Οι διάλογοι της γονιμότητας

Νομίζω ότι το θέμα της ηθικής ξαναγίνεται σημαντικό για την λογοτεχνία. Αν θελήσεις να αναλύσεις την ιστορία του Κάιν και του Άβελ, ή την Άλκηστη του Ευρυπίδη, ή τις ιστορίες του Φόκνερ και του Ντοστογιέφσκι, από ηθική και μόνο άποψη, θα ανακαλύψεις ένα σωρό πράγματα. […] Συ συνέχει η λογοτεχνία σιγά σιγά εγκατέλειψε τα ερωτήματα περί ηθικής, αφήνοντας τη διαχείρισή τους στην τηλεόραση και στους δημοσιογράφους. Η σύγχρονη λογοτεχνία προχώρησε στα χωράφια της ψυχολογίας και της ψυχανάλυσης, εγκαταλείποντας ένα πεδίο στο οποίο είχε διακριθεί ιδιαίτερα: το να βάζει ηθικά διλήμματα. Δεν μιλώ για συμπεράσματα ή για διδάγματα, μιλώ για διλήμματα [σ. 156]….

…λέει ο Αβραάμ Γεοσούα, ένας εκ των τριών αλλά τόσο διαφορετικών φιλειρηνιστών συγγραφέων του Ισραήλ. Όσον αφορά την αδυναμία επίτευξης ειρήνης στην περιοχή, ο Γεοσούα θεωρεί υπεύθυνους τους Εβραίους της Δύσης και φυσικά με το εβραϊκό λόμπι των ΉΠΑ (φανατικότερο των πλέον φανατικών Ισραηλινών) που δεν δέχονται καμία συζήτηση για συμβιβασμό με τους Παλαιστίνιους, τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες που ψηφίζουν υπερδεξιά κόμματα και τις ήρεμες ευρωπαϊκές δημοκρατίες που μέσα στην ασφάλειά τους αλλά και το μίσος για την διαφορετικότητα κάνουν μαθήματα στους διαφορετικούς. Η έννοια του Εβραίου, άλλωστε, είναι μια θρησκευτική έννοια που δεν τον καλύπτει, όπως άλλωστε δεν αποκαλεί τους Έλληνες Χριστιανούς αλλά Έλληνες.

Ανεπιθύμητος από τους Ρώσους (επειδή επιμένει να ζει στην Ουκρανία) και τους Ουκρανούς (επειδή προτιμά να γράφει στα ρώσικα) ο εξαιρετικός «μετασοβιετικός» συγγραφέας Αντρέι Κούρκοφ μειδιά καθώς χειρίζεται καλά το παράδοξο και το μαύρο χιούμορ στην λογοτεχνία του, εφόσον το έχει γνωρίσει τόσο καλά στα δυο καθεστώτα που έζησε, συγκρίνοντας τους παραλογισμούς τους. Ούτως η άλλως δεν θεωρεί ότι η λογοτεχνία είναι ο κατάλληλος χώρος για να επιδεικνύει κανείς την εθνική του αφοσίωση. Η δική του ιστορία κι αν είναι μυθιστορηματική: αυτοέκδοση, πώληση των βιβλίων του σε πάγκους, αναπάντεχη προστασία από την ρώσικη μαφία. Ο συγγραφέας και αναπολεί μια εποχή όπου η φιλία σήμαινε κάτι και θεωρεί ως καθήκον του να προκαλεί αντιδράσεις με αυτά που γράφει.

