Θέατρο Άλμα – Κεντρική Σκηνή

Danse Macabre για δύο

Έχεις θυμώσει μαζί μου γιατί δεν πέθανα χθες το βράδυ. Έχω θυμώσει μαζί σου γιατί δεν πέθανες τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια, γιατί δεν πέθανες πριν γεννηθώ.

Σε ένα απομονωμένο νησί του αρχιπελάγους της Στοκχόλμης (μια «συνθήκη» γνωστή σ’ εμάς από τα έργα του Μπέργκμαν) ο Λοχαγός Έντγκαρ και η γυναίκα του Αλίς  συμπληρώνουν αισίως και απαισίως εικοσιπέντε χρόνια έγγαμου βίου. Η κοινή τους ζωή μεταφράζεται απευθείας από τους ίδιους σε μια κόλαση, με μόνη απολύτρωση την αναμονή του θανάτου. Στις λιγότερο σκληρές στιγμές τους φιλονικούν για τα ίδια θέματα: το θέατρο που παράτησε και τις συγγένειες που ξερίζωσε εκείνη, την απομόνωση από την τοπική κοινωνά που επέλεξε εκείνος (μια κοινωνία ηλιθίων, όπως δεν παραλείπει να τονίζει) ή χασμουριούνται επιδεικτικά, ως υπενθύμιση της ατέλειωτης ανίας τους. Στις καλύτερες δε εκλάμψεις τους, επιστρατεύουν σαρκασμό και ειρωνεία προς κατατρόπωση αλλήλων.

Φθινόπωρο κι απ’ έξω κι από μέσα…Εικοσιπέντε χρόνια δυστυχία και κακομοιριά…Μόλις ερχόταν σ’ αυτό το σπίτι ένα ξένος γινόμασταν κι οι δυο πολύ ευτυχισμένοι…Υπάρχει ελπίδα να βρει κανείς την ησυχία του μετά θάνατο; Καλύτερα η εκμηδένιση!

Σ’ αυτό το σπίτι όπου μυρίζει δηλητηριώδης αέρας και όπου κάποτε υπήρχαν παιδιά (που κι αυτά είχαν πάρει το χρώμα της φυλακής) καταφτάνει ο Κουρτ,  ξάδελφος της Αλίς και φίλος του Έντγκαρ, για να αναλάβει το λοιμοκαθαρτήριο της περιοχής, και όπως είναι φυσικό, διαταράσσει την αρρωστημένη αλλά παγιωμένη ισορροπία του ζεύγους. Ο Κουρτ ενδύεται την αμήχανη ιδιότητα του εξομολόγου και των δυο αλλά σύντομα αποκτά και δεινότερη θέση, εκείνη του άμεσα εμπλεκόμενου. Ο καθένας προσπαθεί να τον πάρει με το μέρος του, χρησιμοποιώντας το δικό του όπλο: η Αλίς την αναθέρμανση μιας καταπιεσμένης αμοιβαίας ερωτικής έλξης, ο Έντγκαρ την επίκληση των ματαιωμένων πατρικών του αισθημάτων του Κουρτ αλλά και μια ιδιότυπη ομηρεία του ίδιου του γιου. Στο τέλος ο Κουρτ αντιλαμβάνεται έντρομος την βαθύτερη στάση του Ένγκαρ: Σα να ’θελε να τρυπώσει μέσα μου, να ζήσει τη ζωή μου. Βύζαινε ενδιαφέρον για τη ζωή από τη δική μου ύπαρξη. Σωστός ανθρωποφάγος.

Καθώς ο πόλεμος οδηγείται προς τα αποκορύφωμά του, ο καθένας αναζητά το πιο τρωτό σημείο του άλλου και η συμμαχία του παράνομου ζεύγους αποδεικνύεται τραγικά εύθραυστη σε σχέση με την συμπαγή σαρκοβόρα σχέση των αργυρών συμβίων. Ο καταλύτης Κουρτ στο τέλος θα υποστεί μεγαλύτερη ταπείνωση και θα φύγει τρέχοντας, μονολογώντας: Όταν ήρθα εδώ νόμιζα πως ήμουν μια σταλιά καλύτερος από σας αλλά τώρα βλέπω πως είμαι χειρότερος. Και οι επαν-εναπομείναντες μόνοι θα συνεχίσουν να μη γνωρίζουν αν η ζωή είναι κωμωδία ή τραγωδία, θα αναρωτηθούν αν όλη αυτή η φασαρία είναι η μοίρα του ανθρώπου και θα αποδεχτούν πως τους είναι γραφτό να βασανίζουν ο ένας τον άλλον.

