H οθόνη ως «ζωή»
Παρά τον εμπλουτισμό των παιδικών βιβλίων με σύγχρονη θεματολογία, διαπιστώνω την αμηχανία των συγγραφέων όταν πρόκειται να μιλήσουν για την καταστροφική επίδραση κάθε είδους οθόνης στα παιδιά. Ίσως επειδή ζητήματα όπως το μπούλινγκ, για παράδειγμα, είναι πάντα ζωτικά, στο εξωτερικό περιβάλλον του σπιτιού, ενώ οι οθόνες κυριαρχούν στο εσωτερικό του σπιτιού με υπεύθυνους τους ίδιους τους γονείς. Αυτοί δεν ευθύνονται όταν μαθητές μου ηλικιών γυμνασίου έρχονται νυσταγμένοι επειδή έπαιζαν ως την μία μετά τα μεσάνυχτα παιχνίδια στον υπολογιστή; Τι έχει μεσολαβήσει και ενώ, στην καθιερωμένη μας συζήτηση ποια είναι η χειρότερη ποινή που τους αποδίδεται από τους γονείς, προ ετών μου έλεγαν «η στέρηση της εξόδου στο Σαββατόβραδο» ενώ πλέον όλοι ομόφωνα απαντούν «η στέρηση του κινητού;». Και δεν θα αναφερθώ στην σταδιακά όλο και αριθμητικά πλατύτερη αδυναμία των παιδιών να αντιληφθούν με την πρώτη μια φράση, μια παράγραφο ή ένα απλούστατο θέμα έκθεσης. Συνεπώς, τα πολύ πρόσφατα αποτελέσματα του διεθνούς διαγωνισμού PISA (Programme for International Student Assessment / Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών) σύμφωνα με τα οποία σχεδόν το πενήντα τοις εκατό των μαθητών δεν έφτασε το βασικό στάδιο επάρκειας στα Μαθηματικά και την Κατανόηση Κειμένου μπορεί δήθεν να σόκαρε όλο τον υπόλοιπο κόσμο, και ιδίως τους γονείς οι οποίοι ξαφνικά εξεπλάγησαν, αλλά όχι εμάς τους εκπαιδευτικούς που το ζούμε καθημερινά και εδώ και χρόνια. Προφανώς οι παράγοντες είναι πολύπλοκοι αλλά είναι αναντίλεκτο το γεγονός ότι η μανιασμένη χρήση κάθε είδους οθόνης έχει αλλοιώσει ένα μεγάλο ποσοστό νεανικών μυαλών.
Σε αυτό το βιβλίο οι συγγραφείς δεν φοβούνται να θίξουν το θέμα και μάλιστα με έναν ευφυή, αστείο και διόλου διδακτικό τρόπο. Βλέπουμε λοιπόν τρία αδελφάκια να ενθουσιάζονται όταν η γιαγιά τους τούς χαρίζει ως δώρο ένα κουτάβι. Ο Σεζάρ, ο Νικολά και η Ζορζέτ εκφράζουν με κάθε τρόπο την στοργή τους για τον Κούκι και τον φροντίζει ο καθένας χωριστά, που σημαίνει τρία πιατάκια τροφής, τρεις βόλτες! Η ημέρα τους έχει εμπλουτιστεί με την μοναδική επαφή παιδιού και ζώου, με περίπατο, με έγνοια, με ευθύνες. Και φυσικά το ζωάκι απολαμβάνει όλα όσα αξίζει – εφόσον γίνεται μέλος μιας οικογένειας έχει όλα τα δικαιώματα της καλής ζωής! Τι συμβαίνει όμως όταν η ίδια η γιαγιά που τον έφερε έχει την ιδέα το επόμενο δώρο της να είναι μια οθόνη για τον καθένα; Κινητό για τον Σεζάρ, κονσόλα για τον Νικολά, τάμπλετ για την Ας μην την κατηγορήσουμε, προς το παρόν, που θέλει να δει την χαρά στο πρόσωπό τους, μόνο να δούμε πώς αλλάζει η ζωή τους.
Η επιστροφή από το σχολείο γίνεται τρέχοντας, χωρίς παιχνίδι με τον Κούκι που συνήθιζε να τους συνοδεύει. Δεν υπάρχει χρόνος για «χάσιμο», οι οθόνες περιμένουν! Πρόχειρο φαγητό γρήγορα στο κρεβάτι, ηλεκτρονικά παιχνίδια μέχρι τελικής πτώσης. Δεν υπάρχει χρόνος για την βόλτα του. Τα μάτια τους σιγά σιγά αλλάζουν όψη και παίρνουν τους πολλαπλούς κύκλους της πολύωρης έκθεσης και του εθισμού· έχουμε δει τέτοια μάτια, τα διακρίνουμε με την μία. Μέχρι και οι γονείς ότι γυρίσουν ασχολούνταν που ασχολούνταν με τα κινητά τους, τώρα μόλις κοιμηθούν τα παιδιά ξενυχτάνε πάνω από την κονσόλα. Μέχρι την ημέρα που ο σκυλάκος εξαφανίζεται και τότε τα αδέλφια αντιλαμβάνονται πόσο τον είχαν παρατήσει. Όταν τελικά βρίσκεται, τα πάντα αλλάζουν. Η γιαγιά επανορθώνει με ένα απαραίτητο δώρο, επιτραπέζια και κάρτες και η δημιουργική καθημερινότητα της οικογένειας επανέρχεται, με πλήθος παιχνιδιών αλλά και εμπνεύσεων. Με μια εξαίρεση: ο οθόνη θα ανοίξει όταν παίζει ένα έργο με πρωταγωνιστή έναν σκύλο, που ενδιαφέρεται να παρακολουθήσει και ο Κούκι!
Τελικά τα αυτονόητα όχι μόνο συντομογραφούνται σε ιστορία αληθινή και τρυφερή, αλλά και ζωγραφίζονται με σκιτσάκια στο στιλ γελοιογραφίας και κόμικς, με έμφαση σε πορτοκαλί και βεραμάν χρωματισμούς. Η δημιουργικότητα των παιδιών αλλά και η ιδιαίτερη σχέση με ένα ζώο απαιτούν χρόνο, αυτενέργεια, πρωτοβουλίες και ιδέες, στοιχεία που απειλεί να κλέψει ο εθισμός στις πάσης φύσεως οθόνη, οδηγώντας τα σε έναν δρόμο χωρίς επιστροφή. Υπάρχει άλλωστε στον ίδιο τον ηλεκτρονικό κόσμο η λέξη «σύνδεση», η οποία όμως δεν αφορά συσκευές και δικτυώσεις – αυτή είναι η τελευταία λεξικογραφημένη σημασία της. Η σύνδεση πρωτίστως αφορά την «εσωτερική» σχέση μεταξύ των ανθρώπων, ανθρώπων και ζώων αλλά και με τον ίδιο μας τον εαυτό, και δεν απαιτεί καλώδια, μπαταρίες και διαδικτυακό σήμα. Όσο πιο αποσυνδεδεμένοι ήμαστε στα ηλεκτρονικά, τόσο πιο συνδεδεμένοι μεταξύ μας!
Εικονογράφηση: Annick Mason
Εκδ. Δεσύλλας, 2022, σελ. 40, απόδοση: Αντώνης Παπαθεοδούλου [Ma famille déconnectée, 2022]
Ιστοσελίδα του εικονογράφου εδώ.
Δημοσίευση και στο Πανδοχείο των παιδιών, εδώ.
Πανδοχείο 