Αρχείο για Απρίλιος 2014

29
Απρ.
14

Ηρώ Νικοπούλου – Ελληνιστί: ο γρίφος. (Σχέσεις αίματος)

ΆλυτΕΞΩΦΥΛΛΟ ΓΡΙΦΟΥ-1οι κόμποι στο παίγνιο του βίου

Οι χαρακτήρες των είκοσι διηγημάτων του Γρίφου μοιάζουν κόμποι σε άλυτο παίγνιο του βίου τους. Είναι δεμένοι σε καταστάσεις και αιχμάλωτοι σε ρόλους· ζουν μόνοι κι έρημοι ή καταπιεσμένοι κι ερημωμένοι. Θαρρείς και τελούν εν γνώσει του γεγονότος ότι έχουν χάσει το παιχνίδι της ανέφελης ζωής αλλά παραμένουν στον αγωνιστικό χώρο, έστω και στις άκρες του. Ακόμα κι αν οι δεσμοί αίματος είναι δεσμά σώματος και ψυχής, ακόμα κι όταν τα χάσματα των γενεών στέκουν βάραθρα απροσπέλαστα, εκείνοι αναζητούν επικοινωνία ή κατανόηση και γαντζώνονται σε μικρές αναλαμπές ψευδούς αισιοδοξίας ή πραγματικών αντιστάσεων. Αν δεν το καταφέρουν, συχνά οδηγούν οι ίδιοι προς την ήττα τους, σαν μια ύστατη επιθυμία να ολοκληρωθεί μια ώρα αρχύτερα ο κάματός τους.

Το διήγημα που δ154ιάβασα περισσότερες φορές είναι ο περίφημος «Ληξίαρχος». Ο ληξίαρχος είναι ένας «θεματοφύλακας περιπτώσεων, ζωών και ονομάτων», αυτός που την στιγμή που κλείνει τους χοντρούς τόμους με πάταγο έχει σφηνωμένη στο κεφάλι του μία ακόμα ιστορία, κάποιος που θα ήθελε να είναι συγγραφέας για να αποδίδει τα δίκαια και τα άδικα στους καταχωρημένους του ληξιαρχείου. Ο ταπεινός αυτός υπάλληλος παρατείνει το ωράριό του ιδίως για να μελετήσει τις πράξεις υιοθεσίας μέσα στο βουβό κτήριο με την απειλητική σιωπή «που ελευθερώνει άλλους ήχους, εσώτερους». Με ευχέρεια πλέον να αντιλαμβάνεται την κρυμμένη πλοκή, βρίσκει παρηγοριά στην μοναξιά των υιοθετημένων, αναζητώντας μια λύση για τον εαυτό του. Αργά ή γρήγορα θα φτάσει σε μια σελίδα και στο δίλημμα να την σκίσει ή να την προσπεράσει.

«O Kαναπές» προλογίζεται από μια φράση του Ε.Χ. Γονατά και ξεκινάει με την εξομολόγηση της υπό διαρκή μετακόμιση αφηγήτριας: κάθε αλλαγή σπιτιού αποτελεί ευκαιρία για απαλλαγή από έπιπλα και μικροαντικείμενα· σε κάθε αλλαγή πόλης σπέρνει πίσω της κι από κάτι. Η μικρή τοπογραφική λίστα που μας παραθέτει καταλήγει στον καναπέ και όλα όσα την δένουν μαζί του. Δωρισμένος πια σε φίλη, προκαλεί την ανακούφισή της κάθε φορά που τον βλέπει στην νέα του κατο32-ΑΝΟΙΓΜΑ ΜΕ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΗ ΣΚΗΝΗικία. Κι όταν το έπιπλο ακολουθήσει την κοινή μοίρα της αντικατάστασης, επιχειρεί να τον ξαναδεί στο ξέφραγο κτήμα με τους – προς μεγάλη της έκπληξη – νέους, αναπάντεχους χρήστες του.

Ο «Νυχτερινός επισκέπτης» αποδίδει μια ιδιαίτερη σχέση εντός του οίκου σε τέσσερις σελίδες βαθειάς κρυπτικότητας, ακριβώς δηλαδή όπως η αφώτιστη εκείνη οικειότητα του σκοτεινού δωματίου, ενός χώρου μονωμένου και αβαρούς, όπου τα σώματα μοιάζουν να κινούνται με αστροναυτικές κινήσεις και με ήχους εντός τους που σχεδόν ακούγονται και εκτός. Στα «Οικιακά» το σιδέρωμα του σεντονιού από μια κακοπαθημένη κόρη αποτελεί δραματική πράξη που φέρει μνήμες σκληρότητας – το σεντόνι ως σάβανο σε μητρικές κατάρες, το σιδέρωμα ως επιβληθείσα απομάκρυνση από το σχολικό διάβασμα. Αλλά μέχρι και σήμερα η σχετική φροντίδα της υπενθυμίζει πως καμία καθαριότητα δεν μπορεί να σβήσει τις μουτζούρες εντός της αλλά και τις πληγές στο σώμα της. Στο μονοσέλιδο «στεφάνι» ένα παιδί γυρίζει τρέχοντας στο σχολείο μετά την κηδεία του πατέρα του και εγκολπώνεται ασυναίσθητα πάνω στο παιχνίδι μια μεγάλη φιλοσοφία περί ζωής και θανάτου.

Όπως οι πράξεις έτσι και οι τόποι μοιάζουν να αποτελΚΟΥΚΛΑ ΠΟΥ ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ (λάδι σε καμβά 70x100 εκ.).ούν μεταφορές καταστάσεων που παραμένουν ανοιχτά τραύματα. Το «Ξενοδοχείον “Ευρώπη”» σχεδόν ταυτίζεται με την παιδική ηλικία του κεντρικού χαρακτήρα, ο οποίος επιχειρεί μετά από μια τριακονταετία να περιπλανηθεί στα Χαυτεία και την Σατωβριάνδου, όπου και το παλιό μικροαστικό ξενοδοχείο, να σταθεί στην είσοδο, να αναμετρηθεί με τις δυνάμεις του και να θυμηθεί την πρώτη φορά που το είχε αντικρίσει: «Ήταν ολόιδιο με ένα ναό που είχε δει στα Κλασικά Εικονογραφημένα – μικρή παρηγοριά, που περίμενε με λαχτάρα κάθε Τετάρτη τα χρόνια εκείνα -, πάλλευκος ήταν, με τα μαρμάρινα σκαλοπάτια του λουσμένα στο φως και τ’ ανέβαιναν οι πιστοί χαρούμενοι, βιαστικοί για την επικείμενη γιορτή. Οι επισκέψεις στο ξενοδοχείο, άρρηκτα δεμένες με την ασθενή μητέρα του, ταυτίστηκαν δια παντός με μια μαθητεία βίου. Θα είναι άραγε δυνατή η συνάντηση με το τελευταίο του βλέμμα;

Στα διηγήματα τΣΑΝ ΕΝΑ ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΟΥ BALTUS (λάδι σε καμβά 80x100 εκης Νικοπούλου, ορισμένα από τα οποία έχουν δημοσιευτεί στα περιοδικά Πλανόδιον, Το Δέντρο, Γραφή, (δε)κατα, Νέα Εστία και στις εφημερίδες Αυγή και Ελεύθερος Τύπος, η ωμή πραγματικότητα και η καθημερινή ποιητικότητα προχωρούν ανά ζεύγη· το ίδιο και ο ρεαλισμός μαζί με την άλλη του όψη, καθώς και η σαφήνεια με τον μισοσκότεινο υπαινιγμό. Σε κάθε περίπτωση είναι εμφανής μια ιδιαίτερη εικαστικότητα που συνομιλεί με την ζωγραφική της συγγραφέως (έργα της οποίας πλαισιώνουν την ανάρτηση).

Εκδ. Γαβριηλίδης, 2013, σελ. 176.

Πρώτη δημοσίευση: περιοδικό (δε)κατα, τεύχος 39 (φθινόπωρο 2014).

28
Απρ.
14

Ντάριο Φο – Ο κόσμος μου

cΈνα γέλιο θα σας θάψει!

Συζήτηση με την Τζουζεπίνα Μανίν

…η τέχνη, όπως το θέατρο, πρέπει να είναι πάντα ένα μέσο και ποτέ ο αυτοσκοπός. Ένα εκπληκτικό εφαλτήριο για να φτάσεις σε κάτι άλλο: στην επιστήμη, στη γνώση, στην αλήθεια. Σε όλη μου τη ζωή δεν έγραψα τίποτα με μόνο σκοπό τη διασκέδαση, πάντα επιδίωκα να συμπεριλάβω στα κείμενά μου τις ρωγμές εκείνες που θα ήταν σε θέση να ταρακουνήσουν τις βεβαιότητες, να αμφισβητήσουν παγιωμένες απόψεις, να προκαλέσουν θυμό, να ανοίξουν λιγάκι το μυαλό του κόσμου. Όλα τα υπόλοιπα, η ομορφιά για την ομορφιά, η τέχνη για την τέχνη, δεν μ’ ενδιαφέρουν. [σ. 53]

Άθεος και όμως γεμάτος περιέργεια για τα ιερά και τα όσια, αγωνιστής για έναν πλανήτη λιγότερο βίαιο και για πόλεις ανθρώπινες, πολέμιος κάθε μισαλλοδοξίας και τρομοκρατίας, αντίπαλος κάθε εξουσίας που αγωνίζεται να μην χάσει την καρέκλα της, δωρεοδόχος του πολυτιμότερου δώρου: του σαρκασμού και του αυτοσαρκασμού – των όπλων που τον βοήθησαν να απολαύσει τη ζωή του χωρίς να την πάρει υπερβολικά στα σοβαρά, ο Φο μας διηγείται τα θαυμαστά και τα άγρια ενός ακοίμητου βίου, τη ζωή του ως ακούραστου συγγραφέα, ηθοποιού, πολιτικού αγωνιστή.

geniy-0006Μπορεί ο Φο να βρισκόταν πάντα στην πρώτη γραμμή του αγώνα, δίπλα σε κάθε αδικημένο, ουδέποτε όμως γράφτηκε σε κάποιο κόμμα, ούτε ένιωσε ποτέ την ανάγκη να έχει μια ταυτότητα στην τσέπη. Επιθυμούσε πάνω απ’ όλα να είναι απελευθερωμένος από κάθε γραμμή, από κάθε έλεγχο των κεντρικών επιτροπών. Οι ηγεσίες, τα διευθυντήρια και οι κορυφές δεν ήταν του γούστου του: Οι εκκλησίες δεν είναι για μένα, ούτε εκείνες της Δεξιάς ούτε εκείνες της αριστεράς. Ιδιαίτερο κεφάλαιο αφιερώνεται στο Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και τους «συντρόφους θεληματάρηδες του αφεντικού» αλλά και στα μολυβένια χρόνια της Ιταλίας που έκλεισαν οριστικά την ελπιδοφόρα περίοδο της πολιτισμικής αναγέννησης. Εκείνη η περίοδος, από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’70, θρυμματίστηκε από τις παρεκκλίσεις της τρομοκρατίας, – που απερίφραστα καταδικάζει το ζεύγος Φο – Ράμε, στρατευμένοι στην άκρα Αριστερά -, αλλοιώθηκε από τις μυστικές υπηρεσίες και λερώθηκε με αθώο αίμα.

frontΠοια είναι η σχέση του αιρετικού ξεκαρδιστή με τα θεία και τα όσια; Μπορεί να κάνει πλάκα με τους αγίους, να κοροϊδεύει τους μεγαλοκληρικούς και να περιγελά την υποκρινόμενη Εκκλησία αλλά είναι ένας μέγας αναγνώστης των ευαγγελίων, όχι όμως μόνο των Επίσημων αλλά και τον Απόκρυφων, ένας παθιασμένος λάτρης της θρησκευτικής τέχνης. Ειδικά τα Απόκρυφα Ευαγγέλια αποτελούν μερικές από τις πιο ζωντανές μαρτυρίες από τα πρώτα στάδια του χριστιανισμού, κείμενα που παραποιήθηκαν ελάχιστα. Στις αρχικές χριστιανικές κοινότητες η γυναικεία παρουσία έπαιζε μεγάλο ρόλο, μέχρι να τεθεί στο περιθώριο από τον Απόστολο Παύλο και αργότερα τον Αυγουστίνο. Η συνέχεια είναι γνωστή: η αναγκαιότητα της διατήρησης της υποταγής τους επινόησε τις μάγισσες, την σατανικότητα των έξυπνων ή μορφωμένων γυναικών, την Ιερά Εξέταση ως δολοφόνο των «δαιμονικών» αυτών πλασμάτων. Πόσες σκοτωμένες και κακοποιημένες γυναίκες έχει στη συνείδησή της η Εκκλησία;

Ο Φο απολαμβάνει να ξαναδιαβάζει με αντιθρησκευτικό και ανευλαβές μάτι την ζωγραφική τέχνη του χριστιανισμού. Αξέχαστη έμεινε η παράσταση που έδωσε στο προαύλιο του Καθεδρικού της Μόντενα, ενός ναού κατάφορτου από ιερά και ανίερα τέρατα, που φτιάχτηκε από την κοινή βούληση των μελών όλης της πόλης. Αυτό το έργο τέχνης που γεννήθηκε από μια ευρεία συλλογικότητα περιλαμβάνει όλα όσα επέλεξαν οι απλοί άνθρωποι, εκείνοι που πάντα χαρακτηρίζονταν ως απλοϊκοί και ανόητοι· εδώ έχουν θέση πρόσωπα και θέματα ακόμα κι από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια και κάθε άλλη έκφραση της δικής τους κουλτούρας.

Για τον Φο το θέατρο είναι η απόλυτη ράμπα όπου μπορεί να αφηγηθείς την Ιστορία και τις ιστορίες, να προκαλέσεις φρενίτιδες και προβληματισμούς. Δεν είναι τυχαίο ότι η εξουσία φοβάται όποιον ανεβάζει στη σκηνή το σκοτεινό της πρόσωπο. Ένα δυνατό γέλιο τη σωστή στιγμή μπορεί πράγματι να τους θάψει όλους, λέει και ξαναλέει. Όταν φοράς της μάσκα δεν μπορείς να είσαι ψεύτικος. Το να μπορείς να κρύψεις την ταυτότητά σου και να αποκτήσεις προσωρινά και άλλη είναι ένα εκπληκτικό θαύμα: σου επιτρέπει μια ελευθερία που δεν μπορείς να έχεις με άλλο τρόπο· η μάσκα αποκαλύπτει το οικουμενικό και το ανομολόγητο.

Είναι ιδιαίτερα απολαυστικός ο τρόπος με τον οποίο ετούτος ο προφορικώς αυτοβιογραφούμενος επανέρχεται στα βήματα της θεατρικής δημιουργίας. Το να κάνεις θέατρο σημαίνει να ξέρεις να επικοινωνείς, αυτό όμως προϋποθέτει την πυροδότηση της περιέργειας και της συνενοχής στους θεατές, συνεπώς την διέγερση της φαντασίας τους και την προσωπική τους εισχώρηση στην υπόθεση, ενώ την ίδια στιγμή οφείλεις να θέτεις διαρκώς υπό αμφισβήτηση τις απόψεις σου, ή να τους προσκαλέσεις να τις τροποποιήσουν ή να τις επαληθεύσουν. Κανένα έργο δεν θεωρεί ολοκληρωμένο, τα πάντα είναι ανοιχτά σε συνεχείς διαφοροποιήσεις και όλα αποτελούν υλικό ρευστό και προσαρμόσιμο ανά τόπο και συνθήκες.

115870965_Με κάθε ευκαιρία ο Φο ανατρέχει στις επιρροές του (το επαναστατικό πνεύμα του Τόλερ, τον εξπρεσιονισμό, την γαλλική γκροτέσκ φάρσα, τις διδαχές των Ζαρύ, Ιονέσκο και Μπέκετ, τις προσταγές του μπουλβάρ, του Φεϋντό και του Λαμπίς) αλλά κυρίως τους δασκάλους του (το PiccoloTeatro και τα μέλη του, Στρέλερ και Γκράσι) και τους απόλυτους εμπνευστές της γραφής του, τους παραμυθάδες του τόπου του, τους οποίους και παραδέχεται πως κατέκλεψε. Εδώ μοιράζεται και μια εκπληκτική ιστορία πως βρήκε μπροστά του το «κλειδί» για να πυροδοτήσει τον Τυχαίο θάνατο ενός αναρχικού αλλά και μια πλήρη αντιστροφή, πώς δηλαδή ενώ στην αρχή ο ίδιος αντλούσε από τα νομικά και δικαστικά δεδομένα της υπόθεσης, στη συνέχεια οι ίδιοι οι νομικοί έρχονταν στην παράσταση για να αντιληφθούν τις άλλες εκδοχές του εγκλήματος!

dario_home1Η πορνογραφία του πόνου αναφέρεται στη πολιτιστική μας εκπαίδευση με υπερβολικές δόσεις αστυνομικού δελτίου, ώστε να αναπληρωθούν οι συγκινήσεις που οι περισσότεροι αδυνατούν να νιώσουν. Η Ευρώπη του υποτιθέμενου πολιτισμού έχει πλούσιο παρελθόν – θυμηθείτε την παπική Ρώμη με τον ενημερωμένο με όλες τις λεπτομέρειες κατάλογο των δημόσιων εκτελέσεων! Μήπως σήμερα βρισκόμαστε ακόμα στην ίδια ρωμαϊκή αρένα; Όμως και εδώ διαθέτουμε την δυνατότητα της απόλυτης αντίστασης: το θανατηφόρο όπλο του γέλιου. Η κουλτούρα του γέλιου δείχνει και την ποιότητα ενός λαού. Υπάρχουν αυτοί που χαχανίζουν, αυτοί που ξεκαρδίζονται, αυτοί που έχουν την αίσθηση της ειρωνείας. Στο χέρι μας είναι να ξεφύγουμε από τους πρώτους και να ενταχθούμε στους άλλους, έχοντας το γέλιο και την ειρωνεία ως νέος τρόπος απάντησης και κριτικής σε εκείνους που ακυρώνουν τις ζωές μας.

ANNIVERSARIO MANI PULITE AL PALAVOBISΟ λόγος του Φο μετατρέπεται σε απόσταγμα ενός αξιοζήλευτου βίου που ρέει καταρρακτωδώς και αναφέρεται στα πάντα: στους γονείς του (τον σοσιαλιστή σταθμάρχη πατέρα του, την διαισθαντική μητέρα του), την Φράνκα Ράμε (χωρίς εκείνη δεν θα κέρδιζα), τον πατέρα της (προοδευτικό «παπαδοφάγο» κωμικό που διέθετε τις εισπράξεις της βραδιάς σε απεργούς εργάτες), το Νόμπελ (που έκανε τους Ιταλούς να σκυλιάσουν και τον ίδιο να κάνει για πρώτη φορά την σουηδική ακαδημία να ξεκαρδιστεί στα γέλια), μια ταινία με τον Παζολίνι που δεν έγινε ποτέ, το ανοιχτό τους σπίτι σε οποιονδήποτε επισκέπτη, την μανία για του για τις καλές τέχνες, τα σχέδια που πάντα τον βοηθούν να σκέφτεται και να λύνει τα προβλήματα της πλοκής – δείγμα των οποίων διανθίζει το βιβλίο.

Ο Ντάριο Φο παραμένει αισιόδοξος ακόμα και μέσα στην πιο αγιάτρευτη ασθένεια, την ηλικία. Χτυπημένος από το εγκεφαλικό, με όραση λειψή και με μνήμη που ξεγλιστράει, μαθαίνει πεισματικά να ζωγραφίζει και απολαμβάνει την μέγιστη ειρωνεία των γηρατειών: την ελευθερία. Όταν γερνάς, λέει, δεν έχεις πια τίποτα να αποδείξεις σε κανέναν, δείχνεις το αληθινό σου πρόσωπο, είσαι ο εαυτός σου. Ούτως ή άλλως το μεγάλο στοίχημα της ζωής του πάντα ήταν ένα: Να προσπαθείς να βρεις την ισορροπία στο μέγιστο της ανισορροπίας, στη ρευστότητα, στη συστηματική αστάθεια….

1-68194_0x410Εκδ. Καστανιώτη, 2014, μτφ. Ανταίος Χρυστοστομίδης, σελ. 171 [Dario Fo, Il mondo second Fo, 2007]. Με σχέδια του συγγραφέα.

Σημ. Ο έρωτας και η ειρωνεία. Τέσσερις ιστορίες του Ντάριο Φο εδώ και δυο θεατρικές παραστάσεις του Τυχαίου Θανάτου ενός Αναρχικού εδώ κι εδώ.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr, Βιβλιοπανδοχείο 154: Fo Fighter ή Ένα γέλιο θα σας θάψει!

27
Απρ.
14

Στο Αίθριο του Πανδοχείου, 157. Γιώργος Χαβουτσάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERAΘα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Πρόκειται για τη μετάφραση, από τα αγγλικά, μιας ανθολογίας ποιημάτων της Λιθουανής ποιήτριας Γιανινά Ντεκουτίτε (εκδόσεις Περισπωμένη, Νοέμβριος 2013). Τη γνωριμία μου με το έργο της συγκεκριμένης ποιήτριας την περιγράφω διεξοδικά στο επίμετρο του βιβλίου. Τα ποιήματα της Ντεκουτίτε με συγκλόνισαν, μολονότι δεν τα γνώρισα στη γλώσσα του πρωτοτύπου. Η ποίησή της, σύμφωνα με τον Ρέμβιντας Σίλμπαγιορις, είναι μια ποίηση αλλαγών και μεταμορφώσεων. Η Ντεκουτίτε τρέφει μια ακατανίκητη ορμή για ένα είδος ώσμωσης με τα τοπία της πατρίδας της, με τους δρόμους, με τα αντικείμενα, με την ανάγκη να μετατραπεί σ’ εκείνο που ο καθένας βλέπει και αισθάνεται ολόγυρά του, ανοιχτός «ως το απώτατο νεύρο». Ταπεινά πιστεύω ότι η ποίηση της Ντεκουτίτε άξιζε να γίνει γνωστή στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό.

b101179Θα μπορούσαμε να έχουμε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά ή για όσα κρίνετε (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Το πρώτο μου βιβλίο είναι μια συλλογή ποιημάτων, με τον τίτλο «Η Φοινικιά» (εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2005). Απαρτίζεται από επτά ενότητες, οι οποίες θα μπορούσαν κάλλιστα να περιληφθούν σε τρία ή τέσσερα ξεχωριστά βιβλία. Η «Φοινικιά» περιλαμβάνει ποιήματα διαφορετικής τεχνοτροπίας και ύφους, που γράφτηκαν στη διάρκεια δεκαπέντε χρόνων. Στη συλλογή δεσπόζει θεματικά η φύση και θα μπορούσα να υποστηρίξω ότι τα περισσότερα ποιήματα ανήκουν στην κατηγορία που ο Ελύτης ονόμασε «πρισματική ποίηση».

b124350Το δεύτερο βιβλίο μου είναι η μετάφραση, από τα ρωσικά, του περίφημου πεζογραφήματος του Όσιπ Μαντελστάμ «Ταξίδι στην Αρμενία» (Ίνδικτος, 2007). Αφιερώθηκα ολοκληρωτικά στη συγκεκριμένη μετάφραση, για δύο χρόνια. Εκ των υστέρων κατάλαβα, με δεδομένο το επίπεδο των ρωσικών μου, ότι είχα κάνει μια τρέλα, συνειδητοποιώντας τις μεταφραστικές απαιτήσεις του κειμένου. Ωστόσο, πιστεύω ότι το αποτέλεσμα δικαιώνει τελικά την προσπάθειά μου.

