Οι ζωές μας ως κείμενα, παρακείμενα, συγκείμενα, διακείμενα

Σ’ ένα σύμπαν και μια εποχή που διαστέλλονται διαρκώς μέχρι την τελική αυτοκαταστροφή τους το ιδανικό μυθιστόρημα θα πρέπει να αποτελείται από ιστορίες-μέσα-στις-ιστορίες που με τον καιρό θα αντικαταστήσουν τις μεταφορές και τις παρομοιώσεις που έχουν ξεμείνει από το μυθιστόρημα του 19^ου και του 20ού αιώνα…

… γράφει στις ηλεκτρονικές του σημειώσεις ο Αντρέας Αριθμέντης, ένα από τα τρία συνεπίθετα και κατά τα δύο τρίτα συνονόματα μέλη μιας Μοναδικής Οικογένειας, συγγραφέας του φερώνυμου θεατρικού έργου που ήδη μετράει ένα χρόνο ζωής στην πρώτη πράξη του οποίου μια Μάρθα πιέζει έναν Άντρα για την συμμετοχή της χαρισματικής, ως ισχυρίζεται, ευφυΐας κόρης της σε τηλεπαιχνίδι, ενώ εκείνος μένει  ανένδοτος, βέβαιος πως η πίεση της μητέρας αφορά ακριβώς όσα δεν μπορεί να κάνει η ίδια για τον εαυτό της. Απόδοση αληθινής αξίας ή εκμετάλλευση με ιδία οφέλη; Ακαριαίος διάλογος, πόλεμος επιχειρημάτων, άθλημα ισχύος και αγώνισμα επικράτησης.

Ακολουθεί διακοπή για σημειώσεις από την ηλεκτρονική αποθήκη του συγγράφοντος και αυτοπαρουσίαση του Ανδρέα Αριθμέντη του Νεότερου, πάντα εκ των τριών ομόσταβλων συγγραφέων και αρχιτεκτόνων, ο οποίος διατυπώνει την έντρομη επιφύλαξη πως αυτός είναι ο Γκάιγκερ ενός διηγήματος  του αδελφού του, συνεπώς ακολουθεί το συγκεκριμένο κείμενο που μας εισάγει βαθύτερα στο οικογενειακό παραλήρημα, εκεί όπου οι χαρακτήρες μοιάζουν να «υπακούουν στις σκηνοθετικές οδηγίες ενός αυταρχικού ρεαλιστή», ενώ οι υποσημειώσεις σε ίδια σχεδόν έκταση «ρυπαίνουν τους πολυσέλιδους αταβιστικούς μύθους και τις προστατευμένες ακτές των οικογενειακών αναμνήσεων», από τις οποίες δεν μπορεί να απουσιάζει ο παππούς, σε κώμα εδώ και χρόνια, σαν ταριχευμένο μέλος χορού αρχαίας τραγωδίας, τώρα έστω και άβουλος ακροατής των έργων του Βιζυηνού, του Χένρι Τέημς, του Μπετόβεν, των Beatles.

Ο εντασιακός διάλογος των δυο αδελφών φέρει τουλάχιστον ισάριθμες αλήθειες, αλλά η απάντηση θα δοθεί σε άτιτλο χειρόγραφο του εξομολόγου, όπου και η δική του εικόνα των πατρικοαδελφικών σχέσεων, με πολύπλοκες εκφράσεις ως μέρος των αλληλοσαρκασμών, και σαφή έκθεση της ψυχοπαθολογίας των ελάσσονων βίων, που αναπόφευκτα μοιάζουν πολύ, πάρα πολύ, με τις δικές μας ευτυχισμένες οικογένειες, στις οποίες άλλωστε φωλιάζουν, σκέφτομαι, οι αληθινές σαπουνόπερες, θέλουμε δε θέλουμε. Ίσως η μόνη διαφορά είναι πως εμείς δεν μιλάμε μόνο ακατάσχετα, αλλά και σιωπούμε το ίδιο εκκωφαντικά… Κάθε τραπέζι, φιλικό, επαγγελματικό, οικογενειακό, έχει τις δικές σου σιωπές, όμως οι σιωπές σε ένα οικογενειακό τραπέζι είναι πιο αμήχανες από τις σιωπές στα άλλα τραπέζια. Ο Μανόλης έμοιαζε να είναι ο μόνος από την οικογένεια που είχε παρατηρήσει τη σταδιακή αντικατάσταση των ευρύχωρων λέξεων και των μακρόσυρτων επιφωνημάτων, που είχαν κατακλύσει το τραπέζι στην αρχή του γεύματος, με μια παρατεταμένη αλληλουχία χάλκινων φθόγγων και κρουστών συμφώνων όσο περνούσε η ώρα. [σ. 171]

