Χρέος. Το γνωστό και το άλλο

Και με το χρέος; Τι γίνεται με το χρέος; ΠΟΙΟ ΧΡΕΟΣ; / Οι Έλληνες φαίνεται να αναγνωρίζουν ΜΟΝΑΧΑ ΕΝΑ ΧΡΕΟΣ. Αυτό του κράτους απέναντί τους. / Όσο οι απαιτήσεις του κράτους θα αυξάνονται, τόσο μεγαλύτερη θα γίνεται η παραβατικότητα των Ελλήνων. / Όσο θα αυξάνεται ο Φόρος Προστιθέμενης Απαξίας, τόσο λιγότερες θα είναι οι αποδείξεις νομιμότητας που θα κόβονται. / Όσο θα σκληραίνουν τα φορολογικά μέτρα, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η φοροδιαφυγή. / Το ελληνικό έθνος πορεύεται σε πείσμα του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ, το οποίο ενώ καν δεν το αντιπροσωπεύει, αντιμετωπίζει τη δημόσια περιουσία σαν ιδιοκτησία του. / Και για άλλη μια φορά το ιστορικό ένστικτο, το καταγωγικό συμβάν της αντιπαλότητας με την αλλότρια κεντρική εξουσία, επαναφέρει το ζήτημα της εντιμότητας και της ίδιας της νομιμότητας του κράτους. / Θα συμφωνήσετε νομίζω πως κάθε φορά που νιώθουμε έναν κίνδυνο, στρεφόμαστε προς το 1821. / Γιατί άραγε;/….

…γράφει ο Γιώργος Μπλάνας στο χειμαρρώδες ποίημά του – κατάθεση στο θεματικό τεύχος του περιοδικού για το Χρέος, που εμπνέει διηγήματα [Κατερίνα Ζαρόκωστα, Μάκης Ανδρονόπουλος, Κώστας Χατζηαντωνίου, Άκης Παπαντώνης], αφήγημα [Κωνσταντίνος Μπούρας], ταξιδογραφήματα [Μηνάς Ε. Βιντιάδης, Χρήστος Οικονόμου], ανάλυση [C.J. Polychroniou – για μια περίπτωση νεοϊμπεριαλιστικής λεηλάτισης και την κατάρρευση της κοινωνικής Ευρώπης], άρθρο [Νάνος Βαλαωρίτης], έρευνα [Γιάννης Στρούμπας – περί «Επανανοηματοδότησης της «επαναδιαπραγμάτευσης» – μα τι ωραίες λέξεις!], ιστορικό άρθρο [Δημήτρης Μπασαντής], απόψεις σε μορφή διαφόρων κειμένων [Δέκα συγγραφείς απαντούν στην ερώτηση «Όταν ακούτε τη λέξη χρέος τις σας έρχεται στο νου;»], σχόλια [Affonso Romano de Sant’ Anna]….

…., γράμματα [Ρήγας Καππάτος] και φυσικά ποιήματα [Nazim Hikmet, Αγγελική Σιδηρά, Παναγιώτης Βούζης, Κλαίτη Σωτηριάδου] αλλά και το σκούρο επίγραμμα της ίδιας της Κοινωνίας των (δε)κάτων: Όσο χρωστάμε δάνεια, τόσο θα δανειζόμαστε χρέη. Όσο για τον (δε)κατοδείκτη, ξέρετε, αυτό το δισέλιδο με τις αδιανόητες αριθμητικές πληροφορίες, αυτή τη φορά στέκει και ως αυτόνομο περί χρέους και «χρέους» κείμενο. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας κάθε χρόνο στον κόσμο αυτοκτονούν ένα εκατομμύριο άνθρωποι – που αντιστοιχούν σε μία αυτοκτονία κάθε σαράντα δευτερόλεπτα. Τρεις ανά δίλεπτο δηλαδή. Δεν θα μπορούσα να φανταστώ πιο σκληρή, πιο ανεπιθύμητη πληροφορία απ’ όσες έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια.

Στις αχρεώστητες επικράτειες ο Gabriel Garcia Marquez καταθέτει ένα νεκρολογικό αλλά καθόλου νεκρολογικό κείμενο για τον φίλο του τον Άλβαρο Μούτις, με τον οποίο είχαν συμφωνήσει ποτέ να μη μιλούν δημόσια ο ένας για τον άλλο, ούτε καλά ούτε άσχημα, σαν μια προστασία κατά της επιδημίας των αμοιβαίων εγκωμίων. Εδώ πάλι στα καθ’ υμάς, τέτοιες συμφωνίες κατασπανίζουν. Ακόμα αναμνήσεις του Στάθη Γούργουρη πάνω στο τρίπτυχο Καβάφης, Μέριλ, Μετάφραση, διηγήματα από τους Leonardo Padura, Breece D’J Pancake, Κατερίνα Μπαρτζώκα, Συμεών Τσακίρη, Κυριάκο Χαλκόπουλο και άλλα ποιήματα. Στην γαλαρία, μεταξύ άλλων, ένα πυκνό κείμενο της Ελένης Καρρά για το διαρκώς ανοιχτό θέμα της λογοκλοπής και των ορίων της διακειμενικότητας.