Το τρίτο μου βιβλίο είναι η ποιητική συλλογή «Σημείο Πετρούπολης» (Πλανόδιον, 2011). Η συλλογή γράφτηκε με αφορμή δύο επισκέψεις μου στην Αγία Πετρούπολη, το 2005. Ο τόπος, η συγκεκριμένη πόλη, συνιστούν ένα συγγραφικό πρόσχημα, για κάτι που νομίζω αφορά μόνο το πνεύμα και το ήθος της ελληνικής γλώσσας. Η συλλογή μπορεί να χαρακτηριστεί ως αυτό που οι Ρώσοι ονομάζουν Ποίημα (Ποέμα), και αφορά τη συγγραφή μιας ποιητικής ενότητας με αυστηρό θεματικό πυρήνα.

b168403Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Τα ποιήματα «έρχονται» σε μένα, όπως θα έλεγε η Αχμάτοβα, με δύο συνήθως τρόπους. Η πρώτη περίπτωση χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι επιθυμώ να μιλήσω για ένα ορισμένο θέμα, και για να το πετύχω πρέπει να συγκεντρωθώ πάνω από το λευκό χαρτί δίχως να έχει υπάρξει ένα ισχυρό αρχικό ερέθισμα για όσα θέλω να πω. Τον τρόπο αυτό τον χαρακτηρίζω περισσότερο νοητικό, και συνήθως δεν οδηγεί σε καλά αποτελέσματα, εκτός εάν επακολουθήσει συστηματική εργασία σε σχέση με ό,τι επιθυμώ να γράψω. Η δεύτερη περίπτωση, που είναι και η πιο παραγωγική, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «ιμπρεσσιονιστική», όταν μια έντονη εικόνα, ένας λεκτικός ρυθμός που σχηματίζεται ανεξήγητα μέσα μου, αφού αναπτυχθούν, δομούνται σε κάτι ευρύτερο και πιο συνεκτικό. Για να θυμηθούμε και πάλι τον Ελύτη, η δεύτερη αυτή περίπτωση μπορεί να χαρακτηριστεί ως «η ανάπτυξη μιας στιγμής».

b192491Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος τρόπος εργασίας. Ένα ήσυχο γραφειάκι αρκεί. Το σίγουρο είναι ότι ποτέ δεν ακούγεται μουσική υπόκρουση όταν γράφω. Επειδή είμαι άνθρωπος που συγκεντρώνεται και δίνει βάση στα πράγματα, θεωρώ ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δυο καρπούζια σ’ ένα χέρι δεν χωράνε. Είτε θα γράφεις και θα διαβάζεις, είτε θ’ ακούς μουσική. Προσωπικά δεν μπορώ να πράξω και τα δύο μαζί. Σε ό,τι αφορά τις μουσικές μου προτιμήσεις, μου αρέσει οτιδήποτε σχετίζεται με την ορχηστρική μουσική από την κλασική περίοδο και έπειτα, καθώς και οτιδήποτε περικλείει τον αυτοσχεδιασμό μέσα του (τζάζ, παραδοσιακή μουσική κ.λπ.). Απεχθάνομαι εντελώς την όπερα (με εξαίρεση δυο τρεις ρωσικές όπερες), την οποία θεωρώ ως μη-ανθρώπινο είδος τέχνης. Μου προξενεί απέραντη δυσφορία η ακρόασή της, και η απαρέσκεια τούτη εδράζεται επί μιας σχεδόν οργανικής, βιολογικής βάσης, όπως όταν κάποιος έχει δυσανεξία στη λακτόζη ή είναι αλλεργικός σε μια ουσία. Αντιθέτως, μπορώ ν’ ακούσω με ευχαρίστηση οπερέτα.

Arseny TarkovskyΈχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Έχω γράψει κείμενα πάρα πολλές φορές εκτός γραφείου και σπιτιού, κατά κόρον δε τα τελευταία χρόνια: αίθουσες αναμονής αεροδρομίων, μεταφορικά μέσα εν γένει, ξενοδοχεία, καφετέριες… Φυσικά, όλα αυτά είναι πρώτες γραφές και σημειώσεις οι οποίες υπόκεινται πάντοτε σε περαιτέρω, εργώδη επεξεργασία εν οίκω.

Nikolay GumilevΑν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;

Αναμφισβήτητα και δίχως δεύτερη σκέψη θα ήθελα να γράψω για την ποιήτρια Θεώνη Κοτίνη. Θεωρώ ότι, ανεξαρτήτως γενιάς, είναι η πιο σπουδαία ποιητική φωνή των ημερών μας. Πιστεύω επίσης ότι πρέπει να τιμούμε το έργο των ποιητών όταν οι στίχοι τους είναι ακόμα ζεστοί, όπως θα έλεγε και ο Σεφέρης, και όχι όταν το έργο τους έχει βρει με τα χρόνια την αποδοχή που του αξίζει από το κοινό. Για να το πω και με τα λόγια του Γιάννη Βαρβέρη, «πρέπει να επισκεπτόμαστε τους επιζώντες ποιητές/ αν μάλιστα τυχαίνει να μένουμε στη ίδια πόλη». Πάντως, και χωρίς πρόταση από κάποιον τρίτο, έχω σκοπό να γράψω για την Θεώνη Κοτίνη και ευελπιστώ να βρω τη δύναμη να το πράξω σύντομα.

Γράψατε ποτέ πεζογραφία – κι αν όχι, για ποιο λOlga_Sedakovaόγο;

Έχω γράψει πεζογραφία, αρκετά χρόνια πριν. Μεταξύ άλλων ένα διήγημα που ονομάζεται «Ο μεγάλος ελκυστής», καθώς και ένα κείμενο που καταπιάνεται με τη βιογραφία μου αλλά και την ιστορία των προγόνων μου, ιδωμένες αμφότερες υπό το πρίσμα ορισμένων αστρονομικών δεδομένων. Το έργο αυτό φέρει τον τίτλο «Μικρή Αστρολογία». Έχω γράψει επίσης ένα θεατρικό έργο, με τη μορφή, το εύρος και το ύφος των θεατρικών έργων του Τσέχωφ. Από όλα αυτά έχω σκοπό να επεξεργαστώ τη «Μικρή Αστρολογία», με απώτερο σκοπό τη μελλοντική έκδοσή της.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Νίκος Καζαντζάκης, Δημήτρης Χατζής, Α. Παπαδιαμάντης, Γ. Βυζιηνός, Ο. Ελύτης, Δ. Παπαδίτσας, Αλέξανδρος Μπάρας, Θεώνη Κοτίνη, Αντών Τσέχωφ, Πρίμο Λέβι, Γιοχάννες Μπομπρόφσκι, Έμιλυ Ντίκινσον, Όσιπ Μαντελστάμ, Αρσένι Ταρκόφσκι, Νικολάι Γκουμιλιώφ, Μαρίνα Τσβετάγιεβα, Όλγα Σεντακόβα.

Поэт МандельштамΑγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

«Το διπλό βιβλίο», του Δ. Χατζή, όλη η αλληλογραφία του Ν. Καζαντζάκη, το «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος», του Πρίμο Λέβι, τα «Ελεγεία της Οξώπετρας», του Ο. Ελύτη καθώς και ένα πλήθος βιβλίων που σχετίζονται με την Αστρονομία, τη Βιολογία, τη Μηχανική της Πτήσης και με τις θετικές εν γένει επιστήμες.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

«Η νήσος άνυδρος», του Δ. Χατζή, «Αι συνέπειαι της παλαιάς ιστορίας», του Γ. Βυζιηνού, «Όλια, μια ψυχούλα», του Α. Τσέχωφ, «Ανάλαφρη αναπνοή», του Ιβάν Μπούνιν, «Στο Παρίσι», του Ιβάν Μπούνιν.

Αλέξανδρος Μπάρας__Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Θα επιμείνω στη Θεώνη Κοτίνη.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Αν και δεν είμαι λάτρης των πεζογραφημάτων, ακόμα και όταν αυτά είναι αναγνωρισμένη αξίας και προέρχονται από τους αγαπημένους μου Ρώσους, θα έλεγα ότι βρίσκω έναν βαθμό ταύτισης με τον πρίγκιπα Μίσκιν. Το γεγονός αυτό με έχει κάνει και να αγαπήσω τον συγκεκριμένο ήρωα.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Το «Πλανόδιον» και η «Ποίηση». Και τα δύο Janina Degutytėδεν είναι πλέον «ενεργά». Η προτίμησή μου για το πρώτο σχετίζεται κυρίως με το γεγονός ότι το συγκεκριμένο περιοδικό το χαρακτήριζε μια ανεξαρτησία σε σχέση με τις επικρατούσες τάσεις και γνώμες του καθιερωμένου λογοτεχνικού σιναφιού. Το δεύτερο το αγαπούσα διότι ήταν το μοναδικό που είχε ως θεματική του καθαρά την ποίηση. Σε ό,τι αφορά το «Πλανόδιον», είμαι σίγουρος ότι οι συνεχιστές του, το «Νέο Πλανόδιον» δηλαδή, θα ακολουθήσουν την ίδια ανεξάρτητη πορεία με αυτή του μητρικού περιοδικού. Πάντως, στο σημείο αυτό θα ήθελα να τονίσω ότι το πιο αγαπημένο μου περιοδικό, επί σειρά ετών, δεν ήταν λογοτεχνικό αλλά σχετιζόταν με την επιστήμη της Αστρονομίας. Πρόκειται για το αμερικανικό «Astronomy», το οποίο με βοηθούσε να παρατηρώ τον ουρανό και κάλυπτε ένα μεγάλο μέρος των θεωρητικών ενδιαφερόντων μου σε σχέση με την Αστρονομία. Ήμουν τόσο παθιασμένος με το συγκεκριμένο περιοδικό που έλεγα, αστειευόμενος, στον εαυτό μου και στους φίλους μου ότι το μόνο που θα επιθυμούσα όταν πεθάνω ήταν να σηκώνομαι μια φορά τον μήνα από τον τάφο μου και να πηγαίνω ώς το κοντινότερο περίπτερο για το Astronomy!

"Áóíèí", êàðòèíà õóäîæíèêà Â.È.ÐîñèíñêîãîΔιαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Τις διαβάζω, με τη διαπίστωση και την πίκρα ότι δεν διαθέτουν το κριτικό πνεύμα που θα έπρεπε να τις διακρίνει. Είναι συνήθως παρουσιάσεις και κείμενα κατάλληλα για ένα οποιοδήποτε άλλο υλικό προϊόν ή εμπόρευμα, όχι όμως για έργα του πνευματικού πεδίου που ονομάζεται ποίηση ή πεζογραφία.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Όλες οι αναγνώσεις των Ρώσων ποιητών (κυMarina_Tsvetaeva_1914ρίως της Μαρίνας Τσβετάγιεβα), που πραγματοποίησα στην πτήση Αθήνα-Βρυξέλλες-Αθήνα, επί μία δεκαετία περίπου, αρχής γενομένης το 1999. Ο λόγος που θυμάμαι έντονα αυτές τις αναγνώσεις είναι ότι την περίοδο εκείνη βρισκόμουν στο μέγιστο της αναγνωστικής μου πρόσληψης. Ό,τι διάβαζα δηλαδή χωνευόταν τάχιστα και πολύ παραγωγικά μέσα μου. Η περίοδος αυτή έχει πλέον πάψει να υφίσταται για μένα. Κάποτε θα ήθελα να γράψω ένα κείμενο που θα το ονόμαζα «Η Κοινωνιολογία της πτήσης Αθήνα-Βρυξέλλες», στο οποίο θα τόνιζα, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι όλα αυτά τα χρόνια δεν συνάντησα ούτε έναν άνθρωπο μέσα στο αεροπλάνο της συγκεκριμένης πτήσης που να διάβαζε κάποιο σοβαρό βιβλίο. Φαίνεται πως οι άνθρωποι που έχουν την τύχη της χώρας μας στα χέρια τους περί πολλά τυρβάζουν, αγνοώντας τα σημαντικότερα.

Περί μετάφρασης

Διακονείτε το κοπιώδες έργο της μετάφρασης. Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Τι είδους σχέση συνδέει τον μεταφραστή και τον συγγραφέα που ο πρώτος μεταφράζει;

Ο τρόπος μemily-dickinson-head.tου δεν διαφέρει από αυτόν της συγγραφής των ποιημάτων. Εννοώ ότι το μόνο που χρειάζομαι είναι ένα ήσυχο γραφειάκι, συγκέντρωση και μεθοδικότητα. Η μετάφραση από τα ρωσικά χρήζει περισσότερης οργάνωσης, καθώς, όπως έχω εξηγήσει αλλού, υπάρχουν προσώρας ελάχιστα βοηθήματα για έναν που θέλει να μεταφράσει τα ρωσικά στην ελληνική γλώσσα. Όσο για τη σχέση μεταξύ μεταφραστή και μεταφραζόμενου συγγραφέα, η μόνη λέξη που μπορεί να την χαρακτηρίσει είναι η αγάπη. Αγάπη για το έργο τού προς μετάφραση συγγραφέα, αγάπη για τα γραπτά του.

Από τις μεταφράσεις σας ποια σας δυσκόλεψε περισσότερο και ποια σας πρόσφερε τις μεγαλύτερες ηδονές;

Σίγουρα η πιο δύσκολη μετάφραση με την οποία καταπιάστηκα ήταν το «Ταξίδι στην Αρμενία», του Όσιπ Μαντελστάμ. Συμπληρωματικά, σε σχέση με τα όσα ανέφερα παραπάνω, πρόκειται για ένα κείμενο εξαιρετικής δυσκολίας, ακόμα και για όσους έχουν τα ρωσικά ως μητρική τους γλώσσα. Για τον λόγο αυτό, τη μεγαλύτερη χαρά μεταφράζοντας (για να μην χρησιμοποιήσω τον όρο ηδονή) την ένιωσα με τη μετάφραση του συγκεκριμένου έργου, διότι ήταν μια χαρά που προήλθε μέσα από μια μεγάλη δυσκολία.

johannes-bobrowskiΜπορείτε να μας μιλήσετε και για τα υπόλοιπα βιβλία που μεταφράσατε (ή όσα επιθυμείτε); Για την μεταφραστική τους εμπειρία, τις ηδονές, τις απομαγεύσεις τους.

Θα ήθελα να επισημάνω ότι οι υπόλοιπες μεταφράσεις μου δεν έχουν περιβληθεί τον τύπο του βιβλίου, δηλαδή, πρόκειται για δημοσιεύσεις σε περιοδικά, έντυπα και ηλεκτρονικά. Έτσι λοιπόν, έχω μεταφράσει από τα ρωσικά τα εξής: τον ποιητικό κύκλο «Αϋπνία», της Μαρίνας Τσβετάγιεβα, ο οποίος δημοσιεύτηκε, συνοδευόμενος από επίμετρο, στο έκτο τεύχος του περιοδικού «Ποιητική», τον ποιητικό κύκλο «Κινέζικο οδοιπορικό», της σύγχρονης ρωσίδας ποιήτριας Όλγας Σεντακόβα, ο οποίος δημοσιεύτηκε στο έβδομο τεύχος του ιδίου περιοδικού καθώς και μεταφράσεις μικρών διηγημάτων Ρώσων συγγραφέων, οι οποίες αναρτήθηκαν στο ιστολόγιο «Ιστορίες Μπονζάι», του Γιάννη Πατίλη.

Υπάρχουν συγκεκριμένοι συγγραφείς με τη μετάφραση των οποίων θα επιθυμούσατε να αναμετρηθείτε;

Θα ήθελα να βρω τον τρόπο και τη δύναμη να συνεχίσω τη μετάφραση έργων του Όσιπ Μαντελστάμ και της Όλγας Σεντακόβα. Σε σχέση με τον πρώτο, έχω ήδη αρχίσει από καιρό τη μετάφραση του πεζογραφικού-βιογραφικού του έργου, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Ο θόρυβος του καιρού». Επίσης, επιθυμώ να ολοκληρώσω τη μετάφραση πενήντα ποιημάτων της Όλγας Σεντακόβα, τα οποία περιλαμβάνονται στην ποιητική ενότητα «Παλιά τραγούδια». Και οι δύο προαναφερόμενες μεταφραστικές απόπειρες τελούν, για την ώρα, υπό αναστολή.

Περί αδιακρισίας

Ορισμένα τελικά σχόλια

Ας θεωρηθούν τα παρακάτω σχόλιαOLYMPUS DIGITAL CAMERA ως απάντηση στην ερώτηση που θα ήθελα να μου κάνουν και δεν έγινε. Θα ήθελα να επισημάνω λοιπόν ότι στο ανωτέρω ερωτηματολόγιο απάντησα ως εάν να ήμουν ένας εν ενεργεία συγγραφέας και μεταφραστής. Πράγμα που διόλου δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια, καθώς η διαδικασία της συγγραφής και της μετάφρασης έχει ανασταλεί για μένα, όπως προείπα, εδώ και αρκετό καιρό – ήδη από το 2008. Θα μπορούσε η συγκεκριμένη κατάσταση να ονομαστεί ποιητική ή συγγραφική σιγή. Το δέχομαι, και δεν γνωρίζω εάν θα επανακτήσω ξανά τη σωματική και ψυχική δύναμη που θα με επαναφέρουν ξανά στον χώρο της ποίησης ή της μετάφρασης. Θα ήθελα επίσης να τονίσω ότι το κύριο μέλημα της ζωής μου είναι η διατήρηση της σχέσης μου με την ομορφιά και τίποτε παραπάνω. Οι τρόποι με τους οποίους θα συνεχίσω να προσεγγίζω την ομορφιά δεν έχουν πλέον σημασία για μένα. Θα μπορούσαν να είναι, επί παραδείγματι, τα αεροπλάνα, τα αερομοντέλα και το φαινόμενο της πτήσης καθεαυτό, πράγματα και διαδικασίες στις οποίες ενεπλάκην όλο το πρόσφατο παρελθόν με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Τον τελευταίο καιρό έχω επανακτήσει το ενδιαφέρον μου για τη ζωγραφική (ακουαρέλες), την οποία δεν σκοπεύω να εγκαταλείψω. Επίσης, σκοπεύω να συνεχίσω να ασχολούμαι με πράγματα που με ενδιέφεραν ανέκαθεν: τις περσικές μινιατούρες, τις ινδικές μινιατούρες, την τέχνη της Αρμενίας (λόγω καταγωγής), την ιαπωνική και κινεζική τέχνη και την τέχνη της Ανατολής γενικότερα. Θα συνεχίσω να αισθάνομαι, δυστυχώς, ως ένας άνθρωπος εκτός τόπου και καιρού, ο οποίος δεν δύναται να ασχοληθεί, φαινομενικά τουλάχιστον, με τα τρέχοντα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα της χώρας του, αλλά παραδόξως τον ενδιαφέρουν πολύ έντονα, για παράδειγμα, ο τρόπος με τον οποίο οι Γιαπωνέζοι φυλάσσουν μέσα σε μικρά κλουβάκια γρύλους ή πυγολαμπίδες. Όλα αυτά διόλου δεν χαρακτηρίζονται από το στοιχείο του εξωτισμού, αλλά συνιστούν βαθύτατη ψυχική μου ανάγκη. Εάν υφίσταται ένα πνευματικό ζήτημα σήμερα για μένα, τότε αυτό θα μπορούσε να συνοψιστεί ως εξής: πώς θα μπορέσω να διατηρήσω τη σχέση μου με την ομορφιά, ζώντας στην Ελλάδα και μιλώντας την ελληνική γλώσσα, όταν οι αναφορές και τα ενδιαφέροντά μου βρίσκονται ολωσδιόλου εκτός Ελλάδας, και συγκεκριμένα στον γεωγραφικό και πνευματικό χώρο της Ανατολής. Τα ελάχιστα αυτά λόγια ελπίζω ότι καλύπτουν, ενδεχομένως, ορισμένα κενά που φάνηκαν να χαίνουν σε όλες τις προηγούμενες απαντήσεις μου. Με τούτα και με κείνα, ήρθε νομίζω η στιγμή να ευχαριστήσω τον οικοδεσπότη του Πανδοχείου για την φιλοξενία του.

Στις εικόνες: Arseny Tarkovsky, Nikolay Gumilev, Olga Sedakova, Osip Mandelstam, Αλέξανδρος Μπάρας, Janina Degutytė, Ivan Bunin, Marina Tsvetaeva, Emily Dickinson, Johannes Bobrowski.

Ελάχιστα λόγια για το αλησμόνητο Ταξίδι στην Αρμενία εδώ.

25
Απρ.
14

Slavoj Žižek – Η μαριονέττα και ο νάνος. Ο διαστροφικός πυρήνας του χριστιανισμού

Zizek Cover_Χριστά και αντίχριστα

Γιατί χρειαζόμαστε την θρησκεία στους σύγχρονους καιρούς; Μια συνήθης απάντηση είναι: η ορθολογική φιλοσοφία ή επιστήμη είναι για τους μυημένους, περιορίζεται σε έναν μικρό κύκλο ανθρώπων και δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη λειτουργία της θρησκείας να αιχμαλωτίζει την φαντασία των μαζών, υπηρετώντας έτσι και τους σκοπούς της ηθικής και πολιτικής τάξης. Σήμερα πια δεν «πιστεύουμε πραγματικά», απλώς ακολουθούμε ορισμένα θρησκευτικά τελετουργικά και ήθη ως δείγμα σεβασμού για τον τρόπο ζωής της κοινότητας στην οποία ανήκουμε. Το «Δεν πιστεύω στ’ αλήθεια σε αυτό, είναι απλώς κομμάτι της κουλτούρας μου» φαίνεται πως είναι ο κυρίαρχος τρόπος εκδήλωσης της απαρνημένης πίστης που χαρακτηρίζει τη εποχή μας. Ίσως γι’ αυτό, σκέφτεται ο Ζίζεκ, απορρίπτουμε τους φονταμενταλιστές πιστούς ως «βάρβαρους» και απολίτιστους, ως απειλή για την κουλτούρα: πώς τολμούν και παίρνουν στα σοβαρά αυτά που πιστεύουν, χωρίς να διατηρούν κάποια απόσταση απέναντί της;

jesus is coming soon be readyΟ Χέγκελ εστίασε στο μυθικό στοιχείο της παραμυθένιας αφήγησης του Αποστόλου Παύλου, ο οποίος ποτέ στα γραπτά του δεν υπεισέρχεται στο «βαθύτερο νόημα» μιας παραβολής ή πράξης του Ιησού. Αυτό που θεωρεί σημαντικό δεν είναι ο Ιησούς ως ιστορική μορφή, παρά μόνο το γεγονός ότι πέθανε στο Σταυρό και ανέστη εκ νεκρών, κι ύστερα προχωρεί «στην οργάνωση του νέου κόμματος που αποκαλείται Χριστιανική κοινότητα, ως κανονικός «θεσμοποιητής», ανυψώνοντας τον Χριστιανισμό από μια ιουδαϊκή σέκτα σε μια θρησκεία της καθολικότητας, ακριβώς επειδή δεν αποτελούσε τμήμα του «εσώτερου κύκλου» του Χριστού.