Αναμφίβολα η πιο ταραγμένη προσωπική ιστορία είναι εκείνη του Μάσιμο Καρλότο, που συνελήφθη το 1976 ενώ περνούσε από μια πολυκατοικία όπου πριν από λίγο είχε δολοφονηθεί μια γυναίκα. Ο συγγραφέας ενοχοποιήθηκε εξαιτίας της συμμετοχής του στην «επαναστατική» Λότα Κοντίνουα, στα μολυβένια εκείνα χρόνια της τρομοκρατίας και της αστικής παρακμής αλλά διέφυγε στην Γαλλία, που τότε καλοδεχόταν τους Ιταλούς αριστεριστές που αντιμετώπιζαν προβλήματα με την δικαιοσύνή (βλ. Τόνι Νέγκρι), και κατόπιν στο Μεξικό και στη Νικαράγουα προτού επιστρέψει και διαπιστώσει έκπληκτος πως δεν τον κυνηγούσε κανείς. Η επιμονή του όμως να τελειώσει με το θέμα της δίωξης τον οδήγησε στη φυλακή, όπου αποφάσισε να γίνει συγγραφέας, να ειρωνευτεί τον εαυτό του στο πρώτο του βιβλίο Φυγάς και να συμφωνήσει, μαζί με τους υπόλοιπους μεσόγειους νουαρίστες πως τα εγκλήματα αποτελούν συνέπεια της παγκοσμιοποιημένης λογοτεχνίας. Αναθεωρώντας τις επαναστατικές πρακτικές του παρελθόντος του ο Καρλότο βρήκε ένα νέο πεδίο πολιτικής δράσης πάνω σε μια αστυνομική λογοτεχνία που θα συνδύαζε την κοινωνικοπολιτική κριτική με την δημοσιογραφική έρευνα.

Είναι μια μορφή ειλικρίνειας να ανατρέχεις σε μια ιστορική περίοδο. Να λες: αυτή είναι η ηρωική αφήγηση, η επίσημη ιστορία· ακούστε όμως τι πραγματικά συνέβη. Αδέρφια που ξεκοιλιάζονται μεταξύ τους, σφαγές που συγκαλύπτονται. Όταν γεννιέται ένα κράτος, κανείς δεν μιλά για όλα αυτά. Σήμερα όμως, χρόνια μετά, είναι σημαντικό να πάμε πίσω. Να δούμε πραγματικά το πρωτόγνωρο τίμημα που πληρώσαμε. Να δούμε πώς γίναμε αυτό το εξαιρετικά περίπλοκο πράγμα που είμαστε σήμερα… λέει ο Σεμπάστιαν Μπάρυ για την λογοτεχνία του που αναζητά μεταξύ άλλων την ιρλανδική ταυτότητα αλλά και μια ευρύτερη ιστορική αλήθεια. Σε σχέση με την λογοτεχνική δημιουργία, ο συγγραφέας έγκαιρα αντιλήφθηκε πως οι Ρωμαίοι έγραφαν τηλεοπτικά δράματα πριν καν υπάρξει τηλεόραση, επομένως δεν υπήρχε τίποτα καινούργιο να κάνεις, παρά να πάρεις το παλιό και να το κάνεις καινούργιο, όπως έλεγε ο Έζρα Πάουντ. Η λατινική και η μεγάλη αγγλική λογοτεχνία του παρείχαν τα ιδανικά εφόδια, ενώ οι αφηγήσεις των συγγενών του αποτέλεσαν την πνευματική του τράπεζα.

