λοιπόν η γλώσσα, οι τεχνικές, η ποιητική και όχι το «μήνυμα»; [112 σελ.]

Πρώτη δημοσίευση: εδώ.

Kate O’ Riordan – Ο άγγελος του σπιτιού

Πότε είναι περισσότερο ευάλωτος κανείς σε μια ορμητική επέλαση του έρωτα; Όταν τον περιμένει μια ζωή ή όταν έχει αποκλείσει τον ερχομό του; Ποιος δίνεται κατόπιν περισσότερο, ο φοβισμένος ή ο διψασμένος; Πώς γίνεται και όσο μεγαλώνουμε αποφεύγουμε να καλούμε στο σπίτι μας το νέο πρόσωπο στη ζωή μας; Και πώς φιλοδοξούμε να γνωρίσουμε τον άνθρωπο απέναντί μας, όταν είναι δεδομένο πως δυσκολευόμαστε να το κάνουμε για τον ίδιο μας τον εαυτό;

Σε τέτοια δύσκολα νερά ρίχνει τα δημιουργήματά της η συγγραφέας, δίνοντάς τους βέβαια την τελευταία στιγμή εξοπλισμό από χιούμορ, αιχμηρές φράσεις και συνεχείς απρόβλεπτες αντιδράσεις. Πριν απ’ όλα όμως έχει πάρει δυο τυπολογικά μυθιστορηματικά στερεότυπα: ο «Άγγελος Του Σπιτιού» είναι το κατά Βιρτζίνια Γουλφ οικιακό φάντασμα της αγνής, υποτακτικής και ευνουχισμένης γυναίκας, ενώ ο «Άνθρωπος στη Σοφίτα» είναι ο ιδιόρρυθμος χαρακτήρας που κρύβει κάθε σπίτι, ακόμα και το πρόσωπο της ντροπής για την οικογένεια. Ύστερα τα αντιστρέφει: η αγγελικότητα της Άντζελα διαχέεται αποκλειστικά στον περίγυρό της, διαφυλάσσοντας άλλες δαιμονικές εσωτερικές δυνάμεις για τους οικείους της. Όσο για τον σοφιτόβιο θείο Μάικυ, ήταν ο ίδιος που επέλεξε τον πεντηκονταετή υπέργειο εγκλεισμό του, φτύνοντας με τον τρόπο αυτό την αθλιότητα των γύρω του.

Μια Άντζελα λοιπόν αφοσιωμένη σε ένα άσυλο άστεγων και ανιάτων (γνωστή ιστορία: αφοσιωνόμαστε παθιασμένα γύρω μας για να αποφύγουμε να κοιτάξουμε μέσα μας) κι ένας Ρόμπερτ, εξόριστος στο οικογενειακό πλωτό του σπίτι, με καταφύγιο μια …ξένη οικογένεια. Διάφοροι αλλόκοτοι τέταρτοι χαρακτήρες αναλαμβάνουν όλοι τους με το έτσι θέλω ρόλο στην ιστορία, ο ασφυκτικός κλοιός των θειάδων της Άντζελα υποδεικνύει για άλλη μια φορά πόσο αναπόδραστοι παραμένουμε στις οικογενειακές μας φυλακές, ο καθένας δηλώνει άλλο από αυτό που είναι, δημιουργώντας πολλαπλασιαζόμενα σενάρια, να λοιπόν γιατί οι μοναστική επιλογή τελικά αποτελεί για πολλούς όχι την πιο δύσκολη, αλλά την πλέον εύκολη λύση διαφυγής!

Όσο γκριζόμαυρο (όπως οι βρετανικοί ουρανοί και τα μελαγχολικά σπίτια της γενέτειρας) κι αν μοιάζει το θέμα, η ιστορία κυλάει σχεδόν σαν φάρσα, με λογοτεχνικές (όχι κινηματογραφικές!) ανατροπές, με απρόοπτα και τραγελαφικές καταστάσεις, διαλόγους με σχήμα τσιγκελιού και πάνω απ’ όλα την ατμόσφαιρα των ταινιών του Neil Jordan, του Stephen Frears, του Michael Winterbottom, του Mike Newell. Η Ο’Ριόρνταν γεννήθηκε και ζει στο Λονδίνο, μεγάλωσε στην δυτική Ιρλανδία, έχει εκδώσει άλλα τέσσερα μυθιστορήματα και γράφει για θέατρο και τηλεόραση.

Εκδ. Πόλις, 2006, μτφ. Μαρία Σκαμάγκα, σ. 538 (The Angel in the House, 2000). / Πρώτη δημοσίευση: εδώ.