Good-FridayΑλλά τι σημαίνει η ενανθρώπιση του Θεού με τη μορφή του Ιησού, δηλαδή η κάθοδός του από την αιωνιότητα στην πραγματικότητα; Μήπως είναι ο μοναδικός τρόπος για τον Θεό να κερδίσει την πλήρη πραγμάτωση και να απελευθερωθεί από τους ασφυκτικούς περιορισμούς της Αιωνιότητας; Κι αν ο Θεός αποκτά πραγματικότητα μόνο μέσω της ανθρώπινης αναγνώρισης, όπως έγραφε ο F.W.J. Schelling; Σε κάθε περίπτωση πάντως ο Ιούδας είναι ο ύστατος ήρωας της Καινής Διαθήκης, αυτός που είναι έτοιμος να χάσει την ψυχή του και να δεχτεί την αιώνια καταδίκη για να μπορέσει να εκπληρωθεί το θείο σχέδιο. Ακόμα κι όταν θρηνούσε για την επερχόμενη προδοσία, ο Χριστός υπόρρητα έδινε εντολή στον Ιούδα να τον προδώσει, απαιτώντας την θυσία όχι μόνο της πρώτης του, αλλά και της «δεύτερης» ζωή του, της μεταθανάτιας φήμης του. Η προδοσία ως έσχατο τεκμήριο αγάπης;

tIME jUDGEMENT DAYΣτο πλαίσιο της διακήρυξης του μη νοήματος των βασάνων του Ιώβ, ο Ζίζεκ επιμένει στον παραλληλισμό Ιώβ και Χριστού, στο ότι τα βάσανα του πρώτου ανακοινώνουν την Σταυρική Οδό, καθώς και του Χριστού τα βάσανα είναι άνευ νοήματος. Το «Πατέρα γιατί με εγκατέλειψες» δεν αποτελεί διαμαρτυρία προς έναν ιδιότροπο παντοδύναμο Θεό αλλά μια διαμαρτυρία προς έναν αδύναμο Θεό: σαν ένα παιδί που, έχοντας πιστέψει στη δύναμη του πατέρα του, ανακαλύπτει με φρίκη πως εκείνος δεν μπορεί να το βοηθήσει. Ουσιαστικά δηλαδή αποκαλύπτεται η απόλυτη ανικανότητα του Θεού. Ο Θεός δεν είναι ούτε δίκαιος ούτε άδικος, απλώς ανίκανος. Ο ίδιος ο Ιώβ είχε καταλάβει ξαφνικά ότι δεν ήταν αυτός, αλλά ο ίδιος ο Θεός που δοκιμαζόταν πραγματικά με τις συμφορές του. Ο Ιώβ προέβλεψε τα μελλοντικά βάσανα του ίδιου του Θεού!

mobile churchΥπό αυτή την έννοια, ο Χριστιανισμός είναι η θρησκεία της Αποκάλυψης: τα πάντα αποκαλύπτονται σε αυτόν. Κανένα αισχρό υπερεγωτικό συμπλήρωμα δεν συνοδεύει το δημόσιο κείμενο. Αν στις αρχαιοελληνικές και ρωμαϊκές θρησκείας το δημόσιο κείμενο πάντα συμπληρωνόταν από μυστικές τελετές μύησης και όργια, στον Χριστιανισμό δεν υπάρχει κανένα μυστικό από πίσω για να αποκαλυφθεί και ο Θεός δεν έχει καμία κρυφή δύναμη να αποκαλύψει.

Όπως πάντα ο Ζίζεκ χρησιμοποιεί δεweird church signκάδες αναφορές: σε βασικά έργα των Χέγκελ, Λακάν, Αγκάμπεν, Μπαντιού, Μπατάιγ, Μπλοχ, στα γραπτά του Τσε και στα διδάγματα του … Ζεν, στην λογοτεχνία των G.K. Chesterton, J. Le Carre, A. Huxley, H. Kureishi, M. Duras, C.S. Lewis, στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών και στην Μελωδία της Ευτυχίας, σε ποιήματα όπως «Ο άλλος» της Sylvia Plath, σε ταινίες όπως η Περσόνα του Bergman ή το … Enigma. Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και όταν μοιάζει να επιθυμεί να βγάλει έξω απ’ τα ρούχα του κάθε θεοσεβούμενο ή θρησκόληπτο αναγνώστη, η γραφή του είναι έξυπνη και διασκεδαστική, ενίοτε χαοτική και αυθαίρετη, συχνά βαθιά φιλοσοφημένη και πάντα ερεθιστική.

street-art-murals-13Tι μένει τώρα σε άθρησκους και άθεους; Ίσως αυτό που ο Αλαίν Μπαντιού προσδιόρισε ως βασικό χαρακτηριστικό του εικοστού αιώνα: το πάθος για το Πραγματικό. Σε αντίθεση με τον δέκατο ένατο αιώνα των ουτοπικών εγχειρημάτων και ιδανικών και των σχεδίων για το μέλλον, ο εικοστός αιώνας στόχευε στο να προσφέρει το ίδιο το πράγμα, την άμεση πραγματοποίηση μιας νέας ζωής, ή όπως το έθεσε ο Φερνάντο Πεσσόα μην ποθείς να κατασκευάσεις στο χώρο / που φαίνεται ότι θα σου ανοιχτεί στο μέλλον / και που σου υπόσχεται κάποιου είδους αύριο. Πραγμάτωσε τον εαυτό σου σήμερα, μην καθυστερείς / Μόνο εσύ είσαι η δική σου ζωή.

Εκδ. Scripta, 2005, μτφ. Κώστας Περεζούς, επιμ. Γιάννης Σταυρακάκης, σελ. 259 [The Puppet and the Dwarf – The Perverse Core of Christianity, 2003].

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr / Bιβλιοπανδοχείο, 152.

Άλλες επισκέψεις του Ζίζεκ στο Πανδοχείο εδώ και εδώ.

22
Απρ.
14

Στο Αίθριο του Πανδοχείου, 156. Αγγέλα Καστρινάκη

Αγγέλα Καστρινάκη_Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως τη θύρα του βιβλίου που επιμεληθήκατε πρόσφατα;

Είναι ένα βαθύ, ευφυές και γλυκύτατο μυθιστόρημα η Κερένια κούκλα του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, που εξέδωσαν οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης στη νέα σειρά «Παλαιά κείμενα – νέες αναγνώσεις» την οποία διευθύνω. Η Κερένια κούκλα έχει γοητεύσει γενιές αναγνωστών. Αλλά οι αλλεπάλληλες παλιές εκδόσεις την είχαν κακοποιήσει. Αποκατέστησα το κείμενο με βάση την α΄ έκδοση. Και έγραψα μια μελέτη για τον παράδοξο, ιδιοφυή συγγραφέα και γι’ αυτό το μοναδικό του μυθιστόρημα.

b192704Για ποιο λόγο επιλέξατε το συγκεκριμένο έργο; Με ποιο τρόπο πιστεύετε ότι αφορά τους σύγχρονους αναγνώστες;

Τους αφορά, όπως αφορούν όλα τα μεγάλα έργα όλες τις εποχές. Τους αφορά γιατί ο συγγραφέας μελετά σε βάθος το διαρκές θέμα του έρωτα, γιατί παρατηρεί με ακρίβεια, γιατί εκφράζεται με παλλόμενη πρωτοτυπία.

Σας γνωρίζουμε ως λογοτέχνη και ως ερευνήτρια και καθηγήτρια της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Πώς συνδυάζετε τα δυο, ποιο προηγήθηκε, ποιο σας προσφέρει τις περισσότερες τέρψεις;

Προηγήθηκε η λογοτεχνία, η επιθυμία να καταλάβω και να αποδώσω με τον λόγο τους άλλους, τη φύση, τον κόσμο και τον εαυτό μου. Για να προφυλαχτώ από την πολλή λογοτεχνία χωρίς να απομακρυνθώ απ’ αυτήν, επέλεξα και να την μελετήσω. Τώρα δεν ξέρω τι από τα δύο με τέρπει περισσότερο. Όταν αναλύω μεγάλα έργα, είναι σαν να φτιάχνω ένα καινούργιο δικό μου.

b136520Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Είναι πολλά τα βιβλία, καθότι βρίσκομαι χρόνια στο κουρμπέτι. Θέλω να σας πω μονάχα για το τελευταίο, το αγέννητο ακόμα. Ο τίτλος μού λείπει. Θα το πω Μεταπολίτευση. Ένα αφήγημα ή κάπως αλλιώς; Πάντως πρόκειται για μια εξιστόρηση καταστάσεων που έχω ζήσει σαν παιδί, σαν έφηβος. Τότε που νομίζαμε πως θα αλλάζαμε τον κόσμο, τότε που συμμετείχαμε με πάθος στα κοινά (στα 14 και 15 μας χρόνια). Θέλησα κατά κάποιον τρόπο να λάβω μέρος στη συζήτηση για τη Μεταπολίτευση, να μεταφέρω τη δική μου εμπειρία, εμπειρία μαθητείας στη δημοκρατία. Μετέτρεψα τις εμπειρίες σε κάτι σαν μυθιστόρημα, πολιτικό ου μην αλλά και ερωτικό μυθιστόρημα βέβαια. Συγκέντρωσα και τις μαρτυρίες φίλων από εκείνη την εποχή, τις ενσωμάτωσα στη δική μου αφήγηση, έτσι ώστε το κείμενο βγήκε τελικά, κατά κάποιον τρόπο, πολυεστιακό. Είναι στους τελευταίους μήνες της κυοφορίας. Θα εκδοθεί αρχές του καλοκαιριού.

ΛεμονοδάσοςΘα μας κάνετε μια παρόμοια ξενάγηση στα βιβλία που έχετε επιμεληθεί;

Και πάλι θα σας απαντήσω μονάχα για ένα. Για το υπέροχο Λεμονοδάσος του Κοσμά Πολίτη. Το δούλευα πολλά χρόνια και κατέληξα να γράψω μια θηριώδη μελέτη. Μερικοί φίλοι μού λένε πως ξέφυγα, άλλοι πως τρελάθηκα όλως διόλου. Εγώ λέω πως δεν φταίω αν ο συγγραφέας κάτω από κάθε αράδα έκρυψε ένα ολόκληρο σύμπαν. Ο Κοσμάς Πολίτης και τα σύμβολα… Πού να σταματήσει κανείς; Το βιβλίο, φευ, εξαντλήθηκε και δεν κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή. Αλλά θα ξαναβγεί, πιστεύω, από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Το μυθιστόρημα, μαζί με τη μελέτη.

b99758Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία;

Μπα, τίποτα! Κάθομαι στο κομπιούτερ. Γράφω, διορθώνω, ξαναδιορθώνω, ξαναδιορθώνω, ατέρμονα…

Σκέφτεστε να συνεχίσετε να γράφετε λογοτεχνία;

Άκου λέει! Ποιος μπορεί να κόψει μια συνήθεια που επιπλέον δεν θεωρείται «κακή»;

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Μερικές φορές, όταν μου λένε «μη σκέφτεσαι», σκέφτομαι πιο εντατικά από ποτέ. Έτσι κάποιες ιδέες, κάποιοι λεπτοί χειρισμοί μού κατεβαίνουν κατά τη διάρκεια του μαθήματος της γιόγκα.

b75491Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Μια ηρωίδα την τοποθέτησα σε ένα φοιτητικό δωμάτιο στην Πάτρα και έπειτα σε ένα νησί του Ιονίου, εδώ και κάποια χρόνια. Από τότε με κοιτάζει κατά καιρούς λίγο παραπονεμένα και λίγο θυμωμένα, τραγουδώντας ένα τραγούδι του Σαββόπουλου.

Γράψατε σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Όχι, το πολύ-πολύ να κρατήσω καμία σημείωση, άλλοτε σε κουρελόχαρτα, τώρα στα ειδικά τετραδιάκια που προνοητικοί φίλοι μού χαρίζουν.

b68712Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

Όταν ήμουν μικρή (στη Μεταπολίτευση) είχα σκαρώσει μερικά ποιήματα με τον τρόπο του Αναγνωστάκη, όπως έκαναν και κάποιοι φίλοι μου. Αλλά με έλκει ενστικτωδώς η αφήγηση. Δώστε μου κακή αφήγηση και καλή ποίηση – θα διαλέξω την αφήγηση. Είμαι ζώον πεζογραφικό…

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς. Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Αναρωτιέμαι αν είναι καλύτερη η Άννα Καρένινα του Τολστόι ή η Έμμα της Τζέην Ώστιν. Αυτό είναι το δίλημμά μου τελευταία…

Αγαπb6495ημένα σας διηγήματα.

Ανακάλυψα εκ νέου τον Χάκκα: τι ωραίο αυτό το «Ένας χωρισμός», τι ωραίες οι «Εξαιρετικές μου στιγμές»!

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Μου είχε αρέσει πολύ το μυθιστόρημα του Γιώργου Παναγιωτίδη Ερώτων και αοράτων. Έκτοτε δεν έχει πέσει στα χέρια μου κάτι που να με ελκύσει ιδιαίτερα. Αλλά δεν παρακολουθώ με πολλή ζέση, λόγω έλλειψης χρόνου.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

b7135Τώρα που ξαναδιάβαζα την Έμμα (για την ακρίβεια την άκουγα δραματοποιημένη από το BBC) ερωτεύτηκα λίγο τον Τζον Νάιτλυ, τον σοβαρό, λίγο ζηλιάρη, βαθιά ερωτευμένο και αρκετά είρωνα ανδρικό χαρακτήρα. Αλλά και η πρωταγωνίστρια Έμμα Γούντχαουζ, η ψηλομύτα, η γεμάτη κοινωνικές προκαταλήψεις, η ανταγωνιστική, η ισχυρογνώμων, αλλά κατά βάθος καλών προθέσεων Έμμα, που τελικά καταλαβαίνει τους άλλους και τον εαυτό τους, είναι μια εξαιρετική μυθιστορηματική φιγούρα, ένα παράδειγμα απίστευτης συγγραφικής διεισδυτικότητας.

Περί αδιακρισίας

Ποιες είναι οι σπουδές σας; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στις επιλογές των βιβλίων και των θεμάτων με τα οποία ασχολείστε;  

b13767Σπούδασα κλασική φιλολογία στο ΑΠΘ. Ίσως από αυτές τις σπουδές μού έχει μείνει η κλίση να ασχολούμαι με θέματα πρόσληψης την αρχαίων μύθων στη σύγχρονη λογοτεχνία. Έχω γράψει μια συλλογή διηγημάτων με τίτλο Εκδοχές της Πηνελόπης και θέμα τις παραλλαγές της πίστης και της απιστίας στα σημερινά ζευγάρια. Γράφω τώρα και ένα βιβλίο όπου μελετώ τη μορφή της Πηνελόπης στη δυτική λογοτεχνία των τελευταίων 100-150 χρόνων.

Πώς βιοπορίζεστε;

Τα τελευταία 18 χρόνια διδάσκω Νέα ελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.

b19474Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή, την ανάγνωση ή την κριτική; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Το ιδανικό μου είναι η απόλυτη σιγή. Να μην ακούγεται τίποτα, τίποτα, παρά μόνο το ελαφρό θρόισμα του υπολογιστή, που κι αυτό να είμαι τόσο απορροφημένη ώστε να μην το αντιλαμβάνομαι. Στις λοιπές ώρες, κατά προτίμηση οτιδήποτε περιλαμβάνει φλάουτο.

Τι γράφετε αυτό τον καιρό;

Τις Πηνελόπες που σας ανέφερα παραπάνω. Φεμινιστικό.

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Τις προάλλες εb19191ίδα στα Χανιά, με σκηνοθέτη και ηθοποιό τον Μιχάλη Βιρβιδάκη, ένα έργο για παιδιά: το Ένα αλλιώτικο καλοκαίρι του Μάικ Κένι. Ένας παππούς υποδέχεται την εγγονή του μόνος πια, γιατί η γιαγιά έχει μόλις πεθάνει∙ προσπαθεί να τα βγάλει πέρα μαζί της… Πραγματικά πολύ καλό! Γιατί, αλήθεια, ορισμένα «κανονικά» έργα, για ενηλίκους (είδα δύο τον χειμώνα στην Αθήνα και δεν ξανατόλμησα να πάω θέατρο), να θεωρούν υποχρέωσή τους να εντρυφήσουν στο μη-νόημα;

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής, της μεταφραστικής ή της αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Αυτό το έχει απαντήσει ο …Οδυσσέας πριν πολλά-πολλά χρόνια, όταν τον καλόπιανε η Κίρκη για να μείνει μαζί της.

13
Απρ.
14

Στο Αίθριο του Πανδοχείου, 155. Ντίνος Σιώτης

siotisΠερί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Το πιο πρόσφατο βιβλίο μου, που ελπίζω να μην είναι το τελευταίο, φέρει τον τίτλο «Οι φτωχοί μας άνθρωποι». Είναι έκδοση της Κοινωνίας των (δε)κάτων, στη σειρά Τρία Έψιλον, (Εκδόσεις Εκτός Εμπορίου) και ο μόνος τρόπος να το βρει κανείς είναι να αγοράσει το 10ο τεύχος του περιοδικού Κουκούτσι που θα κυκλοφορήσει περί τα τέλη Μαΐου. Πρόκειται για ένα τυπογραφικό με θέμα τη φτώχεια, αποτέλεσμα της κρίσης. Γιατί τώρα που εγώ κάθομαι και γράφω απαντώντας στις ερωτήσεις, υπάρχουν δύο εκατομμύρια Έλληνες που έγιναν νεόπτωχοι τα τελευταία τέσσερα χρόνια και πολλοί απ’ αυτούς πεινάνε. Γι’ αυτό το φαινόμενο μιλάω, για το πως οδηγήθηκαν εκεί. Είναι άνθρωποι αξιοπρεπείς και όχι επαίτες. Παρατηρώ τα συμπτώματα, τα αίτια, το ρυθμό ανάπτυξης της φτώχειας. Οι νέοι νεόπτωχοι ήρθαν να συναντήσουν τους παραδοσιακά φτωχούς και πλέον δεν τους ξεχωρίζεις, δεν μπορείς να τους διακρίνεις. Η εξέλιξη της φτώχειας είναι ταχύτατη. Και εννοώ πάντα τη φτώχεια ως στέρηση, ως έλλειψη αγαθών και δομών αξιοπρεπούς ζωής και όχι την πνευματική πενία. Περιγράφω λοιπόν στο «Οι φτωχοί μας άνθρωποι» ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι, πώς τα περνούν, πως τα βγάζουν πέρα μέσα στην καφρίλα της κρίσης. Οικογένειες με άδεια ψυγεία αλλά γεμάτη καλοσύνη καρδιά…

Οι φτωχοί μαςΘα μπορούσατε να προβείτε σε μια μικρή παρουσίαση/εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά; Είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν. Θα προτείνατε για τον νεοεισαχθέντα στο έργο σας αναγνώστη κάποιο αντί των άλλων; 

Εδώ θα σας τα χαλάσω λίγο διότι δεν είμαι ο παραδοσιακός ποιητής που γράφει μία συλλογή και μετά πάει στον εκδότη του να του την εκδώσει. Είμαι άνθρωπος που γράφει καθημερινά πολλά ποιήματα. Πιστεύω ότι ο ποιητής πρέπει να γράφει καθημερινά, όπως ο μουσικός ασκείται καθημερινά, όπως ο ζωγράφος πάει στο ατελιέ του και πιάνει τους χρωστήρες καθημερινά, όπως ο πιανίστας παίζει πιάνο κάθε απόγευμα στις έξη, έτσι και ο ποιητής πρέπει να γράφει κάθε μέρα. Ας μην είναι όλα όσα γράφει άξια λόγου. Ας γράφει όμως. Σαν το ψάρεμα: πας για ψάρεμα κάθε μέρα ανεξάρτητα αν θα φέρεις ψάρια ή κανένα παπούτσι απ’ το λασπωμένο βυθό. Πας για ψάρεμα ό,τι καιρό κι αν κάνει. Ακόμα κι αν γίνεται χαλασμός κόσμου. Γράφεις κάθε μέρα. Ανεξάρτητα αν είναι καλά ή για πέταμα ποιήματα. Δεδομένου ότι γράφω κάθε μέρα, φυσικό είναι να υπάρχουν χιλιάδες ποιήματα στο συρτάρι μου. Τα πιο πολλά είναι, ασφαλώς, ορνιθοσκαλίσματα.

b185416Κάπ2011οια στιγμή κοιτάω αν υπάρχουν ποιήματα που καταπιάνονται με ένα θέμα, που δημιουργούν μια ενότητα. Φυσικό είναι να υπάρχουν. Τότε αρχίζω και τα ξεχωρίζω, τα ξεπαστρεύω θεματικά: έρωτας, θάνατος, κρίση, μαύρο χρήμα. Τα βάζω κάπου και αρχίζει το μαρινάρισμα. Ας πούμε, υπάρχουν αυτή τη στιγμή οκτώ με δέκα συλλογές. Μία λέγεται «Ωροσκόπια νεκρών» και ίσως βρει τον δρόμο της δημόσιας έκθεσης εφέτος από την Κίχλη. Υπάρχει μία άλλη που λέγεται «Μάρθα, Μάρθα» και μία άλλη που έχει τίτλο «Ριάλιτυ διαρκείας με άνω τελείες». Άλλες που είναι έτοιμες είναι η συλλογή «Χρυσοί οδηγοί» και μία άλλη «Λέμε τώρα». Μαρινάρονται. Οι συνθήκες που γράφονται είναι πάντα ίδιες: η απλή και αδιαπραγμάτευτη καθημερινότητα. Πόθοι; Ασφαλώς και αστειεύεστε. Δεν υπάρχουν πόθοι ούτε έμπνευση. Πάθη υπάρχουν. Το θέμα είναι να συμμετέχεις στη ζωή και να την αφήνεις να σε καθοδηγεί. Να βλέπεις τους άλλους με τα μάτια τους, όχι με τα μάτια σου. Με άλλα λόγια να ζεις στον κόσμο και όχι στον κόσμο σου.

2008Ποι2008_ος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Τις ιδέες τις παγιδεύω στο πληκτρολόγιο. Με δόλωμα τις εικόνες της ημέρας. Που κατασταλάζουν αργά τη νύχτα, λίγο πριν πάω να κοιμηθώ. Γράφω μόνο όταν είμαι πολύ κουρασμένος και δεν έχω πλήρη έλεγχο του τι κάνω. Κατά κάποιο τρόπο πιστεύω στην αυτόματη γραφή. Αφήνω τα δάχτυλά μου να τα καθοδηγεί η κούραση και η κόπωση. Οπότε για μένα ο προσφιλέστερος τρόπος γραφής είναι να κρατάω σημειώσεις όλη μέρα, όπου κι αν βρεθώ και να τις καθαρογράφω, πολύ αργά μέσα στη νύχτα, όταν είμαι τελείως εξαντλημένος και τα μάτια μου κλείνουν…

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των ποιημάτων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

2007Χμ2006… Αν με ακολούθησε. Όχι. Οι ήρωες των ποιημάτων μου είναι οι άγνωστοι διαβάτες, πεζοί, συνεπιβάτες σε λεωφορεία, σε βαπόρια, σε αεροπλάνα, σε καφέ, σε αναγνώσεις. Τους βλέπω μια φορά, κάτι μου ψιθυρίζουν και μετά μην τους είδατε. Δεν μαθαίνω ποτέ νέα τους απλούστατα διότι δεν τους ξαναβλέπω. Νέοι ήρωες κάθε μέρα γεννιούνται και προστίθενται, εν προόδω, στο παλκοσένικο του μυαλού μου. Δεν τους αναζητώ, αλλά έρχονται και με βρίσκουν. Ακόμη και στα όνειρά μου.

Περί (δε)κάτων και poetix

Εκδίδετε τα (δε)κατα και poetix. Σε τι διαφέρουν από τα άλλα λογοτεχνικά περιοδικά;

20042002Τα περιοδικά μιλάνε μόνα τους. Αν διαφέρουν από άλλα λογοτεχνικά περιοδικά αυτό θα το πουν οι αναγνώστες, όχι εγώ, διότι πιθανόν να μην είμαι αντικειμενικός. Απλώς να πω ότι δεν υποστηρίζουμε παρεούλες και το γνωστό σινάφι. Δίνουμε έμφαση στο καινούργιο και στο άγνωστο και όχι στο καθιερωμένο.