Η συγκλονιστικότερη ίσως συνομιλία γίνεται με τον εξαιρετικό πορτογάλο συγγραφέα Αντόνιο Λόμπο Αντούνες, που έζησε ως στρατιώτης και γιατρός την Αγκόλα. Ο συγγραφέας ανατράφηκε από έναν πατέρα μοναρχικό και φασίστα, υποστηρικτή της δικτατορίας, που δεν διάβασε ποτέ στη ζωή του – κι έτσι στράφηκε στο κομουνιστικό κόμμα, για να υποστεί και από εκεί το τρομερό σοκ της πλήρους έλλειψης δημοκρατίας και των άνωθεν διαταγών. Τελικά έμαθε πολύ περισσότερα για τη δημοκρατία από τον στίχο του Λαφοντέν ένας σκύλος μπορεί κάλλιστα να κοιτάξει έναν επίσκοπο παρά μέσα στο κόμμα, ενώ η πολιτική του συνείδηση αναπτύχθηκε μέσα στις τραγικές εμπειρίες της πορτογαλικής αποικιοκρατίας στην Αγκόλα, την πλουσιότερη χώρα της Αφρικής με τον φτωχότερο λαό. Σύμφωνα με τις μυστικές διαταγές που δεχόταν ο στρατός του, στα ναρκοπέδια όφειλαν να στέλνουν πρώτα τους στρατιώτες και μετά τα φορτηγά φορτηγά Μερσεντές, που ήταν πολύ ακριβά ενώ οι νεκροί θα κόστιζαν λιγότερο. Ο συγγραφέας εξομολογείται τις σκέψεις και τις αντιδράσεις του στην είδηση πως έχει καρκίνο και την αίσθηση πως του πήραν την αιωνιότητα, καταλαβαίνοντας την Μαρία Αντουανέτα που πάνω στο ικρίωμα ζήτησε απ’ τον δήμιο άλλο ένα λεπτό, αλλά και το πόσο η βία και ο πόλεμος εξακολουθούν να υπάρχουν μέσα του, άρα και στα βιβλία του.

Ό,τι είναι ο Άλαν Χόλινγκερστ για την αντρική ομοερωτική λογοτεχνία είναι και η Σάρα Ουότερς για την γυναικεία, γράφει ο Ανταίος Χρυστοστομίδης βρίσκοντάς μας απόλυτα σύμφωνους όσον αφορά τους δυο εξαιρετικούς συγγραφείς που διεκδικούν την αντισυμβατική και αντιρατσιστική εμπλοκή του αναγνώστη. Η συγγραφέας συζητάει για τις αλλαγές της βρετανικής κοινωνίας όσον αφορά το θέμα, από την εποχή που ο Ε.Μ. Φόρστερ κλείδωνε στο συρτάρι το Μωρίς για να κυκλοφορήσει μετά θάνατον μέχρι το 1980 περίπου, όπου φωνές όπως του Χόλινγκερστ ή της Ζέιντι Σμιθ άρχισαν να γράφουν με διαφορετικό τρόπο γύρω από το φύλο και τη σεξουαλικότητα. Η Ουότερς αναζητάει ανάλογα βιώματα ακόμα και στις πιο δύσκολες ιστορικές περιόδους, όπως στα χρόνια του πολέμου, όπου πολλές γυναίκες έζησαν συναρπαστικά ακριβώς επειδή οι συνθήκες οδηγούσαν στην απόρριψη μιας σειράς συμβατικών υποχρεώσεων, όπως περιγράφει και στο βιβλίο της Ξαγρυπνώντας:

Στη διάρκεια του πολέμου οι κοινωνικοί κανόνες είχα χαλαρώσει. Ο κόσμος έβλεπε ότι μπορούσε να πεθάνει από στιγμή σε στιγμή. Ζούσε λοιπόν έντονα την κάθε στιγμή. Υπήρχε ένα είδος ελευθερίας στον πόλεμο που σίγουρα ωφέλησε τους ομοφυλόφιλους. Υπήρχε μια κινητικότητα που ήταν χαοτική αλλά και λυτρωτική. Μόλις επανήλθε η ειρήνη, το φαινόμενο αυτό ξεθύμανε. Υπήρξε επιστροφή στην οικογενειακή ζωή και περιορισμός των άλλων δυνατοτήτων.