Οι συγκρουόμενες γραφές δεν περιορίζονται στα οικογενειακά όρια αλλά και μεταφέρονται στα χέρια των ίδιων των πλασμένων τους χαρακτήρων, όπως συμβαίνει στην δεύτερη θεατρική πράξη που προηγείται δυο χρόνια της πρώτης, στην μεσοαστική σαλοτραπεζαρία – αρένα, μ’ ένα «θαυματουργό» μικρό κορίτσι, που σαρώνει στο διαδικτυακό σκάκι και στα πολυγνωστικά τηλεπαίγνια, αγνοημένη και παραγνοημένη από τους γονείς, εκ των οποίων ο πατέρας ονόματι Μιχάλης εκπροσωπεί την διαχρονική πλέον μορφή του συγγραφέα που άλλα αναγκάζεται και άλλα ονειρεύεται να γράψει, αλλά η μητέρα μάλλον αντιλαμβάνεται ότι πιθανώς εισπράττει αυτό που επαξίως τού αναλογεί, ενώ η αδελφή της και πρώην εραστής του συζύγου της έχει την δική της γνώμη, κοινώς το ατομικό της κείμενο για όλα αυτά.  Ο Μιχάλης έχει την δική του ζωή, καταλάβατε τι εννοώ, τα δικά του ανέκδοτα διηγήματα, αυτοβιογραφικά φυσικά, υποψήφια αποσπάσματα του «αυθεντικού» του μυθιστορήματος, την στιγμή που μια οικογενειακή φίλη επιθυμεί μια γνώμη για το δικό της χειρόγραφο, το προσωπικό της «ρέκβιεμ αποχαιρετισμού της καθημερινότητας»…

… κι έτσι πορεύονται όλες οι μοναδικές οικογένειες και προχωράει ένα βιβλίο, υπνωτιστικά, με ιστορίες που σε αιχμαλωτίζουν ακαριαία για να σε ξαναπετάξουν την πεζή πραγματικότητα, λες και η ζωή μιας οποιαδήποτε αφήγησης ακολουθεί την ίδια την σύντομη, αστραπιαία ζωή οποιουδήποτε κειμένου μας κατακλύζει στην πραγματικότητα – του τηλεοπτικού, του μηνυματικού, των καθημερινών φράσεων που ανταλλάζουμε στα σπίτια, των αποσπασματικών μας αναγνώσεων, του λίγου απ’ όλα τσιμπολογήματος. Ή, όπως λέει ο Μιχάλης, κάποτε ο συγγραφέας έμπαινε στο λεωφορείο, καθόταν απέναντι από κάποιον και σκάρωνε ολόκληρο διήγημα απλώς και μόνο παρατηρώντας τον, προσπαθώντας να καταλάβει τι κρύβεται πίσω από το βλέμμα του, ενώ σήμερα αρκεί να περιμένει να ακούσει τον πρώτο που θα αρχίσει να μιλάει στο κινητό του – η αφήγηση της ζωής θα αρχίσει σύντομα.

Όταν τα μέλη μιας οικογένειας, οιονεί ή εικονικής αλλά απόλυτα ρεαλιστικής και κυρίως σύγχρονης νεοελληνικής, ασκούνται μανιωδώς στη γραφή, δεν διαπιστώνουμε μόνο ένα βαθύ λογοτεχνικό εύρημα, αλλά και το σύμπτωμα της εποχής όπου οι πάντες γράφουν χωρίς σταματημό, όπως κάποτε μιλούσαν, και ακόμα περισσότερο υπεξαιρούν την ζωή των άλλων για να την κάνουν ιστορία, όσο κοντά τους κι αν βρίσκονται, τότε δεν προβληματιζόμαστε μόνο για την ουσία ή την χρησιμότητα της γραφής αλλά και για την ίδια της την ηθική – διόλου τυχαία δυο χαρακτήρες διαφωνούν έντονα κατά πόσο τραγικές οικογενειακές ιστορίες αποτελούν πρόσφορο υλικό για ανέμπνευστους μυθοπλάστες. Τι νόημα έχει σήμερα το γράψιμο, αν μπορεί να αποτελεί σύντομα δοκιμιογράμματα πάνω στα μείζονα θέματα της ζωής, τι μας προσφέρει πέρα από προσωπικές ματαιοδοξίες, τι είδους σωτηρία περιμένουμε ως αναγνώστες εφόσον δεν σωζόμαστε ποτέ;