Η έκδοση ενός λογοτεχνικού περιοδικού τι πνευματικές τέρψεις και τι βάσανα προσφέρει;   

Από τέρψεις μόνο η ηθική ικανοποίηση τού να κάνεις κάτι που σε πληρεί, που σε γεμίζει, που σε ικανοποιεί. Η ευκαιρία τού να διαβάζεις πολλά λογοτεχνικά έργα που σε άλλη περίπτωση δεν θα διάβαζες, μια και καταφθάνουν με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο χιλιάδες ποιήματα, διηγήματα, δοκίμια. Αυτό σου δίνει πολλές πνευματικές τέρψεις.

1999Ε1996ίχατε κάποιο προσωπικό σχέδιο ή επιθυμία; Πώς αποφασίσατε την έκδοσή τους;

Ένα περιοδικό παίρνει περίπου δυο χρόνια σχεδιασμού. Το δουλεύεις μέσα στο μυαλό σου για περίπου ένα χρόνο και μετά θέλεις άλλον ένα χρόνο για τα πρακτικά θέματα, εξεύρεση πόρων και συνεργατών, εξασφάλιση ύλης για ένα εξάμηνο. Συνεργάτες πάνε κι έρχονται, το έργο παραμένει. Το μυστικό είναι κάτι να σε καίει μέσα σου που να θέλει να βγει έξω. Εδώ υπάρχει ένα πάθος που λέγεται η χαρά της επικοινωνίας, η χαρά του να θέλεις να μοιραστείς με άλλους κάτι που σε γοήτευσε.

Πως επιλέξατε ή καταλήξατε στα συγκεκριμένα ονόματα;

Από αναγνώσεις. Πολυετείς αναγνώσεις και μακρά τριβή με βιβλία και περιοδικά και συγγραφείς και σχέσεις, μακροχρόνιες ή στιγμιαίες.

Ποι1994ος είναι ο μέχρι σήμερα απολ1995ογισμός σας; Πραγματοποιήθηκαν οι αρχικές και οι ύστερες επιθυμίες σας;

Όλες οι επιθυμίες είναι ύστερες, μια και οι αρχικές πάντοτε διαψεύδονται ή αυτοαναιρούνται. Λέω κάπου σε ένα ποίημά μου: «όλα ανήκουν στο μέλλον / αλλά το μέλλον / δεν έχει έρθει ακόμα».

Με ποια κριτήρια επιλέγετε να δημοσιευτεί ένα ποίημα, ένα διήγημα, ένα δοκίμιο;

Poetix3Cover1Αν σε κλοτσάει λίγο, αν σ’ ενοχλεί όπως το σουσάμι ανάμεσα στα δόντια, αν σε κάνει και λες «Αυτό με διαλύει», αν κάτι σου τη δίνει, η πρωτοτυπία, η αφαιρετικότητα, το σκοτεινό βάθος, η ανατροπή, η αιχμηρή γοητεία, η λοξή ματιά. Ξέρεις ότι σου αρέσει κάτι επειδή κάποια στιγμή λες «Α! Γιατί να μην το ’χα γράψει εγώ». Οπότε λες, γιατί να μην το μοιραστώ και με τους αναγνώστες του περιοδικού; 

Ποιο είναι το δυσκολότερο στάδιο της έκδοσης ενός τεύχους και ποιο το απολαυστικότερο;

Όλα τα στάδια είναι δύσκολα εκτός από ένα: όταν έχουν πια γίνει όλες οι διορθώσεις και μετά από πολλά σύρ’ τα φέρ’ τα με επιμελητές και μεταφραστές και γραφίστες, μετά την έσχατη ματιά, λες στον τυπογράφο «Τυπωθήτω!»

Υπάρχει κάποιο τεύχος τους που αγαπάτε περισσότερο από άλλα; Ποια είναι η θέση ενός λογοτεχνικού περιοδικού στον λογοτεχνικό, πνευματικό και ευρύτερο κόσμο μιας χώρας;

Όχι, δεν ξεχωρίζω κανένα τεύχος, όλα τους είναι παιδιά 8 - okμου, τα αγαπάω εξίσου. Η θέση ενός λογοτεχνικού περιοδικού; Όπως την πολιτική δεν μπορούμε να την αφήσουμε στα χέρια τα των πολιτικών, έτσι και τη λογοτεχνία να μην αφήσουμε τον ευρύτερο κόσμο στα χέρια των λογοτεχνών, να μην τον ξεγελάμε με ανάλατα έργα, αποτέλεσμα δημοσιοσχετίστικης νοοτροπίας. Ένα λογοτεχνικό περιοδικό πρέπει, πρωτίστως, να παίρνει θέση, να έχει άποψη, να λέει ευθαρσώς τη γνώμη του για τούτο ή για κείνο.

Σημ.: Το Πανδοχείο έχει παρουσιάσει όλα σχεδόν τα τεύχη των (δε)κατων εδώ:1-11, 12 (Αστυνομική Λογοτεχνία), 13 (Πράσινο Τέυχος), 14, 15 (Ολοκληρωτισμός), 16 (Ψηφιακός Λόγος), 17, 18 (Έρως), 19 (Αυτά έχει η ζωή), 20 (Αμερική), 21 (Η ζωή του συγγραφέα), 23 (Oof), 24 (Τα πρώτα δέκα χρόνια), 25 (LiteraturaLatinoamericana), 26, 27, 29 (Λογοκρισία και λογοκλοπή), 30 (Πατέρες και γιοί), 33 (Αεροδρόμια), 35 (Χρέος), 36 (Darlings). Βλ. επίσης Poetix 5 .

12
Απρ.
14

Τσαρλς Μπουκόβσκι – Η πιο όμορφη γυναίκα στην πόλη και άλλες ιστορίες

cover_2Γύμνια σωμάτων / γύμνια γραφής

Οι άνθρωποι απλά δεν έχουν λεφτά. Παντού ταξιδιωτικά κουπόνια και μπλοκ επιταγών και πιστωτικές κάρτες. Δε τα παίρνουν μαζί τους. Πίστωση παντού. Παίρνει κανείς την επιταγή με το μισθό του και την έχει ήδη ξοδέψει. Βάζουν υποθήκη ολόκληρη τη ζωή τους για να αγοράσουν ένα σπίτι. Και μετά πρέπει να γεμίσουν το σπίτι μ’ ένα σωρό άχρηστα πράγματα και να αγοράσουν αυτοκίνητο. Και είναι πια υπόδουλοι του σπιτιού και οι νομοθέτες ξέρουν την κατάσταση και τους φορολογούν μέχρι να πεθάνουν με φόρους περιουσίας. Κανένας δεν έχει λεφτά. Τα μικρά μαγαζιά σύντομα θα κλείσουν. [Μια όμορφη ερωτική ιστορία, σ. 315]

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι αυτά τα προφανή και πανταχού παρόντα σήμερα λόγια δεν γράφονται από οποιονδήποτε σύγχρονο γραφιά αλλά κάτι δεκαετίες πριν, σε εποχές που τα περιγραφόμενα μόλις άρχιζαν να κακοφορμίζουν στις απατηλές υπερατλαντικές ουτοπίες. Είναι εξίσου ενδιαφέρον και το ότι προέρχονται από τον συγγραφέα, που έχει καταχωρηθεί από τους ταμπελωτές ως ένας από τους κορυφαίους της απροκάλυπτης ερωτικής και σεξουαλικής, λογοτεχνίας – και ορθά – αλλά χωρίς την ταυτόχρονη γνώση άλλων γραπτών ή γραφομένων του – καθόλου ορθά.

Charles-Bukowski-06Ο διαρκώς αναψοκοκκινισμένος λοιπόν διονυσιαστής δεν συμμαζεύει εδώ για άλλη μια φορά μόνο τις πάσης φύσεως ερωτοπάθειές του αλλά και γεμίζει μερικές εξίσου αθυρόστομες σελίδες πολιτικής / κοινωνικής παρωδίας. Ένα δεύτερο ακόμα πιο αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι η Σβάστικα, όπου ο Πρόεδρος των ΗΠΑ απάγεται από τους ίδιους τους πράκτορές του και οδηγείται υπό καταθλιπτική βροχή και ευτράπελους διαλόγους σ’ ένα ξενοδοχείο όπου συναντάει ένα πρόσωπο που δεν αποκαλύπτω, γενικώς συνευρίσκεται «με την Επιστήμη και την Ιστορία» και… αντικαθίσταται από τον σωσία του, σε μια κωμικοτραγική φάρσα.

Tanxxx - Bukowski_Φυσικά η μερίδα της λέαινας στις συλλογές των ιστοριών του άρα και στον κόσμο του αφηγητή εαυτού του ανήκει πάντα στις ιέρειες της ζωής του, τις γυναίκες, όπου, όπως κι όσο κι αν είναι. Hγύμνια των σωμάτων τους συνυπάρχει με την γύμνια της γραφής. Η πάσης φύσεως συν-ουσία και συν-ύπαρξη με τις γυναίκες αποτελεί το επίκεντρο μιας καθημερινότητας που ποτίζεται από το αλκοόλ και αναλώνεται σε περιπλάνηση, απραξία ή αναζήτηση νέων εμπειριών. Ο αφηγητής Μπουκόφσκι – που εμφανώς ταυτίζεται με τον συγγραφέα Μπουκόφσκι δεν αρνείται καμία ευκαιρία να ερωτοτροπήσει με οποιοδήποτε θηλυκό πρόσωπο όπου γης.

«Μια όμορφη ερωτική ιστορία» λοιπόν αφορά τον ίδιο και μια ευτραφέστατη ώριμη κυρία που ζει στην Γαλλική Συνοικία της Νέας Ορλεάνης, ιδιοκτήτρια μιας μικροσκοπικής καφετέριας με άφαντους πελάτες. Η Μαρί Γκλαβιάνο προτίθεται να τον φιλοξενήσει καθώς εκείνος ανέστιος ως συνήθως αναζητά το κατάλυμα των επόμενων ημερών. Κατά δήλωσή της γνωρίζει την πάστα τbukowski_mock-up1ου, αποδέχεται την φάτσα του και συνάπτει σιωπηρή συμφωνία συμβίωσης ενώ εκείνος εφαρμόζει για άλλη μια φορά το προσωπικό μανιφέστο του:

Δεν ήθελα να το ρίξω στο λιγοστό ουίσκι που είχε απομείνει, έτσι κάθισα στην κουζίνα, γυμνός και αναρωτιόμουν γιατί με εμπιστεύονταν τόσο οι άνθρωποι. Ποιος ήμουν εγώ; Οι άνθρωποι ήταν τρελοί, οι άνθρωποι ήταν απλοϊκοί. Αυτό με έβαλε σε σκέψεις. Ναι, που να πάρει, με έβαλε. Ζούσα για δέκα χρόνια δίχως να δουλεύω πουθενά. Οι άνθρωποι μου έδιναν λεφτά, φαγητό, ένα δωμάτιο για να ζήσω. Είτε πίστευαν ότι ήμουν ηλίθιος ή ιδιοφυΐα, δεν είχε καμιά σημασία. Εγώ ήξερα τι ήμουν. Τίποτε απ’ τα δυο. Δεν με ενδιέφερε το γιατί μου έκαναν οι άνθρωποι αυτά τα δώρα. Τα αποδεχόμουν όπως και τους ίδιους τους ανθρώπους δίχως το παραμικρό αίσθημα νίκης ή και εξαναγκασμού. Η μόνη προϋπόθεση ήταν να μη ζητούσα εγώ τίποτα. [σ. 308]

Bukowski-by-Emiliano-Ponzi_Άρα η φυγή ακόμα κι από μια ήρεμη συντροφική και ερωτική καθημερινότητα είναι μονόδρομος. Ο ίδιος ο δρόμος είναι ένας μπουκοφσκικός μονόδρομος. Κάπως έτσι οι διάφοροι εαυτοί του αποδέχονται τα πάντα ως αναπόσπαστα σημεία της ζωής, ακριβώς όπως έρχονται και χωρίς κανένα αγώνα αλλαγής της αναπότρεπτης πορείας των πραγμάτων. Ποτέ. Ποτέ; Όχι, ίσως μόνο μια φορά: στο κείμενο που δίνει τον τίτλο στο βιβλίο, που ανοίγει τη συλλογή αλλά άφησα για το τέλος, χωρίς να γνωρίζω την γλυκόπικρη αίσθηση που πρόκειται να μου αφήσει. «Η πιο όμορφη γυναίκα στην πόλη» είναι δέσμια της ίδιας της ομορφιάς της και αναζητά την αυτοκαταστροφή, ερωτοτροπεί με όλους τους άντρες και ιδίως τους άσχημους, κεντάει το δέρμα της και στο τέλος καταστρέφει την ίδια της την ύπαρξη. Εκεί είναι που ο πρόσκαιρος εραστής της που ο ίδιος υπήρξε σκέφτεται πως θα έπρεπε να επιμείνει περισσότερο στην πρόταση για κοινή ζωή, να μην αποδεχτεί έτσι απλά την άρνησή της.

tumblr_m7808_Κι έτσι κυλάνε οι ιστορίες του, σπαρμένες με όλες τις λεπτομέρειες, με πλήρεις αναφορές πόσεων – κάποτε και … κενώσεων, με ενδεικτικούς τίτλους: Η γαμησομηχανή, Η συνουσιαζόμενη γοργόνα στο Βένις της Καλιφόρνιας, Θα χορτάσουμε μουνί ­– και άλλες που αναμφίβολα θα οδηγήσουν εδώ και πολλούς κατά – λάθος – πληκτρολόγηση επισκέπτες. Πέρα από φασώματα και μεθοκοπήματα, κάποια κείμενα τοιχογραφούν και άλλες όψεις των δρόμων όπου περιφέρεται ο συγγραφέας. Η γέννηση, η ζωή και ο θάνατος μιας άντεργκραουντ εφημερίδας είναι αυτό ακριβώς που λέει ο τίτλος, άρα θα θυμίσει σε πολλούς ανάλογες ή παράλληλες μνήμες. Βέβαια εδώ τα πράγματα είναι κάπως αντίστροφα: ο Μπουκόφσκι αποδέχεται μια στήλη στο έντυπο Open Pussy μόνο και μόνο για να έχει τα ποτά του. Άρα σχεδόν αμέσως το μετανιώνει: «σχεδόν πενήντα χρονών κι ακόμα χάνει την ώρα του μ’ αυτούς τους μακρυμάλληδες, μουσάτους πιτσιρικάδες». Είναι πράγματι κατάρα να μπαίνεις σε μια τέτοια ιστορία μεγάλος: «όλοι πέταγαν από τον ενθουσιασμό τους εκτός από μένα». Και δεν ενδίδει και καμία από τις πιτσιρίκες, που όλες «φέρονται με τον ίδιο τρόπο, ξιπασμένες χωρίς να γνωρίζουν το γιατί».

BukowskiΣ’ εκείνη τη στήλη λοιπόν δημιουργούνται οι «Σημειώσεις ενός Πορνόγερου» – αλλά ο στηλίστας σύντομα ανακαλύπτει πως τον διαβάζει και κάποιος άλλος εκτός από τους γραφιάδες και καλείται από τις αρχές για να δώσει εξηγήσεις… Στο Λος Άντζελες, υψώνεται γυάλινο το καινούργιο κτήριο της Εισαγγελίας. Παρανοϊκό και μοντέρνο με τις καφκικές σειρές των δωματίων, με το καθένα παραδομένο σε κάποια αδιανόητη μαλακία. Τα πάντα ζουν σε βάρος των πάντων και θεριεύουν με την ίδια ζέση και δεξιότητα του σκουληκιού μέσα στο μήλο. Πλήρωσα τα σαράντα πέντε σεντς την ώρα για το παρκάρισμα, η καλύτερα, μου έδωσαν ένα κουπόνι μ’ αυτό το αντίτιμο και μπήκα στο κτήριο της Εισαγγελίας με την είσοδο διακοσμημένη με τοιχογραφίες που θα μπορούσε να είχε φτιάξει ο Ντιέγκο Ριβιέρα αν του αφαιρούσαν τα εννέα δέκατα της ευαισθησίας του; χαμογελαστοί αμερικανοί ναύτες και ινδιάνοι και στρατιώτες που προσπαθούσαν να δείχνουν μεγαλοπρεπείς μέσα στα αμυδρά κίτρινα, τα ξεπλυμένα πράσινα και τα νερουλιασμένα μπλε χρώματα. [σ. 187 – 188]

Το παράπτωμά του: ταχυδρομικός υπάλληλος ων, βγήκε από τον καλό δρόμο και έγραψε σε μια ιστορία του πως μια φορά ήταν τόσο τύφλα μεθυσμένος που πήδηξε κατά λάθος έναν φίλο του, νομίζοντας πως ήταν κάποια από τις φίλες του και στο τέλος του πήρε και δυο βδομάδες να τον ξεφορτωθεί. Ο έκπληκτός υπάλληλος («ο τοπικός κουραδόμαγκας» του ζητάει ευγενικά να μην γράφει αυτά τα πράγματα και εκείνος αφού τους διαβεβαιώνει πως είναι αληθινή ιστορία, ολοκληρώνει: «Κύριοι, έρχεται κάποια στιγμή στη ζωή κάθε ανθρώπου που πρέπει να επιλέξει αν θα σταθεί όρθιος ή αν θα το βάλει στα πόδια. Επιλέγω το πρώτο».

Tα διηγήματα του τόμου δημοσCharles-Bukowski-04ιεύτηκαν για πρώτη φορά στα λογοτεχνικά και μη έντυπα: Open City, Nola Express, Knight Adam, Adam Reader, Pix, The Berkeley Barb και Evergreen Review.

Εκδ. Ηριδανός, 2012, μτφ. Γιάννης Λειβαδάς, 360 σελ. [Charles Bukowski, The most beautiful woman in town, 1983, συλλογή από το Ejaculations, Exhibitions and General Tales of Ordinary Madness, 1972].

Πρώτη δημοσίευση: Mic.gr/ Βιβλιοπανδοχείο, 152 υπό τον τίτλο Take me in, tender women. Με υπόκρουση τίτλου: _.

11
Απρ.
14

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 154. Κούλα Αδαλόγλου

ΑΔΑΛΟΓΛΟΥab__1Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Στη θύρα του κάθε νέου βιβλίου σου φθάνεις με το φορτίο των προηγουμένων (χρησιμοποιώ δεύτερο ενικό, και γιατί μου είναι πιο εύκολο να μιλήσω έτσι για τον εαυτό μου και γιατί, ως ένα βαθμό, κάποια πράγματα ισχύουν και γενικότερα). Μοτίβα που θα τα επαναλάβεις, θα τα τροποποιήσεις ή θα τα αγνοήσεις, συγγραφικοί τρόποι που θα τους συνεχίσεις, θα τους μετασχηματίσεις ή θα τους ανατρέψεις. Κράτησα, μετασχημάτισα και ανέτρεψα, πιστεύω.

Οδυσσέας, τρόπον τινά, ο τίτλος.

b193373Ο αρχαίος μύθος προσαρμοσμένος σε σύγχρονα δεδομένα. Όπως ο καθένας μας, με τις αναζητήσεις του. Όπως οι γύρω μας, με τις δικές τους πορείες.

Το βιβλίο έχει δύο ενότητες:

1. Τα Μηνύματα στον Οδυσσέα, μια πορεία διαλόγου με παραλήπτη ή παραλήπτες όσους έχουν τα γνωρίσματα ενός Οδυσσέα, πορεία επικοινωνίας ή μη επικοινωνίας, πορεία έρωτα.

2. Την ενότητα Διαδρομές, που χωρίζεται σε δύο υποενότητες: Στην πρώτη, οι διαδρομές αγαπημένων immigrants/τρόπον τινά, μέσα από απομακρύνσεις, συγκρούσεις αλλά και αποτιμήσεις. Στη δεύτερη, με τον τίτλο Τα όνειρα αφανίζονται όταν τα απορρίπτουν, διαδρομές σε τόπους, εδώ και αλλού, αλλά και διαδρομές εσωτερικές, της ψυχής, μέσα στο χρόνο. Ένας κύκλος με την αρχική πορεία των Μηνυμάτων. Διαδρομές της ψυχής, άλλωστε, είναι όλα τα ποιήματα.

b180110Οδυσσέας, Πηνελόπη, immigrants: πολύσημες λέξεις με πολλαπλές αναγνώσεις.

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Καταγραφές, 1982. Στο μεταίχμιο, 1992. Δύο ελεγείες και μία ωδή, 1996, εκδ. Τα τραμάκια. Μαθητεία στην αναμονή, 2001, εκδ. Τα τραμάκια. Διπλή άρθρωση, 2009, εκδ. Ταξιδευτής. Βγήκε ένας ήλιος χλωμός, 2012, εκδ. Ταξιδευτής (διηγήματα). Οδυσσέας, τρόπον τινά, 2013, Σαιξπηρικόν.

Όπως φαίνεται από τους τίτλους, υπάρχει συχνά το μεταξύ, το ζύγιασμα ανάμεσα στην οδύνη/στον πόνο και στο χαμόγελο, η προσδοκία μιας αλλαγής (μεταίχμιο, ελεγεία και ωδή, αναμονή και μαθητεία στο να περιμένεις), το μεσοδιάστημα. Ήλιος, αλλά χλωμός. Επίσης το ασαφές πολύσημο (διπλή η άρθρωση, τρόπον τινά ο Οδυσσέας). Αυτοπαρατηρούμαι, με την ερώτησή σας. Ίσως όλο αυτό το «σκηνικό» των έξι ποιητικών συλλογών και της μιας συλλογής διηγημάτων να δείχνει τις περιστάσεις και τα συναισθήματα που κινούν τη γραφή.

b145938Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Αν και για να γράψω θέλω απόλυτη ησυχία, πρέπει να είμαι μόνη, στον οικείο χώρο του σπιτιού, ναι, στα αγαπημένα καφέ, αρκετές φορές. Επίσης, σε λεωφορεία, ταξιδεύοντας. Βέβαια αυτή είναι πρώτη γραφή, και επανέρχομαι.

Σας ακολούθησε ποτέ κανένας από τους ήρωες των βιβλίων σας; Μαθαίνετε τα νέα τους;

Με ακολουθούν οι γυναικείες μορφές των ποιημάτων μου. Αλλάζουν πρόσωπο-προσωπείο και περίσταση, αλλά είναι εδώ, για να μου πουν τα δικά τους κι εγώ να τα μεταφέρω ποιητικά.

Επίσης, με ακολουθούν τα πρόσωπα – από μηχανής θεοί των διηγημάτων μου, οι «άγγελοι», όπως τους ονομάζει μια φίλη. Όσο σκουραίνει η πραγματικότητα, προστρέχω στους αγγέλους μου συχνά για να ανακαλύψω κάποια παραμυθητική λύση.

b149312Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

 Θα απαντήσω συνολικά σε αυτές τις δυο ερωτήσεις, αφού συνδέονται.

Η ποίηση έρχεται κα με βρίσκει, παραφράζω αυτό που γράφει ο Τίτος Πατρίκιος, όπου και να είμαι. Η αρχική ιδέα που σφηνώνεται στο μυαλό και το βασανίζει. Παλιότερα, κρατούσα αυτό το αρχικό κέντρισμα στο μυαλό μου αρκετά, το τριγύριζα, το έφτιαχνα, κι όταν έβγαινε στο χαρτί ήταν κάπως εξελιγμένο. Τώρα προσπαθώ να κάνω την καταγραφή όσο πιο γρήγορα γίνεται. Και μετά έρχεται το παίδεμα. Το γράψιμο και το ξαναγράψιμο, ώσπου αυτό που βρίσκεται στο κείμενο να μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο σ’ εκείνο που γεννήθηκε στο μυαλό. Για τον λόγο αυτό, η κυρίως δουλειά γίνεται πάντα στο σπίτι ή τέλος πάντων σε χώρο πολύ οικείο, με ησυχία και μοναχικότητα. Χωρίς ούτε μουσική, εκτός από λίγες φορές που ακούω μόνο Igor Stravinsky και Philip Glass.

b149869Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών. Πραγματοποίησα μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας (Department of Applied Linguistics, Faculty of Arts) του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, και πήρα τον τίτλο Master of Science. Εκπόνησα Διδακτορική Διατριβή στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στη Διδασκαλία της Γλώσσας και στην Αξιολόγηση της γραφής.