Όπως γράψαμε και στο κείμενο για τον πρώτο τόμο των Κεραιών, ο Ανταίος Χρυσοστομίδης και αυτή τη φορά αποδεικνύεται εύγλωττος οδηγός στον κόσμο των λογοτεχνών, απαραίτητος εισηγητής του έργου τους κι ένας διόλου εύκολος συνομιλητής που θέτει πάντα τις πιο ενδιαφέρουσες ερωτήσεις, οδηγώντας όλες τις συζητήσεις σε απόλυτα γόνιμους και απολαυστικούς διαλόγους. Οι υπόλοιποι συγγραφείς: Σέσαρ Άιρα, Κάντερ Άμπντολάαχ, Αλάα Αλ-Ασουάνι, Ενρίκε Βίλα-Μάτας, Ίρβιν Γιάλομ, Νταβίντ Γκρόσμαν, Ουμπέρτο Έκο, Πέτερ Εστερχάζι, Τζέφρι Ευγενίδης, Πίτερ Κάρεϊ, Εδγάρδο Κοζαρίνσκι, Τζόναθαν Κόου, Ντόνα Λεόν, Αμίν Μααλούφ, Χένινγκ Μάνκελ, Χαβιέρ Μαρίας, Χέρτα Μύλερ, Λεονάρδο Παδούρα, Άννι Πρου, Ίαν Ράνκιν, Αντόνιο Σκάρμετα, Γκράχαμ Σουίφτ, Τούμας Τράνστρεμερ, Ντανιέλ Τσαβαρία και Περ Βέστμπεργκ.

Πλήρης τίτλος: Οι κεραίες της εποχής μου, ΙΙ. Ταξιδεύοντας με άλλους 30+1 διάσημους συγγραφείς απ’ όλο τον κόσμο. Εκδ. Καστανιώτη, 2013, σελ. 638.

Στις εικόνες: Andrey Kurkov, Massimo Carlotto, Sebastian Barry, Antonio Lobo Antunes, Sarah Waters, Alan Hollinghurst.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr υπό τον τίτλο: Βιβλιοπανδοχείο 144/Suspicious Minds.

Συνομιλία στο ιστολόγιο της Ασημίνας Ξηρογιάννη, εδώ.

Πανδοχείο. Σαν δεύτερο σπίτι υποθέτω. Αφιερώνεις χρόνο και ενέργεια. Έχουν εκπληρωθεί οι προσδοκίες σου αναφορικά με αυτήν την ιστορία;

Είναι πραγματικά ένα σπίτι όπου καλλιεργώ την αίσθηση [ή την αυταπάτη] της φιλοξενίας των συγγραφέων που διαβάζω και της συνομιλίας μαζί τους, κάθε φορά που οι φράσεις τους με κάνουν να σκέφτομαι, να διαφωνώ ή να φωτίζομαι ή όταν πράγματι μου απαντούν στις δικές μου αδιάκριτες ερωτήσεις περί των δικών τους γραφών και αναγνωσμάτων (το τελευταίο στην ειδικότερη στήλη Αίθριο).

Σε αυτό το πανδοχείο οι διάδρομοι δεν καταλήγουν πουθενά και οι προσδοκίες δεν εκπληρώνονται ποτέ γιατί οι λόγοι λειτουργίας του [η προσωπική έκφραση, το μοίρασμα της αναγνωστικής απόλαυσης, η αρχειοθέτηση των αναγνώσεών μου, η δοκιμασία σε προσωπικά κείμενα, η αναζήτηση συναρπαστικών ή αξιανάγνωστων βιβλίων, η εξοικείωση με ολόκληρο το λογοτεχνικό σύμπαν] δεν είναι δυνατόν να σταματήσουν ποτέ. Δεν σας κρύβω μάλιστα ότι, ενώ εδώ και χρόνια γράφω τα δικά μου κείμενα, συνήθως τα αφήνω στη μέση για να ασχοληθώ με ένα νέο ή παλαιότερο βιβλίο που είμαι σχεδόν βέβαιος πως θα ερεθίσει τη σκέψη μου.

Ποιά άλλη τέχνη πέρα από την τέχνη του λόγου σε συγκινεί;

Η τέχνη που η τέχνη του λόγου αδυνατεί να περιγράψει: η μουσική. Για χρόνια πειραματιζόμουν στην περί μουσικής γραφή / κριτική, η οποία δεν μπορούσε παρά να χρησιμοποιεί διαρκώς άλλες μουσικές αναφορές για να αποδώσει το περιγραφόμενο – αντιλαμβάνεστε τον αμφίστροφο λαβύρινθο.