Κι αν γελάσουν αυτοί μαζί μας θα γελάσουμε κι εμείς μαζί τους!

Για τον Στρίντμπεργκ η ζωή αποτελεί έναν συνεχή εφιάλτη ενοχών και αποτυχιών. Ο ίδιος ταλαιπωρήθηκε από οδυνηρή ιδιωτική ζωή, κυρίως στον έγγαμο βίο του. Σ’ αυτό το πεδίο άλλωστε μετέφερε τις περισσότερες φορές τα υπαρξιακά του άλγη. Ο Χορός του Θανάτου (Danse Macabre, Dance of Death, Danza Macabra, Totentanza) ανήκει στα αυθεντικότερα νατουραλιστικά του δράματα και είναι μια αλληγορία σχετικά με την καθολικότητα του θανάτου, που ενώνει τους πάντες, ανεξαρτήτως διακρίσεων. Η φιλοσοφία επικράτησε την τελευταία περίοδο του Μεσαίωνα, με ρίζες πιθανώς στην εξάπλωση της Μαύρης Πανώλης στην Ευρώπη και υπενθύμιζε πόσο εύθραυστη είναι η ζωή και πόσο μάταιες οι δόξες της.

Στον Στριντμπεργκικό Χορό του Θανάτου η παρουσία της μουσικής είναι έντονη· η ένωσή της με την έννοια του δράματος αποτελούσε άλλωστε μέγιστη ανησυχία του δραματουργού, που επιθυμούσε να μεταφέρει την ιδέα της «Μουσικής Δωματίου» στο Δράμα. Έτσι κινητήρια έμπνευση στο έργο έδωσε τόσο το Danse Macabre του Γάλλου συνθέτη και οργανίστα Camille Saint-Saëns [1874] που ενέπνευσε σειρά καλλιτεχνών όσο και το ομώνυμο ποίημα του Γάλλου συμβολιστή ποιητή Henri Cazalis που ενέπνευσε τον συνθέτη.

Το πρόγραμμα της παράστασης περιλαμβάνει, εκτός από χρονολόγιο του Στρίντμπεργκ: κείμενο του Ιωάννη Χρυσάφη [1873 – 1932], που υπήρξε ο μεταφραστής του έργου στις εκδ. Ελευθερουδάκη [1930], στοιχεία  για τον ίδιο, κείμενο της Άννας Στερεοπούλου για το έργο σε σχέση με τις άλλες τέχνες (και ιδίως τη μουσική), του Κνουτ Χάμσουν για τον Στρίντμπεργκ και αποσπάσματα παλαιότερων κριτικών.

Παίζουν: Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Κατερίνα Μαραγκού, Νίκος Αλεξίου. / Μτφ. : Ιωάν. Ε. Χρυσάφης, σκηνοθ.: Ιωάννα Μιχαλακοπούλου, σκην.: Απόστολος Βέττας, κοστ.: Γιάννης Μεντζικώφ, φωτ.: Νίκος Καβουκίδης, μουσ.: Άννα Στερεοπούλου. / Τε: 19.00, Πε: 19.00, Πα – Σα: 21.00, Κυ: 19.00. / Αγ. Κωνσταντίνου και Ακομινάτου 15 –17 / 210-5220100

Η χαλκογραφία Death and the Maiden είναι του Edvard Munch [1894]

Αυτά δεν είναι τα «καλύτερα» του 2011. Αυτά είναι όσα απόλαυσα προσωπικά το 2011. Όπως πάντα αναφέρονται αλφαβητικά, με πρώτο το επώνυμο / Τα επιλεγμένα τραγούδια δεν προέρχονται από τους επιλεγμένους δίσκους. / Το πιο αγαπημένο τραγούδι από αυτούς γράφεται δίπλα στον καθένα, στην αγκύλη / Παραγγελιοδόχος της καθιερωμένης ανασκόπησης, χρόνια αμέτρητα, το mic.gr. Πρώτη δημοσίευση εκεί, όλες οι ανασκοπήσεις παρέκει.