Είμαι μέλος της συγγραφικής ομάδας των βιβλίων «Έκφραση /Έκθεση», που εισήγαγαν την επικοινωνιακή γλωσσική διδασκαλία στο Λύκειο.

Επίσης, Στο Μεταίχμιο_απόσταγμα των ερευνητικών μου αναζητήσεων αποτελεί η μελέτηΗ γραπτή έκφραση των μαθητών. Προτάσεις για την αξιολόγηση και τη βελτίωσή της, εκδ. Κέδρος 2007, η οποία εστιάζει στο γράψιμο ως διαδικασία, μέσα από ποικίλα και διαφορετικά είδη κειμένων.

Εργάστηκα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ως καθηγήτρια Φιλόλογος, ως Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων και ως Διευθύντρια του Καλλιτεχνικού Σχολείου Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης. Αφυπηρέτησα, όπως λέω, το 2011, αλλά η εκπαίδευση δεν με αφήνει ούτε την αφήνω:

Η ομάδα εκπαιδευτικών «Πρόταση», της οποίας είμαι ιδρυτικό μέλος, συνεχίζει κάθε μήνα να φιλοξενεί και παρουσιάζει διδακτικές προτάσεις, και πρόσφατα και βιωματικά εργαστήρια, σε διάφορα αντικείμενα, με κέντρο τη φαντασία και το απροσδόκητο, το βίωμα και το συναίσθημα.

Με την «Ομάδα Δημιουργικής έκφρασης», στην οποία μετέχουν φιλόλογοι, εργαζόμαστε για την παραγωγή υλικού σχετικού με τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας (η έμφαση στην Τέχνη και στη δημιουργική έκφραση).

Με μια γρήγορη ματιά φαίνονται οι αρμοί ανάμεσαb127881 στις σπουδές, στην εργασία και στη λογοτεχνική πλευρά μου: λογοτεχνία, γλώσσα, γραφή. Το κέντρο όλων είναι η γλώσσα – η λογοτεχνία άλλωστε δεν είναι παρά μια μορφή γλωσσικής έκφρασης, και μάλιστα μέσω της γραφής.

Γράφετε κυρίως ποίηση αλλά και πεζογραφία. Θα συνεχίσετε να ισορροπείτε ανάμεσα στα δύο; Βλέπετε κάποιο να επικρατεί;

Επικρατούσε πάντα η ποίηση. Αλλά πάντα έγραφα και πεζά, έστω κι αν δεν τα δημοσίευα. Άλλωστε, και στα ποιήματά μου υπάρχουν συνθέσεις, που, με άλλο χειρισμό θα μπορούσαν να είναι σύντομα διηγήματα. Φαίνεται πως συνυπάρχουν μέσα μου και το συνθετικό ποίημα, το διήγημα και η έννοια της μικρής φόρμας.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

ΝομΜιλτος Σαχτουρης,Ποιητης-χ.ν.κουβελης12ίζω ότι αυτή τη στιγμή δεν θα μπορούσα να σκεφτώ καθόλου κάτι τέτοιο. Θέλω να διαθέτω ελεύθερα τον χρόνο μου σε ποικίλες μορφές δημιουργίας. Η ανάληψη μιας τέτοιας ευθύνης θα απαιτούσε εξαιρετική αφοσίωση, που δεν την επιθυμώ προς το παρόν.

Τι γράφετε τώρα;

Και ποίηση και διηγήματα. Αλλά γράφω και κριτικές για έργα που μου αρέσουν – είναι ένα κομμάτι που δεν θέλω να το αφήσω απ’ έξω.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Εδώ είναι τα δύσκολα. Ποιους να πρωτο-αναφέρεις;!

Αγαπημένοι ποιητές: Καβάφης, Σεφέρης, Καρυωτάκης, ο Ρίτσος της Τέταρτης Διάστασης. Και ο Σαχτούρης.

Σύλβια Πλαθ και Σέιμους Χήνυ.

Kostas_KariotakisΠεζογραφία: Βιζυηνός, Παπαδιαμάντης, Τσίρκας, και στην ΤριλογίαΑκυβέρνητες πολιτείες και στα Ημερολόγια της Τριλογίας και στον Πολιτικό Καβάφη. Ο Χατζής, με την απίστευτη ευαισθησία του. Και ο Ταχτσής με το Τρίτο στεφάνι.

Από τους νεότερους, φαίνεται από τις κριτικές μου ότι παρακολουθώ συστηματικά ορισμένα πρόσωπα, ενδεικτικά αναφέρω: τον Τίτο Πατρίκιο (με εκπλήσσει η φρεσκάδα των πρόσφατων συλλογών του, η φιλοσοφημένη θεώρηση της ζωής), τη Μαρία Κέντρου – Αγαθοπούλου, τον Θανάση Βαλτινό, τον Κώστα Μαυρουδή, τον Θανάση Μαρκόπουλο, την Ιωάννα Καρυστιάνη, τον Δημήτρη Μίγγα, τη Μαρία Κουγιουμτζή. Και δυο πολύ σπουδαίους συγγραφείς και φίλους, που έφυγαν τόσο πρόωρα: την Στέλλα Βογιατζόγλου και τον Τάσο Χατζητάτση.

Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία.

Πολλά, σχετίζονται με σportrait-photography-han-lee-de-boer-seamus_heaneyυγγραφείς που προανέφερα (ή δεν προανέφερα). Αναφέρω και: την Οδύσσεια, του Ομήρου, ανυπέρβλητο πρότυπο και δεξαμενή έμπνευσης ανά τους αιώνες. Τον Οδυσσέα, του Τζέιμς Τζόις. Και από τα εφηβικά μου διαβάσματα: Ο γέρος και η θάλασσα, του Έρνεστ Χεμινγουέι, Τα σταφύλια της οργής, του Τζον Στάινμπεκ. η Μεγάλη Χίμαιρα, του Μ. Καραγάτση.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Τα Αγαπημένα μου διηγήματα, των εκδόσεων «Πεχλιβανίδης». Όλοι οι τόμοι, που στην εφηβική μου ηλικία με εισήγαγαν στο έργο πεζογράφων τους οποίους στη συνέχεια αγάπησα και διάβασα εξαντλητικά. Ήταν μια πρώτη γεύση, ποιοτική, σε μια μεγάλη γκάμα θεμάτων και ύφους. Ήταν γιορτή η απόκτησή τους.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Η Μαρία Κέντρου – Αγαθοπούλουsylvia-plath-by-21imp[29761] και η Ζωή Σαμαρά: δημιουργούν με εκπληκτική διαύγεια, αλλά, παράλληλα με το ίδιο το έργο τους, εκπληκτική είναι και η επικοινωνία μαζί τους, η στάση τους στη ζωή. Μας δείχνουν έναν τρόπο ζωής, έναν τρόπο να μεγαλώνουμε. Μου φαίνεται πως εμείς, οι γυναίκες που είμαστε ήδη στη μέση ηλικία και δημιουργήσαμε στα νιάτα μας κάποιες αλλαγές στη στάση του φύλου μας, κοινωνικά, έχουμε ανάγκη από τέτοια πρότυπα, μας λείπουν.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Η γυναίκα στα μαύρα, από τη Σονάτα του Σεληνόφωτος του Γιάννη Ρίτσου.

Και η Αριάγνη, από το ομώνυμο βιβλίο της τStratis Tsirkas_2ριλογίας Ακυβέρνητες πολιτείες, του Στρατή Τσίρκα.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Θεωρώ ότι τα περισσότερα λογοτεχνικά περιοδικά που υπάρχουν, στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα και στην περιφέρεια είναι πολύ καλά ως εξαιρετικά. Συνεργάζομαι με τα περισσότερα από αυτά και μου δίνει χαρά η επικοινωνία με το αναγνωστικό κοινό τους.

Λυπούμαι για κάποια που σιώπησαν, να ονομάσω τη «Λέξη» και την «Πάροδο», αν και θεωρώ αυτή τη «σιωπή» παροδική, ελπίζοντας στην επανακυκλοφορία τους με την ίδια ή με διάδοχη μορφή.

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Όσο πιο πολλούς μπορώ νέους ποιητές, και πεζογράφους. Θέλω να ανιχνεύσω τάσεις, κοινά στοιχεία και διαφορές, και σίγουρα θα γράψω για κάποιους από αυτούς.

Καβάφης (σκίτσο)Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Διαβάζω λογοτεχνικές κριτικές – πώς αλλιώς, αφού και εγώ γράφω – και έντυπες και ηλεκτρονικές, με κριτήριο την ποιότητά τους και όχι το μέσον στο οποίο φιλοξενούνται. Μου αρέσει να ανακαλύπτω νέα ονόματα= όχι γνωστά (προς το παρόν) που σκύβουν με πολλή αγάπη και ενάργεια πάνω στο έργο συγγραφέων.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Στην πτήση για Βερολίνο. Έχω μαζί μου ένα βιβλίο που μου ζήτησε ο γιος μου για την έρευνά του, το Η κατοχή και η αντίσταση στον ελληνικό κινηματογράφο 1945-1966, του Γιώργου Ανδρίτσου. Δεν είναι λογοτεχνικό βιβλίο, αλλά με τις αναφορές στις ταινίες, πολλές από τις οποίες είχα δει σε διάφορες χρονικές στιγμές, μου έφερνε πίσω μνήμες της εφηβείας, πολιτικές καταστάσεις («χαμένη άνοιξη», δικτατορία, μεταπολίτευση), συναφή λογοτεχνικά διαβάσματα, αλλά και θέματα που πέρασαν στη δική μου γραφή, ποιητικά και πεζογραφική. Δεν κατάλαβα πότε τελείωσε το έτσι κι αλλιώς σύντομο ταξίδι. Απολαυστικός ο καφές συνόδευε την ανάγνωση και το flashback της μνήμης. Κατέβηκα με δύο βαλίτσες: την κανονική και κείνη που μου είχε χαρίσει η ανάγνωση.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατ1972 tetarth.TIFρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Οι παραστάσεις της Πειραματικής σκηνής της Τέχνης, που για 25 χρόνια στεγαζόταν στο θέατρο Αμαλία. Τα τελευταία δύο χρόνια, η Πειραματική σκηνή, χωρίς τον δικό της χώρο (για οικονομικούς λόγους!), εξακολουθεί να δίνει εξαιρετικές παραστάσεις σε χώρους που τη φιλοξενούν.

Η παράσταση Κοινή αλήθεια του Μικρού Θεάτρου, με τους διασκευασμένους-δραματοποιημένους μονολόγους από τη συλλογή Κυρία Κατάκη, της Ιωάννας Καρυστιάνη.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Γενικά για τη χρήση του διαδικτύου, θα πω τα κοινότοπα για άμεση και ευρεία ενημέρωση και πληροφόρηση.

Πειραματική Σκηνή της Τέχνης Φιλονικία - ΜαριβώΕιδικότερα για το facebook, στο οποίο δεν έχω παρά ελάχιστους μήνες θητείας, μπορώ να μιλήσω για την εξαιρετική εμπειρία να «συναντάς» ανθρώπους που είχες πολλά χρόνια να επικοινωνήσεις μαζί τους, δεν γνώριζες πλέον τίποτα γι’ αυτούς και, πιθανότατα, δεν θα τους ξαναέβρισκες ποτέ, ας πούμε κάποιες/οιους μαθήτριές/θητές μου. Επίσης, την εμπειρία να γνωρίζεις ενδιαφέροντες ανθρώπους που άκουγες γι’ αυτούς αλλά δεν είχες την ευκαιρία της επικοινωνίας, αλλά και ανθρώπους που σου ήταν εντελώς άγνωστοι. Από εκεί και πέρα εναπόκειται στη δική σου βούληση να αξιοποιήσεις την ευκαιρία της επικοινωνίας.

Τα υπόλοιπα αρνητικά της πόζας, της υποκρισίας, της υπερ – προβολής υπάρχουν. Προς το παρόν, μέσα μου υπερτερεί το θετικό κομμάτι, αργότερα θα δω, αν αλλάξουν οι ισορροπίες.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Μα, αιώνια νιότη είναι η φρεσκάδα της γραφής, και της ανάγνωσης!

ΚάποιIMGP2831α ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Αρκετά για αυτή τη φορά, δεν νομίζετε;

Για να έχουμε να ξαναπούμε και με επόμενη ευκαιρία!

Σας ευχαριστώ πολύ.

Στις εικόνες: Μίλτος Σαχτούρης, Κώστας Καρυωτάκης, Seamus Heany, Sylvia Plath, Κωνσταντίνος Καβάφης, Πειραματική Σκηνή της Τέχνης [από την Φιλονικία του Μαριβώ] και η συγγραφέας με την Μαρία Κέντρου – Αγαθοπούλου.

10
Απρ.
14

Ελεωνόρα Σταθοπούλου – Εκείνος ΙΙ

stathopoulou ekeinos IIΤο ευαγγέλιο της πολυφωνίας

Τον καιρό εκείνο όλοι περίμεναν… γράφεται στην πρώτη γραμμή του πρώτου κεφαλαίου, που αφιερώνεται στον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Ο Ιωάννης αποκοιμιόταν όρθιος σαν δέντρο, ολομόναχος και βίωνε την πολυπόθητη αναμονή του Μεσσία. Αυτός που ήταν σαν το πιο ταπεινό ξερόχορτο μέσα στην έρημο και αγαπούσε το ποτάμι όπου είχε ξεπλύνει τόσα σώματα και είχε παρασύρει τόσες λέξεις που ομολογούσαν πράγματα ανήκουστα, το ποτάμι όπου αργότερα βάπτισε Εκείνον, κάποτε οργίστηκε: Είχα μέσα μου θυμό. Έκαναν όλοι τόσο ανεπίτρεπτα πράγματα κάτω απ’ το φοβερό μάτι του ήλιου. Τους υποχρέωνα να τα ομολογήσουν καρφωμένοι απ’ τις αχτίδες τους, σαν ζώα στο ακόντιο. Τότε έβλεπα τις αμαρτίες τους να τους εγκαταλείπουν, κι εκείνοι έφευγαν ξαλαφρωμένοι για να τις ξανακάνουν.

Όταν εμφανίστηκε Εκείνος τίποτα δεν ήταν το ίδιο. Ο διάβολος του πρότεινε να εξουσιάσει τον κόσμο στη θέση του Καίσαρα, αλλά εκείνος του θύμισε πως όσοι πιστεύουν στον Καίσαρα θα πρέπει ν’ αρκεστούν σ’ αυτό που προτείνει: την ανθρώπινη ιστορία να επαναλαμβάνεται σαν ατέρμονη εναλλαγή τυράννων που καταλήγει στο θάνατο. Όλες οι αυτοκρατορίες γκρεμίστηκαν κι όλες θα γκρεμιστούν, ενώ ο άνθρωπος είναι πλασμένος για κάτι καλύτερο. Και εκεί που συσσωρεύαμε όλον τον χρυσό της γης, μολύνεται το νερό. Και εκεί που εξουσιάζουμε τα πάντα, δεν εξουσιάζουμε ούτε την επόμενη ανάσα μας.

106623-stjohnmyart1a6kbΣτην τελευταία του κραυγή από το μπουντρούμι ο Πρόδρομος φώναξε στον διάβολο: Άμα τον συναντήσεις ρώτα Τον. Εκείνος είναι ή άλλον περιμένουμε; Βρισκόμαστε στον Πρώτο Καιρό, την πρώτη ενότητα του πολυφωνικού αφηγήματος εκείνης που κάποτε ονομάστηκε, θυμάμαι, ως η Ωραιότερη Ιστορία του Κόσμου. Εδώ υπάρχει χώρος για όλες τις φωνές, μείζονες και ελάσσονες, πιστές, εύπιστες ή διχασμένες, ενάρετες ή ανάρετες. Λίγο αργότερα τον λόγο, ή ακριβέστερα μονόλογο παίρνουν οι πρώτοι μαθητές. Ο Θωμάς αδιαφορεί για τον θάνατο, μια και δεν θα υπάρχει για να λυπάται που πέθανε. Η ιδέα μιας αιώνιας ζωής στον παράδεισο δεν τον θαμπώνει περισσότερο από μια στιγμή ευτυχίας στη γη. Πιστεύει εις έναν Θεό, Πατέρα, παντοκράτορα, ποιητήν πάντων των ορατών αλλά ουχί των αοράτων. Αλλιώς, σε τι διαφέρει η πίστη απ’ την τρέλα; Ο Ματθαίος αναρωτιέται: Αυτή είναι λοιπόν η ζωή όλη κι όλη; Διαισθάνεται όμως πως κάτι ξεπαγώνει μέσα στο κεφάλι του, αντιλαμβάνεται πως το ταξίδι τους μόλις άρχισε, ελπίζει κάποτε να γράψει ένας βιβλίο που οι λέξεις του να παράγουν θερμότητα.

Σε εRaising of Lazarus (detail) 1080  Cathedral, Chichester_κείνη την εποχή ολόκληρη η ζωή στηριζόταν στην αδικία, περιμένοντας μια λογική απάντηση ή μια αιματοβαμμένη ανατροπή. Σ’ εκείνη την ατέλειωτη αναμονή, συμβαίνουν τα Θαύματα, που έχουν το δικό τους κεφάλαιο – στην Κανά Εκείνος σκέφτεται τι ωραία να μην φοβούνται οι άνθρωποι τον Θεό, να μην πιστεύουν πως θα τους εκδικηθεί για τις στιγμές της ευτυχίας που τους χάρισε. Το ίδιο και οι Παραβολές, κατάγραφες από «περιπτώσεις ανθρώπων και ταλέντων»: ο ζωγράφος, η χορεύτρια, άσωτοι και παρθένες, άφρονοι πλούσιοι και καλοί σαμαρείτες. Κι ύστερα Διδασκαλίες, Λόγοι και Αντίλογοι.

Δεν υπάρχω; Υπάρχει μόνο η αδελφή μου που είναι όλα αυτιά και Τον ακούει στα γόνατα; Που δεν κάνει τίποτε όλη μέρα, έξω από το να Τον ονειρεύεται, βηματίζοντας ζαλισμένη; Όταν εκείνος έρχεται τα μάτια της τρέχουν, όπως τα δικά μου όταν καθαρίζω κρεμμύδια. Μόλις Τον βλέπω φεύγω για την κουζίνα μου. Νομίζω ότι είναι ένας άνεμος που, αν με σηκώσει, δεν πρόκειται να ξαναβρώ ποτέ το σπίτι μου. Το σπίτι μου δεν αποτελείται από πέτρες, αλλά από απαράβατες μικρές συνήθειες που χτίζουν μια ασφαλή ζωή.// Εκείνος τι ζωή κάνει; Χωρίς στέγη, μπαινοβγαίνει τα χωριά σαν να μην ανήκει σε πατρίδα. Άλλοτε περίγελως κι άλλοτε Θεός, με ζαλίζει και με αναστατώνει. Αν δεν ξαναερχόταν θα ένοιωθα ανακούφιση. [σ. 137 -138]

Saint_Martha…μονολογεί η Μάρθα μέσα στη σκόνη της λάτρας, προτού ακουστεί από την μέσα κάμαρα ο αντιμονόλογος της Μαρίας. Κάποτε και ο Ιούδας σκέφτεται φωναχτά: θα διατυπώσω κι εγώ επιτέλους τον λόγο μου. Ο επιτετραμμένος της αναπότρεπτης προδοσίας, αν μου επιτραπεί ο χαρακτηρισμός – να θυμηθώ και φέτος να διαβάσω τις μπορχικές εκδοχές του Ιούδα – πιστεύει πως ο Θεός υπάρχει αλλά δεν Τον απασχολεί καθόλου αν ο αδύναμος φτύνει αίμα κι ο ισχυρός το πίνει και ευφραίνεται. – πιστεύει μάλιστα ότι μπορεί να το θεωρεί φυσικό. Η διαθήκη του: Όσοι τη Μεγάλη Παρασκευή θα με καιν στις πλατείες, καλό είναι ν’ αναρωτηθούν πόσα βήματα έκαναν στο κενό· από έρωτα.

ev3pa02Στο ύστατο κεφάλαιο, Οι Τελευταίες Μέρες, στο κείμενο Η τιμή της αγάπης διαβάζουμε: Η επιβεβλημένη «ορθότητα», ακόμα κι αν αποτελεί απαίτηση του πλέον ορθού ηγέτη, μας αφαιρεί κάθε λαχτάρα να πράξουμε το ορθό από χαρά κι από μόνοι μας. Ίσως μάλιστα και να φτάσουμε να το αποστρεφόμαστε με τον καιρό, αντί να το επιθυμούμε. Στην Βαϊοφόρο Εκείνος μπαίνει σ’ όλες τις πολιτείες των ανθρώπων καθισμένος πάνω σε μια πλάτη που αιώνες τώρα λείανε και λύγισε η υπομονή, γνωρίζοντας καλά πως πηγαίνει για να πεθάνει. Ακόμα κι εκείνη τη στιγμή οι άνθρωποι συνέχισαν να βλέπουν τον Ναό ακατάλυτο, κι ούτε που φαντάζονταν πως σε λίγα χρόνια δεν θα ’μενε τίποτα όρθιο απ’ αυτόν, εκτός από λίγο τοίχο για να χτυπάν τα κεφάλια τους.

Στον Ιορδάνη και στο Θαβώρ είχε ακουστεί η φωνή Του. Απόψε δεν μιλάει κανείς. Οι ουρανοί έπρεπε να ’ναι αυτή τη στιγμή γεμάτοι από λεγεώνες αγγέλων. Αυτή τη στιγμή θα έπρεπε, στην ιδέα της ουσίας, Εκείνος να λάμπει ολόκληρος. Αυτή η στιγμή είναι η στιγμή Του. Στη Γεσθημανή ακούγονται για τελευταία φορά τα αδοκίμαστα λόγια. Ο ουρανός παραμένει σιωπηλός αλλά είναι καθησυχαστικό που Εκείνος έχει χάσει κάθε ίχνος θεότητας, που επιτέλους τους περικλείει όλους. Σύλληψη – Εμπαιγμός – Πέτρος και Πιλάτος – Σταύρωση – Ψηλάφηση – Εμφάνιση στους Μαθητές. Έπρεπε. Εκείνο που σας έκανε δύσπιστους έπρεπε να συμβεί. Να βγει η ψυχή μου από ένα στόμα που είναι το στόμα όλων μας. / Από γενιά σε γενιά, από χώρα σε χώρα, μην πάψετε ποτέ να τους λέτε πόσο ωραία περάσαμε σήμερα μαζί, βουτώντας το δάχτυλο στην ίδια λίμνη από μέλι.

Στο σαγηνευτικότατο αφEmil_Nolde,_1915,_Die_Grablegung_(Begravelsen,_The_Burial)ήγημα της Σταθοπούλου τα πρόσωπα της πυρηνικής ιστορίας του χριστιανισμού παίρνουν τον λόγο και εξομολογούνται σε πρώτο πρόσωπο την ζωή τους Πριν και Μετά, τις συγκλονισμένες σκέψεις τους, τις βασανιστικές αμφιβολίες τους. Η ομολογία της πίστεως ή του αντίθετού της εναλλάσσεται με τις τριτοπρόσωπες διηγήσεις της συγγραφέως, με απλή γλώσσα αλλά ποιητική λάμψη, σαν λαϊκές αφηγήσεις που διακοσμήθηκαν από τις πλουσιότερες των γλωσσών, σαν ταπεινά παραμύθια που επιχειρούν να διηγηθούν το αδιήγητο, σαν Ευαγγέλια – βάλσαμα που διασώζουν το άφατο αλλά και δικαιώνουν το εναρκτήριο παράθεμα: «Ο Θεός είναι ο Λόγος και η ζωή ο διάλογος».