Ένα σχόλιό σου για τη σύγχρονη λογοτεχνική πραγματικότητα

Βρίσκεται με το ένα πόδι στην επιθυμία / υποχρέωση να αποτυπώσει τα σύγχρονα δράματα και με το άλλο στην άχρονη – διαχρονική της προβληματική πάνω στα προαιώνια, εκτός πάσης επικαιρότητας και πανταχού παρόντα, θέματα. Και οι δυο πλευρές είναι απαραίτητες και ας μην ζητάμε από τους μεν να απολογούνται γιατί δεν ασχολούνται με τα δε. Χρειαζόμαστε αμφότερα και, ευτυχώς, τα έχουμε.

Διαβάζουν οι νέοι λογοτεχνία;

Δεν έχω ιδέα, γιατί οι κύκλοι μου βρίσκονται εκτός των νεανικών κοινοτήτων. Οι έφηβοι μαθητές μου πάντως διαβάζουν λογοτεχνία – όχι φυσικά αυτή που διδάσκεται στα σχολικά τους βιβλία. Είναι άλλωστε το καθημερινό μου στοίχημα, να τους πείσω πως η λογοτεχνία χρειάζεται το κυνήγι της και πως οτιδήποτε τους καίει έχει ήδη γραφτεί και τους περιμένει να το διαβάσουν. Κι αν δεν έχει γραφτεί, να το γράψουν. Όσον αφορά τους συνομήλικούς μου, τα τελευταία χρόνια βρίσκω ευκολότερα ανθρώπους να συζητήσουμε για βιβλία, χωρίς να παραγνωρίζω το γεγονός ότι ζω σ’ έναν συγκεκριμένο μικρόκοσμο.

Aγαπημένος σου λογοτεχνικός ήρωας.

Οι μοναχικοί, απορριφθέντες, απογοητευμένοι, μπερδεμένοι, προδομένοι, έκπληκτοι άντρες των βιβλίων του Κόου, του Ρολέν, του Ταμπούκι, του Όστερ, του Φρις, του Σεπούλβεδα. Πρόσφατα με συγκίνησε ο μυθοπλασμένος αλλά πάντως υπαρκτός σκακιστής Μπόμπι Φίσερ, που κανείς γύρω του δεν τον δέχτηκε στους κόλπους του και τίποτα δεν γέμιζε την ψυχή του, βρήκε την ζωή του στις σκακιέρες και εισήλθε – χωρίς επιστροφή. Βρίσκομαι ακόμα υπό την παραζαλισμένη του επιρροή.

Τα blog έχουν αυξηθεί κατά πολύ τα τελευταία χρόνια. Ο κόσμος τα παρακολουθεί όμως επισταμένα; Tα αποδέχεται; Να αναφέρεις κάποια ιστολόγια που παρακολουθείς και αγαπάς.

Εφόσον τα διαβάζει, ως φαίνεται, υποθέτω αποδέχεται αυτού του είδους την ανάγνωση, εκτός αν πρόκειται για μαζοχισμό. Ποιος μπορεί, άλλωστε, να αρνηθεί πως το ιστολογείν έχει δεκάδες θετικά στοιχεία – πάθος, ποικιλία, υποκειμενικότητα, άμεση και δωρεάν πρόσβαση, έλλειψη αμοιβής άρα και διαπλοκής, εξομολόγηση, ψυχική έκθεση, έναν καθρέφτη έστω και παραμορφωτικό της προσωπικής πνευματικότητας δεκάδων ενδιαφέροντων ανθρώπων;

Επισκέπτομαι και απολαμβάνω πλείστα ιστολόγια: Βιβλιοκαφέ, Librofilo, Ναυτίλος, Ανάγνωση, Bookworm, τις ανθολογίες (Αυτόχειρες, Αυτοβιογραφικά κείμενα, Γράμμα σε χαρτί, Ιστορίες Μπονζάι, Umhomemgrego, Taal), συγγραφέων (Πετεφρής), λογοτεχνικών περιοδικών (Εντευκτήριο) και δεκάδες με μουσικό περιεχόμενο, που κυρίως παρουσιάζουν άγνωστους δίσκους ή νοσταλγούν πάνω σε «περασμένες» μουσικές επικράτειες. Είναι πολλά τα αξιανάγνωστα ιστολόγια, τα αναφέρω στη σχετική θέση στο Πανδοχείο.