Τραγούδια

1. Baths – Overseas

2. Harvey PJ – On Battleship Hill

3. Leven Jackie & Cosgrave Michael – A Kiss On the Cheek

4. Lynch David – Stone’s Gone Up

5. Matters Syd – Hi life

6. Panda Bear – Benfica

7. Shels – The spirit horse

8. Swift Richard – Whitman

9. The Walkabouts – Soul Thief

10. The Waterboys – White Birds

11. Wolf Patrick – Time of my life

Δίσκοι

1. Asobi Seksu – Fluorescence [Sighs]

2. Barwick Julianna – The Magic Place  [The Magic Place]

3. Campbell Glenn – Ghost On The Canvas [Any trouble]

4. Crystal Stilts – In Love With Oblivion [Silver sun]

5. Danger Mouse – Daniele Luppi – Rome [Morning fog]

6. Destroyer – Kaputt [Sucide demo for Kara Walker]

7. Ebert Alexander – S/T [Remember our heart]

8. Ladytron – Gravity the Seducer [Transparent days]

9. Mannarino Alessandro – Supersantos [L’ era della gran pubblicité]

10. Matthew Scott – Gallantry’s Favorite Son [Felicity]

11. Parts & Labour – Constant Future [Rest]

Ξένη Πεζογραφία

1. Αντρέγιεφ Λεονίντ – Εκείνος – Το Κόκκινο Γέλιο [Άγρα]

2. Αρντιτί Μισέλ – Ο εχθρός του καλού [Πόλις]

3. Βεράχεν Πάουλ – Omega Minor [Πόλις]

4. Βόλμαν Γουίλιαμ Τ. – Κεντρική Ευρώπη [Κέδρος]

5. Γκενασιά Ζαν-Μισέλ – Η λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων [Πόλις]

6. Μαντελστάμ Ναντιέζντα – Ελπίδα στα χρόνια της απελπισίας [Μεταίχμιο]

7. Κάρβερ Ρέιμοντ – Αρχάριοι [Μεταίχμιο]

8. Μανέα Νόρμαν  – Οκτώβρης, οχτώ το πρωί [Καστανιώτης]

9. Μύλλερ Χέρτα – Η αλεπού ήταν και τότε ο κυνηγός [Καστανιώτης]

10. Σβέβο Ίταλο – Μια ζωή [Ροές]

11. Φουέντες Κάρλος – Η θέληση και η τύχη [Καστανιώτης]

+ 3 κορυφαίες, από χρόνια αναμενόμενες εκδόσεις που δεν διαβάσαμε ακόμα αλλά οι απολαύσεις τους είναι δεδομένες: Μπολάνιο Ρομπέρτο – 2666 [Άγρα], Σαλάμοφ Βαρλάμ – Ιστορίες από την Κολιμά [Ίνδικτος], Ουάλας Ντέιβιντ Φόστερ– Αμερικάνικη λήθη [Κέδρος]

Ελληνική Πεζογραφία

1. Αριστηνός Γιώργος – Flash στη νύχτα [Τόπος]

2. Γιανναράς Σπύρος – Ζωή χαρισάμενη [Πόλις]

3. Καβανόζης  Κώστας – Όλο το φως απ’ τα φεγγάρια [Πατάκης]

4. Καλούτσας Τάσος – Η ωραιότερη μέρα της [Μεταίχμιο]

5. Κουγιουμτζή Μαρία – Γιατί κάνει τόσο κρύο στο δωμάτιό σου; [Καστανιώτη]

6. Κυριακίδης Αχιλλέας – Κωμωδία [Πόλις]

7. Μοδινός Μιχάλης – Η σχεδία [Καστανιώτης]

8. Παπαδημητρίου Χίλντα – Για μια χούφτα βινύλια [Μεταίχμιο]

9. Σταθοπούλου Ελεωνόρα – Καλό αίμα, κακό αίμα [Εστία]

10. Χαρπαντίδης Κοσμάς – Κρυφές αντοχές [Μεταίχμιο]

11. Χαρτοματσίδης Χρήστος – Είναι κάπου αλλού η γιορτή [Τόπος]

και από το νέο αίμα, δυο πρωτοεμφανιζόμενοι: Πέτσα Βασιλική– Θυμάμαι [Πόλις] και Χρυσανθοπούλου Χριστίνα – Ζοή με όμικρον [Πάπυρος].