Εκδ. Εστία, 2013, σελ. 186.

Στις εικόνες: Λαϊκότροπος Πρόδρομος, Γλυπτός Λάζαρος Καθεδρικού Chichester, Ιησούς με Μάρθα και Μαρία, Η Αποκαθήλωση του EmilNolde.

09
Απρ.
14

Εντευκτήριο, τεύχος 102 – 103

Ήταν τ102 103 COVER WEBόσο θαυμάσιο να γεύεται την ουσία της ζωής μ’ όλη του την ύπαρξη, αρχίζοντας από τα πιο απλά της σημεία: από ένα βλέμμα, από μια κίνηση, από έναν ήχο! Τίποτε δεν ήταν περιφρονήσιμο. Είχε την ικανότητα να ανακαλύπτει κόσμους ολόκληρους εκεί που οι άλλοι περνούσαν ανυποψίαστοι, με την ιδέα της φτηνής καθημερινότητας να τους κλείνει τα μάτια. Αν τολμούσες να του πεις ότι είχε φαντασία (έτσι το έπαθα κι εγώ στην αρχή της γνωριμίας μας), γινόταν έξω φρενών. «Δεν είναι φαντασία», έλεγε, «η εντελής αντίληψη της πραγματικότητος, η διείσδυσις του νοήμονος ανθρώπου στη φαινομενικότητα των γεγονότων, η σύλληψις της ακριβούς κινήσεως πάσης ευελιξίας. Η πραγματικότης είναι απείρως πλουσιωτέρα και της πλέον πληθωρικής φαντασιώσεως. Απλώς, αντιλαμβάνομαι. Δεν εφευρίσκω. Διαφέρω από τους πολλούς γιατί αντιλαμβάνομαι δι’ όλης μου της υπάρξεως και όχι μόνο με το πνέυμα»

Nora_Manolis_…έγραφε η Νόρα Αναγνωστάκη σε ένα έξοχο κείμενο, ανοιχτό και κλειστό μαζί [Ο αναμένων], δημοσιευμένο στο περιοδικό Νέα Πορεία [τεύχος 6] και αναδημοσιευμένο στο παρόν Εντευκτήριο. Σύντροφος και συνοδοιπόρος του Μανόλη Αναγνωστάκη, συνδημιουργός του περιοδικού – σταθμού Κριτική [1959], η Αναγνωστάκη δεν έζησε στη σκιά του αλλά υπήρξε μια αυτόφωτη πνευματική παρουσία, πάντα ανοιχτή σε οτιδήποτε καινούργιο παρουσιαζόταν στην τέχνη της γραφής – μετέφερασε άλλωστε ταυτόχρονα με την έκδοσή του αποσπάσματα του έργου Ο βαθμός μηδέν της γραφής του Ρολάν Μπαρτ, φέροντας το όνομα του Γάλλου θεωρητικού στην Ελλάδα, ενώ ανέδειξε και τα προτάγματα του Νέου Μυθιστορήματος. Είχε πράγματι την ικανότητα να διακρίνει το νέο που κόμιζε κάθε εποχή και να το αναδεικνύει έξω από αισθητικές και ιδεολογικές σκοπιμότητες. Υπήρξε σπάνιος τύπος κριτικού, κριτικός με γούστο, κατά τον γνωστό χαρακτηρισμό του Τ.Σ. Έλιοτ, όπως γράφει ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, που μαζί με την Πόλυ Κρημνιώτη υπογράφουν τα δυο προς μνήμην της κείμενα, με αφορμή την φυγή της την τελευταία ημέρα του περσινού έτους.

tadeusz kantorΑΓΑΠΗ καπριτσιόζα…/αυτή η αγάπη που πεθαίνει όταν χάνεται/κι εκείνη η αγάπη που παραμένει/και σου συμπαραστέκεται/στην ήττα/μέχρι τέλους./[…]

… διακρίνει ανάμεσα στις Συναντήσεις του με τον θάνατο ο Ταντέους Καντόρ (μετάφραση: Ζαφείρης Νικήτας), ο Πολωνός εικαστικός καλλιτέχνης, σκηνοθέτης, σχεδιαστής, συγγραφέας και θεωρητικός του θεάτρου, μια επιδραστικότατη φωνή του θεάτρου και ένας καλλιτέχνης των λέξεων και των γραμμών. Το τεύχος προτείνει και παρουσιάζει δυο νέες ποιητικές φωνές, τον 19χρονος Ένο Αγκόλλι, γεννημένο στην Κορυτσά της Αλβανίας και υπότροφο σπουδαστή πλέον αναλυτικής φιλοσοφίας στο Σικάγο και τον 18χρονο Γιαχύα Χασάν, γεννημένο στην Δανία από Παλαιστίνιους γονείς. Δημοσιεύονται ακόμη ποιήματα της Κικής Δημουλά, του Χάρη Βλαβιανού, της Ανθής Μαρωνίτη, του Πολ Όστερ (παρουσίαση και απόδοση: Βασίλης Κουγέας), του Θανάση Μαρκόπουλου, του Κωνσταντίνου Παπαχαράλαμπου, του Λεωνίδα Κακάρογλου, , του Γιώργου Χ. Θεοχάρη, του Συμεών Τσακίρη, του Απόστολου Λυκεσά, της Μαρίας Καρδάτου, του Άγγελου Ευθυμιάδη και της Άλκηστης Πανάγου.

kokorasΣτρέφω τη σκέψη στους παιδεμένους ποιητές που τυραννίστηκε η ζωή τους σε σανατόρια, σε ψυχιατρεία και σε νοσοκομεία χρονίων παθήσεων. Βιζυηνός, Φιλύρας, Πολυδούρη, Ρίτσος, Κοτζιούλας, τραγούδησαν τη ζωή ενώ ο θάνατος σελάγιζε μέσα τους.

Στρέφω τη σκέψη στους ποητές που εκόμισαν εις την ιατρικήν επιστήμην όπως εκόμισαν εις την τέχνην. Σ’ εκείνους που αντιμετώπισαν το άλγος του πόνου μακριά από βαριές ασθένειες και δοκιμασίες μετατρέποντάς το σε τέχνη μέσ’ από τη διήθησή του στα φίλτρα της ευαισθησίας των. Σ’ εκείνους που άωρα έφυγαν από κοντά μας.

Κάπως έτσι κι εγώ, αν μη τι άλλο σ’ αυτή τη ζωή, προσδοκώ να συναριθμηθώ με τους πονεμένους της συκοφαντημένης γενιάς μου. Με τους αδελφούς μου και τις αδελφές μου της περιώνυμης «Γενιάς του ’70»: την Μπίλλη να σφάζει τον Κ ό κ ο ρ α τ ω ν θ ε μ ε λ ί ω ν στο Πήλιο και τον Βασίλη, το χλωμό κ ύ ρ ι ο Ί β ο του Παγασητικού και με τον Μίμη των βορείων συνόρων […] την Ηρώ και τον Γιάννη, πλανόδιους θηρευτές αισθημάτων στην Α κ τα ή Κ α λ λ ι μ α σ ι ώ τα η…

…. γb98175ράφει ο Γιώργος Θεοχάρης στο ένα από τα τρία Ποιήματα (Εκόμισαν…) που τυπικά καλύπτουν ένα δισέλιδο αλλά ουσιαστικά έναν ολόκληρο κόσμο όπου η γλώσσα και η Ποίηση «μας σκέπουν αδιαλείπτως», όπως άλλωστε στιχουργεί και στο ισχαιμικό του επεισόδιο σε εξέλιξη, όπου και η χρήση της γλώσσας ως στοιχείο επιβίωσης. Στο ίδιο τεύχος πεζά του Δημήτρη Πετσετίδη, του Ηλία Μαγκλίνη, της Άννυς Κουτροκόη, της Ντάντης Σιδέρη-Σπεκ, του Ιγνάτη Χουβαρδά, της Άννας Κουστινούδη, του Χρήστου Δήμα, του Ντέιβιντ Σεντάρις (μετ.: Γιάννης Θεοδοσίου), του Γιώργου Μαυρομμάτη, του Βασίλη Τερζόπουλου και των πρωτοεμφανιζόμενων Άννας Γούλα και Μαρίας Ντινάκη. Η Λίζυ Τσιριμώκου γράφει για την πολυδιάστατη διδακτική και συγγραφική προσφορά της Τζίνας Πολίτη και ο Γιώργος Κορδομενίδης νεκρολογεί τον Κάρολο Τσίζεκ. Και πάλι η φωνή της Νόρας Αναγνωστάκη, από τις Μαγικές Εικόνες: Επτά δοκίμια, 1960 – 1965 [Τραμ, 1973]:

Η τέχνη, austerκαι να το θέλουμε, δεν μπορεί πια να είναι για μας μια σπουδή γυμνής ομορφιάς. Αυτό το σκέφτομαι επίμονα κάθε φορά που βλέπω μερικές κινέζικες ζωγραφιές. Θέλω να βγάλω έναν επικήδειο του ανέφελα ωραίου […]. Νομίζω πως δεν μας φτάνει πια η απόλαυση του ωραίου που διαστέλλει την ψυχή σε άχρονη έκσταση. […]. Δεν βρισκόμαστε σ’ ένα findesiècle. Έχουμε ήδη εισχωρήσει βαθειά μέσα σ’ ένα ζέοντα και ανασχηματιζόμενο κόσμο. Κι αυτοί που μπορούν να μιλήσουν, για να είναι σύγχρονοι, πρέπει να μιλάνε τη γλώσσα του. [176 σελ.]

 

06
Απρ.
14

Μανές Σπέρμπερ – Η καμένη βάτος. Δάκρυ στον ωκεανό

Οιsperber5575-8 εμφύλιοι του κομμουνισμού (ή το θάρρος να ζεις χωρίς αυταπάτες)

Τα γεγονότα ήταν καταιγιστικά. Μολονότι ο Γιόσμαρ είχε άμεση εμπλοκή, ήταν στιγμές που ένιωθε πως τον ξεπερνούσαν· πως τα είχε φανταστεί, πως τα είχε εν μέρει επινοήσει. Όπως στα όνειρα, γνωστά πρόσωπα, χώροι, πλατείες, σοκάκια, άλλαζαν συνέχεια, οι ώρες κυλούσαν σε άνισους χρόνους κι είχε την αίσθηση πως ακόμα και οι τοίχοι των κτιρίων έπαιρναν μέρος σ’ ένα παιχνίδι αλυσιδωτών μεταμορφώσεων.[σ. 92]

Οι δεκάδες χαρακτήρες της φλεγόμενης ευρωπαϊκής μεσοπολεμικής βάτου ζουν σε μια συνεχή παραζάλη μεταμορφώσεων και εναλλαγών όχι μόνο των συνθηκών μέσα στις οποίες παραδέρνουν αλλά και της ίδιας τους της ταυτότητας: την μία συναγωνιστές και την άλλη αντίπαλοι· την μία σύντροφοι και την άλλη προδότες. Πρόκειται για πρόσωπα που συνθέτουν την αχανή τοιχογραφία της κομμουνιστικής ανάδυσης στην μεσευρώπη αλλά και εκατέρωθεν των αλλοτινών βασιλείων του παλαιού κόσμου. Πόσα μέτωπα δεν είχαν να αντιμετωπίσουν οι πιονέροι της νέας ανθρωπότητας: το αντιχιτλερικό / αντιφασιστικό, το αντικρατικό / αντικαθεστωτικό, τον αγώνα για συστράτευση των λαών (άρα και κατά της δυσπιστίας τους) και, το πιο αναπάντεχο όλων, τον ίδιο τους τον εαυτό – την ίδια τους την πηγή, την ίδια την εφαρμογή της Ιδέας. Πώς μπορεί κανείς να επιβιώσει παλεύοντας και προς τα τέσσερα μεταφορικά σημεία ενός μαύρου ορίζοντα;

Αναρίθμητα τα 553_sπρόσωπα λοιπόν – αλλά από ένα σημείο και μετά δεν έχει σημασία να κρατάει κανείς σημειώσεις ως προς το ποιος μιλάει. Σημασία έχει τι λέει ο καθένας, ποια αλήθεια προτείνει και ποια επιλέγει να αγνοήσει· μέχρι πού είναι διατεθειμένος να φτάσει, τι και ποιον αποδέχεται να προδώσει κατά την πρόκριση της δικής του Ιδέας για τον κόσμο. Και ιδού μια – και μορφική συν τοις άλλοις – ειρωνεία: ακριβώς αυτή η αποθέωση της ελεύθερης ατομικότητας είναι που ακυρώνει τα πρόσωπα και φέρνει σε πρώτο πλάνο τα παραπάνω διλήμματα.

Κι εδώ αρχίζει μια διαρκής, ατελεύτητη μάχη ανάμεσα σε ιδέες και σε πρακτικές, ανάμεσα στις γραμμές του Κόμματος και σε ό,τι θεωρείται παρέκκλιση, ανάμεσα στην αλήθεια του Αρχηγού και στην αλήθεια του καθενός. Ο Γιόσμαρ, ένας από τους βασικούς χαρακτήρες, είναι ο πιστός της «διαλεκτικής», εκείνος που έχει πάντα μια εξήγηση για όλες τις παρεκκλίσεις και τις αποτυχίες του Κόμματος. Έχει χάσει την ικανότητα να συνδιαλέγεται, γνωρίζει μόνο να κάνει διακηρύξεις και να καταδικάζει απόψεις. Ο Ντόινο, από την άλλη, ένα πρόσωπο που σταδιακά καταλαμβάνει το κέντρο της τραγικής σκηνής, εκπροσωπεί το ανήσυχο, διαβολεμένο πνεύμα που αναζητάει την ουσία πέρα από τους τύπους.

01051488Γύρω τους ένα συνεχές αλισβερίσι συναγωνιστών και ανταγωνιστών. Από την μία, οι νέες ακλόνητες βεβαιότητες: Επειδή ξέρουμε την Ιστορία, επειδή έχουμε απελευθερωθεί πλήρως από την ανάγκη να πιστεύουμε – από τη νοσταλγία του Απόλυτου. Ξέρουμε πως ακόμα και ο πιο άπιστος άνθρωπος το’ χει πιο εύκολο να κατασκευάσει έναν νέο Θεό, παρά να εκπαιδεύσει, να διαμορφώσει ένα νέο άνθρωπο. Και από την άλλη, οι άλλες φωνές: Εσύ δεν έχεις πάει στη Ρωσία. Αν είχες πάει θα ήξερες πως σε καμία άλλη χώρα δεν έχουν εξορίσει τόσο ριζικά το έλεος. Εκεί, στο φτωχό που ζητάει έλεος, του βάζουν αμέσως την ταμπέλα του επαναστάτη. / Το αίμα των εργατών είναι πιο φτηνό απ’ το μελάνι που ξοδεύουν για την μετατροπή κάθε ήττας τους σε νίκη.

400px-Soviet_propagandaΔεκάδες πρόσωπα περιπλανιούνται στις πανάθλιες βαλκανικές πόλεις και στα γερμανοαυστριακά εδάφη, αναζητούν συμμάχους, αφυπνίζουν τον λαό, προδίδουν και καταδίδονται, ψάχνουν χρόνο να χαρούν το έρωτα, συνειδητοποιούν «πόσο μοναχική είναι η Επανάσταση», βιώνουν τον τρόμο της δίωξης, εμπνέονται από την θαμμένη επανάσταση του 1905, τον Σπάρτακο, την Ρόζα Λούξεμπουργκ, αναζητούν έμπνευση στην Ιστορία, αλλά και εχθρούς μέσα στην ίδια τους την συντροφία, φωνάζουν την αλήθεια, που κάποτε όμως θρυμματίζεται σε δεκάδες ατομικές αλήθειες. Όλες αυτές οι αλήθειες διαχέονται στην Ευρώπη αλλά εκβάλλουν στα Κεντρικά. Εκεί θα αποφανθούν για την μοίρα τους – τόσο ως ιδεών όσο και εκείνη των φορέων τους. Κάποιοι άλλοι θα κληθούν να επιλέξουν την πρόκριση της συμπαράταξης με τον σοβιετικό άρα και τον σταλινικό κόσμο μπροστά στην χιτλερικό φάσμα, κοινώς η εκλογή του λιγότερο καταστροφικού ολοκληρωτισμού.

tumblr_mcq9e017wy1qzfmh5o1_r1_500Ποια είναι η τραγική τομή στην ζωή μερικών από αυτούς που χαρακώνει δραματικά την ζωή τους και γεμίζει σημάδια την συλλογική ανάταση; Είναι η στιγμή που διακρίνουν το λάθος, που συνειδητοποιούν το παράλογο, που αντιλαμβάνονται την πλάνη. Είναι η στιγμή που η συνείδηση τους πνίγει, η λογική τους ξυπνάει, το αίσθημα της προσωπικής ηθικής τους κατακλύζει. Ύστερα από αυτήν, τίποτε δεν θα είναι το ίδιο. Καταδικάζονται οριστικά και αμετάκλητα με όλους τους τρόπους αναίρεσης της ίδιας τους της ύπαρξης (από τον στιγματισμό και την ατίμωση μέχρι τον κατατρεγμό και τον θάνατο) αλλά πρωτύτερα έχουν εξοριστεί εσωτερικά, στην μοναξιά του αιρετικού. Ο προβληματισμός φυσικά έχει ευρύτερους ομόκεντρους κύκλους, καθώς θέτει και το ερώτημα της επιβίωσης – ιδιαίτερα σε οριακούς καιρούς – μακριά από ομάδες, ιδεολογίες, κοινές συστρατεύσεις.

Manès_Sperber_7Ο Σπέρμπερ αποτελεί μια ιδιάζουσα περίπτωση συγγραφέα που αποτέλεσε μέλος της ζέουσας Ιστορίας που συγγράφει, κομμάτι εκείνου του κόσμου που τώρα αποκαλύπτει με μια μυθοπλασία που θα της άξιζε να αποκαλείται αληθοπλασία. Η αντισταλινική του κριτική τον συνδέει με τον Άρθουρ Καίστλερ αλλά και με άλλους συγγραφείς και διανοητές όπως ο Ιγκνάσιο Σιλόνε ή ο Αντρέ Ζιντ, κείμενα των οποίων συστεγάστηκαν στην συλλογή Ο Θεός απέτυχε [1949]. Μόνο που ο συγγραφέας εμφανώς συνεχίζει να πιστεύει στην Μεγάλη Ιδέα που κίνησε αναπότρεπτα την Ιστορία, κι ας την εκτροχίασε στην άβυσσο εξαιτίας των άθλιων χειριστών της. Από αυτή την άποψη, και τηρουμένων πάντα των αναλογιών, το μυθιστόρημα συγγενεύει με την οπτική και το λογοτεχνικό εγχείρημα των δυο εξίσου συναρπαστικών βιβλίων του Βικτόρ Σερζ (Υπόθεση Τουλάγιεφ και Αναμνήσεις ενός Επαναστάτη – βλ. τις σχετικές παρουσιάσεις στο παράπλευρο ευρετήριο του Πανδοχείου).

leninΣτον πρόλογό του ο συγγραφέας εξομολογείται την αίσθηση πως όσα γράφει αποτελούν θραύσματα ενός έργου ανολοκλήρωτου· πως αν ενέδωσε στην συγγραφή ήταν διότι υπό της συνθήκες της εποχής εκείνης πιο δύσκολο ήταν να μη γράφεις, παρά να γράφεις· πως μελάνιαζε τις σελίδες όχι αναζητώντας τον χαμένο χρόνο αλλά για να ζωντανέψει τις νεκρωμένες ελπίδες και να ανακαλύψει το νόημά τους, διατηρώντας πάντοτε την βεβαιότητα πως η γνώση του κάθε ανθρώπου συνδέεται άμεσα με την επίγνωση των χαμένων του ελπίδων και των προσωπικών του ουλών. Στο τέλος είναι βέβαιος πως έγραψε για όλους και για κανέναν και πως δεν έχει να προσφέρει καμία παρηγορητική ηθική και καμία βεβαιότητα παρά μόνο μια συμβολή στην ωρίμανση ερωτημάτων. Ίσως και στο θάρρος να ζουν χωρίς αυταπάτες.

Εδώ και τουλάχιστον σαράντα χρόνια επαναλαμβάνει τον εαυτό του ο Νορβηγός ποιητής, αφηγούμενος τις ίδιες και τις ίδιες ιστορίες, πάντα με αιχμές πολιτικής υφής και απαράμιλλης βλακείας. Ωστόσο ο Ντόινο, που τον είχαν μαγέψει τα βιβλία αυτά στην πρώτη του νεότητα, ένιωθε να του θερμαίνει την ψυχή ένα αίσθημα απέραντης ευγνωμοσύνης κάθε φορά που θυμόταν τον γηραιό συγγραφέα. 

manes_sperber.jpg w=1024Είχε φτάσει στην ηλικία εκείνη, όπου κανείς συνειδητοποιεί πως η ευγνωμοσύνη τον συνδέει με τη ζωή περισσότερο απ’ όσο η αγάπη που μπόρεσε να προσφέρει ο ίδιος στον εαυτό του. Στα ατέλειωτα δειλινά των πρώτων ημερών του θέρους, η σιωπή συντρόφευε το συναίσθημα κι η βεβαιότητα πως ο βιωμένος χρόνος είχε χαθεί οριστικά, του πρόσδιδε μια σχεδόν σωματική διάσταση. Χωρίς απόγνωση, η παραίτηση ήταν ανώδυνη: θα μπορούσε κανείς να πεθάνει απλά, όσο και μια απλή μέρα που φεύγει, συμφιλιωμένος με τον εαυτό του και με τον κόσμο. Μόνο σε τέτοιες στιγμές ένιωθε απελευθερωμένος από την ψυχαναγκαστική προσκόλληση σ’ αυτή τη δεκαετία και στις αναμνήσεις του, που τις κουβαλούσε πάντα, σαν βαρίδια. [σ. 452]

Εκδ. Καστανιώτη, 2013, μτφ. Έμη Βαϊκούση, σελ. 574 με τετρασέλιδη εισαγωγή της μεταφράστριας και τετρασέλιδο χρονολόγιο του συγγραφέα [Manès Sperber, Der Verbrannte Dornbusch, 1949].

05
Απρ.
14

Στο αίθριο του Πανδοχείου, 153. Θοδωρής Ρακόπουλος

ΘΡΠερί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

Η “Συνωμοσία της Πυρίτιδας” είναι το πρώτο μου πεζογραφικό βιβλίο. Πρόκειται για έναν μικρό τόμο που περιέχει είκοσι πέντε υβριδικές πρόζες, με εννοιολογικό κέντρο. Είναι ένα βιβλίο-κόνσεπτ για την συνωμοσιολογία, μια σατιρική αναφορά στον εξωλογικό πολιτικό λόγο, τον μεσσιανισμό, την παραφιλολογία, το παράδοξο. Το βιβλίο έχει τρείς ενότητες αλλά ο τρόπος που αυτές το οργανώνουν είναι η μέθοδος της “ανακατεμένης τράπουλας”: κάτω από το κάθε κείμενο υπάρχει η αναφορά (ως οιονεί επεξήγηση) της ενότητας στην οποία ανήκει. Όλα τα κομμάτια είναι τρυφερά, οι περισσότερες ιστορίες έχουν να κάνουν με σπάνια ζώα και ευάλωτους ανθρώπους. Δεν υπάρχει πρόθεση οίησης και κατάκρισης.