Ο Ρόμπερτ Γκρέιβς είχε πει πως δεν υπάρχει χρήμα στη ποίηση αλλά ούτε και ποίηση στο χρήμα. Όμως, συνεχίζει πάνω στον συλλογισμό ο Κύκλος των Ποιητών στο ανασκοπικό του σημείωμά για το 1^ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών, η μονεταριστική κοινωνία δεν είναι ο πραγματικός κόσμος. Πραγματικός είναι ο κόσμος της έκφρασης και της δημιουργίας, της ευαισθησίας και της φαντασίας που με τρόπο μοναδικό εκφράζει η ποιητική τέχνη. Κι επειδή κάθε τεύχος μας ταξιδεύει όχι μόνο στα κείμενα αλλά και στους ανά τον κόσμο τόπους, ιδού ένα εικονικό θραύσμα από το ταξιδιωτικό κείμενο του Γιώργου Βέη για το Ανόι:

Ως συνήθως, εκτός από έναν σχετικά περιορισμένο αριθμό τουριστών, κανείς άλλος δεν μελετά με προσοχή τις επιφάνειες των ανδριάντων, αφιερωμένων σε εγχώριους ή αλλοδαπούς ήρωες. Προφανώς διότι με τον καιρό δεν συνιστούν πλέον τα μεγαλοπρεπή χειροτεχνήματα μιας εύλογης συναισθηματικής έξαρσης, αλλά τα εξαιρετικά βολικά παραρτήματα μιας κατεστημένης εικονοποιίας. Στο παράστημα του απόντος – παρόντος συντρόφου Βλαντιμίρ έχουν ασφαλώς εναποθέσει τις ελπίδες τους πολλοί από τους οραματιστές του απελεύθερου Βιετνάμ. Η παρακαταθήκη αυτής ακριβώς της ελπίδας έχει προσδώσει στον ανδριάντα, πέρα από την ομολογούμενη μουσειακή τους αξία, τη σημασία ενός λάβαρου, που ενώ φθίνει με τον καιρό, επιμένει να αφηγείται νοερώς… [192 σελ.]

Στις εικόνες: Leonardo Padura, Alvaro Mutis και ο Λένιν στο Βιετνάμ.

Υπήρχε ένα παλιό παιγνίδι όπου τα παιδάκια θάβανε μία πέτρα σαν θησαυρό που μόνο τα ίδια γνώριζαν την ύπαρξή του μέσα από μια ομόφωνη απόφαση «να είναι ο θησαυρός τους», με σκοπό να την ξεχάσουν. Γρήγορα τα έπιανε μια μανία να σκάψουν στον τόπο του μυστικού, λες για να βεβαιωθούν πως βρίσκεται εκεί, ακυρώνοντας έτσι την ίδια τη συμφωνία, μόνο και μόνο για τον ενθουσιασμό που τους προκαλούσε η ιδέα της ανασκαφής….

…γράφει η Νατάσα Κεσμέτη, φυτεύοντας μια πέτρα στα ύστερα κείμενα του τεύχους, εκκινούμενη από γραπτά της πολωνής ποιήτριας Άννα Καμιένσκα και από τα ερωτήματα αν μπορεί να υπάρξει ησυχία μέσα στην [τρέχουσα] συντριβή ή αν μπορούμε να δούμε με παρθενικά μάτια συμπάθειας έναν κόσμο που μας προκαλεί τόση απογοήτευση και οδύνη.

Η Λιουντμίλα Πετροσέφσκαγια στο δισέλιδό της διήγημα περιγράφει την αρχή, την μέση και το τέλος μιας ακουστικής γειτονίας μεταξύ μας γυναίκας και του πλημμυρισμένου μουσικής ζευγαριού από την άλλη πλευρά του τοίχου [μτφ. Έλενα Κατσιώλη]. Αλλά το απρόσμενο διήγημα του τεύχους είναι τα Κουνέλια με στοχαστικά μάτια του Ότα Πάβελ. Γεννημένος στην Πράγα το 1930, ο Πάβελ μέχρι τα είκοσί του είχε προλάβει να βιώσει τα δύσκολα προπολεμικά χρόνια, τη ναζιστική θεομηνία και την κομμουνιστική μετάλλαξη της Τσεχοσλοβακίας, όπως γράφει στην εισαγωγή του ο Δημήτρης Νόλλας. Η ανήσυχη ματιά του, ειρωνική και αυτοσαρκαστική, θερμαίνεται διαρκώς από την αγάπη του για τον παράδεισο της παιδική ηλικίας. Και να σκεφτεί κανείς πως τα λογικά του σάλεψαν όταν κάλυπτε τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς του Ίνσμπρουκ το 1964, λες και τα σύννεφα και η απανταχού λευκότητα κάλυψαν και εσώτερες περιοχές [μτφ. Κώστας Τσίβος].