Μικτή Non Fiction

1. Βέης Γιώργος – Μανχάταν – Μπανγκόκ [Κέδρος]

2. Ζίζεκ Σλάβοϊ – Πρώτα σαν τραγωδία, μετά σαν φάρσα [Scripta]

3. Ζιν Χάουαρντ – Αυτοβιογραφία. Δεν μπορείς να είσαι ουδέτερος σ’ ένα τρένο που κινείται [Αιώρα]

4. Κις Ντανίλο – Homo Poeticus [Scripta]

5. Κρίστεβα Τζούλια – Ξένοι μέσα στον εαυτό μας [Scripta] και Αυτή η απίστευτη ανάγκη για πίστη [Μεταίχμιο]

6. Ντοστογιέφσκι Φιοντόρ – Εγώ, ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Εκμυστηρεύσεις και στοχασμοί. [Printa]

7. Ορτέγκα Υ Γκασσέτ Χοσέ – Αισθητικό τρίπτυχο [Printa]

8. Πλατής Νίκος – Presto o tardi. Το λεξικάκι που παίζει με το θάνατο [Νεφέλη]

9. Ταμπούκι Αντόνιο – Ταξίδια και άλλα ταξίδια [Άγρα]

10. Τσόμσκυ Νόαμ – 11/9. Υπήρχε εναλλακτική; [Άγρα]

11. Χίτσενς Κρίστοφερ – Hitch 22. Αμφισβητίας εκ πεποιθήσεως [Μεταίχμιο]

Στις φωτογραφίες: Η P.J. Harvey βλέπει απ’ το παράθυρό της μια αναταρασσόμενη Αγγλία κι εμπνέεται τον ομότιτλο ενδιαφέροντα πλην άνισο δίσκο Let England Shake. / Αντίθετα, το πυρηνικό ζεύγος των Asobi Seksu έχει τα πρόσωπα πάντοτε αποστραμμένα από το φως [και εδώ μάλλον ετοιμάζεται για μετωπική συναίσθηση]. / Ανάμεσά τους, πάντα πιστός στους εσωτερικούς φωτισμούς, ο David Lynch δοκίμασε ηχητικές πια εικόνες. Ποιος θα το φανταζόταν πως κάποτε θα δισκογραφούσε!/Αλλά τελικά τον πιο κινηματογραφικό δίσκο της χρονιάς τον έφτιαξαν οι [φίλοι του] κ.κ. Danger Mouse και Daniele Luppi. / Η Ναντιέζντα Μαντελστάμ έζησε τα πάνδεινα των πανδείνων κι έγραψε τις συγκλονιστικότερες αυτοβιογραφικές σελίδες. Άραγε πόσο συχνά μπορούσε να χαμογελάει όπως στη φωτογραφία; / Ο Ρέιμοντ Κάρβερ (τρεις διαφορετικές συλλογές «φέτος»)  ζει μια τρίτη ζωή. Μετά την αλκοολική και τη συγγραφική, τώρα τον αγκαλιάζουμε εμείς, οι αναγνώστες. / Ο Αχιλλέας Κυριακίδης κοιτάζει προς την πλευρά του παντογνώστη αφηγητή. Αλλά εκείνος, άφαντος. / Ο Κρίστοφερ Χίτσενς, με ήλιο και θεό του τις λέξεις: είχε ένα καταιγιστικό «τέλος», αντίστοιχο με τον καταιγιστικό του λόγο. / Και η Τζούλια Κρίστεβα όπως τη γνωρίζουμε απέναντι στα πιο σκληρά θέματα: βλέμμα ίσιο, μυαλό ανοιχτό, απόψεις συζητήσιμες.