Θα μοιραστείτε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

sep-rakopoulos-synomosia-_Ευχαρίστως. Το Φαγιούμ (εκδ. Μανδραγόρας) είναι ένα βιβλίο ποιήσης που γράφτηκε την περίοδο 2002-2009 περίπου. Καμιά φορά σκέφτομαι πως η θερμή υποδοχή που του έτυχε έχει να κάνει με την μακρά παραγωγή του. Το βιβλίο έχει άξονα αναφοράς την εικόνα και τον χρόνο που εγκλωβίζεται σε αυτήν (εξ ου ο τίτλος). Όλα σχεδόν τα (μόλις 23) ποιήματα έχουν αναφορά σε μια φωτογραφία, ή άλλου είδους οπτικοποίηση μιας ανθρώπινης μορφής – και στη μνήμη που αυτές οι εικόνες αναμοχλεύουν.

Το Ορυκτό Δάσος (εκδ. Νεφέλη) ήρθε τρία χρόνια μετά, το 2013, και είναι ένα βιβλίο πιο “δεμένο”. Το πρώτο μέρος του, “Κοράλλια”, είναι ποίηση σε πρόζα, με αναφορά στην έννοια του μύθου, με μικρές αδρές ιστορίες και το δεύτερο (“Πυρομαχικά”) είναι και πάλι αφηγηματικό αλλά διατηρεί μια περισσότερο πολιτική αναφορα, ενώ έχει πιο ‘κλασικά’ ποιήματα σε ύφος γραφής.

Η συλλογή διηγημάτων “Νυχτερίδα στην Τσέπη” έχει ολοκληρωθεί και θα εκδοθεί εν ευθέτω από τη Νεφέλη – δεν βιαζόμαστε.

Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Σε αρb186871κετούς: αεροπλάνα, αεροδρόμια, τραίνα, πάρκα, ξένα σπίτια, πολύ ξένα σπίτια. Έγραψα ένα ποίημα ονόματι “ανελκυστήρ” σε ένα σταματημένο ασανσέρ. Δε νομίζω να το δημοσιεύσω, σε τέτοιες περιπτώσεις ο ενθουσιασμός της στιγμής σε καθιστά αδίκως ιπτάμενο.

Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Σχεδόν πάντα στο χέρι, στο τετράδιό μου. Στη συνέχεια, μεταγραφή στην οθόνη, αφού ‘καθήσει’ λίγο το κείμενο, και εφαρμόζοντας συνεχείς αναπροσαρμογές στον ορίζοντα ενός αφηρημένου αναγνώστη.

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Το “γενικότερες” είναι δύσκολο να απαντηθεί: δεν θα έγραφα -ενδεικτικά- με Toolή Στράτο Διονυσίου, μολονότι αγαπώ και τους δύο. Η μπαρόκ είναι ίσως η μόνη μουσική που αγαπώ και εν γένει και ως μουσική εργασίας. Θεωρώ τον Βιβάλντι και τον Πάρσελ παρεξηγημένες περιπτώσεις, εφάμιλλες των κλασσικών. Ο Μπαχ. Επίσης, μεγάλο τμήμα της τζαζ, όχι όμως η free jazz. Ο Eric Dolphy, o Mingus, ο Τρελόνιους Monk… Μεγάλο μέρος αυτού που αποκαλούμε ηλεκτρονική μουσική το παρακολουθώ πάντα με την αμηχανία και τον ενθουσιασμό του παρθένου.

b161273Ποιες είναι οι σπουδές σας και πώς βιοπορίζεστε; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφηση των σπουδών και της εργασίας σας στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

Σπούδασα Νομικά στο ΑΠΘ. Μετά πήγα στο Λονδίνο -όπου έζησα οκτώ χρόνια- και κατέληξα να κάνω διδακτορικό στην Κοινωνική Ανθρωπολογία, στο Goldsmiths. Στην αρχή έκανα διάφορες δουλειές: από χειριστή σε call centre (από τις πιο αλλοτριωτικές δουλειές του κόσμου) μέχρι σερβιτόρο και δημοσκόπο. Όταν η τύχη μου γύρισε -έχει κάποια χρόνια-, εθίστηκα στον βιοπορισμό εξ υποτροφίας και ακαδημαϊκής διδασκαλίας. Εδώ και καιρό βιοπορίζομαι ερευνητικά – προς το παρόν στο τμήμα Ανθρωπολογίας του πανεπιστήμιου της Πρετόρια, στη Νότια Αφρική, μια χώρα που αγκαλιάζει την ακαδημαϊκή έρευνα όσο λίγες άλλες, δυστυχώς.

ΓονατάςΣτην ουσία γράφω επαγγελματικά, στα αγγλικά – και γράφω λογοτεχνία, στα ελληνικά. Πάντως ναι, νομίζω έχει περάσει η ανθρωπολογική και γενικότερα θεωρητική σκευή στο ύφος μου, αλλά και σε ορισμένα θέματα και μεθόδους που με απασχολούν στα λογοτεχνικά μου γραπτά (για παράδειγμα: μαγεία, παράδοξο, μύθος, σκώμμα).

Έχετε γράψει ποίηση και τώρα πεζογραφία. Θα συνεχίσετε να ισορροπείτε ανάμεσα στα δύο ή βλέπετε κάποιο να επικρατεί;

Είναι η μόνη ερώτηση στην οποία μπορώ να απαντήσω με απόλυτη βεβαιότητα. Θα γράφω πάντα και στα δύο “είδη”. Προσοχή: το “σ” πριν το άρθρο “τα” κάνει τη διαφορά, νομίζω.

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;  

Τι εξαιρετική ερώτηση… Νομίζω μια μονογραφία για τον Παπαδημητρακόπουλο ή τον Γονατά – και ίσως θα είχα την αγάπη και την ενάργεια για κάτι τέτοιο. Ίσως. Μπορεί να λέω μεγάλα λόγια. Επίσης, εφόσον είμαι ο μόνος οπαδός της γραφής του που γνωρίζω, του άδικα παραγνωρισμένου Νάσου Θεοφίλου. Ως αναλυτική βάση, στην συγκεκριμένες περιπτώσεις θα έπρεπε να είναι κεντρικές οι έννοιες της μαγείας και του μινιμαλισμού στις δύο πρώτες και ενός μεθυσμένου μαξιμαλισμού στην τελευταία.

primo leviΤι γράφετε τώρα;

Έγραψα ένα ποίημα προ μηνός και παλεύω ένα διήγημα, αλλά κυρίως μεταφράζω βρετανική ποίηση: Don Patterson, Ted Hughes. Απορώ με ανθρώπους που λεν ‘τώρα δουλεύω δύο μυθιστορήματα’.

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Σαπφώ, Αλκμάν, Όμηρος, Παλατινή Ανθολογία.

Lewis Carol, Jonathan Swift, Robert Louis Stevenson.

Larkin, Borges. Καβάφης, Καρυωτάκης.

Πετρόπουλος, Pasolini. Calvino, Primo Levi.

Γκόγκολ, Kafka. Ενδεικτικά όλα αυτά, εννοείται.

Θα στενοχωρηθώ όταν καταλάβω πως δεν είπα κάποιους άλλους.

Αγαπημένα σας διηγήματα.

lewis-carrol_Κάποια του Γονατά, του Χάκκα. Από τους παλιούς, του Βιζυηνού, του Ροῒδη, και του Μιχαήλ Μητσάκη, που τον λατρεύω – είναι ίσως ο έλληνας πεζογράφος που αγαπά περισσότερο τα ζώα (για παράδειγμα: Το Γατί, Η Αρκούδα). Katherine Mansfield, βέβαια. Edgar Allan Poe. Το καλό διήγημα είναι κορυφαίο λογοτεχνικό είδος για μένα: ανάμεσα στην ποίηση και τη νουβέλα, είναι τίποτα από τα δύο και ταυτόχρονα και τα δύο.

Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

Σχεδόν όλα. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω κάποιο. Φανατικός αναγνώστης περιοδικών – αλλά και γραφιάς σε περιοδικά. Θεωρώ το λογοτεχνικό περιοδικό την αρτηρία που πάει αίμα στην καρδιά της λογοτεχνίας (κι έχω γράψει ένα μικρό δοκίμιο όπου υποστηρίζω την θέση αυτή με επιχειρήματα, κι όχι αξιωματικά, όπως εδώ). Είμαστε πρωτοποριακοί στα περιοδικά, στην Ελλάδα.

Philip Larkin, poet and author. Camera Press, LondonΤα αγαπημένα μου, από αυτά στα οποία έχω δημοσιεύσει: Εντευκτήριο (πρώτη δημοσίευση, παλιά αγάπη), Ποιητική (το πιο “παγκόσμιο”). Το Πλανόδιον, από τα “παλιά”. Το Οροπέδιο, ως συνέχιση αυτής της αισθητικής. Οι Σημειώσεις, για λόγους και πολιτικούς. Εμβόλιμον, Παρέμβαση και Πόρφυρας, όπως έχω ξαναγράψει, είναι οι ήρωες της περιφέρειας. Το Φρμκ έχει τον καλύτερο υπότιτλο (“για την διερεύνηση…”).

Τι διαβάζετε αυτό τον καιρό;

Μόλις τελείωσα τον “Αγάθο” του Νίκου Βασιλειάδη, ένα αριστούργημα, όπως και τα άλλα του βιβλία. Διαβάζω τους λίβελους του Γιώργη Ζάρκου, γελώντας. Και ξεκίνησα το μόνο ως τώρα βιβλίο του Binyavanga Wainaina.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

Οι λογοτεχνικές παρουσιάσεις είναι ένα πρόβλημα της λογοτεχνίας στην Ελλάδα, καθότι κατατρώγουν την λογοτεχνική κριτική, το τολμηρότερο άθλημα διανόησης που υπάρχει. Όλοι γράφουν για το πόσο απίθανο είναι το βιβλίο του φίλου τους, κατατάσσοντάς το κάπου λίγο χαμηλότερα της Βίβλου. Το θέμα είναι η γραμματολογία. Κι αυτή λείπει. Διαβάζω κριτική, λοιπόν, και γράφω, όταν μπορώ, κυρίως στο περιοδικό ‘Τα Ποιητικά’.

jonathan swiftΘα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

Πάντα γράφω και διαβάζω σε μέσα, επειδή ταξιδεύω πολύ, για επαγγελματικούς κυρίως λόγους. Δεν είμαι τουρίστας πουθενά.

Μία έντονη εμπειρία ήταν νομίζω το Boyhood του Coetzee σε υπεραστικό λεωφορείο στη Νότια Αφρική, από την Πρετόρια ως το Κέιπ Τάουν. 22 ώρες. Διασχίσαμε την Karoo, την μικρή έρημο στα Δυτικά της χώρας. Στις παρυφές της γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Coetzee.

Θυμάμαι και συγγραφές. Έγραψα στο τραίνο Αθήνα-Σαλονίκη, ένα ταξίδι που έχω κάνει εκατοντάδες φορές, όλη την ενότητα “Χιλιαστές” του τελευταίου μου βιβλίου, διαμιάς. Είναι το ένα τρίτο του βιβλίου. Δεν έκανα σχεδόν καμία αλλαγή έκτοτε.

Περί αδιακρισίας

Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Pasolini-set-Teorema-1968Βέβαια. Mike Leigh, Kiarostami, Αγγελόπουλος, Pasolini, Rosi, Tarkovsky, κι ορισμένοι άλλοι. Από θέατρο δεν πολυξέρω. Μεγάλωσα σε χωριό, πρωτοπήγα θέατρο στα 18 μου, ακόμη να ξεπεράσω το δέος της σκηνής. Όταν μεγαλώσω, θα δω.

Οι εμπειρίες σας από το διαδικτυώνεσθαι;

Παθητικά, το μένος, το θυμικό και η σιγουριά της κατοχής της Απολύτου Αληθείας, στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον ελληνικό διαδικτυακό κόσμο, αποτέλεσαν έμπνευση για το Η Συνωμοσία της Πυρίτιδας. Άρα είναι ευεργετική η επίδραση του διαδικτυώνεσθαι. Χρειάζεται χιούμορ και να μην παίρνουμε σοβαρά τον εαυτό μας, νομίζω.

Ενεργητικά, διατηρώ ένα μπλογκ όπου ανεβάζω μεταφράσεις και δοκίμια κάθε 2-3 μέρες.

LislSteiner-Jorge-Luis-Borges1Διαδραστικά, μου είναι απαραίτητη η σχέση με το μέσο, διότι ζω εκτός χώρας εδώ και μια δεκαετία και χρειάζομαι επαφή με φίλους, κι ενημέρωση.

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμο την απώλεια της συγγραφικής ή αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

Νομίζω θα ήταν το ίδιο πράγμα σε άλλη κλίμακα, σαν να αλλάζει ένας οινόφιλος ένα Chenin Blanc με ένα Pinot Gris.

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Δεν με απογοητεύσατε, αλλά η απάντηση είναι: η Κούβα. Κι η ερώτηση δεν είναι “ποιο το σύστημα στο οποίο θα θέλατε να ζήσετε”;

Στις εικόνες: Ε.Χ. Γονατάς, Primo Levi, Lewis Carroll, Philip Larkin, Jonathan Swift, Pier Paolo Pasolini, Jorge Luis Borges.

04
Απρ.
14

Τ.Σ. Έλιοτ – Οι φωνές της ποίησης

Διαπί1στωσα ότι τα δοκίμια που με ικανοποιούσαν ακόμη ήταν εκείνα που αφορούσαν σύγχρονους του Σαίξπηρ, όχι τον ίδιο τον Σαίξπηρ. Ήταν αυτοί οι ελάσσονες δραματουργοί που, κατά τη διαμόρφωση της ποιητικής σταδιοδρομίας, με έμαθαν πολλά· αυτοί ήταν, όχι ο Σαίξπηρ, που διήγειραν την φαντασία μου, άσκησαν το μουσικό μου αυτό, αύξησαν τον συγκινησιακό μου πλούτο. Του διάβασα όταν ταίριαζαν περισσότερο στην ηλικία μου, στην ιδιοσυγκρασία μου και στο στάδιο ανάπτυξής μου, και τους διάβασα με πάθος, πολύ προτού μου περάσει η ιδέα να γράψω γι αυτούς. Στην περίοδο όπου τα σκιρτήματα της επιθυμίας να γράψω ήταν πολύ επίμονο, αυτοί ήταν οι δάσκαλοί μου. [σ. 235]

Βρισκόμαστε στο όγδοο και τελευταίο κείμενο του βιβλίου, όπου ο ποιητής στοχάζεται πάνω στα νεανικά του κριτικά και συγγραφικά λάθη και ταξινομεί την κριτική του πορεία, αλλά και ολόκληρη την μύησή του στην ανάγνωση και την εκλογή των κειμένων που του πρόσφεραν πνευματική ικανοποίηση και αισθητική απόλαυση. Η διάθεσή του είναι ιδιαίτερα εξομολογητική: όπως ο νεότερος ποιητής που τον επηρέασε ήταν ο Ζυλ Λαφόργκ και όχι ο Μπωντλαίρ, έτσι και οι δραματικοί ποιητέςπου του έδειξαν μια πορεία ήταν ο Κρίστοφερ Μάρλου, ο Τζων Γουέμπστερ, ο Σύριλ Τέρνερ, ο Τόμας Μίντλτον και ο Τζων Φορντ, αλλά όχι ο Σαίξπηρ. 2Από έναν τόσο μεγάλο ποιητή όπως ο Σαίξπηρ, γράφει, δεν μπορείς να επηρεαστείς, μπορείς μόνο να τον μιμηθείς· και η διαφορά μεταξύ επίδρασης και μίμησης είναι ότι η επίδραση μπορεί να γονιμοποιήσει, ενώ η μίμηση – ιδιαίτερα η ασύνειδη μίμηση – μπορεί μόνο να στειρώσει.

Η παρούσα συλλογή περιλαμβάνει κείμενα δημοσιευμένα σε περιοδικά (New Statesman, The Athenaeum) ή προερχόμενα από διαλέξεις (Βιργιλιανή Εταιρεία, Ένωση Βιβλιόφιλων του Σουώνσυ και της Δυτικής Ουαλίας, Πανεπιστήμιο της Γκλασκώβης, Πανεπιστήμιο του Ληντς National Book League) και συλλογές δοκιμίων. Τα θέματά του, μεταξύ άλλων: Σκέψεις για τον ελεύθερο στίχο, Άμλετ, Η μουσική της ποίησης, Οι τρεις φωνές της ποίησης αλλά και συζήτηση πάνω σε δυο ερωτήματα: Τι είναι το κλασικό; και Τι είναι η ελάσσων ποίηση; Η ανάγνωση των δοκιμιακών αυτών … δοκιμών είναι απολαυστική. Ο τρόπος του είναι εκείνος των διανοούμενων άλλων εποχών – μια παλαιάς κοπής πραγμάτευση ενός θέματος, που επιθυμεί με την αρχικά απλή γραφή να γίνει εύληπτη και κατανοητή, ενώ στην πορεία διακλαδώνεται σε ειδικότερες υπο-πορείες και σταδιακά γίνεται σύνθετη αλλά πάντα εύληπτη και κυρίως πλούσια σε προτάσεις συλλογισμού, ερεθίσματα σκέψης και αποστάγματα σοφίας.

3Ίσως το πιο ενδιαφέρον κείμενο τιτλοφορείται Θρησκεία και λογοτεχνία. Ο ποιητής εδώ εκκινεί από την σκέψη ότι η λογοτεχνική κριτική θα έπρεπε να ολοκληρώνεται με κριτική που ασκείται από συγκεκριμένη ηθική και θεολογική σκοπιά. Είναι λοιπόν η εφαρμογή της θρησκείας στην κριτική κάθε λογοτεχνίας και η σχέση μεταξύ θρησκείας και λογοτεχνίας – και όχι η θρησκευτική λογοτεχνία – που αποτελούν το αντικείμενο του προβληματισμού του. Ο Έλιοτ αρνείται τον χαρακτηρισμό της Βίβλου ως μνημείου του αγγλικού πεζού λόγου και δέχεται την λογοτεχνική της επίδραση στην αγγλική λογοτεχνία όχι διότι θεωρήθηκε λογοτεχνία αλλά διότι θεωρήθηκε αναφορά του Λόγου του Θεού. Αργότερα παραδέχεται πως θα επιθυμούσε μια λογοτεχνία που θα ήταν ασύνειδα μάλλον παρά σκόπιμα και επιθετικά χριστιανική.

Αναφερόμενος στην βαθμιαία εκκοσμίκευση της λογοτεχνίας στην διάρκεια των τριών τελευταίων αιώνων [1932] ο ποιητής συνολικά διακρίνει τρεις κύριες φάσεις: στην πρώτη το μυθιστόρημα θεώρηση την Πίστη δεδομένη και την παρέλειψε από την εικόνα της ζωής (Φήλντινγκ, Ντίκενς, Θάκεραιη)· στην δεύτερη το μυθιστόρημα αμφιβάλλει, ανησυχεί ή αμφισβητ4εί την Πίστη (Τζωρτζ Ελιοτ, Τόμας Χάρντυ)· και στην τρίτη, του παρόντος, ανήκουν όλοι οι σύγχρονοι μυθιστοριογράφοι εκτός του Τζόυς.

Το κοινό έδαφος θρησκείας και μυθιστορήματος είναι η συμπεριφορά. Η θρησκεία μάς επιβάλλει την ηθική μας, την κριτική μας αντίληψη, την συμπεριφορά προς τους άλλους. Τα μυθιστορήματα επηρεάζουν την συμπεριφορά προς τους συνανθρώπους μας και επηρεάζουν το πρότυπο που έχουμε σχηματίσει για τον εαυτό μας. Όταν διαβάζουμε ια ανθρώπους που συμπεριφέρονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με την επιδοκιμασία του συγγραφέα, που ευλογεί αυτή τη συμπεριφορά με τη στάση του απέναντι στο αποτέλεσμα μιας συμπεριφοράς που ο ίδιος καθόρισε, μπορούμε να επηρεαστούμε και να συμπεριφερόμαστε και εμείς με τον ίδιο τρόπο. [σ. 199]

Σε άλλο κείμενο ο Έλιοτ προτρέπει: Ας κρίνουμε τον κριτικό και διακρίνει διάφορους τύπους λογοτεχνικού κριτικού: τον Επαγγελματία Κριτικό ή «Σούπερ Βιβλιοκριτικό», που έχει πρότυπο τον Σαιν – Μπεβ, άρα μπορεί να είναι ένας αποτυχημένος συγγραφέας, τον Κριτικό με Γούστο που συνήθως είναι συνήγορος των συγγραφέων T.S.E.για τους οποίους μιλάει και ενίοτε έχει ακόρεστη δίψα για ανακάλυψη λησμονημένων ή περιφρονημένων έργων αλλά και βιβλία δεύτερης διαλογής, τον Ακαδημαϊκό και Θεωρητικό Κριτικό, όπου συμπεριλαμβάνονται φιλόλογοι και φιλόσοφοι, και, τέλος, τον κριτικό που γράφει κριτικές ως παραπροϊόντα της δημιουργικής του δράσης. Ο ποιητής υποστηρίζει πως θα έπρεπε όλοι να προσπαθούμε να είμαστε κριτικοί και να μην αφήνουμε την κριτική σε όσους κάνουν βιβλιοπαρουσιάσεις στις εφημερίδες. Καλός κριτικός είναι εκείνος που διαθέτει οξυμμένη και αδιάπτωτη ευαισθησία, ενώ τα διαβάσματά του καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα χωρίς ο ίδιος, ως αναγνώσεις, να παύει να είναι ολοένα και πιο εκλεκτικός.

Διευρύνουν άραγε τα βιβλία άμεσα τη γνώση μας για τη ζωή; Όχι· Αυτή η άμεση γνώση σχετίζεται άμεσα με μας, είναι γνώση του πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι, πόσο μοιάζουν ή δεν μοιάζουν· η γνώση που μας παρέχουν τα έργα δημιουργικής φαντασίας είναι δυνατή μόνο ενός άλλου πεδίου αυτοσυνειδησίας: είναι γνώση της γνώσης που έχουν για τη ζωή άλλοι άνθρωποι, όχι γνώση της ίδιας της ζωής.

Ο συγγραφέας ενός έργου δημιουργικής 5φαντασίας προσπαθεί να μας επηρεάσει συνολικά, ως ανθρώπινα όντα, είτε το ξέρει αυτό είτε όχι. Και εμείς επηρεαζόμαστε από το έργο του, ως ανθρώπινα όντα, είτε θέλουμε είτε όχι. Υποθέτω πως οτιδήποτε τρώμε έχει πάνω μας κάποιο άλλο αποτέλεσμα, πέρα από την απόλαυση της γεύσης και της μάσησης· επιδρά πάνω ας μέσω της πέψης και της αφομοίωσης· και πιστεύω το ίδιο ακριβώς ισχύει και για ό,τι διαβάζουμε. [σ. 201]

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2012, [Οι ποιητές μιλούν για την ποίηση, 3], μτφ. Άρης Μπερλής, 263 σελ. Περιλαμβάνεται δισέλιδη βιβλιογραφία με τις αρχικές δημοσιεύσεις των κειμένων και εννιασέλιδο ευρετήριο [T.S. Eliot, Selected Essays, 1932 / On Poetry and Poets, 1957 / To Critisize the Critic and other writings, 1965].