Πρότεινε στους αναγνώστες του varelaki/notationes κάποια βιβλία που θεωρείς οτι πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσουν.

Αφήνοντας στην άκρη «γνωστά και καθιερωμένα», θα προτείνω βιβλία με συνεπήραν τόσο ως προς την γραφή όσο και ως προς το περιεχόμενο: Υπόθεση Τουλάγιεφ και Αναμνήσεις ενός επαναστάτη του Victor Serge (για την σοβιετική περίοδο), Τα τυφλά ηλιοτρόπια του Alberto Mendez και οι Μέρες και Νύχτες του Andres Trapello (για τον ισπανικό εμφύλιο), Η γυναίκα της άμμου του Κόμπο Αμπέ, o ύστερος Carlos Fuentes– Κρυστάλλινα Σύνορα, Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες, Η θέληση και η τύχη, οι Ελάσσονες Βίοι του Pierre Michon και η Μερόη του Olivier Rolin, το Paradiso του Jose Llesama Lima και η Επιλογή της Σόφι του William Styron, οι  Σκιές στον ποταμό Χάντσον του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, Ο βιαστικός του Πωλ Μοράν, το American Darling του Ράσελ Μπανκς, ο Ιουλιανός του Γκορ Βιντάλ.

Αγαπημένοι έλληνες και ξένοι συγγραφείς.

Δια της αυτόματης μνήμης, αυτή τη στιγμή, τρίτη πρωινή, θα καταλογογραφούσα τους Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ, Χουάν Κάρλος Ονέττι, Μπρους Τσάτουιν, Βικτόρ Σερζ, Κάρλος Φουέντες, Ολιβιέ Ρολέν, Μίλαν Κούντερα, Γκορ Βιντάλ, Τζόναθαν Κόου, Πασκάλ Μπρυκνέρ, Αμελί Νοτόμπ, Πιέρ Μισόν, Ντέιβιντ Μάμετ, Γιώργο Ιωάννου, Ν.Γ. Πεντζίκη, Νίκο Μπακόλα, Πάνο Θεοδωρίδη, Ζυράννα Ζατέλη, Γιώργο Βέη, Δημήτρη Καλοκύρη, Νίκο Νικολαΐδη (τον σκηνοθέτη), Χρήστο Χρυσόπουλο. Ας προσθέσω και το κλισέ: σίγουρα ξεχνώ δεκάδες, δεν έχω και το σκονάκι της βιβλιοθήκης, τα βιβλία μου είναι μοιρασμένα στους πέντε δρόμους.

Η γνώμη σου για τα λογοτεχνικά βραβεία.

Από την μία, ένας θεσμός δεκτός και θεμιτός όπως και τόσοι στο χώρο του βιβλίου – φεστιβάλ, εκθέσεις, παρουσιάσεις, εκδηλώσεις, κριτικές, συνεντεύξεις, προωθήσεις. Προσωπικά απλώς μου προτείνουν ονόματα και δεν ορίζουν τις αναγνώσεις μου, οι οποίες έχουν πολλαπλές πηγές, κοινώς με ενδιαφέρει το ίδιο ο βραβευμένος και το ίδιο ο άγνωστος ή πεπαλαιωμένος ή αβράβευτος συγγραφέας που θα ανακαλύψω σε απανταχού «πίσω ράφια».