Επί υδάτων πολλών, στο εισαγωγικό σημείωμα των κριτικών σημειωμάτων ο Βασίλης Παπαθεοδώρου προβληματίζεται όσον αφορά την σύγχρονη κριτικογραφία, σε διάφορα ζητήματα, ορισμένα ένα εκ των οποίων μας απασχόλησαν και στην προηγούμενη ανάρτηση. Ο συγγραφέας αναρωτιέται, μεταξύ άλλων, αν οι συχνότατες διθυραμβικές κριτικές σημαίνουν πως στην χώρα μας διαρκώς γράφονται αριστουργήματα. Μια ενδιαφέρουσα συνομιλία του προσφέρει και από την συνομιλία με μια blogger που διατύπωσε θετικές απόψεις και παράλληλες ενστάσεις αλλά αποσιώπησε το γεγονός ότι το βιβλίο δεν της άρεσε, δικαιολογώντας με πειστικότατο τρόπο την επιλογή της και ορίζοντας μια νέα πρόταση για την κριτική.

Στο βασικό σώμα του τεύχους μυρίζουν χαρτί και μελάνι οι ανέκδοτες επιστολές του Γιώργου Σεφέρη [Mάιλα Γκαρθία Αμορός – Για να ταράξουν τα αίματα των ακαδημαϊκών γερούντων και των μπωδελερικών νέων μας], ένας «χαιρετισμός» της Κικής Δημουλά, μια «ανάληψη» του Ηλία Χ. Παπαδημητρακόπουλου (διήγημα – αν μετράω σωστά – μίας σελίδας, δυο συνδαιτυμόνων, αγνώστου αριθμού καλεσμένων και έμφοβου πλην απολαυστικού συναισθήματος), η Νάντια του άλλου έξοχου διηγηματογράφου, Τάσου Καλούτσα, ο ερχομός του ξένου του Μιχάλη Μακρόπουλου και διάσπαρτα ποιήματα (Γιώργος Μπλάνας, Χάρης Βλαβιανός, Γιώργος Βέης, Γιολάντα Πέγκλη, Π.Β. Πάσχος, Κώστας Λιννός, Αλέξιος Μάινας, Ιλύα Καμίνσκι [μτφ. Ούρσουλα Φώσκολου], Ρενέ Σάρ [μτφ. Χριστόφορος Λιοντάκης]. Τα Φύλλα Ύπνου του τελευταίου αποτελούν σημειώσεις στο βουνό κατά τη διάρκεια τς Αντίστασης στη νότια Γαλλία και αφιερώθηκαν στον Αλμπέρ Καμύ.

Ο Κώστας Χατζηαντωνίου συνεχίζοντας σ’ έναν από τους βασικότερους άξονες προβληματισμού του περιοδικού συλλογίζεται «για ηθική ειλικρίνειας και αγωνίας», ο Κώστας Στεργιόπουλος επανεξετάζει την ποίηση του Κ. Ουράνη και Γιώργο Πινάκουλα μεταφράζει και παρουσιάζει το κείμενο του Μιχαήλ Μπαχτίν Προς τις φιλοσοφικές βάσεις των ανθρωπιστικών επιστημών. Στα δίστηλα του περιοδικού ο Κώστας Κουτσουρέλης ολοκληρώνει τη σειρά κειμένων του για τη μετάφραση, ο Γιάννης Β. Κωβαίος αντιπαρατίθεται με τον Γιώργο Κεντρωτή για το μάθημα των αρχαίων ελληνικών στα σχολεία, ο Μαριάνος Καράσης συνεχίζει τον πλου προς τις ουτοπικές πολιτείες, ο Μπρουνό Λατούρ γράφει για «Το παγκόσμιο εργαστήρι» που αποτελεί πλέον η γη μας κ.ά. Μια ενότητα κειμένων αναφέρεται στη βία της νεοελληνικής κοινωνίας σε σχέση και με το νεοναζιστικό φαινόμενο και στην ανάγκη για μετριοπάθεια (Σπύρος Γιανναράς, Δημήτρης Ελευθεράκης, Κώστας Βραχνός). Το τεύχος κοσμείται με σχέδια του Τάσου Μαντζαβίνου που παρουσιάζονται για πρώτη φορά. [130 σελ.]

Ας σημειωθεί ότι το τεύχος συνοδεύεται από μικρό βιβλίο 43 σελίδων με τον τίτλο Δύσκολη αδελφοσύνη και το οποίο περιλαμβάνει τρία κείμενα για το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη Η αδερφή μου. Πρόκειται για κριτικές αναγνώσεις των Δημήτρη Αγγελή, Μιχάλη Πάγκαλου και Νατάσας Κεσμέτη, μια περίφημη ιδέα που τοποθετεί τα άξια κριτικά κείμενα σε διαρκή αναγνωστική δοκιμασία [Φρέαρ/1].

Στις εικόνες: Ota Pavel, Rene Char και έργο του T. Mαντζαβίνου.