03
Απρ.
14

Στο Αίθριο του Πανδοχείου, 152. Ζήσης Σαρίκας

ζήσης σαρίκας_Περί γραφής

Θα μας συνοδεύσετε ως την θύρα του τελευταίου σας βιβλίου;

­Το τελευταίο μου βιβλίο μου ονομάζεται «Ανθρώπινες σκιές». Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πανοπτικόν». Είναι δύο ρεαλιστικές/ψυχογραφικές νουβέλες διανθισμένες με λίγα σχόλια του αφηγητή. Κι αυτό επειδή μου είναι αδύνατο να απαλλαχτώ από τις συνήθειες του δοκιμίου και του διδακτισμού και επειδή απεχθάνομαι τη ρηχή ηθογραφία, με τον άκρατο συναισθηματισμό, την κοινοτοπία, την επιπολαιότητα, την ωραιοποίηση του παρελθόντος και τη νοσταλγία της. Είναι οι ιστορίες δύο συγγενικών οικογενειών στην πορεία του εικοστού αιώνα. Η μια διαδραματίζεται κυρίως στην πόλη και η άλλη κυρίως στο χωριό.

Θα μπορούσαμε να έχουμε μια μικρή παρουσίαση – εισαγωγή στο κάθε σας βιβλίο χωριστά ή για όσα κρίνετε (είτε σε μορφή επιγραμματικής παρουσίασης, είτε γράφοντας για το πότε, πώς, υπό ποιες συνθήκες και ποιους πόθους συνεγράφησαν);

Μύθοι της τεχνολογίας. Το πρώτο μου βιβλίο(1)_Το πρώτο μου βιβλίο, πριν από αρκετά χρόνια, λεγόταν «Μύθοι της τεχνολογίας». Είναι μια συλλογή αφορισμών που ανήκουν στο χώρο του δοκιμίου και δη του φιλοσοφικο-πολιτικού. Το βιβλίο αυτό είναι εξαντλημένο από χρόνια. Το δεύτερο βιβλίο μου, με μεγάλο χρονικό κενό ανάμεσα, είναι τα «Ψίχουλα». Πρόκειται επίσης για συλλογή αφορισμών και αναπάντητων αποριών, που έχουν όμως περισσότερο συναισθηματικό χαρακτήρα και βρίσκονται πιο κοντά στη λογοτεχνία χωρίς να είναι εντελώς τέτοια. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πανοπτικόν». Ακολούθησε μια εκτενής πραγματεία πάνω στο έργο του Φρίντριχ Νίτσε «Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα» με τον τίτλο «Το όραμα του υπεράνθρωπου. Μια ερμηνεία του έργου του Νίτσε ‘Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα’». Είναι φιλοσοφική πραγματεία που φιλοδοξεί να δώσει κάποια νήματα στον αναγνώστη ώστε να μπορέσει αυτός, αν όχι να βγει, τουλάχιστον να κινηθεί κάπως μέσα στον λαβύρινθο του πολυδιαβασμένου, γοητευτικού και συνάμα απόκρυφου αυτού έργου. Προέκυψε από το σοκ που υπέστην ο ίδιος όταν πρωτοδιάβασα τον Ζαρατούστρα και δεν έβγαζα άκρη. Το βιβλίο έχει εκδοθεί δύο φορές και πρόκειται να επανεκδοθεί πολύ σύντομα από τις εκδόσεις «Πανοπτικόν», που φιλοξενούν και τις μεταφράσεις μου των έργων του Νίτσε.

b133310 - 2008Τρίτο βιβλίο μου είναι το «Μακριά απ’ τον κόσμο», συλλογή αφορισμών στο στυλ του βιβλίου «Ψίχουλα». Πιο κοντά στη λογοτεχνία δηλαδή. Είναι επίσης εξαντλημένο, αλλά ελπίζω να μπορέσω να το ξαναβγάλω σύντομα, και πάλι στο «Πανοπτικόν». Τέλος, έχω προς έκδοση μια νουβέλα στο στυλ των «Ανθρώπινων σκιών», που θα ονομαστεί μάλλον «Κυριακή ρεπό». Ευελπιστώ ότι θα βγει εντός του 2014. Πάντως, θα προτιμούσα να γράφω φιλοσοφικο-πολιτικά δοκίμια. Και θα μπορούσα να έχω πλουσιότερο συγγραφικό έργο αν δεν εμπόδιζαν η τεμπελιά μου, η αίσθηση της ματαιότητας, το πολύ μικρό αναγνωστικό κοινό της χώρας και η αδυναμία εύρεσης εκδότη, καθότι από δημόσιες σχέσεις… ασ’ τα να πάνε (συνειδητά). Έχω και πικρή πείρα απ’ αυτούς, επειδή αρκετοί με εξαπάτησαν ή με κατάκλεψαν όλα αυτά τα χρόνια…

b185423 - 2012Ποιος είναι ο προσφιλέστερός σας τρόπος συγγραφής; Πώς και πού παγιδεύετε τις ιδέες σας;

Ιδέες έχω μπόλικες, τις βρίσκω δίχως κόπο. Παγιδεύομαι όταν είναι να τις εκφράσω, είτε επειδή ζορίζομαι είτε επειδή τεμπελιάζω. Συν τοις άλλοις, έχω και διάσπαση προσοχής…

Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την γραφή ή την ανάγνωση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

Όχι, ούτε τα καταλαβαίνω αυτά. Μουσική μαζί με ανάγνωση ή γραφή δεν ταιριάζουν. Παρακάτω εξηγώ γιατί απεχθάνομαι την «υπόκρουση» εν γένει…. Ακούω, αλλά σε άτακτα χρονικά διαστήματα, απρογραμμάτιστα, πολλά είδη μουσικής…

b133314 - 2008Έχετε γράψει σε τόπους εκτός του γραφείου σας/σπιτιού σας;

Μόνο σημειώσεις, τις οποίες κατόπιν χάνω ή δεν καταλαβαίνω τι λένε, καθώς είναι βιαστικές και τσαπατσούλικες. Και η μνήμη δεν είναι μάντης…

Αν είχατε σήμερα την πρόταση να γράψετε μια μονογραφία – παρουσίαση κάποιου προσώπου της λογοτεχνίας ή γενικότερα ποιο θα επιλέγατε;

­Τον Ιησού Χριστό. Με ενδιαφέρουν όμως μόνον τα ατελέσφορα ή μηδενιστικά στοιχεία του…Μέσα στη ματαιότητα και τον μηδενισμό νιώθω όπως το ψάρι μέσα στο νερό…

Γράψατε ποτέ ποίηση – κι αν όχι, για ποιο λόγο;

unnamed`Φυσικά έγραψα και γράφω. Φέτος δημοσίευσα ήδη (με ψευδώνυμο) καμιά δεκαπενταριά ποιήματα… αλλά τα έχασα και δεν μπορώ να τα ξαναβρώ (τι είχες, Γιάννη, τι είχα πάντα…) και μου φαίνεται πως ήταν και καλά…

Περί ανάγνωσης

Αγαπημένοι σας παλαιότεροι και σύγχρονοι συγγραφείς.

Είναι πολλοί. Από την αρχαιότητα έως σήμερα. Φιλόσοφοι, θεωρητικοί εν γένει, λογοτέχνες. Τι σημασία έχουν τα ονόματα, αφού θα λησμονήσω πολλά και μετά θα στενοχωρηθώ που δεν τα μνημόνευσα;

b165775Αγαπημένα σας παλαιότερα και σύγχρονα βιβλία

Ό,τι έγραψα και πριν..

Αγαπημένα σας διηγήματα.

Το ίδιο.

Σας έχει γοητεύσει κάποιος σύγχρονος νέος έλληνας λογοτέχνης;

Όχι, αλλά δεν τους παρακολουθώ και πολύ.

Αγαπημένος ή/και ζηλευτός λογοτεχνικός χαρακτήρας.

Ο πρίγκιπας Μίσκιν. Φιοντόρ και πασών των Ρωσιών…

b161283Αγαπημένο σας ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό, «ενεργό» ή μη; Κάποιες λέξεις για τον λόγο της προτίμησης;

­­­Θα αναφέρω μόνον ένα, που δεν είναι αμιγώς λογοτεχνικό: τις «Σημειώσεις». Υπήρξαν και υπάρχουν όμως και άλλα αξιοπρεπή.

Διαβάζετε λογοτεχνικές παρουσιάσεις και κριτικές; Έντυπες ή ηλεκτρονικές; Κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στις μεν ή (και) στις δε;

­­Πολύ σπάνια. Ουδεμία προτίμηση.

Θα μας γράψετε κάποια ανάγνωση σε αστικό ή υπεραστικό μεταφορικό μέσο που θυμάστε ιδιαίτερα;  [μέσο – διαδρομή – βιβλίο – λόγος μνήμης]

b102575Δεν μπορώ να διαβάσω τίποτε μέσα στα λεωφορεία και τα τρένα. Πώς να συγκεντρωθείς ή να απολαύσεις ένα κείμενο με όλα αυτά που ακούς και βλέπεις γύρω σου; Δεν μπορώ να αποσπαστώ απ’ αυτά, με τρώνε η περιέργεια και η ακατανίκητη τάση μου για σχολιασμό, καλαμπούρι και χλεύη…

Περί μετάφρασης

Διακονείτε το κοπιώδες έργο της μετάφρασης. Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Τι είδους σχέση συνδέει τον μεταφραστή και τον συγγραφέα που ο πρώτος μεταφράζει;

­Απαντώ στο δεύτερο σκέλος της ερώτησης. Αν εκτιμάς τον σb145283υγγραφέα, παρά την άβυσσο που μπορεί να σε χωρίζει απ’ αυτόν, αν τον νιώθεις σαν «αδελφή ψυχή» ή, ακόμη καλύτερα, σαν δάσκαλό σου, τότε θα κάνεις καλύτερα τη δουλειά σου… Γι’ αυτό ποτέ δεν έκανα τίποτα για αμιγώς βιοποριστικούς λόγους – έπρεπε να υπάρχει συμπάθεια – με μια φιλοσοφική έννοια του όρου…

Από τις μεταφράσεις σας ποια σας δυσκόλεψε περισσότερο και ποια σας πρόσφερε τις μεγαλύτερες ηδονές;

­Όλες ήταν «φαρμάκι». Καναδυό θα ήθελα να τις ξαναδουλέψω. Για πάρα πολλές άκουσα καλά λόγια, αν αυτό εννοείτε «ηδονές». Η κύρια ευχαρίστηση μιας μετάφρασης έρχεται όταν επιτέλους την τελειώνεις.

b126296Από τα βιβλία που μεταφράσατε υπάρχουν κάποια στα οποία επιθυμείτε να κάνετε ιδιαίτερη αναφορά ή να συστήσετε στους αναγνώστες;

­­­Έχω μεταφράσει αρχαίους (με ψευδώνυμο), Νίτσε (όλα τα έργα του), Στίρνερ, Μπακούνιν, και τους φιλόσοφους της Σχολής της Φραγκφούρτης (Χορκχάιμερ, Αντόρνο, Μαρκούζε, Χάμπερμας). Επίσης, Φουκώ, Μποντριγιάρ, Ντελέζ, Μπράντλιτζερ…Τέσσερα βιβλία του Καστοριάδη. Και λίγα λογοτεχνικά, κάποια απ’ αυτά με ψευδώνυμο, π.χ. τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες και την Αισθηματική αγωγή του Φλωμπέρ… Σταματώ εδώ για να μη γεμίσω τη σελίδα…Μπορεί να τα δει κανείς στην ιστοσελίδα biblionet.gr. Μετέφραζα πάντα μόνο βιβλία που επέλεγα ο ίδιος. Ελάχιστες δουλειές έκανα κατά παραγγελίαν. Όλα μου τα μεταφρασμένα βιβλία, εκτός των λογοτεχνικών, είναι πολύ δύσκολα. Χρειάζονται κόπο, υπομονή, επαναλήψεις και υπόβαθρο – και παρεμφερείς αναγνώσεις. Στους αναγνώστες συστήνω να μην τα παίρνουν μαζί τους στις εκδρομές και να μην προσπαθούν να τα διαβάσουν στο κρεβάτι ή αραγμένοι στον καναπέ. Αυτοί θα τα αδικήσουν και εκείνα θα τους εκθέσουν.

b29172Μπορείτε να μας μιλήσετε και για τα υπόλοιπα βιβλία που μεταφράσατε (ή όσα επιθυμείτε); Για την μεταφραστική τους εμπειρία, τις ηδονές, τις απομαγεύσεις τους.

Απαντώ στο τελευταίο. Η απομάγευση είναι δύο ειδών: α) όταν διαπιστώνεις, καθώς προχωράς το βιβλίο, ότι δεν είναι και τόσο σπουδαίο όσο νόμιζες στην αρχή, είτε εν συνόλω είτε στις λεπτομέρειές του και β) όταν πέφτεις σε κομμάτια παντελώς ακατανόητα και αναρωτιέσαι «για ποιο λόγο; Καλά κυλούσε μέχρι τώρα…). Σημειώνω ότι τα σκοτεινά πράγματα με απωθούν. Μου αρέσει η διαύγεια και η σαφήνεια (όσο κι αν λένε μερικοί, και μάλιστα σοβαροί, όχι γελοίοι, ότι σε μια εποχή ολοκληρωτικής διάβρωσης και ισοπέδωσης της γλώσσας, πρέπει να γράφουμε «απόκρυφα» ακριβώς για να αντιταχθούμε στη διαδικασία αυτή…)

b29210Εργάζεστε με συγκεκριμένο τρόπο; Ακολουθείτε κάποια ειδική διαδικασία ή τελετουργία; Επιλέγετε συγκεκριμένη μουσική κατά την ανάγνωση και την μετάφραση; Γενικότερες μουσικές προτιμήσεις;

­Τι συγκεκριμένο τρόπο; Ατελείωτες ώρες σε ένα γραφείο, με πέντε βιβλία και τρία λεξικά ανοιχτά και μια οθόνη αναμμένη. Παλιότερα δίναμε χειρόγραφα, πάκα ολόκληρα… Αποτέλεσμα: αυχενικό σύνδρομο, πόνοι στη μέση, στις ωμοπλάτες και στους καρπούς, πονοκέφαλοι και μείωση της όρασης. Σουγιάς κολοκοτρωνέικος… Και παράδες γιοκ… Οι μουσικές μάς μάραναν… Απορώ πως παραμένω ευσταλής και πως δεν έχω δέκα βαθμούς μυωπία ή πρεσβυωπία. Ήμουν τυχερός… Όσον αφορά στην «τελετουργία» και τη «διαδικασία», κάθε είδος «υπόκρουσης» ή «επένδυσης» με εκνευρίζει. Για να πω ένα σχετικό παράδειγμα: πάρτε π.χ. ένα ποίημα επενδυμένο με μουσική ή με εικόνες ή βιντεοποιημένο. Είναι σαν να ομολογεί ο δημιουργός του: φοβάμαι πως έφτιαξα κάτι άθλιο ή έστω μέτριο, αλλά με το περιτύλιγμα ίσως τρώγεται… Το περιτύλιγμα όμως εγώ δεν το τρώω, το πετάω…

dqexatomos_thumb_Υπάρχουν συγκεκριμένοι συγγραφείς με τη μετάφραση των οποίων θα επιθυμούσατε να αναμετρηθείτε;

Θεός φυλάξοι! Όχι άλλο!

Τις περισσότερες φορές ο μεταφραστής τίθεται στο περιθώριο. Τα φώτα στρέφονται αποκλειστικά στον συγγραφέα, ενώ σπάνια οι κριτικές αναφέρονται στο έργο του. Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό και τι θα προτείνατε ώστε να έχει τη θέση που του αρμόζει;

Ο δημιουργός προέχει. Ο μεταφραστής μεταφέρει απλώς τις ιδέες και τα λόγια ενός ξένου σε μια άλλη γλώσσα. Είναι δημιουργός «γιαλαντζί». Ωστόσο, υπάρχουν μεταφράσεις που «αναδεικνύουν» και, σπανιότατα, «βελτιώνουν» το πρωτότυπο. Για να το καταλάβει αυτό κανείς βέβαια, πρέπει να γνωρίζει άριστα και τις δύο γλώσσες. Πάντως, αν είσαι καλός μεταφραστής, οι αναγνώστες αργά ή γρήγορα το αναγνωρίζουν… Και, να σημειώσω, κανένας μεταφραστής δεν μπόρεσε ποτέ να αποφύγει πλήρως τις αβλεψίες, τα λάθη και τις παρανοήσεις… Οι παγίδες είναι αναρίθμητες…

b114317Από την άλλη οι επιμελητές και διορθωτές τίθενται σε ακόμα μεγαλύτερη «αφάνεια». Τι προβλήματα παρουσιάζει η συνεργασία μαζί τους και ποια θα ήταν η ιδανικότερη μορφή της;

Τα τελευταία χρόνια ένας πολύ στενός φίλος και συνεργάτης κοιτά τα τελικά κείμενά μου και κάνει παρατηρήσεις. Ελάχιστους επαγγελματίες του είδους γνώρισα, διότι, απλούστατα, οι υπάρχοντες δεν μπορούσαν να διορθώσουν τα βιβλία μου… Αφού δεν σκάμπαζαν γρυ!… Όσοι προσπάθησαν, επειδή τους έβαλαν οι εκδότες, βλαστήμησαν την ώρα και τη στιγμή. Θυμάμαι κάποιον δυστυχή που πήγε να μου κάνει παρατηρήσεις «επί της ουσίας», ενώ οι γνώσεις του ήταν το πολύ πρωτοετούς φοιτητή… Ναι, αλλά το κείμενο ήταν Αντόρνο! Ούτε εγώ καταλάβαινα καλά καλά τι έλεγε…Δεν είμαι σνομπ, αλλά όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα, τον τρων οι κότες…

b14347Σας ακολούθησαν ποτέ ήρωες των βιβλίων που μεταφράσατε; Μάθατε τα νέα τους;

Οι ήρωες της συντριπτικής πλειονότητας των βιβλίων μου είναι αφηρημένες έννοιες. Δεν μ’ αφήνουν στιγμή ήσυχο, με βασανίζουν ακατάπαυτα. Αυτές περιμένουν νέα από μένα. Π.χ. τι είναι Διαφωτισμός; Τι σημαίνει ελευθερία; Έχει περιεχόμενο ή όχι η λέξη «αλλοτρίωση»; Εδώ σε θέλω, κάβουρα, να περπατάς στα κάρβουνα…

Περί αδιακρισίας

Ποιες είναι οι σπουδές σας; Διαπιστώνετε κάποια εμφανή απορρόφησή τους στη γραφή σας (π.χ στην θεματολογία ή τον τρόπο προσέγγισης);

­b149686Σπούδασα νεοελληνική φιλολογία και κατόπιν φιλοσοφία στο ΑΠΘ. Μέτρια πράγματα και ελάχιστη συμμετοχή εκ μέρους μου… Οι καθηγητές τότε ήταν είτε συντηρητικοί και βαρετοί είτε φίλαυτοι φιγουρατζήδες – συνήθως «αριστεροί». Η δεύτερη κατηγορία ήταν πιο αντιπαθής, διότι εκείνοι οι ανεκδιήγητοι φαφλατάδες δεν διάβαζαν τίποτα – ήταν επικίνδυνα άσχετοι. Σήμερα, οι νεότεροι καθηγητές είναι πολύ καλύτεροι, αλλά και πάλι επιπλέουν και προβάλλονται οι αναιδείς και αγράμματοι ρήτορες…

Κατ’ ουσίαν είμαι αυτοδίδακτος. Τρέχαμε, με τον καλύτερο φίλο μου και έναν άλλο (και οι δύο καθηγητές πανεπιστημίου σήμερα), σε όλες τις βιβλιοθήκες, μαζεύαμε όλα τα ξένα βιβλία από τα βιβλιοπωλεία και παραγγέλναμε και άλλα από βιβλιοπωλεία του εξωτερικού. Με μανία, και χωρίς να τα διαβάζουμε όλα ή εξ ολοκλήρου… Είχαμε πολύ μεγάλη περιέργεια και γι’ αυτό βγήκαμε «ψυλλιασμένοι». Ωστόσο, μου έλειψε η μαθητεία. Είναι μεγάλο πράγμα… Σπουδαίο να σε καθοδηγεί κάποιος και να δουλεύεις μαζί του. Γι’ αυτό μου έλειψε πολύ και η διδασκαλία, επειδή, καταπώς λένε, είμαι καλός δάσκαλος…. Διδασκαλία σε μετεφηβικό επίπεδο εννοώ, όχι για νιάνιαρα… – Η γραφή μου είναι ελεύθερη, αν και με έλκει πολύ η συστηματικότητα. Η τελευταία όμως απαιτεί χρόνο και πού να βρεθεί αυτός με τις χρονοβόρες δουλειές που κάνω; Τι ωραίο, να σε ευνοούν οι συνθήκες και να έχεις την άνεση να κάνεις μια σοβαρή μελέτη! Η θεματολογία μου πάντως είναι «απέραντη», με την έννοια ότι τα ενδιαφέροντά μου ήταν και είναι πολλά και ποικίλα.

b114297Πώς βιοπορίζεστε;

Οι κύριες δουλειές που έκανα τριάντα ολόκληρα χρόνια (όχι συγχρόνως!) ήταν καθηγητής σε φροντιστήριο, μεταφραστής και διευθυντής εκδόσεων. Τώρα είμαι άνεργος ή, αλλιώς, «συνταξιούχος χωρίς σύνταξη». Ελπίζω η δαρβινική έννοια της “survival of the fittest” να αντισταθμιστεί ή και να εξουδετερωθεί από την κροποτκινική έννοια της “mutual aid”. Αλλιώς την έχουμε άσχημα…

Τι διαβάζετε, τι γράφετε και τι μεταφράζετε αυτό τον καιρό;

Όπως πάντα, διαβάζω ετερόκλητα πράγματα. Γράφω ή ξαναγράφω ένα σωρό πράγματα μαζί, αλλά όχι με πολύ φανατισμό. Και δοκιμιακά και λογοτεχνικά. Συνήθως δεν τα ολοκληρώνω και μένουν στο συρτάρι. Αυτή τη στιγμή μπορεί να έχω και πέντε βιβλία κατά νουν. Από μεταφράσεις θα ήθελα μόνο να ολοκληρώσω τα άπαντα του Νίτσε, που τα εκδίδω τώρα στις εκδόσεις «Πανοπτικόν» και έχουν μείνει δύο τόμοι.

b29224Παρακολουθείτε σύγχρονο κινηματογράφο ή θέατρο; Σας γοήτευσε ή σας ενέπνευσε κάποιος σκηνοθέτης, ταινία, θεατρική σκηνή;

Παρακολουθώ πού και πού κινηματογράφο και θέατρο, παλιό και σύγχρονο. Περισσότερο τον πρώτο. Αρκετά έργα μου αρέσουν αλλά έχει και απίστευτη σαβούρα. Όσον αφορά στο θέατρο, μου τη βαράν στα νεύρα κυρίως οι «εκ των ενόντων» μονόλογοι που είναι της μόδας σήμερα… Ένας ηθοποιός διαβάζει κάτι… Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, αν αυτό είναι θέατρο, εγώ είμαι ο πάπας… – Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος ή κάτι συγκεκριμένο που να με ενέπνευσε, αλλά με γοήτευσαν πολλά…

Αν κάποιος σας χάριζε την αιώνια νιότη με αντίτιμb6220ο την απώλεια της συγγραφικής, της μεταφραστικής ή της αναγνωστικής σας ιδιότητας, θα δεχόσασταν τη συναλλαγή;

­­­Η προσφορά σας δεν με αγγίζει, διότι η αιώνια νιότη ή μάλλον οι συνεχείς παλινδρομήσεις προς την εφηβική και προεφηβική ηλικία είναι αναπόδραστος όρος της ύπαρξής μου.

Κάποια ερώτηση που θα θέλατε να σας κάνουμε μα σας απογοητεύσαμε; Απαντήστε την!

Όχι, καμιά. Ας μην το παρακάνουμε…




Απρίλιος 2014
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  

Blog Stats

  • 1.046.706 hits

Αρχείο