Τελευταία γίνεται μεγάλη προσπάθεια για τη διάδοση του ψηφιακού βιβλίου. Υπονομεύεται έτσι το βιβλίο, πιστεύεις;

Είναι μια πρόσθετη μορφή ανάγνωσης που διευκολύνει σε διάφορους τομείς αλλά δυσκολεύει σε άλλους τόσους. Επιλέγω ένα τυχαίο παράδειγμα από την προσωπική μου ζωή: όταν τόσος κόσμος επιλέγει κατασκηνωτικές διακοπές σε έρημα ή ημιέρημα μέρη, τι πιθανότητες έχει να χαρεί την ανάγνωση από μαραφέτια που απαιτούν ηλεκτρισμό; Προς το παρόν απέχω και για έναν άλλο λόγο: είναι τόσο κακές οι τεχνικές – τεχνολογικές υπηρεσίες στη χώρα μας (από τα καταστήματα και τα σέρβις των συσκευών μέχρι τις διαδικτυακές συνδέσεις) που και μόνο η ιδέα ότι θα πρέπει να τα υποστώ και για την ανάγνωση μου δημιουργεί ρίγη.  Και δεν βλέπω και πλήθη να τολμούν το μεγάλο άνοιγμα.

Διαβάζεις κάτι τώρα;

Πολλά βιβλία ταυτόχρονα, όπως πάντα, που ικανοποιούν τις διαφορετικές ανάγκες των αλλοπρόσαλλων ημερών μου (ή του χαρακτήρα μου) αλλά και την επιθυμία για διαφορετικά είδη– μυθιστόρημα, δοκίμιο, συνομιλία, αυτοβιογραφία, λογοτεχνικά περιοδικά. Διαβάζω λοιπόν παράλληλα την Καμένη Βάτο του Μ. Σπέρμπερ, την ανθολογία Σκάκι και Λογοτεχνία [ως θερμός σκακιστής], τις Διακηρύξεις Ανεξαρτησίας του Χάουαρντ Ζιν, τον δεύτερο τόμο των συνεντεύξεων του Α. Χρυσοστομίδη, την αυτοβιογραφημένη Τάξη στο Χάος του Κυριάκου Κατζουράκη, το graphic novel για την φωτογράφο Tina Modotti, το τελευταίο τεύχος των (δε)κάτων. Παράλληλα διαβάζω λίγες και πυκνές γραμμές από διάφορα περί μνήμης βιβλία, για ένα προσωπικό γραπτό.

H σχέση σου με την ποίηση.

Τόσο προσωπική που αδυνατώ να την μεταφέρω στο χαρτί, γι’ αυτό και το Πανδοχείο δεν παρουσιάζει ποιητικές συλλογές. Όσες φορές το δοκίμασα διολίσθησα σε παραλήρημα, αυτόματη γραφή, παράθεση εικόνων, ταύτιση στίχων με δικές μου εμπειρίες, αναζήτηση κατάλληλης μουσικής για το κάθε ποίημα. Φυσικά την διαβάζω αλλά ανακαλύπτω αξιανάγνωστα ποιήματα και εκτός βιβλίων, στα πιο απίθανα μέρη – σε λογοτεχνικά περιοδικά, μουσικά φανζίν, διαδίκτυο, σημειώσεις χωρίς ένδειξη, ανθολογίες σε ιστοσελίδες.

Τι ονειρεύεσαι;

Δεν θα επεκταθώ στα όνειρα μιας μεγάλης σκεπτόμενης κοινότητας όσον αφορά την ισοπέδωση της άδικης και ανήθικης ζωή που κανείς άνθρωπος δεν αξίζει. Άλλωστε σήμερα κάθε ευχολόγιο ακούγεται αστείο. Μιλώντας για ανάγνωση, θα ευχόμουν να γέμιζαν οι πόλεις και οι επαρχίες με βιβλιοθήκες, ορθάνοιχτες όλες τις ώρες και γεμάτες με όλες τις εκδόσεις. Είναι o μοναδικός τρόπος να βρει ο καθένας την ανάγνωση που τον ενδιαφέρει, να δει τις άλλες πλευρές της πραγματικότητας και να αλλάξει ως υποκείμενο τον «αντικειμενικό» κόσμο.

Στις εικόνες: δρόμος, ένοικοι, περαστικοί και χώρος του Πανδοχείου.