Οι χαρακτήρες μιλάνε και τα λόγια τους «θαρρείς κι έχουν γεννηθεί μετά από επώδυνο τοκετό», παγιδεύονται «σε διασταυρούμενες σκέψεις σαν να λέμε σε διασταυρούμενα πυρά» και μοιάζουν να ακολουθούν την χαώδη σημειολογία του Σύγχρονου Κινηματογράφου, η οποία άλλωστε είναι και το αντικείμενο ενός ακόμα αποσπάσματος από μυθιστόρημα, όχι μόνο ως έννοια αλλά και ως αφορμή διηγήσεων πάνω στο περί αυτής μάθημα και του συγκρουσιακού πεδίου ανάμεσα στην φοιτήτρια Ντάλια και την Καθηγήτρια του μαθήματος. Όταν τα δυο υποκείμενα της γνώσης διαφωνούν πάνω στο μελόδραμα του μοντέρνου κορεατικού κινηματογράφου, θεωρώντας το η μία νεωτερισμό και άλλη παράδοση, βρισκόμαστε ξανά στο ερώτημα, ξανασκέφτομαι, πόσο μοντέρνοι είμαστε ή πόσο παμπάλαιοι και απαράλλαχτοι, ενώ η νεανική συντροφία που συγκροτείται στις ίδιες αίθουσες δοκιμάζει τον νέο κώδικα επικοινωνίας μέσω της ακρόασης μουσικής – πιθανώς μια φυγόκεντρη ανάγνωση μιας φευγάτης γραφής; Και όλοι προσπαθούν να νικήσουν τον χρόνο σε συμβολικό ή πραγματικό επίπεδο, όμως…

Πού πάνε όμως αυτά τα δέκα λεπτά που χάνονται; Θα μπορούσε άραγε να ισχύει και για τα δέκα λεπτά αυτό που ισχύει για την ώρα που εκτροχιάζεται όταν η φθινοπωρινή ισημερία παραδίδει τη σκυτάλη του χρόνου στην εαρινή; Τότε που ο χρόνος διακλαδίζεται, σαν τις ράγες του τρένου, ακολουθώντας δυο παράλληλες πορείες, αφού συνεχιστούν για χιλιάδες χιλιόμετρα, θα συναντηθούν ξανά στο προκαθορισμένο σημείο όπου η εαρινή ισημερία θα παραδώσει πάλι πίσω τη σκυτάλη στη φθινοπωρινή και ο πλασματικός χρόνος θα συναντήσει ξανά τον πραγματικό χρόνο, σαν το πρόσφυγα που επιστρέφει στην πατρίδα του για να ξαναβρεί τη ζωή και τον παλιό (αυθεντικό;) εαυτό του όπως τους είχε αφήσει προτού ξενιτευτεί; [σ. 185]

Σε μια αντιστροφή του παιχνιδιού των γνώσεων, ένας ασθματικός διάλογος μεταξύ Μάρθας και Παρουσιαστή, ρόλους που πλέον υποδύονται μητέρα και κόρη, εμβολίζεται με ασυζήτητες οικογενειακές ιστορίες που σαν κινηματογραφικές εικόνες διασχίζουν ή μάλλον σκίζουν τις ροή των ουδέτερων πληροφοριών. Να μια μορφή ενός σύγχρονου κειμένου για τη ζωή μας. Κι ας μελέτησαν καλά, μητέρα και κόρη, τις εγκυκλοπαίδειες ή μια στο πλευρό της άλλης. Το ίδιο το κείμενο, ακόμα και προφορικό, θα τις εκδικηθεί ανά πάσα στιγμή. Ούτως ή άλλως τα εμπλεκόμενα πρόσωπα είναι χαμένα, καμένα, θαμμένα από την κατακομματιασμένη τους πραγματικότητα. Και τα παιδιά, πάντα τα ατυχότερα θύματα.

Γνωρίζουμε τα πάντα για τους άλλους αλλά ταυτόχρονα όλοι βολοδέρνουμε σε απόλυτες no man’s lands, γράφουμε αμέτρητα κείμενα ως αυτογνώμονες αλλά δεν ξέρουμε καν ποιο είναι το επόμενο βήμα μας ή το βαθύτερο εγώ μας, αναζητούμε τηλεφωνική υποστήριξη αλλά ποιος να μας την δώσει αφού εμείς οι ίδιοι κάνουμε τους τηλεφωνητές στην σχετική τηλεφωνική γραμμή, στο τέλος συνομιλούμε μόνο με τον εαυτό μας, όπως ο a.a., αλλά για σίγουρα του τα γράφουμε σε μέιλ, όχι μόνο ως υπενθύμιση, αλλά πιθανώς ως μόνη δυνατή μορφή επικοινωνίας και μόνο δυνάμει κείμενο. Ίσως πάλι αυτή να είναι η ζωή μας: κείμενα, παρακείμενα, συγκείμενα, διακείμενα, που συγγράφονται με κάθε δυνατό ύφος, είδος και φόρμα, ακολουθώντας εξίσου πολυάριθμες αλήθειες, όπως σε αυτό το μυθιστόρημα.

Εκδ. Πόλις, 2013, σελ. 307.

Πρώτη δημοσίευση: περιοδικό (δε)κατα, τεύχος 36 (χειμώνας 2013).